Chương 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ HOẠT ĐỘNG NGOẠI KHÓA CHO SINH VIÊN 1. Một số khái niệm Theo tác giả Nguyễn Xuân Thức và ctg, (2007) trong tác phẩm giáo trình Tâm lý học đại cương, hoạt động được hiểu là : “ Con người sống là con người hoạt động, Hoạt động là phương thức tồn tại của con người. Theo tâm lý học mácxit, cuộc sống con người là một dòng hoạt động, con người là chủ thể của các hoạt động thay thế nhau. Hoạt động là quá trình con người thực hiện các quan hệ giữa con người với thế giới tự nhiên, xã hội.
Đó là quá trình chuyển hóa năng lực lao động và các phẩm chất tâm lý khác của bản thân thành sự vật, thành thực tế và quá trình ngược lại là quá trình tách những thuộc tính của sự vật, của thực tế quay trở về với chủ thể, biến thành vốn liếng tinh thần của chủ thể”. Như vậy, chúng ta có thể hiểu hoạt động là quá trình tác động qua lại giữa con người với thế giới xung quanh để tạo ra sản phẩm về phía thế giới và sản phẩm về phía con người. Ngoại khoá là môn học hay hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp, ngoài chương trình học chính khoá trên lớp để phân biệt rõ với việc học trên lớp. Ngoại khoá còn được biết đến là học động ngoài trời mang tính giáo dục và nhiều lợi ích cho mọi tầng lớp học sinh, sinh viên.
Hoạt động ngoại khoá là các hoạt động nằm ngoài chương trình học, thường mang tính chất tự nguyện hơn là bắt buộc. Hiện nay, là một trong những mảng của hoạt động giáo dục mang tính chất thiết yếu bên cạnh việc giáo dục kiến thức, các chủ thể trường học giáo dục còn rất quan tâm tới việc tham gia hoạt động ngoại khoá của người học. Hoạt động ngoài khóa của sinh viên là các hoạt động không nằm trong nội dung học chính. Không thuộc vào chương trình đào tạo kiến thức chuyên môn cho từng ngành nghề.
Nhưng lại có vai trò rất quan trọng trong việc phát triển kỹ năng cho các bạn sinh viên. * Phân loại các hoạt động ngoại khóa Như đã nói trên, thật sự không có một giới hạn nhất định nào cho việc tham gia các hoạt động ngoại khoá cũng như các hình thức tổ chức hoạt động ngoại khoá. Hoạt động 14 ngoại khoá có thể tồn tại dưới rất nhiều hình thức, ta có thể phân loại các hoạt động ngoại khoá thành các nhóm hoạt động chính như sau: a) Hoạt động kỹ năng Bên cạnh việc phát triển học thuật (các kiến thức thông thường) thì việc phát triển các kỹ năng cũng là một khía cạnh vô cùng thiết yếu trong việc học tập và rèn luyện của mỗi cá nhân, đặc biệt là trong thời đại ngày nay khi mà việc cạnh tranh giữa các cá nhân không chỉ về học thức mà còn cả về các kỹ năng hay nếu không đặt trong vấn đề cạnh tranh giữa người với người thì việc phát triển các hoạt động kỹ năng cũng đem lại một sự tự tin cho cá nhân khi nắm vững kỹ năng đó trong tay. Lấy ví dụ đơn cử là như hiện tại ở Việt Nam thì các bậc phụ huynh và nhà trường nói chung cũng như tự bản thân cá nhân nói riêng cũng có một sự quan tâm nhất định đến việc phát triển các kỹ năng sống khi mà giờ đây kỹ năng sống, kỹ năng mềm đã được đưa vào giảng dạy trong môi trường giáo dục từ cấp bậc tiểu học.
Thật sự việc rèn luyện, tham gia các hoạt động kỹ năng dường như đang được chú ý hơn bao giờ hết. b) Hoạt động nghệ thuật Bên cạnh việc cạnh rèn luyện các kỹ năng thì việc bồi dưỡng nghệ thuật cũng đóng vai trò rất quan trọng trong việc định hình một cá thể nào đó. Nghệ thuật từ lâu, đã và đang và sẽ luôn luôn nắm giữ một vai trò rất quan trọng đối với đời sống tinh thần của mỗi cá nhân. Nghệ thuật từ lâu đã là cái nôi nuôi dưỡng tâm hồn của con người.
Chính vì lẽ đó, ta có thể thấy được sự gắn kết nghệ thuật đối với đời sống. Do đó việc tham gia hoạt động nghệ thuật tuy rất quan trọng nhưng không được xem trọng như việc tham gia các hoạt động học thuật từ xưa đến nay. Nhưng nghệ thuật đang dần, đạt được những vị trí mà nó xứng đáng bằng chứng là ngày càng có nhiều hoạt động nghệ thuật ( câu lạc bộ nhảy, hát, múa, các cuộc thi âm nhạc,…) được tổ chức và nhận được sự hưởng ứng tích cực, Việc tuyển sinh vào các trường đại học trên thế giới có sự quan tâm chú trọng đối với những tài năng nghệ thuật bên cạnh trình độ học thuật. Chính vì vậy, hoạt động nghệ thuật không chỉ đem lại lợi ích mà còn là giá trị con người.
15 c) Hoạt động thể thao Ngoài việc quan tâm tới kiến thức học tập ở trường lớp thì việc rèn luyện thân thể cũng đóng một vai trò rất quan trọng, Bác Hồ đã có lời nhắn nhủ đến toàn dân tập thể dục vì “ Giữ gìn dân chủ, xây dựng nước nhà, gây đời sống mới, việc gì cũng cần sức khoẻ mới thành công”. Hoạt động thể thao nên được quan tâm chú trọng từ khi còn bé, bằng việc tham gia sinh hoạt và học tập ở các nhà văn hoá hoạt động tham gia nên phù hợp lứa tuổi. Cũng có những hoạt động thể thao tiêu biểu như hội thảo, ngày truyền thống trường. Nhằm đẩy mạnh phong trào rèn luyện thân thể.
Hiện nay, nền giáo dục Việt Nam cũng đã bắt đầu quan tâm coi trọng việc tham gia các hoạt động thể thao cũng như hoạt động ngoại khoá. Chung quy lại việc tham gia hoạt động thể thao là việc nên làm đối với sự phát triển quan trọng của con người, d) Hoạt động thiện nguyện Trong các hoạt động kể trên, có lẽ hoạt động tình nguyện là hoạt động ta dễ bắt gặp và tiếp cận nhất qua các hoạt động ở trường ( mùa hè xanh, xuân tình nguyện, hiến máu nhân đạo,…). Trong môi trường học ở Việt Nam, tình nguyện vẫn chỉ mang một tính chất khá tự nguyện. Nhưng tại một số nước trên thế giới trong giáo dục và giảng dạy được xem như là một tiêu chí đánh giá người học.
Khi người học phải tham gia các giờ công ích và viêc hoạt động tình nguyện đó cũng là một điểm rất hay ta nên học hỏi. Bởi lẽ “ cho đi là nhận lại” khi làm thiện nguyện ta không chỉ học hỏi từ môi trường xung quanh mà nó còn góp phần làm giàu cho tâm hồn. Một số hình thức tổ chức của hoạt động ngoại khóa Hiện nay các hình thức tổ chức của hoạt động ngoại khoá đã được biết qua nhiều dạng hoạt động như là : hoạt động nhóm, câu lạc bộ, hoạt động thể thao, hoạt động cá nhân,…mà chưa quy định một cách rõ ràng và có sự đồng nhất chung với nhau. Do vậy, theo ý kiến đó nhóm tác giả xin được chia các hình thức tổ chức của hoạt động ngoại khoá thành bốn dạng sau: 16 a) Dạng tập thể Đây có thể coi là hình thức tổ chức hoạt động ngoại khoá phổ biến nhất, Hiện nay, tại các trường học nói chung và trường Đại học Sư Phạm Kỹ Thuật Hưng Yên nói riêng, các hoạt động ngoại khoá phần lớn được tổ chức theo hình thức này.
Không chỉ phổ biến ở phạm vi trường học , hình thức này còn phổ biến ở cả các công ty, tổ chức nước ngoài. Hình thức tổ chức hoạt động ngoại khoá theo dạng tập thể thường được tổ chức với số lượng lớn người tham gia, có thể diễn ra cả ở ngoài trời và trong nhà ví dụ như là các hoạt động: Hội thảo, các buổi tham quan dã ngoại, tổ chức trò chơi team building, các sự kiện được tổ chức vào các ngày lễ trong năm… b) Dạng theo nhóm năng khiếu Dạng này thường thấy nhiều nhất ở các trường học và nhà văn hoá. Nơi đó thường có các câu lạc bộ, tổ chức các cuộc thi để tìm được tài năng người tham gia học. Nếu như dạng tập thể để gắn kết mọi người và hiểu nhau hơn thì dạng này là môi trường để sinh viên nâng cao khả năng thể hiện bản thân, cũng như học hỏi thêm kỹ năng mình mong muốn.
Có thể coi đây là hình thức hoạt động đặc biệt vì đa số những người tham gia đều là những người có sở trường về một lĩnh vực nào đó ngoài việc học và cả sự đam mê, yêu thích với các hoạt động ở những câu lạc bộ như: Câu lạc bộ nhảy, Cuộc thi hát, Câu lạc bộ MC…. c) Dạng thường kì Đây là dạng có thể nói là dễ bắt gặp nhất trong các hình thức tổ chức của hoạt động ngoại khoá, ta có thể bắt gặp hình thức tổ chức này ở hầu như tất cả các tổ chức cơ quan đoàn thể, thậm chí hình thức này còn xuất hiện ở các đơn vị trường học, đoàn trường và các câu lạc bộ trực thuộc. Dạng tổ chức này mang tính chất đều đặn, có thời gian gần như là cố định và được lặp lại theo một chu kỳ nhất định (thường thấy nhất là theo từng năm). Một số ví dụ về dạng thường kỳ có thể kể đến là: lễ kỷ niệm thành lập, các chương trình tháng thanh niên, các hoạt động thường niên của một tổ chức, các đợt từ thiện thường niên,….
17 d) Dạng đột xuất Đúng như tên gọi, dạng này mang tính chất bất ngờ bộc phát. Thường tính chất hoạt động sẽ đi kèm tính chất khá gấp gáp có thể sẽ khiến những người tham gia không có sự dự trù. Tuy nhiên chính do sự gấp gáp và bất ngờ như vậy thì nó cũng có những thế mạnh riêng của nó khi mà nó sẽ phản ánh đúng nhất khả năng và tình trạng của người tham gia. Một số ví dụ về hình thức này: các buổi sinh hoạt đột xuất, các khoá huấn luyện kỹ năng đột xuất,….
Ý nghĩa của các hoạt động ngoại khóa cho sinh viên Việc tổ chức các hoạt động ngoại khóa trong các trường đại học có ý nghĩa to lớn đối với các bạn sinh viên, cụ thể, hoạt động này giúp các bạn: a) Ý nghĩa hoạt động ngoại khóa đối với cơ sở giáo dục đào tạo Hoạt động ngoại khóa bổ trợ thêm cho các môn học chính khóa. Giúp sinh viên yêu thích và hứng thú hơn với môn học. Từ đó nhà trường sẽ nâng cao được chất lượng đào tạo. Hoạt động ngoại khóa giúp tăng cường giao lưu, quan hệ giữa thầy và trò, giữa các sinh viên với nhau.
Tạo sự gắn kết, thiện cảm giữa học trò, giáo viên, con người và con người với nhau.