Luận văn thạc sĩ hay nghiên cứu định loại họ tiết dê tại vườn quốc gia ba vì tìm kiếm hoạt chất sinh học của loài stephania rotunda lour

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu định loại họ tiết dê tại vườn quốc gia Ba Vì, tìm kiếm hoạt chất sinh học từ loài Stephania rotunda Lour.

• Tác giả: Nguyễn Thị Hải Yến
• Trường học: Viện Sinh Thái Và Tài Nguyên Sinh Vật
• Chuyên ngành: Sinh học
• Đề tài: Nghiên cứu định loại họ Tiết dê tại Vườn Quốc gia Ba Vì, tìm kiếm hoạt chất sinh học của loài Stephania rotunda Lour.
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 1.1. Các công trình nghiên cứu và hệ thống phân loại họ Tiết dê (Menispermaceae Juss.) trên thế giới
• 1.2. Đặc điểm điều kiện tự nhiên Vườn Quốc gia Ba Vì
• 1.2.1. Vị trí địa lý hành chính

Tóm tắt

I. Tổng quan về họ Tiết dê tại Vườn Quốc gia Ba Vì

Họ Tiết dê (Menispermaceae Juss.) là một trong những họ thực vật có giá trị sinh học cao, chứa nhiều hợp chất dược liệu quý. Tại Vườn Quốc gia Ba Vì, họ này được phân bố rộng rãi, với nhiều loài có tiềm năng nghiên cứu và ứng dụng trong y học. Vườn Quốc gia Ba Vì không chỉ nổi bật với cảnh quan thiên nhiên mà còn là nơi bảo tồn đa dạng sinh học quan trọng của Việt Nam.

1.1. Đặc điểm sinh thái của họ Tiết dê tại Ba Vì

Họ Tiết dê chủ yếu phân bố ở các vùng nhiệt đới và cận nhiệt đới. Tại Vườn Quốc gia Ba Vì, điều kiện khí hậu và thổ nhưỡng tạo điều kiện thuận lợi cho sự phát triển của các loài trong họ này. Nhiều loài có thể sống ở độ cao lên đến 2100 m, cho thấy khả năng thích nghi cao với môi trường.

1.2. Vai trò của họ Tiết dê trong bảo tồn đa dạng sinh học

Họ Tiết dê đóng vai trò quan trọng trong việc duy trì sự đa dạng sinh học tại Vườn Quốc gia Ba Vì. Việc bảo tồn các loài trong họ này không chỉ giúp bảo vệ hệ sinh thái mà còn tạo ra nguồn nguyên liệu quý cho ngành dược liệu.

II. Thách thức trong nghiên cứu họ Tiết dê tại Vườn Quốc gia Ba Vì

Mặc dù có nhiều tiềm năng, việc nghiên cứu họ Tiết dê tại Vườn Quốc gia Ba Vì gặp phải nhiều thách thức. Sự suy giảm diện tích rừng tự nhiên và áp lực từ hoạt động khai thác tài nguyên là những vấn đề nghiêm trọng. Điều này ảnh hưởng đến khả năng nghiên cứu và bảo tồn các loài trong họ này.

2.1. Tác động của biến đổi khí hậu đến họ Tiết dê

Biến đổi khí hậu đang gây ra những thay đổi lớn trong môi trường sống của họ Tiết dê. Nhiệt độ tăng cao và lượng mưa không ổn định có thể làm giảm khả năng sinh trưởng và phát triển của các loài trong họ này.

2.2. Áp lực từ khai thác tài nguyên rừng

Hoạt động khai thác rừng và xây dựng cơ sở hạ tầng đang đe dọa đến sự tồn tại của họ Tiết dê tại Vườn Quốc gia Ba Vì. Việc này không chỉ làm giảm số lượng loài mà còn ảnh hưởng đến cấu trúc sinh thái của khu vực.

III. Phương pháp nghiên cứu họ Tiết dê và Stephania rotunda

Nghiên cứu họ Tiết dê tại Vườn Quốc gia Ba Vì được thực hiện thông qua các phương pháp định loại và phân tích hóa học. Đặc biệt, loài Stephania rotunda được chú trọng nghiên cứu do hoạt chất sinh học quý giá của nó. Các phương pháp hiện đại giúp xác định thành phần hóa học và hoạt tính sinh học của loài này.

3.1. Phương pháp định loại thực vật

Định loại thực vật được thực hiện dựa trên các đặc điểm hình thái và sinh học của loài. Các mẫu vật được thu thập và phân tích để xác định danh tính chính xác của các loài trong họ Tiết dê.

3.2. Phân tích hoạt chất sinh học của Stephania rotunda

Phân tích hóa học được thực hiện để xác định các hợp chất sinh học trong Stephania rotunda. Các phương pháp sắc ký và quang phổ giúp phát hiện và định lượng các alkaloid có trong loài này.

IV. Kết quả nghiên cứu hoạt chất sinh học của Stephania rotunda

Nghiên cứu cho thấy Stephania rotunda chứa nhiều hoạt chất sinh học có giá trị. Các alkaloid được phân lập từ loài này đã chứng minh được hoạt tính kháng vi sinh vật, kháng vi rút và chống ung thư. Đây là những kết quả quan trọng cho việc phát triển dược phẩm từ nguồn gốc tự nhiên.

4.1. Hoạt tính kháng vi sinh vật của Stephania rotunda

Các alkaloid từ Stephania rotunda đã được chứng minh có khả năng kháng vi sinh vật mạnh mẽ. Nghiên cứu cho thấy hoạt tính này có thể được ứng dụng trong điều trị các bệnh nhiễm trùng.

4.2. Tiềm năng chống ung thư của hoạt chất từ Stephania rotunda

Nhiều nghiên cứu đã chỉ ra rằng các hợp chất từ Stephania rotunda có khả năng chống ung thư. Các alkaloid trong loài này có thể ức chế sự phát triển của tế bào ung thư, mở ra hướng đi mới cho việc phát triển thuốc điều trị.

V. Ứng dụng thực tiễn của nghiên cứu họ Tiết dê tại Ba Vì

Nghiên cứu họ Tiết dê và Stephania rotunda không chỉ có giá trị khoa học mà còn có ứng dụng thực tiễn trong y học. Việc phát triển các sản phẩm từ loài này có thể góp phần vào ngành dược liệu Việt Nam, đồng thời bảo tồn đa dạng sinh học tại Vườn Quốc gia Ba Vì.

5.1. Phát triển sản phẩm dược liệu từ Stephania rotunda

Các sản phẩm dược liệu từ Stephania rotunda có thể được phát triển để phục vụ nhu cầu điều trị bệnh. Việc này không chỉ mang lại lợi ích kinh tế mà còn góp phần bảo tồn nguồn gen quý hiếm.

5.2. Tăng cường bảo tồn đa dạng sinh học tại Vườn Quốc gia Ba Vì

Nghiên cứu và ứng dụng các sản phẩm từ họ Tiết dê sẽ góp phần nâng cao nhận thức về bảo tồn đa dạng sinh học. Điều này rất quan trọng trong bối cảnh hiện nay khi mà tài nguyên thiên nhiên đang bị đe dọa.

VI. Kết luận và triển vọng tương lai của nghiên cứu họ Tiết dê

Nghiên cứu họ Tiết dê tại Vườn Quốc gia Ba Vì mở ra nhiều triển vọng cho ngành dược liệu Việt Nam. Việc bảo tồn và phát triển các loài trong họ này không chỉ giúp bảo vệ môi trường mà còn tạo ra nguồn nguyên liệu quý cho y học. Tương lai, cần có nhiều nghiên cứu hơn nữa để khai thác tiềm năng của họ Tiết dê.

6.1. Tầm quan trọng của nghiên cứu họ Tiết dê

Nghiên cứu họ Tiết dê không chỉ giúp hiểu rõ hơn về đa dạng sinh học mà còn mở ra cơ hội cho việc phát triển các sản phẩm dược liệu mới. Điều này có thể mang lại lợi ích lớn cho sức khỏe cộng đồng.

6.2. Hướng đi tương lai cho nghiên cứu và bảo tồn

Cần có các chính sách và chương trình bảo tồn hiệu quả để bảo vệ họ Tiết dê tại Vườn Quốc gia Ba Vì. Đồng thời, việc khuyến khích nghiên cứu và phát triển sản phẩm từ loài này sẽ giúp nâng cao giá trị kinh tế và bảo tồn đa dạng sinh học.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. Các công trình nghiên cứu và hệ thống phân loại họ Tiết dê (Menispermaceae Juss. Trên thế giới Họ Tiết dê (Menispermaceae Juss.) là một họ đa dạng về các hợp chất sinh học chúng có chứa các hợp chất bisbenzylisoquinoline alkaloids. Các loài trong họ Tiết dê (Menispermaceae) có giá trị sử dụng rộng rãi trên toàn thế giới.

Họ này có khoảng 70 chi và 520 loài phân bố chủ yếu ở các vùng nhiệt đới và cận nhiệt đới [51, 58]. Ở Việt Nam, theo Vũ Tiến Chính, 2014, họ này có 19 chi và khoảng 55 loài và 2 thứ (varieties) phân bố rải rác khắp cả nước [58]. Tuy ít loài nhưng họ Tiết dê lại rất đa dạng về mặt hình thái và khá phức tạp về mặt phân loại học. Chính sự phức tạp này mà cho đến nay vẫn còn nhiều quan điểm khác nhau về sự phân chia và sắp xếp các taxon của họ này ở Việt Nam.

Trước khi họ Tiết dê được công bố, có một số tác giả đã công bố một số chi mà sau này được xếp vào họ Tiết dê như: Linaeus (1753) [68] công bố chi Cissampelos, Menispermum. Mãi đến năm 1789, họ Tiết dê mới chính thức được A. Jussieu đặt tên với tên gọi Menispermaceae Juss., lấy từ tên chi Menispermum L. Từ đây, họ Tiết dê mới chính thức được coi là một taxon bậc họ riêng biệt.

Người đầu tiên phân chia hệ thống của họ Tiết dê là De Candolle (1824), tác giả dựa vào những đặc điểm của hoa đực và số lượng lá noãn của hoa cái để thành lập hệ thống này cùng 3 tông với 12 chi khoảng 80 loài. Hooker & Thomson (1855) [39] khi nghiên cứu họ Tiết dê ở Ấn Độ đã xây dựng hệ thống họ này khác nhiều so với hệ thống của Miers (1851) [48] trước đó. Tác giả dựa vào đặc điểm của cơ quan sinh dưỡng, sự phân cành của thân cây, 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] hạt, lá mầm. để xây dựng hệ thống.

Trong hệ thống này, tác giả đã chia họ Tiết dê thành 5 tông (Coscinieae, Tinosporeae, Pachygoneae, Cocculeae và Cissampelydeae). Miers (1864) [49] đã công bố thêm một số chi và đưa tổng số chi lên 36 chi và 7 tông là Heteroclineae, Pachygoneae, Tiliacoreae, Platygoneae, Hypserpeae, Leptogoneae và Anomospemeae. Về cơ bản, hệ thống phân loại vẫn được giữ nguyên giống với hệ thống của ông năm 1851 [48]. Tuy nhiên, có một sự thay đổi là chi Hypserpa Miers, mới được công bố và được tách thành một tông riêng Hypserpeae, chi này mang những đặc điểm phôi nhũ đơn giản, đài xếp lợp không đối xứng.

Tuy đã có sự nghiên cứu lại nhưng hệ thống này vẫn còn đơn giản, các chi và loài đại diện còn ít nên không có độ chính xác. Khác với các hệ thống của các tác giả nghiên cứu trước, Diels (1910) [34] đã dựa theo nền tảng của các hệ thống trước đó để thiết lập hệ thống của họ Tiết dê và tác giả sắp xếp họ Tiết dê vào trong bộ Mao lương (Ranunculales) và chia bộ Mao lương thành phân bộ Mao lương (Ranunculineae) với các họ Ranunculaceae, Berberidaceae, Sargentodoxaceae, Lardizabalaceae, Menispermaceae. Trong bộ này, họ Tiết dê được coi là tiến hóa cao hơn cả, chúng thể hiện ở chỗ: từ thân gỗ thành thân leo nhỏ và thân củ, số lượng lá noãn tiêu giảm, đài hợp. các đặc điểm này thể hiện sự tiến hóa và thích nghi với điều kiện khô hạn của họ Tiết dê.

Theo tác giả, các chi của các tông Hyspereae, Leptogoneae, Platygoneae chuyển sang tông Menispermeae, tông Heteroclineae chuyển sang 2 tông Tinosporeae và Fibraureae, tông Pachygoneae chuyển sang 3 tông Hyperbaeneae và Menispermeae, Tiliacoreae. Trong hệ thống phân loại họ Tiết dê, 54 chi thuộc 8 tông: Tinosporeae, Anomospermeae, Menispermeae, Tiliacoreae, Hyperbaeneae, Peniantheae, Fibraureae, Cocculineae và tông Menispermeae gồm 3 phân tông Menisperminae, Cissampelinae, Stephaniinae. Trong tông Menispermeae, căn cứ vào những đặc điểm như sự tiến hóa của thân, lá, vòng đài, vòng cánh hoa và số lá noãn, tác giả đã chia tông này thành 3 phân 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Các taxon có đặc điểm: bộ nhụy gồm 1-3 lá noãn, số nhị nhiều, thân cây to, thì được xếp vào phân tông Menisperminae (Cocculinae); chi nào có bộ nhụy gồm 1 lá noãn, có 1 vòng đài và thân rút ngắn lại thành củ thì xếp vào phân tông Stephaniinae; phân tông Cissampelinae gồm các chi có các đặc điểm là thân cây leo, bộ nhụy gồm 1-3 lá noãn.

Công trình của Diels (1910) [34] đã đưa lại nhiều hiểu biết về họ Tiết dê trên thế giới nên đã tồn tại trong thời gian dài. Kessler (1993) [43] đã dựa vào nền tảng hệ thống của Miers (1851, 1864) [48, 49], Diels (1910) [34] và Hooker & Thomson (1855) [39] để xây dựng hệ thống riêng cho họ Tiết dê. Tuy nhiên ông không đồng tình với quan điểm của Diels (1910) [34] phân chia tông Menispermeae thành các phân tông, mà ông chia trực tiếp đến tông rồi chia đến các chi. Ở đây tác giả sắp xếp 71 chi của họ Tiết dê vào 5 tông là Pachygoneae Miers, Anomospermeae Miers, Tinosporeae Hooker & Thomson, Fibraureae Diels, Menispermeae Diels.

Trong hệ thống này tác giả đã căn cứ vào đặc điểm ít biến đổi như sự phân biệt của đài và cánh hoa, số vòng đài, tiêu giảm cánh hoa, số lá noãn, có nội nhũ hay không có nội nhũ và đặc điểm của lá mầm để làm cơ sở cho việc xây dựng hệ thống của mình. Tác giả đã nhập tông Triclisieae vào tông Anmospermeae; nhập hai tông là Hyperbaeneae và Peniantheae vào tông Pachygoneae * Một số nước lân cận với Việt Nam, cũng có một số công trình nghiên cứu họ Tiết dê như: Hook. et Thomson (1872) [40], khi nghiên cứu họ Tiết dê ở Ấn Độ tác giả không theo quan điểm của mình năm 1855 mà theo quan điểm của Bentham et Hook. Theo tác giả, họ Tiết dê ở Ấn Độ có 19 chi với 35 loài được sắp xếp trong 4 tông Tinosporeae, Pachygoneae, Cocculeae và Cissampelideae.

Tuy nhiên hệ thống này áp dụng trong công trình đơn giản và mang tính thống kê, chưa thể hiện được mối quan hệ phát sinh chủng loại, sự phân biệt giữa các taxon 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] vẫn mang tính liệt kê, phân biệt các đặc điểm, không lập khóa lưỡng phân, không trích dẫn tài liệu tham khảo, do vậy khó khăn cho người nghiên cứu tiếp theo. Backer & Bakhuizen (1963) [29] nghiên cứu đa dng họ Tiết dê ở đảo Java đã mô tả 16 chi và 25 loài. Các chi và loài chỉ được viết theo khóa định loại, tác giả không mô tả chi tiết. Huang, Shing- Fan & Hang, Tseng- Chieng (1996) [41] nghiên cứu họ Tiết dê ở Đài Loan đã mô tả 6 chi và 12 loài.

Các chi và loài được mô tả đầy đủ về danh pháp, tài liệu công bố, mẫu nghiên cứu, một số loài có hình vẽ minh họa. Forman (1991) [35] nghiên cứu họ Tiết dê ở Thái Lan đã công bố 22 chi và 65 loài thuộc họ Tiết dê. Các chi và loài được mô tả đầy đủ về danh pháp, mẫu type, sinh học, sinh thái, trích dẫn tài liệu nghiên cứu, mẫu nghiên cứu, một số loài đã có hình vẽ minh họa. Lo (1996) [67] nghiên cứu họ Tiết dê ở Trung Quốc đã công bố 19 chi và 81 loài thuộc họ Tiết dê.

Tác giả đã sắp xếp các taxon của họ Tiết dê trong 5 tông Tiliacoreae Mies, Coscinieae Hook., Fibraureeae Diels, Tinosporeae Hook. Cùng rất nhiều các tác giả nghiên cứu phân loại họ Tiết dê cũng như nghiên cứu về hóa thạch, hạt phấn đặc biệt với các nghiên cứu về tiến hóa và các nghiên cứu về dược liệu và rất nhiều những ứng dụng khác. Ở Việt Nam Người đầu tiên nghiên cứu họ Tiết dê ở Việt Nam phải kể đến Pierre, năm 1883 [66] tác giả đã mô tả chi tiết các loài trong chi Fibraurea, Coscinium và Anamirta ở Nam Bộ. Tuy nhiên loài Anamirta loureiri Pierre nay đã trở thành tên đồng nghĩa của loài Anamirta cocculus (L.) Wight & Arn cùng các hình vẽ minh họa.

8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Năm 1908 [65], khi nghiên cứu họ Tiết dê ở Đông Dương, Gagnepain đã mô tả họ và lập khóa định loại 16 chi, với 29 loài, một số loài nay đã trở thành tên đồng nghĩa của các loài khác. Công trình dựa trên hệ thống của Bentham & Hooker (1862) [31]. Tuy công trình đã công bố cách đây hơn 100 năm và có những hạn chế, nhưng đến nay nó vẫn là công trình Thực vật chí duy nhất dùng để tra cứu, định loại họ Tiết dê ở Đông Dương và ở Việt Nam. Công trình của người Việt Nam đáng chú ý nhất là của Phạm Hoàng Hộ (1970) [16] trong “Cây cỏ miền Nam Việt Nam”.

Ông đã lập khóa phân loại các chi và mô tả ngắn gọn các loài, với hình vẽ đơn giản của 13 chi và 17 loài. Phạm Hoàng Hộ (1991) [16, 17] đã bổ sung một số chi và loài cùng hình vẽ, phân bố, đưa tổng số chi và loài của họ Tiết dê ở Việt Nam lên tới 18 chi với 42 loài. Tuy nhiên đã có những chi nay đã trở thành tên đồng nghĩa của chi khác, như chi Cebatha nay đã trở thành tên đồng nghĩa của chi Cocculus, tác giả đã lập khóa định loại các chi, loài, không thống nhất. Năm 1999 [18], trong “Cây cỏ Việt Nam” được tái bản, nhưng tác giả đã sửa chữa và bổ sung chi Hypserpa.

Trong công trình này, tác giả đã mô tả 19 chi và 44 loài. Song nhìn chung các công trình của Phạm Hoàng Hộ (1970, 1991, 1999) [16, 17, 18] còn mang tính chất thống kê thành phần chi, loài, không mô tả đặc điểm chi, hình vẽ đơn giản và mô tả sơ sài, về mặt danh pháp có nhiều sai sót. Tuy nhiên đây là tài liệu có giá trị giúp cho ta có những nhận biết bước đầu về các loài thực vật thông qua mô tả với hình vẽ đơn giản. Ngoài những công trình mang tính chất phân loại đã trình bày ở trên, ở Việt Nam còn có một số các công trình mang tính chất tổng hợp hay viết dưới dạng giáo trình phân loại, công bố các loài bổ sung, quan hệ của các chi, đề cập đến giá trị làm thuốc của các cây trong họ Tiết dê.

Nguyễn Tiến Bân (1997) [1] trong “Cẩm nang tra cứu và nhận biết các họ thực vật hạt kín ở Việt Nam” đã mô tả các đặc điểm nhận biết cơ bản của họ Tiết 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] dê và nêu tên các chi thuộc họ này.