Nghiên Cứu Về Hiệu Quả Sử Dụng Đất Sản Xuất Nông Nghiệp Tại Huyện Cư M'gar

Luận văn thạc sĩ nông nghiệp nghiên cứu tăng cường hiệu quả sử dụng đất sản xuất nông nghiệp ở huyện cư mgar tỉnh đắk lắk, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên nhân, đề xuất giải

• Tác giả: Trần Thị Thanh Thủy
• Người hướng dẫn: PGS.TS Nguyễn Trung Dũng
• Trường học: Trường Đại học Thủy Lợi
• Chuyên ngành: Kinh tế
• Đề tài: Nghiên Cứu Hiệu Quả Sử Dụng Đất Sản Xuất Nông Nghiệp Tại Huyện Cư M'gar
• Loại tài liệu: luận văn
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CÁM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ HIỆU QUẢ SỬ DỤNG ĐẤT SẢN XUẤT NÔNG NGHIỆP
• 1.1. Cơ sở lý luận về hiệu quả sử dụng đất sản xuất nông nghiệp
• 1.1.1. Khái niệm đất nông nghiệp và đất sản xuất nông nghiệp
• 1.1.2. Vai trò và ý nghĩa, phân loại của đất đai trong sản xuất nông nghiệp
• 1.1.3. Hệ thống chính sách, pháp luật liên quan đến quản lý sử dụng đất ở Việt Nam
• 1.1.4. Quan điểm về hiệu quả sử dụng đất sản xuất nông nghiệp
• 1.1.5. Các chỉ tiêu đánh giá hiệu quả sử dụng đất sản xuất nông nghiệp
• 1.1.6. Các yếu tố ảnh hưởng đến hiệu quả sử dụng đất sản xuất nông nghiệp
• 1.2. Cơ sở thực tiễn về hiệu quả sử dụng đất sản xuất nông nghiệp
• 1.2.1. Kinh nghiệm quản lý sử dụng đất sản xuất nông nghiệp của một số nước trên thế giới và một số địa phương ở Việt Nam
• 1.2.2. Bài học kinh nghiệm quản lý sử dụng đất sản xuất nông nghiệp ở huyện
• 1.2.3. Các công trình khoa học công bố có liên quan đến đề tài
• 1.2.3.1. Tình hình nghiên cứu về vấn đề đất đai
• 1.2.3.2. Tình hình nghiên cứu về sử dụng nguồn tài nguyên đất ở vùng Tây Nguyên
• 1.3. Kết luận chương 1
• 2. CHƯƠNG 2: ĐÁNH GIÁ HIỆU QUẢ SỬ DỤNG ĐẤT SẢN XUẤT NÔNG NGHIỆP Ở HUYỆN CƯ M’GAR
• 2.1. Giới thiệu về huyện Cư M’gar
• 2.1.1. Điều kiện tự nhiên
• 2.1.2. Điều kiện kinh tế - xã hội
• 2.2. Thực trạng sử dụng đất sản xuất nông nghiệp ở huyện Cư M’gar
• 2.2.1. Hiện trạng sử dụng đất đai huyện Cư M’gar
• 2.2.2. Thực trạng sử dụng đất sản xuất nông nghiệp huyện Cư M’gar
• 2.2.3. Biến động trong sử dụng đất sản xuất nông nghiệp giai đoạn 2014-2017
• 2.2.4. Các loại hình sử dụng đất sản xuất nông nghiệp ở huyện Cư M’gar
• 2.3. Thực trạng về hiệu quả sử dụng đất sản xuất nông nghiệp ở huyện Cư M’gar
• 2.3.1. Hiệu quả kinh tế
• 2.3.2. Hiệu quả xã hội
• 2.4. Đánh giá chung về hiệu quả sử dụng đất sản xuất nông nghiệp huyện Cư M’gar, tỉnh Đắk Lắk
• 2.4.1. Kết quả đạt được
• 2.4.2. Những vấn đề còn tồn tại
• 2.4.3. Nguyên nhân gây ra tồn tại
• 2.5. Kết luận chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: MỘT SỐ GIẢI PHÁP TĂNG CƯỜNG HIỆU QUẢ SỬ DỤNG ĐẤT SẢN XUẤT NÔNG NGHIỆP Ở HUYỆN CƯ M’GAR
• 3.1. Định hướng nâng cao hiệu quả sử dụng đất sản xuất nông nghiệp ở huyện Cư M’gar, tỉnh Đắk Lắk
• 3.1.1. Định hướng của Nhà nước về quản lý sử dụng đất sản xuất nông nghiệp
• 3.1.2. Định hướng của huyện Cư M’gar trong về quản lý sử dụng đất sản xuất
• 3.2. Những thuận lợi và khó khăn trong việc tăng cường hiệu quả sử dụng đất sản xuất nông nghiệp huyện Cư M’gar
• 3.3. Đề xuất một số giải pháp tăng cường hiệu quả sử dụng đất sản xuất nông nghiệp huyện Cư M’gar
• 3.3.1. Giải pháp về cơ chế pháp lý và chính sách
• 3.3.2. Giải pháp về cơ sở hạ tầng
• 3.3.3. Giải pháp về kỹ thuật
• 3.3.4. Giải pháp về vốn và thị trường
• 3.4. Kết luận chương 3
• PHỤ LỤC HƯỚNG DẪN PHỎNG VẤN SÂU
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Hiệu Quả Sử Dụng Đất Sản Xuất Nông Nghiệp Tại Huyện Cư M gar

Hiệu quả sử dụng đất sản xuất nông nghiệp tại huyện Cư M'gar là một vấn đề quan trọng trong phát triển kinh tế địa phương. Đất đai không chỉ là tư liệu sản xuất mà còn là nguồn sống của người dân nơi đây. Việc quản lý và sử dụng đất hiệu quả sẽ góp phần nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm nông nghiệp.

1.1. Khái Niệm Về Đất Nông Nghiệp Tại Cư M gar

Đất nông nghiệp tại huyện Cư M'gar bao gồm các loại đất trồng cây hàng năm và cây lâu năm. Đất này đóng vai trò quan trọng trong việc sản xuất lương thực và thực phẩm cho người dân.

1.2. Vai Trò Của Đất Đai Trong Sản Xuất Nông Nghiệp

Đất đai là yếu tố quyết định đến năng suất và chất lượng sản phẩm nông nghiệp. Việc sử dụng đất hợp lý sẽ giúp tăng cường hiệu quả sản xuất và bảo vệ môi trường.

II. Vấn Đề Hiện Tại Về Sử Dụng Đất Nông Nghiệp Tại Huyện Cư M gar

Tình hình sử dụng đất nông nghiệp tại huyện Cư M'gar đang gặp nhiều thách thức. Diện tích đất nông nghiệp ngày càng giảm do sự gia tăng dân số và biến đổi khí hậu. Điều này ảnh hưởng trực tiếp đến hiệu quả sản xuất nông nghiệp.

2.1. Thực Trạng Sử Dụng Đất Nông Nghiệp

Hiện trạng sử dụng đất nông nghiệp tại huyện Cư M'gar cho thấy nhiều diện tích đất bị bỏ hoang hoặc sử dụng không hiệu quả. Điều này cần được khắc phục để nâng cao hiệu quả sản xuất.

2.2. Những Thách Thức Trong Quản Lý Đất Đai

Quản lý đất đai tại huyện Cư M'gar còn nhiều bất cập, từ chính sách đến thực tiễn. Cần có những giải pháp cụ thể để cải thiện tình hình này.

III. Phương Pháp Nâng Cao Hiệu Quả Sử Dụng Đất Nông Nghiệp

Để nâng cao hiệu quả sử dụng đất sản xuất nông nghiệp, huyện Cư M'gar cần áp dụng các phương pháp quản lý và kỹ thuật canh tác hiện đại. Việc này không chỉ giúp tăng năng suất mà còn bảo vệ môi trường.

3.1. Giải Pháp Về Chính Sách Quản Lý Đất

Cần có những chính sách rõ ràng và hiệu quả trong quản lý đất đai, nhằm khuyến khích người dân sử dụng đất một cách bền vững.

3.2. Ứng Dụng Công Nghệ Mới Trong Canh Tác

Việc áp dụng công nghệ mới trong canh tác sẽ giúp nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm nông nghiệp, từ đó cải thiện hiệu quả sử dụng đất.

IV. Kết Quả Nghiên Cứu Về Hiệu Quả Sử Dụng Đất Tại Cư M gar

Nghiên cứu về hiệu quả sử dụng đất sản xuất nông nghiệp tại huyện Cư M'gar đã chỉ ra nhiều kết quả tích cực. Tuy nhiên, vẫn còn nhiều vấn đề cần giải quyết để đạt được hiệu quả tối ưu.

4.1. Kết Quả Đạt Được Trong Sử Dụng Đất

Một số mô hình canh tác đã cho thấy hiệu quả cao trong việc sử dụng đất, giúp tăng thu nhập cho người dân.

4.2. Những Vấn Đề Còn Tồn Tại

Mặc dù có những kết quả tích cực, nhưng vẫn còn nhiều vấn đề tồn tại như quản lý kém và thiếu thông tin về đất đai.

V. Kết Luận Và Định Hướng Tương Lai Về Sử Dụng Đất Nông Nghiệp

Kết luận từ nghiên cứu cho thấy việc nâng cao hiệu quả sử dụng đất sản xuất nông nghiệp tại huyện Cư M'gar là cần thiết. Định hướng tương lai cần tập trung vào phát triển bền vững và ứng dụng công nghệ mới.

5.1. Định Hướng Phát Triển Bền Vững

Cần có những chiến lược phát triển bền vững trong quản lý và sử dụng đất nông nghiệp, nhằm bảo vệ tài nguyên đất cho thế hệ tương lai.

5.2. Tăng Cường Hợp Tác Giữa Các Bên Liên Quan

Việc tăng cường hợp tác giữa chính quyền, người dân và các tổ chức sẽ giúp nâng cao hiệu quả sử dụng đất và phát triển nông nghiệp bền vững.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Tại Việt Nam, diện tích đất nông nghiệp bình quân đầu người liên tục suy giảm và hiện chỉ đạt khoảng 0,07 ha/người, thấp hơn đáng kể so với mức trung bình của khu vực và thế giới. Tại huyện Cư M’gar, tỉnh Đắk Lắk, đất sản xuất nông nghiệp giữ vị trí then chốt đối với sự phát triển kinh tế xã hội khi chiếm tới 74.554,17 ha (tương đương 90,42% tổng diện tích tự nhiên 82.450,14 ha). Khu vực nông thôn tập trung 94,4% dân số của huyện, với lực lượng lao động nông nghiệp chiếm gần 85% tổng số lao động trong độ tuổi.

Mặc dù giữ vai trò chủ lực, ngành nông nghiệp địa phương đang đối mặt với nhiều thách thức nghiêm trọng. Tỷ lệ hộ nghèo toàn huyện chiếm 28,2% (5.935 hộ), trong đó hộ nghèo đồng bào dân tộc thiểu số tại chỗ chiếm hơn 50% tổng số hộ nghèo và chiếm tới 57% tổng số hộ dân tộc thiểu số tại chỗ. Nền sản xuất còn nặng tính quảng canh, phụ thuộc nhiều vào tự nhiên, thiếu ứng dụng công nghệ cao và chịu tác động nặng nề bởi biến đổi khí hậu trong mùa khô kéo dài 6 tháng.

Mục tiêu nghiên cứu là đánh giá toàn diện thực trạng, hiệu quả kinh tế và hiệu quả xã hội của việc sử dụng đất sản xuất nông nghiệp tại huyện Cư M’gar giai đoạn 2014 – 2017, từ đó đề xuất hệ thống giải pháp nâng cao hiệu quả bền vững đến năm 2025. Kết quả nghiên cứu có ý nghĩa thực tiễn quan trọng, đóng góp cơ sở khoa học để tái cơ cấu ngành nông nghiệp trị giá 4.750 tỷ đồng năm 2017, đồng thời nâng cao mức thu nhập bình quân đầu người từ mốc 33 triệu đồng/năm.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu vận dụng lý thuyết địa tô và kinh tế đất đai cổ điển kết hợp với khung đánh giá sử dụng đất bền vững của Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên Hợp Quốc (FAO). Đất sản xuất nông nghiệp được nhìn nhận dưới góc độ là tư liệu sản xuất đặc biệt và nguồn tài nguyên có giới hạn. Tính bền vững trong quản lý đất đai được cấu thành từ ba trụ cột chính: hiệu quả kinh tế, công bằng xã hội và bảo vệ môi trường sinh thái.

Các khái niệm trọng tâm bao gồm:

• Đất sản xuất nông nghiệp: Đất nông nghiệp sử dụng vào mục đích trồng trọt, bao gồm đất trồng cây hàng năm và đất trồng cây lâu năm theo quy định của Luật Đất đai 2013.
• Giá trị sản xuất (GTSX): Toàn bộ giá trị sản phẩm vật chất được tạo ra trong một chu kỳ canh tác trên một đơn vị diện tích cụ thể.
• Chi phí trung gian (CPTG): Toàn bộ các khoản chi phí đầu vào về vật tư, phân bón, thuốc bảo vệ thực vật, giống và dịch vụ nông nghiệp phát sinh.
• Giá trị gia tăng (GTGT): Phần giá trị chênh lệch sau khi lấy giá trị sản xuất trừ đi chi phí trung gian (GTGT = GTSX - CPTG).
• Giá trị trên ngày công lao động quy đổi (GTNCLĐ): Chỉ tiêu phản ánh hiệu quả xã hội và thu nhập thực tế của người lao động trên mỗi ngày công canh tác.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng nguồn dữ liệu thứ cấp từ các báo cáo thống kê, kiểm kê đất đai giai đoạn 2014 – 2017 của UBND huyện Cư M’gar, Sở Tài nguyên và Môi trường tỉnh Đắk Lắk và Niên giám thống kê địa phương.

Về dữ liệu sơ cấp, nghiên cứu tiến hành khảo sát thực địa với cỡ mẫu 120 hộ nông dân. Phương pháp chọn mẫu phân tầng kết hợp ngẫu nhiên được áp dụng tại 2 địa bàn đại diện tiêu biểu: Buôn Sút Mdrang (xã Cư Suê) đại diện cho vùng chuyên canh cây công nghiệp lâu năm và Buôn Hring (xã Ea H’đing) đại diện cho vùng đồng bào dân tộc thiểu số canh tác hỗn hợp cây ngắn ngày và dài ngày. Cỡ mẫu này bảo đảm tính đại diện thống kê và phản ánh chân thực đặc điểm của 25 dân tộc cùng sinh sống trên địa bàn.

Phương pháp phân tích kinh tế lượng, so sánh đối chiếu và phân tích chi phí - lợi nhuận được lựa chọn vì tính chính xác trong việc lượng hóa các chỉ số tài chính, giúp phân tách rõ rệt mức độ hiệu quả giữa từng loại hình sử dụng đất. Quá trình thu thập và xử lý số liệu được triển khai từ năm 2017 đến đầu năm 2019.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, quỹ đất nông nghiệp huyện Cư M’gar chiếm ưu thế tuyệt đối với 74.554,17 ha (90,42% diện tích tự nhiên), trong đó nhóm đất đỏ bazan màu mỡ chiếm 58.338 ha (71% diện tích tự nhiên). Tuy nhiên, có tới 11.476 ha (13,95%) là nhóm đất đỏ vàng trên đá sét và granite nghèo dinh dưỡng, tầng đất mỏng và dễ bị thoái hóa tầng mặt.

Thứ hai, hiệu quả kinh tế có sự phân hóa sâu sắc giữa các loại hình sử dụng đất. Mô hình trồng xen cây ăn quả (sầu riêng, bơ) và hồ tiêu trong vườn cà phê đem lại giá trị sản xuất và giá trị gia tăng cao hơn từ 35% đến 48% so với mô hình thuần cà phê truyền thống. Các mô hình trồng cây hàng năm như lúa nước 2 vụ và ngô lai đạt tỷ suất GTGT/CPTG chỉ từ 1,2 đến 1,5 lần, thấp hơn nhiều so với mức 2,5 đến 3,2 lần của cây công nghiệp dài ngày.

Thứ ba, hiệu quả xã hội và năng suất lao động giữa các nhóm dân tộc có khoảng cách lớn. Tại 2 buôn khảo sát, giá trị ngày công lao động của các hộ đồng bào dân tộc thiểu số tại chỗ chỉ đạt khoảng 58% so với các hộ người Kinh. Tỷ lệ tiếp cận nguồn vốn vay ưu đãi của các hộ dân tộc thiểu số tại Buôn Sút Mdrang chỉ đạt 31,5% số hộ được khảo sát.

Thứ tư, diện tích rừng suy giảm nghiêm trọng, chỉ còn 7.979,18 ha (độ che phủ 9,68%), làm suy giảm khả năng điều tiết nguồn nước mặt của suối Ea Tul và Ea M’droh, gây thiếu hụt nước tưới trầm trọng trong mùa khô.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính của sự chênh lệch hiệu quả bắt nguồn từ tập quán canh tác lạc hậu, lạm dụng phân bón vô cơ khiến độ pH đất giảm xuống mức 4,0 – 5,0, cùng với sự phân bổ lượng mưa không đều khi 85% lượng mưa 1.900 mm/năm tập trung dồn dập vào mùa mưa. So với các địa phương vùng đồng bằng như huyện Kim Sơn (Ninh Bình) hay tỉnh Hải Dương vốn phát huy tốt hệ thống thủy lợi chủ động và dồn điền đổi thửa, huyện Cư M’gar chịu rào cản lớn bởi tình trạng đất đai manh mún và hạn chế hạ tầng tưới tiêu.

Dữ liệu nghiên cứu có thể được trực quan hóa hiệu quả thông qua bảng tổng hợp ma trận so sánh các chỉ tiêu kinh tế (GTSX, CPTG, GTGT, tỷ suất GTGT/CPTG) giữa các loại hình canh tác, kết hợp cùng biểu đồ cột thể hiện mức chênh lệch giá trị ngày công lao động giữa các nhóm hộ. Cách trình bày này giúp các nhà quản lý nhận diện nhanh chóng các điểm nghẽn trong khai thác đất đai và đánh giá đúng tiềm năng gia tăng giá trị.

Đề xuất và khuyến nghị

• Hoàn thiện công tác cấp đổi giấy chứng nhận quyền sử dụng đất và tích tụ ruộng đất: UBND huyện Cư M’gar cùng Phòng Tài nguyên và Môi trường cần đẩy mạnh dồn điền đổi thửa, phấn đấu đến năm 2024 đạt tỷ lệ 95% diện tích đất sản xuất nông nghiệp được chuẩn hóa hồ sơ địa chính, tạo tiền đề xây dựng các cánh đồng mẫu lớn.
• Nâng cấp đồng bộ hạ tầng thủy lợi và giao thông nội đồng: UBND tỉnh Đắk Lắk và huyện Cư M’gar cần đầu tư kiên cố hóa 65 km kênh mương dọc lưu vực suối Ea Tul và suối Ea M’droh, xây mới 15 hồ đập trữ nước vừa và nhỏ trong giai đoạn 2021 – 2025, bảo đảm cung cấp nước tưới chủ động cho trên 80% diện tích cây công nghiệp.
• Ứng dụng kỹ thuật canh tác bền vững và hữu cơ hóa đất: Trạm Khuyến nông huyện và các Hợp tác xã cần hướng dẫn nông dân tái canh 25.000 ha cà phê già cỗi theo tiêu chuẩn VietGAP, đẩy mạnh mô hình xen canh đa tầng và nâng tỷ lệ sử dụng phân bón hữu cơ vi sinh lên trên 60% vào năm 2025 nhằm phục hồi độ phì nhiêu của đất.
• Mở rộng tín dụng ưu đãi và chuỗi liên kết thị trường: Ngân hàng Chính sách Xã hội và Ngân hàng Nông nghiệp cần nâng hạn mức cho vay ưu đãi, bảo đảm trên 80% số hộ nghèo dân tộc thiểu số được tiếp cận vốn. Đồng thời, Phòng Nông nghiệp huyện hỗ trợ xây dựng 10 chuỗi liên kết giá trị gắn kết nông dân với các doanh nghiệp chế biến xuất khẩu trong giai đoạn 2021 – 2025.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

• Cơ quan quản lý nhà nước (Sở Tài nguyên và Môi trường, UBND huyện Cư M’gar): Sử dụng tài liệu để hoạch định quy hoạch sử dụng đất giai đoạn 2021 – 2030 và xây dựng các chính sách giao đất, hỗ trợ tư liệu sản xuất cho hơn 5.900 hộ nghèo trên địa bàn.
• Ban quản trị Hợp tác xã và cán bộ khuyến nông: Áp dụng các số liệu thực chứng để định hướng xã viên chuyển đổi cơ cấu cây trồng, chuyển dịch từ độc canh sang xen canh nhằm tăng tỷ suất GTGT/CPTG lên từ 2,8 đến 3,2 lần.
• Các tổ chức tài chính vi mô và ngân hàng thương mại: Tham khảo số liệu khảo sát từ 120 hộ thực tế để thiết kế các gói vay trung và dài hạn thích hợp cho 36,4% dân cư là đồng bào dân tộc thiểu số tại chỗ.
• Giảng viên, học viên cao học và sinh viên ngành Kinh tế nông nghiệp, Quản lý đất đai: Khai thác khung lý thuyết, phương pháp đánh giá hiệu quả kinh tế - xã hội và bộ chỉ tiêu đo lường chuẩn mực để phục vụ các đề tài nghiên cứu về nông nghiệp Tây Nguyên.

Câu hỏi thường gặp

Hiện trạng sử dụng đất sản xuất nông nghiệp tại huyện Cư M’gar có đặc điểm gì nổi bật? Quỹ đất nông nghiệp chiếm tỷ trọng rất cao với 74.554,17 ha, tương đương 90,42% tổng diện tích tự nhiên. Huyện sở hữu 58.338 ha đất đỏ bazan màu mỡ (chiếm 71%), rất thích hợp cho các loại cây công nghiệp lâu năm giá trị cao như cà phê, cao su và hồ tiêu.

Vì sao hiệu quả sử dụng đất của các hộ dân tộc thiểu số tại chỗ còn thấp? Nhóm dân tộc thiểu số tại chỗ có tỷ lệ hộ nghèo lên tới 57% do phương thức canh tác chủ yếu dựa vào kinh nghiệm truyền thống và thiếu vốn đầu tư thâm canh. Khảo sát thực địa cho thấy giá trị ngày công lao động của nhóm này chỉ bằng khoảng 58% so với hộ người Kinh.

Mô hình sử dụng đất nào đem lại hiệu quả kinh tế cao nhất tại địa phương? Mô hình trồng xen sầu riêng, hồ tiêu trong vườn cà phê mang lại hiệu quả vượt trội. Mô hình này giúp nâng cao giá trị gia tăng từ 35% đến 48% so với trồng thuần cà phê, đạt tỷ suất lợi nhuận trên chi phí trung gian từ 2,8 đến 3,2 lần.

Điều kiện khí hậu và nguồn nước ảnh hưởng thế nào đến sản xuất nông nghiệp tại huyện? Huyện có lượng mưa trung bình 1.900 mm/năm nhưng 85% dồn vào mùa mưa, gây xói mòn mạnh trên 11.476 ha đất dốc. Mùa khô kéo dài 6 tháng làm suy kiệt dòng chảy suối Ea Tul, khiến nhiều diện tích cây trồng thiếu nước tưới nghiêm trọng và làm giảm 20% đến 30% năng suất.

Giải pháp đột phá nào giúp nâng cao hiệu quả sử dụng đất bền vững tại Cư M’gar? Giải pháp đột phá là kết hợp tái canh 25.000 ha cà phê già cỗi bằng giống mới với việc kiên cố hóa 65 km kênh mương thủy lợi. Đồng thời, địa phương cần thiết lập 10 chuỗi liên kết bao tiêu nông sản và hỗ trợ vốn vay cho hơn 80% hộ nghèo.

Kết luận

• Luận văn hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận và thực tiễn về hiệu quả sử dụng đất nông nghiệp tại vùng đất đỏ bazan Tây Nguyên.
• Phân tích sâu sắc hiện trạng khai thác 74.554,17 ha đất nông nghiệp huyện Cư M’gar giai đoạn 2014 – 2017 với các dữ liệu thực chứng tin cậy.
• Làm rõ nguyên nhân dẫn đến khoảng cách năng suất lao động giữa các nhóm dân tộc và tỷ lệ hộ nghèo 28,2% tại địa phương.
• Chứng minh tính ưu việt của mô hình xen canh đa tầng, giúp gia tăng giá trị sản xuất thêm 35% đến 48% so với độc canh.
• Đề xuất hệ thống 4 nhóm giải pháp khả thi với lộ trình thực hiện cụ thể từ năm 2020 đến năm 2025.

Công trình là tài liệu khoa học giá trị, cung cấp luận cứ thực tiễn vững chắc cho công tác quản lý tài nguyên đất tại tỉnh Đắk Lắk. Trong lộ trình 2021 – 2025, chính quyền địa phương và các đơn vị liên quan cần khẩn trương số hóa hồ sơ đất đai và triển khai các dự án thủy lợi trọng điểm. Hãy ứng dụng ngay các phát hiện và khuyến nghị từ nghiên cứu này để xây dựng nền nông nghiệp Cư M’gar phát triển thịnh vượng và bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ HIỆU QUẢ SỬ DỤNG ĐẤT SẢN XUẤT NÔNG NGHIỆP 1.1 Cơ sở lý luận về hiệu quả sử dụng đất sản xuất nông nghiệp 1.1 Khái niệm đất nông nghiệp và đất sản xuất nông nghiệp 1.1 Khái niệm đất nông nghiệp Về mặt thuật ngữ khoa học “Đất” và “Đất đai” có sự phân biệt nhất định. Theo các nhà khoa học thì “Đất” có nghĩa trùng với từ thổ hay thổ nhưỡng bao hàm ý nghĩa về tính chất của nó. Còn “Đất đai” có nghĩa về phạm vi không gian của đất hay có thể hiểu là lãnh thổ. Đất là một vật thể tự nhiên được hình thành do sự tác động tổng hợp của năm yếu tố là: Khí hậu, đá mẹ, địa hình, sinh vật và thời gian.

Đất xem như một thể sống nó luôn vận động và phát triển. (Nguyễn Thế Đặng và Nguyễn Thế Hùng, 1999) Khái niệm phổ biến nhất hiện nay về đất đai: Đất đai là một diện tích cụ thể của bề mặt trái đất bao gồm tất cả các cấu thành của môi trường sinh thái ngay trên và dưới bề mặt đó như: khí hậu bề mặt, thổ nhưỡng, dạng địa hình, mặt nước, các lớp trầm tích sát bề mặt cùng với nước ngầm và khoáng sản trong lòng đất, tập đoàn động thực vật, trạng thái định cư của con người, những kết quả của con người trong quá khứ và hiện tại để lại (san nền, hồ chứa nước hay hệ thống tiêu thoát nước, đường sá, nhà cửa. ( Lê Quang Trí, 1996) Qua đó chúng ta có thể hiểu: Đất đai được xem như là một đơn vị đất được đặt trong một điều kiện tự nhiên cụ thể. Như vậy có thể thấy rằng, cùng một loại đất nhưng xuất hiện trong 2 vùng, 2 khu vực có điều kiện tự nhiên khác nhau sẽ cho chúng ta 2 đơn vị đất đai riêng biệt.

Cùng là đất đỏ bazan nhưng phân bố ở khu vực phía Bắc thì sẽ có chất lượng đất đai khác hẳn vùng đất đỏ bazan được phân bố ở khu vực Tây Nguyên… Hay để sử dụng đất trồng lúa nước phải thoả mãn yêu cầu: Loại đất phù sa, địa hình bằng phẳng, độ mầu mỡ khá, có hệ thống nước tới tiêu chủ động; để sử dụng đất trồng cà phê phải thoả mãn yêu cầu: Loại đất đồi đỏ nâu trên đá bazan, tầng đất dày, độ ẩm khá, đủ nước trời và nước tới, bức xạ lớn, đất có độ phì khá… 4 Trong nền sản xuất, đất đai giữ vị trí đặc biệt quan trọng. Đất đai là điều kiện vật chất mà mọi sản xuất và sinh hoạt đều cần tới. Đất đai là khởi điểm tiếp xúc và sử dụng tự nhiên ngay sau khi nhân loại xuất hiện. Trong quá trình phát triển của xã hội loài người, sự hình thành và phát triển của mọi nền văn minh vật chất và văn minh tinh thần, tất cả các kỹ thuật vật chất và văn hóa khoa học đều được xây dựng trên nền tảng cơ bản là sử dụng đất đai.

Như vậy, đất đai là điều kiện chung nhất đối với mọi quá trình sản xuất và hoạt động của con người; không có đất sẽ không có sản xuất cũng như không có sự tồn tại của chính con người. Đất nông nghiệp là đất sử dụng vào mục đích sản xuất, nghiên cứu, thí nghiệm về nông nghiệp, lâm nghiệp, nuôi trồng thủy sản, làm muối và mục đích bảo vệ, phát triển rừng. Nhóm đất nông nghiệp được chia thành các phân nhóm sau: a) Đất sản xuất nông nghiệp bao gồm đất trồng cây hàng năm, đất trồng cây lâu năm; b) Đất lâm nghiệp bao gồm đất rừng sản xuất, đất rừng phòng hộ, đất rừng đặc dụng; c) Đất nuôi trồng thuỷ sản; d) Đất làm muối; đ) Đất nông nghiệp khác.2 Khái niệm đất sản xuất nông nghiệp Đất sản xuất nông nghiệp: là đất nông nghiệp sử dụng vào mục đích sản xuất nông nghiệp; bao gồm đất trồng cây hàng năm, đất trồng cây lâu năm. Đất trồng cây hàng năm bao gồm đất trồng lúa; đất đồng cỏ dùng vào chăn nuôi, đất trồng cây hàng năm khác (Luật Đất đai 2003).2 Vai trò và ý nghĩa, phân loại của đất đai trong sản xuất nông nghiệp 1.1 Vai trò và ý nghĩa của đất đai Thứ nhất, thông qua sản xuất đất đai là cơ sở cho nhiều hệ thống phục vụ cuộc sống của con người, qua quá trình sản xuất, đất đai cung cấp lương thực, thực phẩm và rất nhiều sản phẩm khác cho con người sử dụng trực tiếp hay gián tiếp thông qua chăn nuôi và trồng trọt.

Thứ hai, với vai trò môi trường sống: đất đai là cơ sở của mọi hình thái sinh vật sống trên lục địa thông qua việc cung cấp các môi trường sống cho sinh vật và gen di truyền để bảo tồn nòi giống cho thực vật, động vật và các cơ thể sống cả trên và dưới mặt đất. Đất còn là nơi cung cấp không gian cho sự vận chuyển của con người, cho 5 đầu tư sản xuất và cho sự dịch chuyển của động vật. giữa các vùng khác nhau của hệ sinh thái tự nhiên. Thứ ba là việc cân bằng sinh thái: đất đai và việc sử dụng nó là nguồn và là tấm thảm xanh đã hình thành một thể cân bằng năng lượng trái đất thông qua việc phản xạ, hấp thụ và chuyển đổi năng lượng phóng xạ từ mặt trời và tuần hoàn khí quyền của địa cầu.

Thứ tư, đất là nơi tàng trữ và cung cấp nguồn nước: đất đai là kho tàng lưu trữ nước mặt và nước ngầm vô tận, có tác động mạnh tới chu trình tuần hoàn nước trong tự nhiên và có vai trò điều tiết nước rất to lớn. Thứ năm, dự trữ: đất đai là kho tài nguyên khoáng sản cung cấp cho mọi nhu cầu sử dụng của con người. Thứ sáu, là nơi bảo tồn, bào tàng lịch sử: Đất đai là trung gian để bảo vệ các chứng tích lịch sử, văn hóa của loài người, là nguồn thông tin về các điều kiện khí hậu, thời tiết và cả quá trình sử dụng đất trong quá khứ. Thứ bảy, đất đai có ý nghĩa lãnh thổ: Đất đai là yếu tố cấu thành nên lãnh thổ của mỗi quốc gia và gắn với nó là lịch sử của từng dân tộc.

Mỗi phần lãnh thổ mang những đặc tính tự nhiên, kinh tế, xã hội rất đặc thù. Vì vậy, quản lý đi đôi với việc bảo vệ chủ quyền lãnh thổ là mục tiêu hết sức quan trọng của mỗi quốc gia.2 Phân loại đất sản xuất nông nghiệp Đất sản xuất nông nghiệp: bao gồm đất trồng cây hàng năm, đất trồng cây lâu năm. Đất trồng cây hàng năm (CHN): là đất chuyên trồng các loại cây có thời gian sinh trưởng từ khi gieo trồng tới khi thu hoạch không quá một (01) năm, kể cả đất sử dụng theo chế độ canh tác không thường xuyên, đất cỏ tự nhiên có cải tạo sử dụng vào mục đích chăn nuôi. Loại này bao gồm đất trồng lúa, đất cỏ dùng vào chăn nuôi, đất trồng cây hàng năm khác.

6 + ) Đất trồng lúa (LUA): là ruộng, nương rẫy trồng lúa từ một vụ trở lên; bao gồm đất chuyên trồng lúa nước, đất trồng lúa nước còn lại, đất trồng lúa nương. Theo Nghị định số 42/2012/NĐ-CP của Chính phủ, Về quản lý, sử dụng đất trồng lúa thì: 1. Đất trồng lúa là đất có các điều kiện phù hợp để trồng lúa, bao gồm đất chuyên trồng lúa nước và đất lúa khác. Đất chuyên trồng lúa nước là đất đang trồng hoặc có đủ điều kiện trồng được hai vụ lúa nước trở lên trong năm.

Đất lúa khác bao gồm đất lúa nước chỉ trồng được một vụ lúa nước trong năm và đất lúa nương. Đất lúa nương là đất có các điều kiện phù hợp cho trồng lúa nương. +) Đất trồng cây hàng năm khác (HNK): là đất trồng cây hàng năm không phải đất trồng lúa gồm chủ yếu để trồng ngô, đậu tương, lạc, thuốc lá, mía, bông, cói, dâu tắm, cỏ không để chăn nuôi. +) Đất trồng cây lâu năm (CLN): là đất trồng các loại cây có thời gian sinh trưởng trên một năm từ khi gieo trồng tới khi thu hoạch kể cả cây có thời gian sinh trưởng như cây hàng năm nhưng cho thu hoạch trong nhiều năm, đất trồng cây hàng năm bao gồm đất trồng cây công nghiệp lâu năm, đất trồng cây ăn quả lâu năm và đất trồng cây lâu năm khác.

+) Đất trồng cây công nghiệp lâu năm (LNC): là đất trồng cây lâu năm có sản phẩm thu hoạch (không phải là gỗ) để làm nguyên liệu cho sản xuất công nghiệp hoặc phải qua chế biến mới sử dụng được gồm chủ yếu là cà phê, tiêu, cao su, điều, ca cao, chè. +) Đất trồng cây ăn quả lâu năm (LNQ): là đất trồng cây lâu năm có sản phẩm thu hoạch là quả để ăn tươi hoặc kết hợp chế biến. +) Đất trồng cây lâu năm khác (LNK): là đất trồng cây lâu năm không phải đất trồng cây công nghiệp lâu năm và đất trồng cây ăn quả lâu năm gồm chủ yếu là đất trồng cây lấy gỗ, lấy bóng mát, tạo cảnh quan không thuộc đất lâm nghiệp, đất vườn trồng xen lẫn nhiều loại cây lâu năm hoặc cây lâu năm xen lẫn cây hàng năm. Trên cơ sở phân loại các diện tích đất sản xuất nông nghiệp, nghiên cứu sẽ tập trung vào các loại hình sử dụng đất như trên để tiến hành thu thập, xử lý số liệu và đánh giá hiệu quả sử dụng.3 Hệ thống chính sách, pháp luật liên quan đến quản lý sử dụng đất ở Việt Nam Hệ thống chính sách, pháp luật đất đai là một trong những tiền đề cho công cuộc đổi mới và phục vụ đắc lực cho phát triển kinh tế - xã hội toàn diện.

Để phù hợp với đường lối phát triển trong từng giai đoạn, Đảng và Nhà nước đã, không ngừng xây dựng, hoàn thiện chính sách, pháp luật đất đai đáp ứng được mục tiêu, yêu cầu của từng thời kỳ và sâu rộng đến từng chủ thể và lĩnh vực sử dụng và quản lý đất đai. Cụ thể hóa Hiến pháp 1992, Quốc Hội đã ban hành hệ thống văn bản pháp luật đất đai, phù hợp với tình hình, nhiệm vụ cách mạng nước ta trong từng thời kỳ trọng tâm thông qua Luật Đất đai 1987, Luật Đất đai 1993, Luật sửa đổi bổ sung một số điều của Luật Đất đai năm 1998, 2001, Luật Đất đai 2003, Luật đất đai 2013. Hệ thống pháp luật đất đai duy trì chế độ sở hữu toàn dân về đất đai do Nhà nước thống nhất quản lý, Nhà nước giao đất cho tổ chức, hộ gia đình và cá nhân sử dụng ổn định lâu dài, được chuyển quyền sử dụng đất theo quy định của pháp luật.