Chương 1: MOT SO VẤN ĐỀ VỀ CƠ SỞ LÍ LUẬN 1. KHÁI NIỆM NÔNG NGHIỆP, VAI TRÒ CUA NÔNG NGHIỆP : 1. Nông nghiệp : Nông nghiệp là một trong hai ngành sản xuất vật chất quan trọng của xã hội loài người, nó tác động vào tự nhiên để tạo ra cây con, củ, quả, hat, làm lương thực — thực phẩm nuôi sống con người và cung cấp nguyên liệu cho công nghiệp. Vai trò của nông nghiệp : Nông nghiệp là ngành sản xuất vật chất xuất hiện sớm nhất của xã hội loài người.
Trên thế giới cách đây khoảng một van năm con người đã biết thuần dưỡng động vật hoang đã, trồng, chọn lọc các loại cây dai, lai tao và din dẫn biến thành cây trồng vật nuôi. Ở Việt Nam nông nghiệp đã phát triển rất sớm ở trung du miễn núi phía bắc và lưu vực sông Hồng, sau đó phát triển mạnh mẽ ở khu vực các đồng bằng Trung và Nam Bộ. Hiện nay nông nghiệp Việt Nam đã sản xuất một khối lượng lớn lương thực, thực phẩm đủ đảm bảo nuôi sống 80 triệu dan và xuất khẩu gạo. Các sản phẩm nông nghiệp xuất khẩu đã góp phần tích lũy vốn để phát triển kinh tế quốc dan.
Nông nghiệp dim bảo nguồn nguyên liệu cho ngành công nghiệp chế biến lương thực — thực phẩm và nguyên liệu cho công nghiệp nhẹ. Nông nghiệp sản xuất ra mat hàng có giá trị nhằm ting thêm ngoại tệ cho đất nước, Mặt khác nông nghiệp thông qua việc khai thác đất đai, khí hậu, nguồn nước. góp phần sử dụng hợp lí nguồn lao động, tạo ra sự phân công luo động rộng rai trên đại bộ phận lãnh thổ đất nước. Xây dựng hệ sinh thái mới trong sản xuất nông nghiệp đạt hiệu quả kinh tế cao, làm cơ sở cho phát Sinh viên thực hiện : Nguyễn Thị Giang Huệ - -Trang 10 Nông nghiệp góp phan vào việc phục vụ nhu cẩu tái sản xuất mở rong các ngành kinh tế.
Nên bất kì xã hội nào nông nghiệp cũng giữ vai trò quan trọng. « _ Cơ cấu nông nghiệp : Nông nghiệp là một hệ thống, nên sự tương quan giữa các thành phần của nó rất chặt chẽ, cơ cấu nông nghiệp chính là tỉ lệ cân đối giữa các ngành nông nghiệp bao gồm tỉ lệ cân đối giữa trồng trọt và chăn nuôi. Tỉ lệ caf đối giữa các loại cây rồng (cơ cấu cây trồng) và các loại vật nuôi (cơ cấu vật nud) việc xác định và hình thành cơ cấu nông nghiệp có ý nghĩa rất quan trọng. Nên xác định đúng cơ cấu nông nghiệp sẽ tạo diéu kiện cho nông nghiệp phát triển mạnh mẽ ngược lại sẽ kìm hãm sự phát triển thông qua sự phát triển nông nghiệp.
Nông nghiệp gồm hai ngành : Trồng trọt và chăn nuôi. Ngành trồng trọt : Chuyên sử dụng đất đai vào việc tạo ra các sản phẩm thực vật, ngành trồng trọt có những ngành : trống cây lương thực, trồng cây thực phẩm( rau, quả. ), trong cây công nghiệp, trồng hoa, nuôi trồng thủy sản. Ngành chăn nuôi : Chin nuôi gia súc lớn, chăn nuôi gia súc nhỏ, chăn nuôi gia cẩm, nuôi ong, nuôi tôm, nuôi cá.
Ngành chăn nuôi cung cấp cho xã hôi nhiều thực phẩm có chất dinh dưỡng cao như: thịt, trứng, sữa và sức kéo (ngựa, trâu, bò, lạc đà), cung cấp nguồn nguyên liệu cho các ngành công nghiệp nhẹ, công nghiệp thực phẩm ( thuộc da, làm dé hộp, dệt lụa ). Trong kế hoạch đại hội Đảng đã chỉ ra “cẩn phát triển ngành nông nghiệp coi nông nghiệp là mặt trận hàng đẩu, đưa nông nghiệp một bước lên sản xuất Xã Hội Chủ Nghĩa ". Tư tưởng cốt lỏi của Đại Hội VI là giải phóng mọi nguồn lực sản xuất hiện có, khai thác mọi tiểm năng của đất nước và sử dụng có hiệu quả sự giúp để của quốc tế để phát triển lực lượng sản xuất đi đôi với xây dựng và củng cố quan hệ sản xuất Xã Hội Chủ Nghĩa. Trong hệ thống các giải pháp Đại hội tập trung nhấn mạnh giải pháp tập trung sức người vào thực hiện ba chương trình mục tiêu : I.
Lương thực - thực phẩm. Hàng tiêu dùng. Sinh viên thực hiện : Nguyễn Thị Giang Huệ -Trang 11 - Do vậy nền nông nghiệp nước ta có vai trò rất quan trọng, phải sản xuất một khối lượng lương thực - thực phẩm lớn để nuôi sống 80 triệu dân, đảm bảo sản xuất hàng tiêu dùng và hàng xuất khẩu. CÁC NHÂN TỐ TÁC ĐỘNG ĐẾN SỰ PHÁT TRIỂN NÔNG NGHIỆP : 2.
Điều kiện tự nhiên và tài nguyên thiên nhiên : Nông nghiệp có những đặc điểm, đặc thù khác với các ngành kinh tế khác. Ngành nông nghiệp phụ thuộc nhiều vào điều kiện tự nhiên và tài nguyên thiên nhiên, Trong đó đất đai là tư liệu sản xuất, cây trồng và vật nuôi là đối tượng lao động. Do thế nhân tố quan trọng nhất trong nông nghiệp là đất đai, khí hậu và nguồn nước. « Đất trồng: Đất là lớp vỏ tươi xốp nằm trên bể mặt địa cầu có khả năng sinh ra năng suất cây trồng có đặc trưng cơ bản là độ phì, do đất có các chất dinh dưỡng để cay trồng sinh trưởng và phát triển, mỗi loại đất thích hợp cho mỗi cây trồng nhất định.
Đất đai ở Việt Nam đa dang, phức tạp, có giá trị sử dụng khác nhau trong nông nghiệp. Có hai loại đất chính và được chia ra thành 14 nhóm đất khác nhau: « Các loại đất chính ở đồng bằng : Đất phù sa : Có diện tích 3.000 ha, chiếm 90% tổng diện tích đất tự nhiên. Đất phù sa chủ yếu là do sông bồi đấp, tập trung chủ yếu ở ba đồng bằng lớn (đổng bằng Sông Hồng, đồng bằng sông Cửu Long, đồng bằng Duyên Hải Miền Trung), nên đất màu mỡ lại có địa hình bằng phẳng, thuận lợi cho tưới tiêu. Thích hợp cho trồng lúa, cây thực phẩm như (ngô, khoai, rau .), cây công nghiệp ngắn ngày, cây ăn quả và nuôi trồng thủy sản.
Đất phèn: Có điện tích 2. chiếm 6,4%, đất phèn tập trung ở đồng bằng Sông Cửu Long lớn nhất (1,9 triệu ha), đất này có đặc tính chua nên phải thau chua rửa mặn mới có giá trị trong nông nghiệp. Đất mặn: Diện tích 991.000 ha, chiếm 3,0%, tập trung ở vùng cửa sông ven biển. Để khai thác đất mặn phải quai đê lấn biển, rửa mặn bằng nước mưa, Sinh viên thực hiện : Nguyễn Thị Giang Huệ -Trang 12 - Đất cát ven biển : Diện tích khoảng 500.000 ha, phân bố ven biển, nhiều ở Trung Bộ.
Các cồn cát hay lấn làng mạc, ruộng đồng, không thích hợp cho trồng lúa, hoa màu mà thích hợp trồng (dương, phi lao. « Các loại đất chính ở vùng đổi núi : Phổ biến nhất ở vùng đổi núi nước ta là đất Feralit. Đất Feralit được hình thành trong điểu kiện nhiệt độ ẩm cao, quá trình phong hóa diễn ra mạnh, các chất bazơ hòa tan bị rửa trôi nên đất có màu đỏ, vàng. Đất Feralit có nhiều loại : Đất Feralit nâu đỏ trên đá bazơ, đất Feralit đỏ nâu trên đá vôi, đất Feralit trên đá biến chất và đất sét.
Đất Feralit thích hợp để trồng rừng, cây công nghiệp lâu năm, cây ăn quả và đồng cỏ cho chăn nuôi nhưng không thích hợp để trồng lúa và cây công nghiệp ngắn ngày. Ngoài ra còn có đất phù sa cổ, tập trung nhiều ở Đông Nam Bộ. Đất này tuy đã bạc màu nhưng thoát nước tốt, địa hình bằng phẳng nên thích hợp cho trồng cây công nghiệp lâu năm ( cây cao su, điểu, tiêu. ), cây công nghiệp ngắn ngày (mia, đậu tương, thuốc lá.
Đất nông nghiệp ngày cAng bị thu hẹp đặc biệt trong diéu kiện hiện nay nền kinh tế đất nước chuyển sang nền kinh tế thị trường, đất đai trở thành một loại hàng hóa đặc biệt, mà việc thay đổi mục đích sử dụng có thể làm thay đổi mạnh mẽ giá trị của đất đai. Chính vì vậy, vấn để sử dụng tài nguyên đất sao cho hợp lí, có hiệu quả kinh tế và sinh thái nhằm phát triển một nền nông nghiệp bén vững, hiệu quả. « Khí hậu ; Là nguồn tài nguyên quan trọng đối với sản xuất nông nghiệp, sự phân bố các yếu tố ánh sáng, nhiệt độ, nhiệt độ, độ ẩm, thời tiết, không những có liên quan đến năng suất cây trồng mà còn đến cả số lượng mùa vụ cây trồng quanh năm, đặc biệt là những vùng có khí hậu nóng ẩm, sự ổn định thời tiết và khí hậu là điều kiện hết sức cần thiết đối với nông nghiệp. Lượng bức xạ, nguồn ánh sáng, nguồn nhiệt ảnh hưởng đến sinh trưởng, phát triển và năng suất của cây trồng.
Độ ẩm, không khí, lượng mưa cũng ảnh hưởng đến sự tái sinh, thúc đẩy nở hoa, kết trái. Sinh viên thực hiện : Nguyễn Thị Giang Huệ -Trang 13- Khí hậu nước ta là khí hậu nhiệt đới gió mùa, nắng lắm, mưa nhiều, nhiệt độ cao, độ ẩm trung bình lớn, nên cây cối phát triển quanh năm, có khả nang xen canh tăng vụ lớn, cho phép trồng các loại cây có giá trị kinh tế cao. Đặc điểm khí hậu cho phép phát triển một nên nông nghiệp nhiệt đới, đa dạng về sản phẩm. Tuy nhiên khí hậu nhiệt đới gió mùa cũng làm cho sâu bệnh phát triển mạnh, khí hậu phân thành hai mùa rõ rệt : mưa nhiều tập trung vào mùa mưa gây xói mòn, rữa trôi đất, mùa hạ thì thiếu nước.
làm ảnh hưởng không nhỏ đến nền nông nghiệp nước ta. « Nước; Nước đối với sản xuất nông nghiệp là rất cẩn thiết như ông cha ta đã khẳng dịnh “nhất nước nhì, phân .”, mức tiêu thụ trong nông nghiệp rất lớn, thiếu nước thì cây trồng khó phát triển được. Nước ta có nguồn nước đổi đào, mạng lưới sông ngòi dày đặc, ngoài nguồn nước mặt còn nguồn nước ngầm được khai thác để tưới tiêu và phục vụ sinh hoạt. Tài nguyên nước phong phú nhưng phân bố không đều theo thời gian và không gian.
Mùa mưa lượng nước chiếm trên 70% - 80% lượng nước cả năm, mùa khô lượng nước chiếm 20% - 30% nó gây khó khăn cho hoạt động nông nghiệp. Để hạn chế thiếu nước trong sản xuất nông nghiệp vào mùa khô và lượng nước dư thừa vào mùa mưa càn phải xây dựng các công trình về thủy lợi để phục vụ tưới tiêu một cách chủ động. Nước còn có vai trò cải tạo đất phèn, đất mặn. Các điểu kiện tự nhiên (đất, nước, khí hậu) có tác động rất lớn tới sự cấu thành và sự phân bố nền nông nghiệp, hay nói điểu kiện tự nhiên và tài nguyên thiên nhiên là tiễn để cơ bản để phát triển và phân bố nông nghiệp.