Nghiên Cứu Hiện Trạng và Phát Triển Nông Nghiệp Tỉnh Phú Yên

Khóa luận tốt nghiệp nghiên cứu tốt nghiệp địa lý hiện trạng sản xuất và định hướng phát triển nông nghiệp tỉnh phú yên, vận dụng lý thuyết vào thực tế, đề xuất giải pháp cụ thể

• Tác giả: Nguyễn Thị Giang Huệ
• Người hướng dẫn: Tiến Sĩ Phạm Thị Xuân Thọ
• Trường học: Trường Đại Học Sư Phạm TP.HCM
• Chuyên ngành: Địa Lý
• Đề tài: Nghiên Cứu Hiện Trạng và Phát Triển Nông Nghiệp Tỉnh Phú Yên
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2003
• Địa điểm: TP.HCM

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• LỜI MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: MỘT SỐ VẤN ĐỀ VỀ CƠ SỞ LÍ LUẬN
• 1.1. KHÁI NIỆM NÔNG NGHIỆP, VAI TRÒ CỦA NÔNG NGHIỆP
• 1.2. CÁC NHÂN TỐ TÁC ĐỘNG ĐẾN SỰ PHÁT TRIỂN NÔNG NGHIỆP
• 1.3. CÁC HÌNH THỨC TỔ CHỨC SẢN XUẤT NÔNG NGHIỆP
• 1.4. ĐẶC ĐIỂM SẢN XUẤT NÔNG NGHIỆP TRONG CÁC THỜI KỲ LỊCH SỬ
• 2. CHƯƠNG 2: HIỆN TRẠNG SẢN XUẤT NÔNG NGHIỆP TỈNH PHÚ YÊN
• 2.1. MỘT SỐ NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN SỰ PHÁT TRIỂN NÔNG NGHIỆP TỈNH PHÚ YÊN
• 2.2. Nghị quyết và đường lối của Đảng
• 2.3. Tình hình sản xuất nông nghiệp tỉnh Phú Yên
• 3. CHƯƠNG 3: ĐỊNH HƯỚNG PHÁT TRIỂN NÔNG NGHIỆP TỈNH PHÚ YÊN
• 3.1. ĐỊNH HƯỚNG PHÁT TRIỂN KINH TẾ VÙNG DUYÊN HẢI NAM TRUNG BỘ
• 3.2. CHIẾN LƯỢC PHÁT TRIỂN KINH TẾ - XÃ HỘI CỦA TỈNH PHÚ YÊN
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Nghiên Cứu Hiện Trạng Nông Nghiệp Tỉnh Phú Yên

Nông nghiệp là một trong những ngành sản xuất quan trọng nhất tại tỉnh Phú Yên. Tỉnh này có nhiều tiềm năng để phát triển nông nghiệp bền vững, nhờ vào điều kiện tự nhiên thuận lợi và nguồn nhân lực dồi dào. Tuy nhiên, hiện trạng nông nghiệp tại Phú Yên vẫn gặp nhiều thách thức, từ việc áp dụng công nghệ đến quản lý sản xuất. Nghiên cứu này nhằm đánh giá hiện trạng và đề xuất các giải pháp phát triển nông nghiệp tỉnh Phú Yên.

1.1. Đặc Điểm Tự Nhiên Ảnh Hưởng Đến Nông Nghiệp

Tỉnh Phú Yên có khí hậu nhiệt đới gió mùa, đất đai màu mỡ, rất thích hợp cho việc trồng trọt. Tuy nhiên, sự biến đổi khí hậu đang ảnh hưởng đến sản xuất nông nghiệp, đòi hỏi cần có các biện pháp thích ứng kịp thời.

1.2. Vai Trò Của Nông Nghiệp Trong Kinh Tế Tỉnh

Nông nghiệp đóng góp một phần quan trọng vào GDP của tỉnh Phú Yên, cung cấp lương thực và nguyên liệu cho các ngành công nghiệp chế biến. Sự phát triển của nông nghiệp cũng góp phần nâng cao đời sống người dân.

II. Những Thách Thức Trong Phát Triển Nông Nghiệp Tỉnh Phú Yên

Mặc dù có nhiều tiềm năng, nông nghiệp tỉnh Phú Yên vẫn đối mặt với nhiều thách thức. Thiếu vốn đầu tư, công nghệ lạc hậu và biến đổi khí hậu là những vấn đề chính cần được giải quyết. Việc áp dụng các chính sách nông nghiệp hiệu quả là rất cần thiết để nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm.

2.1. Thiếu Vốn Đầu Tư Cho Nông Nghiệp

Nhiều nông dân tại Phú Yên gặp khó khăn trong việc tiếp cận nguồn vốn để đầu tư vào sản xuất. Điều này dẫn đến việc áp dụng công nghệ mới và cải tiến quy trình sản xuất bị hạn chế.

2.2. Công Nghệ Sản Xuất Lạc Hậu

Việc sử dụng công nghệ lạc hậu trong sản xuất nông nghiệp làm giảm năng suất và chất lượng sản phẩm. Cần có các chương trình đào tạo và hỗ trợ kỹ thuật cho nông dân để nâng cao hiệu quả sản xuất.

III. Phương Pháp Nâng Cao Hiệu Quả Sản Xuất Nông Nghiệp

Để phát triển nông nghiệp bền vững, cần áp dụng các phương pháp sản xuất hiện đại và hiệu quả. Việc hợp tác giữa các nông dân và các tổ chức, doanh nghiệp cũng rất quan trọng trong việc nâng cao giá trị sản phẩm nông nghiệp.

3.1. Áp Dụng Công Nghệ Mới Trong Sản Xuất

Việc áp dụng công nghệ mới như hệ thống tưới tiêu tự động và giống cây trồng chất lượng cao sẽ giúp nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm nông nghiệp tại Phú Yên.

3.2. Hợp Tác Giữa Nông Dân Và Doanh Nghiệp

Hợp tác giữa nông dân và doanh nghiệp sẽ tạo ra chuỗi giá trị bền vững, giúp nông dân tiếp cận thị trường và nâng cao thu nhập. Các mô hình hợp tác xã cũng cần được khuyến khích phát triển.

IV. Ứng Dụng Thực Tiễn Và Kết Quả Nghiên Cứu Nông Nghiệp

Nghiên cứu đã chỉ ra rằng việc áp dụng các biện pháp phát triển nông nghiệp bền vững có thể mang lại nhiều lợi ích cho tỉnh Phú Yên. Các mô hình sản xuất hiệu quả đã được triển khai và cho thấy kết quả tích cực trong việc nâng cao năng suất và thu nhập cho nông dân.

4.1. Mô Hình Sản Xuất Nông Nghiệp Hiệu Quả

Một số mô hình sản xuất nông nghiệp hiệu quả đã được áp dụng tại Phú Yên, như mô hình trồng rau sạch và nuôi trồng thủy sản. Những mô hình này không chỉ nâng cao năng suất mà còn bảo vệ môi trường.

4.2. Kết Quả Đạt Được Từ Nghiên Cứu

Kết quả nghiên cứu cho thấy rằng việc áp dụng các biện pháp phát triển nông nghiệp bền vững đã giúp tăng trưởng kinh tế nông nghiệp tại Phú Yên, đồng thời cải thiện đời sống người dân.

V. Kết Luận Và Định Hướng Tương Lai Cho Nông Nghiệp Tỉnh Phú Yên

Nông nghiệp tỉnh Phú Yên có nhiều tiềm năng phát triển, nhưng cũng đối mặt với nhiều thách thức. Cần có các chính sách và giải pháp đồng bộ để phát triển nông nghiệp bền vững, nâng cao giá trị sản phẩm và cải thiện đời sống người dân.

5.1. Định Hướng Phát Triển Nông Nghiệp Bền Vững

Định hướng phát triển nông nghiệp bền vững tại Phú Yên cần tập trung vào việc áp dụng công nghệ mới, bảo vệ môi trường và nâng cao giá trị sản phẩm nông nghiệp.

5.2. Tương Lai Của Nông Nghiệp Tỉnh Phú Yên

Tương lai của nông nghiệp tỉnh Phú Yên phụ thuộc vào khả năng thích ứng với biến đổi khí hậu và việc áp dụng các chính sách phát triển nông nghiệp hiệu quả. Cần có sự hợp tác chặt chẽ giữa các bên liên quan để đạt được mục tiêu phát triển bền vững.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Khóa luận tốt nghiệp "Hiện trạng sản xuất và định hướng phát triển nông nghiệp tỉnh Phú Yên" do sinh viên Nguyễn Thị Giang Huệ thực hiện dưới sự hướng dẫn khoa học của Tiến sĩ Phạm Thị Xuân Thọ tại Khoa Địa lý, Trường Đại học Sư phạm Thành phố Hồ Chí Minh (khóa học 1999 - 2003, bảo vệ tháng 5/2003). Đề tài thuộc lĩnh vực Địa lý kinh tế - xã hội, tập trung phân tích thực trạng sản xuất nông nghiệp trong mối quan hệ chặt chẽ với điều kiện tự nhiên và bối cảnh kinh tế - xã hội của địa phương.

Về bối cảnh thực tiễn, tác giả chỉ ra rằng nông nghiệp giữ vai trò thiết yếu trong việc bảo đảm an ninh lương thực, cung cấp nguyên liệu công nghiệp và tạo nguồn hàng xuất khẩu thu ngoại tệ. Tại tỉnh Phú Yên, nông nghiệp đóng vai trò then chốt trong cơ cấu kinh tế địa phương khi thu hút hơn 73% lực lượng lao động toàn tỉnh. Tuy nhiên, giai đoạn 1996 - 2001, ngành nông nghiệp Phú Yên đối mặt với nhiều khó khăn nội tại như thiếu hụt nguồn vốn đầu tư, công cụ sản xuất còn lạc hậu, việc ứng dụng khoa học kỹ thuật còn hạn chế, dẫn đến năng suất và sức cạnh tranh nông sản chưa cao. Đề tài được triển khai nhằm đánh giá tổng thể tiềm năng, hiện trạng và định hướng chuyển dịch cơ cấu nông nghiệp bền vững.

Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu được xác định cụ thể trong văn bản:

• Mục tiêu nghiên cứu: Nghiên cứu tổng quan về các điều kiện tự nhiên ảnh hưởng đến sự phát triển nông nghiệp; làm rõ mối quan hệ giữa điều kiện tự nhiên và sự phát triển nông nghiệp tỉnh Phú Yên; khảo sát và đánh giá tình hình sản xuất nông nghiệp giai đoạn 1996 - 2001; xác định cơ cấu sản xuất phù hợp và xây dựng định hướng phát triển kinh tế nông nghiệp tỉnh Phú Yên đến năm 2010.
• Nhiệm vụ nghiên cứu:
  1. Thu thập và hệ thống hóa các nguồn thông tin, cơ sở lý luận về nông nghiệp và địa bàn tỉnh Phú Yên.
  2. Nghiên cứu thực trạng phát triển nông nghiệp trong tương quan với đời sống kinh tế - xã hội địa phương.
  3. Nghiên cứu các giải pháp nâng cao giá trị sản phẩm nông nghiệp của tỉnh.
  4. Dự báo tốc độ phát triển nông nghiệp tỉnh Phú Yên trong các giai đoạn tiếp theo.
  5. Đề xuất các kiến nghị và định hướng phát triển nông nghiệp trong tương lai.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: Hoạt động sản xuất nông nghiệp (gồm hai phân ngành chính: trồng trọt và chăn nuôi) cùng các nhân tố tự nhiên, kinh tế - xã hội chi phối quá trình phát triển nông nghiệp.
• Phạm vi không gian: Toàn bộ lãnh thổ tỉnh Phú Yên, gồm 7 đơn vị hành chính cấp huyện/thị: Thị xã Tuy Hòa và 6 huyện (Tuy Hòa, Tuy An, Sông Cầu, Đồng Xuân, Sơn Hòa, Sông Hinh).
• Phạm vi thời gian: Số liệu phân tích thực trạng tập trung trong giai đoạn 1996 - 2001, các mốc dữ liệu so sánh từ năm 1992 và tầm nhìn định hướng phát triển đến năm 2010.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khóa luận xây dựng hệ thống cơ sở lý thuyết dựa trên các nguyên lý địa lý học kinh tế - xã hội, các học thuyết kinh tế chính trị và các nghị quyết đường lối phát triển nông nghiệp của Đảng:

• Khung lý thuyết và quan niệm: Sử dụng định nghĩa kinh điển về nông nghiệp là ngành sản xuất vật chất tác động vào tự nhiên để tạo ra sinh khối phục vụ đời sống và công nghiệp; quan điểm của V.I. Lênin về phân công lao động xã hội và chuyên môn hóa sản xuất; các mô hình tổ chức nông nghiệp theo vùng, chuyên môn hóa nội ngành (theo giai đoạn), thâm canh nông nghiệp, cùng các mô hình sản xuất nông nghiệp sinh thái, nông nghiệp bền vững và nông nghiệp sạch.
• Cơ sở đường lối - chính sách: Nghị quyết Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ V, VI (với 3 chương trình mục tiêu: lương thực - thực phẩm, hàng tiêu dùng, hàng xuất khẩu), các định hướng đổi mới nông nghiệp coi hộ gia đình là đơn vị kinh tế tự chủ, và Nghị quyết Đại hội Đảng bộ tỉnh Phú Yên khóa VI.

Phương pháp luận và phương pháp nghiên cứu cụ thể gồm:

• Phương pháp luận:
  • Quan hệ hệ thống: Xem xét nông nghiệp Phú Yên như một phân hệ trong tổng thể kinh tế tỉnh và cả nước, giữa các ngành trồng trọt và chăn nuôi có mối liên hệ mật thiết.
  • Quan điểm lãnh thổ: Phân tích sự phân hóa không gian của các nhân tố tự nhiên và kinh tế - xã hội trên toàn tỉnh.
  • Quan điểm sinh thái: Tiếp cận lãnh thổ theo quan điểm địa sinh thái, cảnh quan học và trao đổi vật chất - năng lượng để bảo đảm tính bền vững.
  • Quan điểm lịch sử viễn cảnh: Khảo sát quá trình biến đổi của đối tượng địa lý theo thời gian từ quá khứ, hiện tại để đưa ra dự báo tương lai.
• Phương pháp nghiên cứu chuyên ngành:
  • Phương pháp thống kê: Thu thập, phân loại, sắp xếp các chuỗi số liệu kinh tế - xã hội theo các mốc thời gian 1996 - 2001.
  • Phương pháp phân tích và tổng hợp thông tin: Xử lý số liệu từ các cơ quan quản lý nhà nước để đánh giá bản chất quy luật phát triển.
  • Phương pháp bản đồ, biểu đồ: Xây dựng bản đồ phân loại cây trồng - vật nuôi, bản đồ phân vùng khí hậu - thủy văn và các biểu đồ cơ cấu.
  • Phương pháp thực địa: Khảo sát trực tiếp tại các địa bàn sản xuất trên địa bàn tỉnh để đối chiếu, kiểm chứng dữ liệu thống kê.
  • Phương pháp nghiên cứu trong phòng: Tổng hợp tài liệu, xử lý bảng biểu, hoàn thiện báo cáo khoa học.

Nguồn dữ liệu sử dụng trong khóa luận được trích xuất từ: Niên giám thống kê tỉnh Phú Yên (Cục Thống kê tỉnh Phú Yên), Báo cáo chính trị của Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh Phú Yên, số liệu của Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn tỉnh Phú Yên, Sở Thủy sản tỉnh Phú Yên, số liệu Tổng điều tra dân số và nhà ở 01/4/1999.

---

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Một số vấn đề về cơ sở lí luận

Chương 1 hệ thống hóa các tiền đề lý luận cơ bản về địa lý nông nghiệp và các nhân tố chi phối hoạt động sản xuất:

• Khái niệm và vai trò nông nghiệp: Nông nghiệp là ngành sản xuất xuất hiện sớm nhất, cung ứng lương thực cho con người, nguyên liệu cho công nghiệp chế biến/công nghiệp nhẹ, giải quyết việc làm và tạo nguồn hàng xuất khẩu. Tác giả dẫn chứng tỷ trọng nông nghiệp trong GDP ở các nước phát triển (Hoa Kỳ 2%, Nhật Bản 2%, Anh 1%, Canada 4%, Đức 3%, Pháp 3,5%, Ý 4%) để khẳng định vị trí nền tảng lâu dài của ngành dù tỷ trọng GDP có xu hướng giảm khi công nghiệp hóa.
• Các nhân tố tác động:
  • Tự nhiên: Đất đai (tư liệu sản xuất đặc biệt), khí hậu nhiệt đới gió mùa và nguồn nước (quyết định mùa vụ, cơ cấu cây trồng).
  • Kinh tế - xã hội: Lao động nông thôn (năm 1999, cả nước có 58,36 triệu người sống ở nông thôn, chiếm 76,5% dân số); cơ sở vật chất kỹ thuật (thủy lợi hóa, cơ giới hóa, giống mới); công nghiệp chế biến và chính sách kinh tế nhiều thành phần.
• Hình thức tổ chức sản xuất và tiến trình lịch sử: Phân tích quy luật chuyên môn hóa theo vùng, chuyên môn hóa theo giai đoạn trong trồng trọt và chăn nuôi, phương thức thâm canh tăng năng suất, cùng sự chuyển biến từ sản xuất cổ truyền sang nông nghiệp hiện đại, tiến tới nông nghiệp sinh thái, nông nghiệp bền vững và nông nghiệp sạch hạn chế hóa chất.

Chương 2: Hiện trạng sản xuất nông nghiệp tỉnh Phú Yên

Chương 2 là nội dung trọng tâm của khóa luận, đánh giá chi tiết các điều kiện địa lý và thực trạng ngành nông nghiệp Phú Yên:

1. Các nhân tố ảnh hưởng đến phát triển nông nghiệp tỉnh:

• Vị trí và địa hình: Nằm ở duyên hải Nam Trung Bộ (từ 12°45'B đến 13°41'B, cách nhau 108 km; từ 108°40'Đ đến 109°27'Đ, cách nhau 58 km), diện tích tự nhiên 504.513 ha. Địa hình thấp dần từ Tây sang Đông: vùng núi và bán sơn địa chiếm 70% diện tích (thích hợp cây công nghiệp và chăn nuôi đại gia súc); vùng đồng bằng ven biển hạ lưu sông Ba chuyên canh lúa và hoa màu.
• Thổ nhưỡng: Đất sản xuất nông nghiệp đạt 124.815 ha (24% diện tích tự nhiên, bình quân 0,16 ha/người, cao hơn mức bình quân 0,11 ha/người của cả nước). Toàn tỉnh có 8 nhóm đất chính:

Nhóm đất	Diện tích (ha)	Tỷ lệ (%)	Đặc điểm và phân bố chính
Đất đỏ vàng	42.800	-	Nhóm có diện tích lớn nhất, phân bố ở Tuy An, Sông Hinh; thích hợp nông nghiệp.
Đất phù sa	51.870	-	Tập trung hạ lưu sông Ba (gồm phù sa bồi 29.350 ha, không bồi 11.200 ha, gley 23.000 ha...).
Đất xám	36.100	7,17	Phát triển trên đá Granit tại Sông Hinh, Sơn Hòa; độ phì thấp, chua (pH 4,6 - 5,2).
Đất đen	18.150	-	Trên đá bazan tại Tuy An, Sơn Hòa; độ mùn cao, thích hợp cây công nghiệp và màu.
Đất cát và cồn cát biển	13.750	2,72	Ven biển; độ phì thấp, trồng phi lao phòng hộ, dừa.
Đất đỏ trên núi	11.250	-	Phân bố đỉnh núi cao, dốc lớn; không có ý nghĩa sản xuất nông nghiệp.
Đất mặn phèn	7.130	1,42	Vùng trũng ven biển Sông Cầu, sông Đà Nông; đang cải tạo nuôi thủy sản và làm muối.
Đất thung lũng dốc tụ	1.200	-	Rải rác ven suối nhỏ; độ phì cao, trồng cây ngắn ngày.
Các loại đất khác (núi đá)	21.192	4,21	Núi đá chiếm 18.000 ha; không có giá trị nông nghiệp.

• Khí hậu và thủy văn: Phân hóa thành 2 mùa (mùa khô tháng 1 - 8 chiếm 20 - 30% lượng mưa; mùa mưa tháng 9 - 12 chiếm 70 - 80% lượng mưa với 900 - 1.600 mm). Nhiệt độ trung bình năm ~25°C, tổng nhiệt độ >9.000°C, giờ nắng 2.400 - 2.500 giờ/năm. Phân chia thành 3 vùng khí hậu (Vùng Bắc, Vùng Giữa chia 2 á vùng, Vùng Nam với tâm mưa Sông Hinh >2.000 mm). Mạng lưới sông ngòi chính gồm sông Ba, sông Bàn Thạch, sông Kỳ Lộ; nước ngầm có trữ lượng khai thác 3,5 triệu m³/ngày.
• Sinh vật và biển: Diện tích rừng 156.783 ha (độ che phủ 32,37%); bờ biển dài 189 km, hơn 15.000 ha mặt nước đầm vịnh (đầm Cù Mông, vịnh Xuân Đài, đầm Ô Loan, Vũng Rô) và 2.000 ha đất ngập mặn.
• Dân cư và lao động: Dân số năm 1999 là 786.972 người (nông thôn chiếm 81,1%, nhân khẩu nông nghiệp 60,8%). Lao động nông nghiệp chiếm 73,61% (326.852 người), tuy nhiên lao động chưa qua đào tạo chuyên môn kỹ thuật chiếm tới 90,08% (351.197 người).
• Cơ sở hạ tầng: Thủy lợi gồm 47 đập, 42 trạm bơm, 29 hồ tưới cho 30.237 ha (hệ thống Đồng Cam tưới 19.000 ha); 82,8% số xã có điện lưới quốc gia.

2. Hiện trạng các phân ngành nông nghiệp giai đoạn 1996 - 2001:

• Tương quan khu vực: Nông nghiệp Phú Yên chiếm 14,3% GDP nông nghiệp vùng Duyên hải Nam Trung Bộ (dù dân số chỉ chiếm 11,6%). Một số nông sản chiếm tỷ trọng cao trong vùng: mía (21,6%), dừa quả (21,7%), đậu các loại (15,6%), đàn bò (15,96%), lương thực quy thóc (13,6%).
• Cơ cấu nội ngành: Năm 2000, nông nghiệp đóng góp 29,4% GDP tỉnh. Giá trị sản xuất trồng trọt chiếm ưu thế tuyệt đối (72,9% năm 2001), chăn nuôi chiếm 27,1%.
• Trồng trọt:
  • Cây lương thực: Lúa là cây trồng chủ lực, chiếm 93% diện tích gieo trồng cây lương thực năm 2001. Năng suất lúa toàn tỉnh tăng từ 40,5 tạ/ha (1992) lên 45,3 tạ/ha (1995) và đạt 47,2 tạ/ha (2001). Sản lượng lương thực quy thóc đạt 284.000+ tấn năm 2001, bình quân lương thực đầu người đạt 343 kg/người (vượt mức 292 kg/người của khu vực Duyên hải Nam Trung Bộ).
  • Vụ mùa: Vụ Đông Xuân diện tích đạt 35.271 ha năm 2001, năng suất bình quân 51,3 tạ/ha (thị xã Tuy Hòa đạt 58,5 tạ/ha); vụ Hè Thu năng suất đạt 57,7 tạ/ha.
  • Cây hoa màu: Cây ngô tăng diện tích 1,1 lần và sản lượng gấp 1,5 lần so với năm 1996 nhờ giống mới, tập trung tại Sơn Hòa (1.493 ha), Sông Hinh (1.460 ha), Tuy An (696 ha). Ngược lại, diện tích khoai lang giảm từ 1.194 ha (1996) xuống còn 563 ha (2001), sản lượng giảm từ 4.915 tấn còn 2.900 tấn do nông dân chuyển dịch đất sang trồng các cây có hiệu quả kinh tế cao hơn.

Chương 3: Định hướng phát triển nông nghiệp tỉnh Phú Yên đến năm 2010

Dựa trên quy hoạch kinh tế vùng Duyên hải Nam Trung Bộ và Nghị quyết Đảng bộ tỉnh, Chương 3 vạch ra các phương hướng chuyển đổi nông nghiệp:

• Định hướng theo vùng sinh thái nông nghiệp: Phân bố cơ cấu cây trồng gắn liền với điều kiện thổ nhưỡng và khí hậu: vùng đồng bằng Tuy Hòa tập trung thâm canh lúa chất lượng cao kết hợp rau thực phẩm; vùng đồi núi, bán sơn địa phía Tây (Sơn Hòa, Sông Hinh, Đồng Xuân) tập trung phát triển các vùng chuyên canh cây công nghiệp ngắn ngày (mía, thuốc lá) và dài ngày (cà phê, cao su, điều, tiêu) gắn với chăn nuôi đại gia súc (bò thịt, bò lai).
• Phát triển nông nghiệp hàng hóa gắn với chế biến: Hình thành các vùng nguyên liệu tập trung gắn liền với cơ sở công nghiệp chế biến mía đường, tinh bột sắn, hạt điều và chế biến thủy hải sản xuất khẩu.
• Đẩy mạnh công tác thủy lợi và giống: Nâng cấp hệ thống kênh mương thủy nông Đồng Cam và hồ chứa nước khu vực miền núi nhằm chủ động nước tưới mùa khô, hạn chế rủi ro hạn hán và thiên tai lũ lụt.

---

Kết quả và đóng góp

Khóa luận đã tổng hợp và lượng hóa bức tranh nông nghiệp tỉnh Phú Yên giai đoạn 1996 - 2001 qua các kết quả cụ thể:

Chỉ tiêu nông nghiệp	Năm 1996	Năm 2001	Ghi chú / So sánh
Diện tích đất nông nghiệp (ha)	70.755	124.046	Tăng 53.291 ha
Tỷ trọng ngành trồng trọt trong giá trị SX (%)	74,3	72,9	Giá trị đạt 787.039 triệu đồng (2001)
Tỷ trọng ngành chăn nuôi trong giá trị SX (%)	25,7	27,1	Xu hướng tăng dần
Năng suất lúa bình quân (tạ/ha)	45,3 (năm 1995)	47,2	Năm 1992 đạt 40,5 tạ/ha
Sản lượng lương thực quy thóc (tấn)	276.519	>284.000	Bình quân đạt 343 kg/người/năm (2001)
Diện tích cây khoai lang (ha)	1.194	563	Giảm do chuyển dịch sang cây giá trị cao
Sản lượng khoai lang (tấn)	4.915	2.900	Giảm tương ứng với diện tích

Các giải pháp và định hướng do tác giả đề xuất:

1. Chuyển dịch cơ cấu mùa vụ và cây trồng: Giảm diện tích cây lương thực kém hiệu quả ở vùng cao, mở rộng diện tích mía, sắn công nghiệp, đậu đỗ và cây ăn quả; ứng dụng giống lúa thuần chủng năng suất cao.
2. Đầu tư hạ tầng thủy lợi và giao thông nông thôn: Kiên cố hóa kênh mương, xây dựng thêm hồ chứa nước miền núi giải quyết tình trạng thiếu nước mùa khô cho vùng bán sơn địa.
3. Đào tạo nguồn nhân lực: Mở các lớp khuyến nông, chuyển giao tiến bộ khoa học kỹ thuật để nâng cao trình độ cho 90,08% lực lượng lao động nông nghiệp chưa qua đào tạo.
4. Liên kết sản xuất và tiêu thụ: Xây dựng mối quan hệ giữa nông dân với các nhà máy chế biến nông sản trên địa bàn nhằm ổn định đầu ra cho sản phẩm.

Về mặt đóng góp học thuật, khóa luận đã hệ thống hóa toàn diện các dữ liệu thống kê từ nhiều cơ quan chuyên trách (Sở Nông nghiệp, Cục Thống kê, Sở Thủy sản) để lập nên hệ thống bản đồ phân loại cây trồng - vật nuôi, bản đồ phân vùng khí hậu - thủy văn cấp tỉnh, cung cấp bức tranh địa lý kinh tế nông nghiệp chi tiết cho tỉnh Phú Yên ở giai đoạn chuyển giao kinh tế 1996 - 2001.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế: Các số liệu thống kê giữa các ngành và các năm có độ lệch nhất định về thời gian công bố, buộc tác giả phải quy chiếu về số liệu Niên giám thống kê chính thức; phạm vi đánh giá phân ngành chăn nuôi và lâm nghiệp chưa sâu bằng phân ngành trồng trọt (đặc biệt là cây lúa và cây công nghiệp ngắn ngày); chưa lượng hóa chi tiết mức đầu tư tài chính cụ thể cho từng tiểu vùng.
• Hướng nghiên cứu tiếp: Mở rộng nghiên cứu đánh giá hiệu quả kinh tế - sinh thái của các mô hình nông nghiệp sạch, nông nghiệp sinh thái tại các vùng đất phèn mặn sau chuyển đổi; khảo sát sâu chuỗi giá trị và thị trường tiêu thụ của nông sản Phú Yên trong quá trình hội nhập kinh tế quốc tế sau năm 2003.

---

Giá trị tham khảo

Tài liệu là nguồn tư liệu học thuật hữu ích cho:

• Sinh viên, học viên ngành Địa lý học, Sư phạm Địa lý, Địa lý kinh tế, Nông nghiệp học khi thực hiện các đồ án, khóa luận về tổ chức lãnh thổ nông nghiệp cấp tỉnh.
• Cán bộ quản lý ngành nông nghiệp, khuyến nông và quy hoạch địa phương cần tài liệu tham khảo về đặc điểm 8 nhóm đất, phân vùng khí hậu - thủy văn và diễn biến chuyển dịch đất đai của Phú Yên giai đoạn 1996 - 2001.
• Phần đáng tham khảo nhất là Chương 2 với hệ thống số liệu chi tiết về thổ nhưỡng, sự phân hóa 3 vùng khí hậu và thực trạng biến động diện tích gieo trồng các loại cây lương thực, cây công nghiệp trên địa bàn từng huyện.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Nông nghiệp tỉnh Phú Yên giữ vị trí như thế nào so với toàn vùng Duyên hải Nam Trung Bộ giai đoạn nghiên cứu?
Nông nghiệp Phú Yên chiếm 14,3% GDP nông nghiệp toàn vùng dù dân số chỉ chiếm 11,6%. Tỉnh sở hữu cánh đồng lúa Tuy Hòa lớn nhất vùng, có sản lượng lương thực bình quân đầu người đạt 343 kg/người (cao hơn mức 292 kg/người của khu vực), đồng thời đóng góp 21,6% sản lượng mía, 21,7% sản lượng dừa, 15,6% sản lượng đậu và 15,96% tổng đàn bò của toàn vùng Duyên hải Nam Trung Bộ.

2. Đất đai tự nhiên của tỉnh Phú Yên được phân loại thành những nhóm nào và nhóm nào chiếm diện tích lớn nhất?
Theo kết quả điều tra chỉnh lý năm 1992 được khóa luận trích dẫn, toàn tỉnh có 20 đơn vị đất thuộc 8 nhóm: đất đỏ vàng (nhóm lớn nhất với 42.800 ha), đất phù sa (51.870 ha), đất xám (36.100 ha), đất đen (18.150 ha), đất cát và cồn cát biển (13.750 ha), đất đỏ trên núi (11.250 ha), đất mặn phèn (7.130 ha), đất thung lũng dốc tụ (1.200 ha) cùng diện tích đất khác (núi đá 21.192 ha).

3. Khí hậu Phú Yên được phân hóa thành mấy vùng và có đặc trưng ra sao?
Khí hậu tỉnh được chia làm 3 vùng: Vùng phía Bắc (núi cao, mưa lớn 1.700 - 2.000 mm, mát mẻ); Vùng ở giữa (gồm 2 á vùng: đồi núi thấp phía Tây và đồng bằng ven biển phía Đông chịu ảnh hưởng gió Tây khô nóng và bão lũ); Vùng phía Nam (núi cao 500 - 1.400 m, lượng mưa trung bình lớn 2.060 mm với tâm mưa Thượng Sông Hinh).

4. Vì sao diện tích và sản lượng cây khoai lang tại Phú Yên sụt giảm mạnh trong giai đoạn 1996 - 2001?
Diện tích khoai lang giảm từ 1.194 ha (1996) xuống 563 ha (2001) và sản lượng giảm từ 4.915 tấn xuống 2.900 tấn do người dân chủ động chuyển đổi mục đích sử dụng đất sang trồng các loại cây trồng khác có giá trị kinh tế và lợi nhuận cao hơn (như mía, rau màu, cây công nghiệp).

5. Thực trạng nguồn lao động trong ngành nông nghiệp tỉnh Phú Yên thời điểm năm 1999 có đặc điểm gì nổi bật?
Ngành nông nghiệp thu hút 326.852 người, chiếm 73,61% tổng lực lượng lao động của tỉnh. Lực lượng lao động có ưu điểm cần cù, kinh nghiệm canh tác nhưng điểm hạn chế lớn là chất lượng lao động chưa cao, với 351.197 người (chiếm 90,08%) chưa qua đào tạo chuyên môn kỹ thuật.

---

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Nguyễn Thị Giang Huệ đã phản ánh một cách có hệ thống bức tranh toàn cảnh về điều kiện tự nhiên, tài nguyên thiên nhiên và thực trạng sản xuất nông nghiệp tỉnh Phú Yên giai đoạn 1996 - 2001. Dưới góc độ địa lý kinh tế - xã hội, công trình đã làm sáng tỏ mối quan hệ biện chứng giữa phân hóa cảnh quan lãnh thổ với cơ cấu cây trồng - vật nuôi, qua đó chỉ ra các thế mạnh về thâm canh lúa nước hạ lưu sông Ba và phát triển cây công nghiệp tại vùng bán sơn địa. Các luận cứ khoa học và hệ thống số liệu trích xuất từ văn bản là cơ sở thực tiễn quan trọng phục vụ công tác quy hoạch, định hướng phát triển nông nghiệp hàng hóa bền vững cho địa phương trong giai đoạn đến năm 2010.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: MOT SO VẤN ĐỀ VỀ CƠ SỞ LÍ LUẬN 1. KHÁI NIỆM NÔNG NGHIỆP, VAI TRÒ CUA NÔNG NGHIỆP : 1. Nông nghiệp : Nông nghiệp là một trong hai ngành sản xuất vật chất quan trọng của xã hội loài người, nó tác động vào tự nhiên để tạo ra cây con, củ, quả, hat, làm lương thực — thực phẩm nuôi sống con người và cung cấp nguyên liệu cho công nghiệp. Vai trò của nông nghiệp : Nông nghiệp là ngành sản xuất vật chất xuất hiện sớm nhất của xã hội loài người.

Trên thế giới cách đây khoảng một van năm con người đã biết thuần dưỡng động vật hoang đã, trồng, chọn lọc các loại cây dai, lai tao và din dẫn biến thành cây trồng vật nuôi. Ở Việt Nam nông nghiệp đã phát triển rất sớm ở trung du miễn núi phía bắc và lưu vực sông Hồng, sau đó phát triển mạnh mẽ ở khu vực các đồng bằng Trung và Nam Bộ. Hiện nay nông nghiệp Việt Nam đã sản xuất một khối lượng lớn lương thực, thực phẩm đủ đảm bảo nuôi sống 80 triệu dan và xuất khẩu gạo. Các sản phẩm nông nghiệp xuất khẩu đã góp phần tích lũy vốn để phát triển kinh tế quốc dan.

Nông nghiệp dim bảo nguồn nguyên liệu cho ngành công nghiệp chế biến lương thực — thực phẩm và nguyên liệu cho công nghiệp nhẹ. Nông nghiệp sản xuất ra mat hàng có giá trị nhằm ting thêm ngoại tệ cho đất nước, Mặt khác nông nghiệp thông qua việc khai thác đất đai, khí hậu, nguồn nước. góp phần sử dụng hợp lí nguồn lao động, tạo ra sự phân công luo động rộng rai trên đại bộ phận lãnh thổ đất nước. Xây dựng hệ sinh thái mới trong sản xuất nông nghiệp đạt hiệu quả kinh tế cao, làm cơ sở cho phát Sinh viên thực hiện : Nguyễn Thị Giang Huệ - -Trang 10 Nông nghiệp góp phan vào việc phục vụ nhu cẩu tái sản xuất mở rong các ngành kinh tế.

Nên bất kì xã hội nào nông nghiệp cũng giữ vai trò quan trọng. « _ Cơ cấu nông nghiệp : Nông nghiệp là một hệ thống, nên sự tương quan giữa các thành phần của nó rất chặt chẽ, cơ cấu nông nghiệp chính là tỉ lệ cân đối giữa các ngành nông nghiệp bao gồm tỉ lệ cân đối giữa trồng trọt và chăn nuôi. Tỉ lệ caf đối giữa các loại cây rồng (cơ cấu cây trồng) và các loại vật nuôi (cơ cấu vật nud) việc xác định và hình thành cơ cấu nông nghiệp có ý nghĩa rất quan trọng. Nên xác định đúng cơ cấu nông nghiệp sẽ tạo diéu kiện cho nông nghiệp phát triển mạnh mẽ ngược lại sẽ kìm hãm sự phát triển thông qua sự phát triển nông nghiệp.

Nông nghiệp gồm hai ngành : Trồng trọt và chăn nuôi. Ngành trồng trọt : Chuyên sử dụng đất đai vào việc tạo ra các sản phẩm thực vật, ngành trồng trọt có những ngành : trống cây lương thực, trồng cây thực phẩm( rau, quả. ), trong cây công nghiệp, trồng hoa, nuôi trồng thủy sản. Ngành chăn nuôi : Chin nuôi gia súc lớn, chăn nuôi gia súc nhỏ, chăn nuôi gia cẩm, nuôi ong, nuôi tôm, nuôi cá.

Ngành chăn nuôi cung cấp cho xã hôi nhiều thực phẩm có chất dinh dưỡng cao như: thịt, trứng, sữa và sức kéo (ngựa, trâu, bò, lạc đà), cung cấp nguồn nguyên liệu cho các ngành công nghiệp nhẹ, công nghiệp thực phẩm ( thuộc da, làm dé hộp, dệt lụa ). Trong kế hoạch đại hội Đảng đã chỉ ra “cẩn phát triển ngành nông nghiệp coi nông nghiệp là mặt trận hàng đẩu, đưa nông nghiệp một bước lên sản xuất Xã Hội Chủ Nghĩa ". Tư tưởng cốt lỏi của Đại Hội VI là giải phóng mọi nguồn lực sản xuất hiện có, khai thác mọi tiểm năng của đất nước và sử dụng có hiệu quả sự giúp để của quốc tế để phát triển lực lượng sản xuất đi đôi với xây dựng và củng cố quan hệ sản xuất Xã Hội Chủ Nghĩa. Trong hệ thống các giải pháp Đại hội tập trung nhấn mạnh giải pháp tập trung sức người vào thực hiện ba chương trình mục tiêu : I.

Lương thực - thực phẩm. Hàng tiêu dùng. Sinh viên thực hiện : Nguyễn Thị Giang Huệ -Trang 11 - Do vậy nền nông nghiệp nước ta có vai trò rất quan trọng, phải sản xuất một khối lượng lương thực - thực phẩm lớn để nuôi sống 80 triệu dân, đảm bảo sản xuất hàng tiêu dùng và hàng xuất khẩu. CÁC NHÂN TỐ TÁC ĐỘNG ĐẾN SỰ PHÁT TRIỂN NÔNG NGHIỆP : 2.

Điều kiện tự nhiên và tài nguyên thiên nhiên : Nông nghiệp có những đặc điểm, đặc thù khác với các ngành kinh tế khác. Ngành nông nghiệp phụ thuộc nhiều vào điều kiện tự nhiên và tài nguyên thiên nhiên, Trong đó đất đai là tư liệu sản xuất, cây trồng và vật nuôi là đối tượng lao động. Do thế nhân tố quan trọng nhất trong nông nghiệp là đất đai, khí hậu và nguồn nước. « Đất trồng: Đất là lớp vỏ tươi xốp nằm trên bể mặt địa cầu có khả năng sinh ra năng suất cây trồng có đặc trưng cơ bản là độ phì, do đất có các chất dinh dưỡng để cay trồng sinh trưởng và phát triển, mỗi loại đất thích hợp cho mỗi cây trồng nhất định.

Đất đai ở Việt Nam đa dang, phức tạp, có giá trị sử dụng khác nhau trong nông nghiệp. Có hai loại đất chính và được chia ra thành 14 nhóm đất khác nhau: « Các loại đất chính ở đồng bằng : Đất phù sa : Có diện tích 3.000 ha, chiếm 90% tổng diện tích đất tự nhiên. Đất phù sa chủ yếu là do sông bồi đấp, tập trung chủ yếu ở ba đồng bằng lớn (đổng bằng Sông Hồng, đồng bằng sông Cửu Long, đồng bằng Duyên Hải Miền Trung), nên đất màu mỡ lại có địa hình bằng phẳng, thuận lợi cho tưới tiêu. Thích hợp cho trồng lúa, cây thực phẩm như (ngô, khoai, rau .), cây công nghiệp ngắn ngày, cây ăn quả và nuôi trồng thủy sản.

Đất phèn: Có điện tích 2. chiếm 6,4%, đất phèn tập trung ở đồng bằng Sông Cửu Long lớn nhất (1,9 triệu ha), đất này có đặc tính chua nên phải thau chua rửa mặn mới có giá trị trong nông nghiệp. Đất mặn: Diện tích 991.000 ha, chiếm 3,0%, tập trung ở vùng cửa sông ven biển. Để khai thác đất mặn phải quai đê lấn biển, rửa mặn bằng nước mưa, Sinh viên thực hiện : Nguyễn Thị Giang Huệ -Trang 12 - Đất cát ven biển : Diện tích khoảng 500.000 ha, phân bố ven biển, nhiều ở Trung Bộ.

Các cồn cát hay lấn làng mạc, ruộng đồng, không thích hợp cho trồng lúa, hoa màu mà thích hợp trồng (dương, phi lao. « Các loại đất chính ở vùng đổi núi : Phổ biến nhất ở vùng đổi núi nước ta là đất Feralit. Đất Feralit được hình thành trong điểu kiện nhiệt độ ẩm cao, quá trình phong hóa diễn ra mạnh, các chất bazơ hòa tan bị rửa trôi nên đất có màu đỏ, vàng. Đất Feralit có nhiều loại : Đất Feralit nâu đỏ trên đá bazơ, đất Feralit đỏ nâu trên đá vôi, đất Feralit trên đá biến chất và đất sét.

Đất Feralit thích hợp để trồng rừng, cây công nghiệp lâu năm, cây ăn quả và đồng cỏ cho chăn nuôi nhưng không thích hợp để trồng lúa và cây công nghiệp ngắn ngày. Ngoài ra còn có đất phù sa cổ, tập trung nhiều ở Đông Nam Bộ. Đất này tuy đã bạc màu nhưng thoát nước tốt, địa hình bằng phẳng nên thích hợp cho trồng cây công nghiệp lâu năm ( cây cao su, điểu, tiêu. ), cây công nghiệp ngắn ngày (mia, đậu tương, thuốc lá.

Đất nông nghiệp ngày cAng bị thu hẹp đặc biệt trong diéu kiện hiện nay nền kinh tế đất nước chuyển sang nền kinh tế thị trường, đất đai trở thành một loại hàng hóa đặc biệt, mà việc thay đổi mục đích sử dụng có thể làm thay đổi mạnh mẽ giá trị của đất đai. Chính vì vậy, vấn để sử dụng tài nguyên đất sao cho hợp lí, có hiệu quả kinh tế và sinh thái nhằm phát triển một nền nông nghiệp bén vững, hiệu quả. « Khí hậu ; Là nguồn tài nguyên quan trọng đối với sản xuất nông nghiệp, sự phân bố các yếu tố ánh sáng, nhiệt độ, nhiệt độ, độ ẩm, thời tiết, không những có liên quan đến năng suất cây trồng mà còn đến cả số lượng mùa vụ cây trồng quanh năm, đặc biệt là những vùng có khí hậu nóng ẩm, sự ổn định thời tiết và khí hậu là điều kiện hết sức cần thiết đối với nông nghiệp. Lượng bức xạ, nguồn ánh sáng, nguồn nhiệt ảnh hưởng đến sinh trưởng, phát triển và năng suất của cây trồng.

Độ ẩm, không khí, lượng mưa cũng ảnh hưởng đến sự tái sinh, thúc đẩy nở hoa, kết trái. Sinh viên thực hiện : Nguyễn Thị Giang Huệ -Trang 13- Khí hậu nước ta là khí hậu nhiệt đới gió mùa, nắng lắm, mưa nhiều, nhiệt độ cao, độ ẩm trung bình lớn, nên cây cối phát triển quanh năm, có khả nang xen canh tăng vụ lớn, cho phép trồng các loại cây có giá trị kinh tế cao. Đặc điểm khí hậu cho phép phát triển một nên nông nghiệp nhiệt đới, đa dạng về sản phẩm. Tuy nhiên khí hậu nhiệt đới gió mùa cũng làm cho sâu bệnh phát triển mạnh, khí hậu phân thành hai mùa rõ rệt : mưa nhiều tập trung vào mùa mưa gây xói mòn, rữa trôi đất, mùa hạ thì thiếu nước.

làm ảnh hưởng không nhỏ đến nền nông nghiệp nước ta. « Nước; Nước đối với sản xuất nông nghiệp là rất cẩn thiết như ông cha ta đã khẳng dịnh “nhất nước nhì, phân .”, mức tiêu thụ trong nông nghiệp rất lớn, thiếu nước thì cây trồng khó phát triển được. Nước ta có nguồn nước đổi đào, mạng lưới sông ngòi dày đặc, ngoài nguồn nước mặt còn nguồn nước ngầm được khai thác để tưới tiêu và phục vụ sinh hoạt. Tài nguyên nước phong phú nhưng phân bố không đều theo thời gian và không gian.

Mùa mưa lượng nước chiếm trên 70% - 80% lượng nước cả năm, mùa khô lượng nước chiếm 20% - 30% nó gây khó khăn cho hoạt động nông nghiệp. Để hạn chế thiếu nước trong sản xuất nông nghiệp vào mùa khô và lượng nước dư thừa vào mùa mưa càn phải xây dựng các công trình về thủy lợi để phục vụ tưới tiêu một cách chủ động. Nước còn có vai trò cải tạo đất phèn, đất mặn. Các điểu kiện tự nhiên (đất, nước, khí hậu) có tác động rất lớn tới sự cấu thành và sự phân bố nền nông nghiệp, hay nói điểu kiện tự nhiên và tài nguyên thiên nhiên là tiễn để cơ bản để phát triển và phân bố nông nghiệp.