Luận văn thạc sĩ nghiên cứu hiện trạng môi trường nước trầm tích và đề xuất các giải pháp bảo vệ môi trường vùng biển đảo lý sơn

Luận văn thạc sĩ môi trường nghiên cứu nghiên cứu hiện trạng môi trường nước trầm tích và đề xuất các giải pháp bảo vệ môi trường vùng, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên nhân,

• Tác giả: Trình Văn Thư
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Thị Xuân Thắng
• Trường học: Trường Đại học Thủy Lợi
• Chuyên ngành: Khoa học môi trường
• Đề tài: Nghiên cứu hiện trạng môi trường nước, trầm tích và đề xuất các giải pháp bảo vệ môi trường vùng biển đảo Lý Sơn
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CÁC HÌNH
• DANH MỤC BẢNG BIỂU
• DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
• MỞ ĐẦU
• Tính cấp thiết của Đề tài
• Mục tiêu của đề tài
• Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• Bố cục và nội dung của đề tài
• Cách tiếp cận và phương pháp nghiên cứu
• Ý nghĩa khoa học và ý nghĩa thực tiễn
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 1.1. Tổng quan về tình hình ô nhiễm môi trường biển trên thế giới và ở Việt Nam
• 1.1.1. Tình hình ô nhiễm môi trường biển trên thế giới
• 1.1.2. Tình hình ô nhiễm môi trường biển ở Việt Nam
• 1.2. Khái quát chung về khu vực nghiên cứu
• 1.2.1. Đặc điểm điều kiện tự nhiên
• 1.2.2. Đặc điểm kinh tế, xã hội
• 1.2.3. Đặc điểm môi trường, hệ sinh thái biển
• 2. CHƯƠNG 2: ĐÁNH GIÁ HIỆN TRẠNG MÔI TRƯỜNG KHU VỰC NGHIÊN CỨU
• 2.1. Xác định và đánh giá các thông số môi trường nước biển và trầm tích biển
• 2.1.1. Các phương pháp nghiên cứu, khảo sát hiện trường và xử lý số liệu
• 2.1.1.1. Phương pháp khảo sát thực địa
• 2.1.1.2. Phương pháp lấy mẫu nước biển
• 2.1.1.3. Phương pháp lấy mẫu trầm tích biển
• 2.1.1.4. Phương pháp xử lý số liệu
• 2.1.2. Đặc điểm môi trường nước biển
• 2.1.2.1. Các thông số đo nhanh hiện trường (nhiệt độ, độ đục, tổng chất rắn hòa tan, oxy hòa tan, độ muối, pH)
• 2.1.2.2. Hàm lượng chất hữu cơ trong nước biển (COD và BOD5)
• 2.1.2.3. Hàm lượng dầu trong nước biển
• 2.1.2.4. Hàm lượng các nguyên tố hóa học và anion trong nước biển
• 2.1.3. Hàm lượng các nguyên tố hóa học trong trầm tích biển
• 2.2. Hiện trạng rác thải
• 2.3. Kết luận và đánh giá
• 3. CHƯƠNG 3: KHOANH ĐỊNH VÙNG NGUY CƠ Ô NHIỄM BIỂN VÀ ĐỀ XUẤT GIẢI PHÁP QUẢN LÝ TỔNG HỢP
• 3.1. Khoanh định vùng nguy cơ ô nhiễm
• 3.1.1. Phương pháp thành lập bản đồ
• 3.1.2. Bản đồ khoanh vùng nguy cơ ô nhiễm môi trường biển
• 3.2. Đề xuất giải pháp quản lý tổng hợp
• 3.2.1. Truyền thông nâng cao nhận thức về bảo vệ môi trường biển
• 3.2.2. Quản lý rác thải sinh hoạt vệ sinh
• 3.2.3. Nghiên cứu đề xuất các mô hình sinh kế bền vững
• 3.2.4. Các giải pháp khác
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về tình hình ô nhiễm môi trường biển trên thế giới và ở Việt Nam

Phần này cung cấp cái nhìn tổng quan về tình trạng ô nhiễm môi trường biển trên toàn cầu và tại Việt Nam. Trên thế giới, các hoạt động công nghiệp, nông nghiệp và sinh hoạt đã thải ra một lượng lớn chất thải vào đại dương, gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến hệ sinh thái biển. Các vấn đề như ô nhiễm dầu, rác thải nhựa, và nước thải công nghiệp đã làm suy giảm đa dạng sinh học biển. Tại Việt Nam, tình trạng ô nhiễm biển cũng đang ở mức báo động, đặc biệt là ở các khu vực ven biển và đảo như Lý Sơn. Các nguyên nhân chính bao gồm khai thác thủy sản quá mức, xả thải không qua xử lý, và biến đổi khí hậu.

1.1. Tình hình ô nhiễm môi trường biển trên thế giới

Trên thế giới, ô nhiễm môi trường biển đã trở thành vấn đề nghiêm trọng. Các hoạt động công nghiệp và nông nghiệp đã thải ra một lượng lớn chất thải độc hại vào đại dương. Các vụ tràn dầu, rác thải nhựa, và nước thải công nghiệp đã gây ra những hậu quả nghiêm trọng cho hệ sinh thái biển. Ví dụ, thảm họa Minamata ở Nhật Bản là một minh chứng rõ ràng về tác động của ô nhiễm thủy ngân đối với sức khỏe con người và môi trường biển. Các khu vực chết (dead zones) với diện tích lớn đã xuất hiện ở nhiều nơi trên thế giới, gây ảnh hưởng đến đa dạng sinh học và nguồn lợi thủy sản.

1.2. Tình hình ô nhiễm môi trường biển ở Việt Nam

Tại Việt Nam, tình trạng ô nhiễm môi trường biển đang ở mức báo động, đặc biệt là ở các khu vực ven biển và đảo như Lý Sơn. Các nguyên nhân chính bao gồm khai thác thủy sản quá mức, xả thải không qua xử lý, và biến đổi khí hậu. Các hoạt động du lịch và đánh bắt thủy sản không bền vững đã gây ra những tác động tiêu cực đến hệ sinh thái biển. Ngoài ra, việc thiếu quy hoạch và quản lý môi trường hiệu quả cũng là một trong những nguyên nhân dẫn đến tình trạng ô nhiễm nghiêm trọng. Các giải pháp bảo vệ môi trường biển cần được thực hiện một cách đồng bộ và có hệ thống.

II. Đánh giá hiện trạng môi trường nước và trầm tích tại đảo Lý Sơn

Phần này tập trung vào việc đánh giá hiện trạng môi trường nước và trầm tích tại đảo Lý Sơn. Các nghiên cứu đã chỉ ra rằng, môi trường nước biển và trầm tích tại đây đang chịu nhiều áp lực từ các hoạt động kinh tế - xã hội. Các thông số như nhiệt độ, độ đục, hàm lượng oxy hòa tan, và hàm lượng chất hữu cơ đã được đo lường và phân tích. Kết quả cho thấy, một số khu vực có dấu hiệu ô nhiễm nghiêm trọng, đặc biệt là ở các khu vực gần cảng và khu dân cư. Các giải pháp quản lý và bảo vệ môi trường cần được đề xuất để giảm thiểu tác động tiêu cực.

2.1. Đặc điểm môi trường nước biển

Các thông số đo lường môi trường nước biển tại đảo Lý Sơn bao gồm nhiệt độ, độ đục, hàm lượng oxy hòa tan, và hàm lượng chất hữu cơ. Kết quả phân tích cho thấy, một số khu vực có dấu hiệu ô nhiễm nghiêm trọng, đặc biệt là ở các khu vực gần cảng và khu dân cư. Các nguyên nhân chính bao gồm xả thải không qua xử lý, rác thải sinh hoạt, và hoạt động du lịch. Các giải pháp quản lý và bảo vệ môi trường cần được đề xuất để giảm thiểu tác động tiêu cực.

2.2. Đặc điểm môi trường trầm tích biển

Các nghiên cứu về môi trường trầm tích biển tại đảo Lý Sơn đã chỉ ra rằng, hàm lượng các nguyên tố hóa học như kim loại nặng và chất hữu cơ đang ở mức cao. Các khu vực gần cảng và khu dân cư có dấu hiệu ô nhiễm nghiêm trọng. Các nguyên nhân chính bao gồm xả thải không qua xử lý, rác thải sinh hoạt, và hoạt động du lịch. Các giải pháp quản lý và bảo vệ môi trường cần được đề xuất để giảm thiểu tác động tiêu cực.

III. Giải pháp bảo vệ môi trường biển đảo Lý Sơn

Phần này đề xuất các giải pháp bảo vệ môi trường tại đảo Lý Sơn dựa trên kết quả nghiên cứu hiện trạng môi trường nước và trầm tích. Các giải pháp bao gồm quản lý rác thải sinh hoạt, nâng cao nhận thức cộng đồng, và phát triển các mô hình sinh kế bền vững. Các giải pháp này nhằm mục đích giảm thiểu tác động tiêu cực của các hoạt động kinh tế - xã hội đến môi trường biển, đồng thời thúc đẩy phát triển bền vững tại đảo Lý Sơn.

3.1. Quản lý rác thải sinh hoạt

Một trong những giải pháp bảo vệ môi trường quan trọng tại đảo Lý Sơn là quản lý rác thải sinh hoạt. Các biện pháp bao gồm xây dựng hệ thống thu gom và xử lý rác thải hiệu quả, tăng cường giáo dục và nâng cao nhận thức cộng đồng về bảo vệ môi trường. Các giải pháp này nhằm giảm thiểu lượng rác thải ra môi trường biển, đồng thời thúc đẩy phát triển bền vững tại đảo Lý Sơn.

3.2. Nâng cao nhận thức cộng đồng

Nâng cao nhận thức cộng đồng là một trong những giải pháp bảo vệ môi trường hiệu quả tại đảo Lý Sơn. Các biện pháp bao gồm tổ chức các chương trình giáo dục và tuyên truyền về bảo vệ môi trường, khuyến khích người dân tham gia vào các hoạt động bảo vệ môi trường. Các giải pháp này nhằm tạo sự thay đổi tích cực trong nhận thức và hành vi của người dân, đồng thời thúc đẩy phát triển bền vững tại đảo Lý Sơn.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Kinh tế biển và hải đảo giữ vị trí chiến lược đặc biệt quan trọng trong cơ cấu kinh tế quốc gia, đóng góp trung bình từ 47% đến 48% GDP cả nước và hướng tới mục tiêu đạt từ 53% đến 55% GDP. Huyện đảo Lý Sơn thuộc tỉnh Quảng Ngãi, nằm cách đất liền khoảng 25 km về phía Đông Bắc, giữ vai trò tiền tiêu trọng yếu về an ninh quốc phòng và phát triển kinh tế biển miền Trung. Với diện tích tự nhiên gần 10 km2 nhưng dung nạp hơn 21.000 nhân khẩu, Lý Sơn là huyện đảo có mật độ dân số cao hàng đầu trong các đảo ven bờ Việt Nam, đạt trung bình 2.042 người/km2. Sự bùng nổ của ngành du lịch với hơn 95.000 lượt du khách vào năm 2015, tăng trưởng từ 30% đến 40% mỗi năm, cùng hoạt động canh tác nông nghiệp tiêu thụ hơn 150.000 m3 cát trắng ven bờ hàng năm đã tạo nên áp lực cực lớn lên hệ sinh thái. Mỗi ngày đảo phát sinh từ 12 đến 15 tấn rác thải sinh hoạt nhưng chỉ thu gom được khoảng 50%, lượng còn lại xả trực tiếp ra môi trường biển.

Mục tiêu cốt lõi của nghiên cứu là điều tra, phân tích hiện trạng chất lượng môi trường nước biển và trầm tích tầng đáy khu vực ven đảo Lý Sơn, nhận diện các nguồn thải nhân sinh và khoanh định vùng nguy cơ ô nhiễm. Phạm vi không gian nghiên cứu được xác định từ đường bờ đảo kéo dài ra ngoài khơi 6 km với tổng diện tích khảo sát xấp xỉ 200 km2. Đề tài được thực hiện xuyên suốt từ tháng 10 năm 2016 đến tháng 6 năm 2017. Nghiên cứu mang ý nghĩa thực tiễn to lớn khi xây dựng bộ dữ liệu khoa học thực chứng gồm 204 mẫu nước và 109 mẫu trầm tích, hỗ trợ đắc lực cho công tác quy hoạch không gian biển và nâng cao hiệu quả quản lý tổng hợp tài nguyên môi trường hải đảo bền vững.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Đề tài vận dụng lý thuyết Quản lý Tổng hợp Vùng bờ theo phương thức tiếp cận hệ sinh thái, kết hợp lý thuyết Đánh giá Rủi ro Sinh thái Địa hóa ven biển. Khung nghiên cứu tích hợp mô hình đánh giá lan truyền chất ô nhiễm trong môi trường thủy vực kín và bán kín dưới tác động của các yếu tố hải văn.

Các khái niệm chuyên ngành nền tảng bao gồm: sức tải môi trường biển, hệ số ô nhiễm môi trường, nhu cầu oxy sinh hóa trong 5 ngày, nhu cầu oxy hóa học và hệ số talaso-fil dùng để đánh giá mức độ tích tụ nguyên tố hóa học so với hàm lượng phông đại dương thế giới.

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng pháp lý vững chắc gồm Luật Tài nguyên, môi trường biển và hải đảo năm 2015, Luật Bảo vệ môi trường năm 2014, cùng các quy chuẩn kỹ thuật quốc gia bao gồm QCVN 10-MT:2015/BTNMT về chất lượng nước biển và QCVN 43:2012/BTNMT về chất lượng trầm tích đáy.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu của luận văn được thu thập trực tiếp qua chiến dịch khảo sát thực địa quy mô lớn trên diện tích 200 km2. Cỡ mẫu nghiên cứu bao gồm 204 mẫu nước biển (114 mẫu tầng mặt và 90 mẫu tầng đáy) cùng 109 mẫu trầm tích tầng mặt. Phương pháp chọn mẫu áp dụng mạng lưới ô lưới đồng đều kết hợp tăng dày mật độ trạm quan trắc tại các vị trí nhạy cảm cao như khu vực âu cảng, bãi tắm, khu dân cư tập trung và các điểm rạn san hô ven bờ.

Quy trình lấy mẫu nước biển tuân thủ nghiêm ngặt tiêu chuẩn TCVN 5998:1995 bằng thiết bị batomet chuyên dụng ở cả tầng mặt và tầng đáy cách đáy 1,0 m. Mẫu trầm tích được thu thập bằng cuốc đại dương và ống phóng trọng lực theo tiêu chuẩn TCVN 6663-15:2004, ưu tiên các tầng hạt mịn như bùn cát để phân tích kim loại nặng. Lý do lựa chọn các phương pháp này nhằm đảm bảo tính toàn vẹn lý hóa của mẫu vật ngoài hiện trường phức tạp.

Các thông số nhiệt độ, pH, độ đục, độ muối, oxy hòa tan và tổng chất rắn hòa tan được đo nhanh bằng máy đo đa chỉ tiêu hiện trường. Các chỉ tiêu hữu cơ COD, BOD5 được phân tích trên 129 mẫu đại diện, cùng 20 mẫu phân tích tổng dầu khoáng. Dữ liệu sau khi xử lý thống kê phân bố chuẩn được số hóa và thành lập bản đồ phân vùng ô nhiễm bằng phần mềm Vertical Mapper trên nền tảng GIS MapInfo 10.5 trong suốt lộ trình 9 tháng nghiên cứu.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Kết quả phân tích 204 mẫu nước biển và 109 mẫu trầm tích tại vùng biển đảo Lý Sơn chỉ ra bốn phát hiện khoa học quan trọng:

Thứ nhất, hàm lượng chất hữu cơ trong nước biển duy trì ở mức thấp và an toàn. Giá trị COD trung bình đạt 2,47 mg/L ở tầng mặt và 2,45 mg/L ở tầng đáy; chỉ số BOD5 trung bình đạt 1,56 mg/L ở tầng mặt và 1,50 mg/L ở tầng đáy. Mức chênh lệch giữa COD và BOD5 rất nhỏ chứng tỏ thành phần vật chất hữu cơ trong nước biển chủ yếu là các hợp chất dễ phân hủy sinh học tự nhiên.

Thứ hai, độ đục và tổng chất rắn hòa tan có sự phân hóa không gian và tầng sâu sâu sắc. Độ đục tầng đáy có giá trị trung bình là 5,80 NTU, cao hơn 80,12% so với tầng mặt đạt 3,22 NTU. Tại khu vực biển phía Nam đảo, nơi tập trung cảng biển và dân cư, độ đục đo được lên tới 7,20 đến 14,20 NTU, cao gấp hơn 10 lần so với vùng biển phía Bắc đảo chỉ đạt 0,70 đến 1,10 NTU. Tổng chất rắn hòa tan tầng mặt đạt mức trung bình 26,763 g/L và tầng đáy là 26,588 g/L.

Thứ ba, nồng độ oxy hòa tan phản ánh môi trường biển giàu dưỡng khí nhưng có sự suy giảm cục bộ. Giá trị oxy hòa tan trung bình tầng mặt đạt 6,84 mg/L và tầng đáy đạt 6,37 mg/L. Khu vực phía Đông Bắc đảo có nồng độ oxy hòa tan cao nhất đạt từ 6,63 đến 7,88 mg/L, tương ứng với nơi hệ sinh thái san hô phát triển tốt. Ngược lại, khu vực Tây Nam ghi nhận giá trị thấp nhất dao động từ 5,90 đến 7,32 mg/L.

Thứ tư, tình trạng ô nhiễm dầu khoáng cục bộ diễn biến phức tạp tại các điểm giao thông thủy. Nồng độ dầu mỡ khoáng trong 20 mẫu phân tích dao động rộng từ 90,10 đến 510,00 µg/L, giá trị trung bình toàn vùng đạt 240,05 µg/L. Nồng độ dầu đạt cực đại 510,00 µg/L tập trung tại cảng cá Lý Sơn ở phía Tây Nam và khu neo đậu tàu thuyền ở phía Đông Nam đảo, vượt ngưỡng khuyến nghị cho khu vực bảo tồn sinh cảnh biển.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân chính dẫn đến hiện tượng gia tăng độ đục và ô nhiễm dầu tại vùng biển phía Nam xuất phát từ hoạt động của hơn 402 tàu thuyền khai thác hải sản có tổng công suất trên 30.000 CV thường xuyên ra vào neo đậu, tiếp nhiên liệu và súc rửa hầm tàu trực tiếp trên biển. Ngoài ra, việc bùng nổ dân số với mật độ lên tới 2.744 người/km2 tại xã An Vĩnh cùng khối lượng rác thải 12 đến 15 tấn mỗi ngày chưa qua xử lý triệt để đã tạo dòng phát thải trực tiếp ra bờ biển.

So sánh với các đảo ven bờ khác tại Việt Nam, nồng độ dầu trung bình tại Lý Sơn tương đương với vùng biển Côn Đảo đạt trung bình 0,24 mg/L, nhưng thấp hơn mức độ ô nhiễm dầu quan trắc được tại đảo Bạch Long Vĩ với giá trị cực đại lên tới 1,12 mg/L. Về các kim loại nặng và anion, nước biển Lý Sơn duy trì độ mặn trung bình 32,19 ‰, thấp hơn trung bình thế giới là 34,87 ‰ do chịu tác động rửa trôi ven bờ, song nhìn chung vẫn nằm trong giới hạn an toàn của QCVN 10-MT:2015/BTNMT.

Dữ liệu nghiên cứu được trực quan hóa tối ưu qua các đồ thị phân bố nồng độ chất hữu cơ, biểu đồ biến thiên oxy hòa tan theo tầng nước và bản đồ nội suy không gian GIS. Bản đồ phân vùng nguy cơ ô nhiễm đã chỉ rõ ranh giới các đới chịu áp lực nhân sinh mạnh, tạo cơ sở trực quan để cơ quan chức năng giám sát nguồn thải ven bờ.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả thực nghiệm, luận văn đề xuất bốn nhóm giải pháp hành động cụ thể nhằm bảo vệ môi trường biển đảo Lý Sơn:

Thứ nhất, đầu tư xây dựng hệ thống thu gom và trạm xử lý nước thải tập trung tại khu vực cảng cá và cụm dân cư xã An Vĩnh với công suất thiết kế 2.000 m3/ngày đêm. Dự án hướng tới mục tiêu xử lý đạt 100% lượng nước thải sinh hoạt và dịch vụ đạt quy chuẩn kỹ thuật trước năm 2022, do Ủy ban nhân dân huyện Lý Sơn làm chủ đầu tư phối hợp với Sở Tài nguyên và Môi trường tỉnh Quảng Ngãi.

Thứ hai, thiết lập quy chế kiểm soát chất thải rắn và nước lẫn dầu từ 402 tàu cá hoạt động trên địa bàn. Trang bị hệ thống tiếp nhận dầu thải cặn tại cầu cảng, nâng tỷ lệ thu gom và xử lý rác thải sinh hoạt trên toàn huyện đảo từ mức 50% hiện nay lên trên 95% trong giai đoạn 2018 - 2023, giao Ban Quản lý Cảng biển chủ trì cùng Đồn Biên phòng Lý Sơn giám sát xử phạt.

Thứ ba, cấm tuyệt đối hoạt động khai thác cát trắng ven bờ hiện đang tiêu thụ hơn 150.000 m3 mỗi năm để trồng tỏi. Chuyển giao các mô hình nông nghiệp sinh thái bền vững, ứng dụng chế phẩm sinh học giữ ẩm đất nhằm giảm 70% lượng cát sử dụng trong vòng 3 năm, do Phòng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn huyện triển khai.

Thứ tư, kiện toàn Khu bảo tồn biển Lý Sơn, thiết lập các phao tiêu phân vùng bảo vệ nghiêm ngặt 33 loài san hô và 140 loài rong biển có giá trị kinh tế. Thực hiện chương trình quan trắc định kỳ 4 lần/năm tại 204 điểm lưới trạm nhằm kiểm soát chất lượng môi trường nước và trầm tích biển theo hướng phát triển du lịch xanh.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung và kết quả nghiên cứu của luận văn mang giá trị ứng dụng thực tiễn cao cho bốn nhóm đối tượng:

Cơ quan quản lý nhà nước về tài nguyên và môi trường bao gồm Sở Tài nguyên và Môi trường tỉnh Quảng Ngãi, Chi cục Biển và Hải đảo, cùng Ủy ban nhân dân huyện Lý Sơn. Dữ liệu luận văn cung cấp luận cứ khoa học trực tiếp phục vụ công tác lập quy hoạch không gian biển, xây dựng kế hoạch bảo vệ môi trường và thẩm định các dự án đầu tư du lịch, cảng biển.

Các nhà khoa học, giảng viên và học viên cao học thuộc chuyên ngành Khoa học Môi trường, Quản lý Môi trường, Hải dương học và Địa chất biển. Luận văn là tài liệu tham khảo giá trị về phương pháp luận khảo sát biển đảo, quy trình xử lý số liệu địa hóa và kỹ thuật ứng dụng GIS MapInfo trong phân vùng nguy cơ ô nhiễm môi trường thủy vực.

Ban Quản lý Khu bảo tồn biển Lý Sơn và các tổ chức bảo tồn thiên nhiên trong và ngoài nước. Nguồn số liệu chi tiết về 33 loài san hô, 6 loài cỏ biển và 102 loài cá biển giúp xây dựng các chương trình phục hồi hệ sinh thái và đánh giá sức chống chịu sinh thái của rạn san hô trước tác động của con người.

Cộng đồng doanh nghiệp kinh doanh du lịch lữ hành, hợp tác xã nông nghiệp trồng hành tỏi và ngư dân địa phương trên đảo Lý Sơn. Tài liệu giúp nâng cao nhận thức cộng đồng về bảo vệ nguồn nước ngầm, giảm thiểu rác thải nhựa và thúc đẩy các mô hình sinh kế gắn liền với bảo tồn tài nguyên biển.

Câu hỏi thường gặp

Hiện trạng ô nhiễm dầu mỡ khoáng tại vùng biển đảo Lý Sơn đang ở mức độ nào? Nồng độ dầu mỡ khoáng trong nước biển dao động từ 90,10 đến 510,00 µg/L, đạt mức trung bình 240,05 µg/L. Ô nhiễm dầu xuất hiện cục bộ nghiêm trọng tại vùng biển phía Tây Nam khu vực cảng cá và vùng neo đậu phía Đông Nam đảo với giá trị lên tới 510,00 µg/L do hoạt động xả thải của hơn 400 tàu cá.

Nguyên nhân vì sao độ đục của nước biển phía Nam đảo lại cao vượt trội so với phía Bắc? Khu vực phía Nam đảo có độ đục dao động từ 7,20 đến 14,20 NTU trong khi phía Bắc chỉ đạt từ 0,70 đến 1,10 NTU. Sự chênh lệch này xuất phát từ mật độ dân cư cao tại xã An Vĩnh đạt 2.744 người/km2, kết hợp cùng hoạt động giao thông vận tải thủy và bến cảng làm xáo động trầm tích tầng đáy.

Việc khai thác cát trắng trồng hành tỏi ảnh hưởng như thế nào đến môi trường ven bờ? Hoạt động khai thác hơn 150.000 m3 cát trắng ven biển mỗi năm đã làm biến dạng địa hình đáy nông, gây xói lở bờ biển nghiêm trọng và làm tăng độ đục khối nước. Quá trình này trực tiếp phá hủy sinh cảnh sống của 6 loài cỏ kiệu, thủy tảo và làm suy thoái các rạn san hô quý quanh đảo.

Luận văn đã sử dụng quy mô mẫu khảo sát và phương pháp phân tích nào? Tác giả đã trực tiếp thu thập và phân tích 204 mẫu nước biển tại hai tầng mặt - đáy cùng 109 mẫu trầm tích mặt trên diện tích khảo sát 200 km2. Quy trình lấy mẫu áp dụng tiêu chuẩn TCVN 5998:1995 và TCVN 6663-15:2004, kết hợp xử lý thống kê chuẩn hóa và mô hình hóa không gian bằng MapInfo.

Đâu là giải pháp cấp bách nhất để xử lý vấn đề rác thải sinh hoạt trên đảo Lý Sơn? Giải pháp then chốt là vận hành hiệu quả nhà máy xử lý rác thải hiện đại kết hợp phân loại tại nguồn nhằm nâng tỷ lệ thu gom từ 50% lên trên 95%. Điều này giúp xử lý triệt để từ 12 đến 15 tấn rác phát sinh mỗi ngày, chấm dứt hoàn toàn tình trạng xả rác bừa bãi ra bãi biển.

Kết luận

Những đóng góp khoa học và thực tiễn nổi bật của luận văn được tổng hợp qua các điểm then chốt:

• Thiết lập cơ sở dữ liệu quan trắc môi trường đồng bộ đầu tiên tại vùng biển đảo Lý Sơn với 204 mẫu nước biển và 109 mẫu trầm tích trên diện tích 200 km2.
• Nhận diện chính xác nguy cơ ô nhiễm dầu mỡ khoáng cục bộ đạt đỉnh 510,00 µg/L tại khu vực cảng cá phía Tây Nam và âu tàu phía Đông Nam đảo.
• Đánh giá toàn diện mối quan hệ tương tác giữa sức ép dân số 2.042 người/km2, hoạt động du lịch đón hơn 95.000 lượt khách và sự suy giảm chất lượng môi trường ven bờ.
• Xây dựng thành công bản đồ phân vùng nguy cơ ô nhiễm môi trường biển bằng công nghệ GIS, làm công cụ trực quan phục vụ quy hoạch không gian.
• Đề xuất hệ thống 4 nhóm giải pháp quản lý tổng hợp mang tính khả thi cao với lộ trình triển khai chi tiết cho giai đoạn 2018 - 2025.

Luận văn là công trình nghiên cứu công phu, cung cấp luận cứ khoa học chuẩn xác giúp giải quyết bài toán xung đột giữa tăng trưởng kinh tế nhanh và bảo tồn tài nguyên sinh thái biển. Trong giai đoạn tiếp theo từ năm 2021 đến năm 2025, các cơ quan hữu quan cần nhanh chóng số hóa dữ liệu, lắp đặt mạng lưới quan trắc tự động và triển khai các chính sách hành động quyết liệt vì một huyện đảo Lý Sơn phát triển xanh và bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

phần mở đầu, kết luận, tài liệu tham khảo và phụ lục. b/ Nội dung đề tài - Điều tra khảo sát, thu thập và cập nhật dữ liệu, thông tin về điều kiện tự nhiên, môi trƣờng và kinh tế xã hội khu vực nghiên cứu. - Đánh giá hiện trạng đặc điểm môi trƣờng nƣớc biển và trầm tích biển thông qua việc lấy mẫu và xử lý kết quả phân tích. - Trên cơ sở đó phân tích và chỉ ra các yếu tố, cũng nhƣ nguyên nhân ảnh hƣởng tới môi trƣờng biển do quá trình phát triển kinh tế - xã hội của huyện đảo Lý Sơn.

- Thành lập bản đồ phân bố hiện trạng môi trƣờng nƣớc biển và trầm tích biển khu vực nghiên cứu. - Khoanh định và dự báo các khu vực có khả năng ô nhiễm môi trƣờng biển (theo nguy cơ ô nhiễm). - Đề xuất một số giải pháp quản lý tổng hợp tài nguyên và bảo vệ môi trƣờng vùng biển đảo Lý Sơn. Cách tiếp cận và phƣơng pháp nghiên cứu a/ Cách tiếp cận * Tiếp cận thực tiễn, hệ thống, toàn diện và tổng hợp Đối tƣợng nghiên cứu ở đây là vùng biển đảo Lý Sơn nên sự thay đổi về không gian, điều kiện địa hình, địa chất, những biến đổi về thời tiết khí hậu, khí tƣợng - thủy văn rất phức tạp.

Đặc biệt sự can thiệp tác động quá giới hạn của con ngƣời. Nhu cầu dùng nƣớc để phát triển kinh tế- xã hội ngày càng lớn, nguy cơ ô nhiễm cạn kiệt nguồn nƣớc ngày một gia tăng, môi trƣờng sinh thái đang bị đe dọa nghiêm trọng v.v… Tất cả những yếu tố đó tác động rất lớn đến đời sống sinh hoạt con ngƣời nơi đây, do đó đòi hỏi phải tiếp cận thực tiễn, hệ thống, toàn diện và tổng hợp giải quyết đƣợc mục tiêu nghiên cứu đề ra. * Tiếp cận kế thừa tri thức, kinh nghiệm và cơ sở dữ liệu đã có một cách chọn lọc 4 Hệ thống môi trƣờng biển đảo trên thế giới nói chung và Việt Nam nói riêng tuy còn nhiều tồn tại, khiếm khuyết cần đƣợc khắc phục, nhƣng nó chiếm một vị thế rất quan trọng trong phát triển kinh tế - xã hội và bảo vệ môi trƣờng (BVMT) ở mỗi quốc gia, vùng lãnh thổ. Đó là sản phẩm vô cùng quý giá, là kết quả của bao thế hệ đã dày công nghiên cứu, đầu tƣ về sức lực, trí tuệ và vật chất rất đáng trân trọng.

Do đó, nghiên cứu trong luận văn sẽ hƣớng tới cách tiếp cận này, cụ thể: - Tổng quan giữa phát triển và suy thoái, tích cực và tiêu cực trong quá trình đầu tƣ phát triển đảo. - Đề xuất giải pháp BVMT có cơ sở, hợp lý và tính khả thi cao. - Nghiên cứu nƣớc và trầm tích và BVMT, trên cơ sở đó đề xuất các giải pháp BVMT là quan điểm rất cần thiết để phát triển bền vững kinh tế - xã hội. b/ Phương pháp nghiên cứu - Phƣơng pháp khảo sát thực địa: Tiến hành khảo sát lấy mẫu nƣớc biển (áp dụng theo TCVN 5998:1995 (ISO 5667-9:1987) - Chất lƣợng nƣớc - Lấy mẫu.

Hƣớng dẫn lấy mẫu nƣớc biển) và mẫu trầm tích biển (TCVN 6663 -15: 2004 - Lấy mẫu. Hƣớng dẫn bảo quản và xử lý mẫu bùn và trầm tích). - Phƣơng pháp phân tích, tổng hợp số liệu: + Bản đồ, số liệu phân tích; Kế thừa và tổng hợp các loại tài liệu đã có từ trƣớc phục vụ cho luận giải kết quả nghiên cứu; - Phƣơng pháp chuyên gia: tham vấn và trao đổi với các chuyên gia trong lĩnh vực môi trƣờng biển đảo, hóa học, …; Sử dụng phần mềm nhƣ mapinfo…, để thành lập bản đồ hiện trạng môi trƣờng nƣớc và môi trƣờng trầm tích, bản đồ nguy cơ ô nhiễm môi trƣờng biển khu vực nghiên cứu. Xử lý số liệu trên Excel, biểu đồ, đồ thị để phục vụ cho nghiên cứu đề tài.

Ý nghĩa khoa học và ý nghĩa thực tiễn 5 - Ý nghĩa khoa học: Luận văn góp phần làm sáng tỏ đặc điểm phân bố, khoanh định và dự báo các khu vực có khả năng ô nhiễm môi trƣờng biển (theo nguy cơ ô nhiễm). - Cung cấp cơ sở khoa học phục vụ công tác quản lý môi trƣờng, tài nguyên biển đảo. 6 CHƢƠNG 1: TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1. Tổng quan về tình hình nhiễm m i tr ƣờng iển tr ên thế giới và ở Việt Nam 1.

nh h n h ô nhi m môi trường biển trên thế giới Trong vòng 60 năm qua, một lƣợng đáng kinh ngạc chất thải (hơn 80% là do các hoạt động từ lục địa) đã đi vào đại dƣơng thông qua việc thải bỏ có chủ ý hoặc các dòng thải từ hệ thống cống thoát, qua sông,…) nhƣ phân bón thuốc trừ sâu, rác thải (túi nilon, chai lọ,…), ô nhiễm dầu, hoặc nƣớc thải từ các hoạt động công nghiệp, nông nghiệp độc hại khác chƣa qua xử lý… [5], [6]. Các hoạt động này của con ngƣời đã làm ảnh hƣởng nghiêm trọng đến đời sống của biển và đại dƣơng. Vì biển và đại dƣơng cung cấp nhiều loại động vật biển và thực vật, trách nhiệm của mọi ngƣời dân là góp phần làm cho biển và đại dƣơng trở nên sạch sẽ để các loài biển có thể phát triển mạnh trong một thời gian dài [7]. Một nghiên cứu của Quỹ Động vật Hoang dã Thế giới (WWF) đã phát hiện ra r ng quần thể các loài sinh vật biển đã giảm khoảng một nửa trong bốn thập kỷ.

Và điều này sẽ ảnh hƣởng lớn tới việc cung cấp lƣơng thực toàn cầu. WWF đã cảnh báo trong Báo cáo Hành trình xanh của cuộc sống (Living Blue Planet Report) r ng việc đánh bắt quá mức, ô nhiễm và biến đổi khí hậu đã làm giảm đáng kể lƣợng cá, đặc biệt trong giai đoạn từ năm 1970 đến năm 2010 [8]. Hiện có gần 500 khu chết có diện tích hơn 245.000 km² trên toàn cầu, tƣơng đƣơng với bề mặt của Vƣơng quốc Anh [6]. Năm 1932 - 1968, một thảm họa nƣớc biển nhiễm độc xảy ra tại Nhật Bản do nhà máy hóa chất Chisso xả trực tiếp nƣớc thải chứa thủy ngân chƣa qua xử lý ra vịnh Minamata và biển Shiranui.

Chất thải đã tích tụ sinh học trong hải sản ở khu vực biển này, khiến ngƣời dân và súc vật địa phƣơng ăn vào bị nhiễm độc thủy ngân. Chứng bệnh do nhiễm độc thủy ngân ở đây đƣợc gọi là bệnh Minamata. Vụ nhiễm độc đầu tiên đƣợc phát hiện năm 1956 nhƣng phải đến năm 1968, chính quyền mới chính thức kết luận nguyên nhân bệnh Minamata là do nhà máy Chisso xả thải gây ô nhiễm. Hậu quả của nó kéo dài suốt 36 năm sau.

Ngƣời nhiễm độc bị co giật, chân tay co quắp, 7 không nói năng đƣợc, thai nhi đ ra bị dị dạng (hình 1.000 ngƣời chết, 10.000 ngƣời bị ảnh hƣởng. Cá biển chết dạt đầy bờ, phủ kín mặt biển (hình 1. Đến năm 2004, tập đoàn Chisso đã trả 86 triệu USD tiền bồi thƣờng cho các nạn nhân và bị yêu cầu phải làm sạch khu vực biển bị ô nhiễm. Căn bệnh Minamata vẫn là một trong 4 căn bệnh nghiêm trọng nhất do ô nhiễm môi trƣờng gây ra tại Nhật.

Hậu quả của nó vẫn kéo dài tới ngày nay, khi các nạn nhân đã ngoài 40-50 tuổi, chỉ có thể ở trong nhà, tách biệt với cộng đồng và nhờ gia đình chăm sóc. Các vụ kiện Chisso và chính quyền khu vực vẫn đang đƣợc tiếp tục [9]. Thảm họa Minamata; a, Cá chết ở vịnh Minamata và biển Shiranui; b, Bệnh Minamata [9] Một vụ nƣớc nhiễm độc thủy ngân tƣơng tự Nhật Bản cũng xảy ra ở Trung Quốc. Theo một nghiên cứu năm 2010 của Học viện Môi trƣờng, Đại học Đồng Tế ở Thƣợng Hải, công ty hóa chất công nghiệp Cát Lâm, nay là Công ty Dầu khí Cát Lâm, đã thải 114 tấn thủy ngân và 5,4 tấn methylmercury vào sông Tùng Hoa bắt đầu từ năm 1958 đến 1982.

Những ca bệnh thần kinh nghi do nhiễm độc thủy ngân đầu tiên xuất hiện năm 1965. Năm 1973, hàm lƣợng thủy ngân đo đƣợc trong tóc ngƣ dân ở vùng thƣợng lƣu thành phố Cát Lâm là 52,5 mg/kg. Tháng 7/1973, chính quyền Cát Lâm mở cuộc điều tra ô nhiễm sông Tùng Hoa. Mức thủy ngân trong tóc ngƣời đƣợc cho phép tối đa là 1,8 mg/kg, theo chuẩn của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO).

Đến năm 1976, chính quyền Trung Quốc mới thừa nhận có ngƣời nhiễm bệnh Minamata. Sau sự kiện này, nhà máy chỉ giảm lƣợng xả thủy ngân, chứ không ngừng hoàn toàn. Lúc này, nhà máy mới bắt đầu xử lý nƣớc. Dọc 100 km ở hạ lƣu sông chảy qua địa phận thành phố Cát Lâm không xuất hiện tôm cá.

Năm 1978, chính phủ yêu cầu nhà máy hóa chất 8 Cát Lâm phải làm sạch ô nhiễm trong vòng ba năm. Việc làm sạch sông bắt đầu vào tháng 3/1979 và hoàn thành cuối năm 1980, tổng cộng xử lý 192. Năm 1979 - 1988, chính quyền bồi thƣờng cho ngƣ dân vùng bị ô nhiễm gần 4 triệu NDT (khoảng 2,56 triệu USD theo tỷ giá năm 1979) [9]. Tuy nhiên, Trung Quốc vẫn không công bố số liệu cụ thể về số ngƣời nhiễm bệnh Minamata ở khu vực sông Tùng Hoa.

Theo một nghiên cứu của Thƣ viện Y khoa Mỹ (PMC) vào tháng 9/2010, mặc dù nồng độ thủy ngân trong nƣớc sông đã giảm, nhƣng phải mất vài thập kỷ hoặc 100 năm nữa nồng độ thủy ngân trong nƣớc sông mới trở về ban đầu. Nồng độ thủy ngân trong cá tuy giảm hơn 90% so với năm 1975, nhƣng vẫn cao hơn mức bình thƣờng 2-7 lần và dự kiến ít nhất 10 năm nữa mới khôi phục về mức độ bình thƣờng [9]. Năm 2010, sự cố nổ giàn khoan của hãng dầu khí BP, ngoài khơi bờ biển Louisiana, Mỹ, gây ra vụ tràn dầu Deepwater Horizon, theo New York Times. Thảm họa xảy ra khi giàn khoan di động nƣớc sâu Horizon khoan dầu thô ở độ sâu 1.500 m tại khu vực mỏ dầu khí Macondo Prospect.

Khí thoát ra từ giếng dầu có áp suất rất cao, phát nổ khiến 11 ngƣời chết và 17 ngƣời khác bị thƣơng. Giàn khoan bốc cháy và chìm xuống biển, gần 5 triệu thùng dầu tràn vào khu vực rộng lớn của vịnh Mexico, phá hủy các hệ sinh thái, ảnh hƣởng đến ngành ngƣ nghiệp và du lịch của các quốc gia trong vùng. Đây là sự cố môi trƣờng lớn nhất trong lịch sử nƣớc Mỹ. Vụ tràn dầu gây ảnh hƣởng tới hơn 400 loài sinh vật sống tại vùng biển này.

5 năm sau thảm họa, theo Cơ quan Khí tƣợng Thủy văn Mỹ (NOAA), nồng độ dầu thô đo trong cá ở vùng Vịnh vẫn cao hơn mức bình thƣờng, gây dị tật tim bẩm sinh ở cá, khiến chúng chết sớm.