PHẦN MỞ ĐẦU 1. Lý do chọn đề tài Trong những thập kỷ cuối của thế kỷ XX, Đảng và Nhà nƣớc ta thực hiện đƣờng lối, chính sách đổi mới, đƣa đất nƣớc từ nền kinh tế tập trung quan liêu bao cấp sang nền kinh tế thị trƣờng với cơ chế mở cửa, hoà nhập với nền kinh tế và văn hoá thế giới. Tình hình kinh tế - chính trị - xã hội của đất nƣớc nói chung cũng nhƣ đời sống kinh tế của các gia đình nói riêng đƣợc cải thiện và có những bƣớc phát triển vƣợt bậc. Tuy nhiên, bên cạnh những tiến bộ tích cực nêu trên lại nảy sinh những vấn đề tiêu cực mới, trong đó vấn đề tội phạm là đáng quan tâm nhất.
Tỷ lệ ngƣời phạm tội ngày một gia tăng và có những diễn biến rất phức tạp, đặc biệt là ở lứa tuổi VTN. Do đó, việc tìm hiểu nguyên nhân dẫn đến các HVPP của trẻ em VTN đã và đang là vấn đề bức xúc, đƣợc nhiều ban, ngành quan tâm. Các yếu tố có thể coi là nguyên nhân dẫn trẻ VTN tới chỗ có HVPP thƣờng bao gồm: các yếu tố GĐ, trƣờng học, XH, thậm chí có thể do chính bản thân mỗi trẻ. Hiện nay, các nghiên cứu đã ít nhiều tập trung nghiên cứu vào những ảnh hƣởng từ phía GĐ của trẻ, tuy nhiên các tác giả chƣa chú ý và đề cập nhiều tới sự ảnh hƣởng và tác động của yếu tố GĐ từ góc độ Tâm lý học đối với việc trẻ VTN có HVPP.
Trƣớc hiện trạng trên và với mong muốn đƣợc đi sâu nghiên cứu vấn đề này một cách hệ thống và hoàn chỉnh, chúng tôi quyết định nghiên cứu đề tài mang tên: “Nghiên cứu hành vi phạm pháp của trẻ em vị thành niên dƣới góc độ gia đình”. Chúng tôi hi vọng, kết quả nghiên cứu có thể giúp các GĐ ý thức đƣợc rõ hơn và đầy đủ hơn về vai trò của GĐ đối với việc định hƣớng và giáo dục trẻ em VTN nói riêng và con cái nói chung. Đối tƣợng nghiên cứu: “Hành vi phạm pháp của trẻ em vị thành niên dƣới góc độ gia đình” 3. Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu 6 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.
Mục đích nghiên cứu: - Sự ảnh hƣởng, tác động của GĐ đến trẻ em VTN có HVPP. - Qua đó đề xuất một số kiến nghị để các GĐ có thể nuôi dƣỡng và giáo dục con cái tốt hơn, giảm tối đa tỷ lệ trẻ em VTN phạm pháp. Nhiệm vụ nghiên cứu 3. Nhiệm vụ nghiên cứu lý luận: Tìm hiểu các khái niệm có liên quan đến đề tài 3.
Nhiệm vụ nghiên cứu thực tiễn: Qua kết quả nghiên cứu làm rõ hơn các vấn đề: - GĐ có phải là một trong những nguyên nhân dẫn tới việc trẻ em VTN phạm pháp hay không? - GĐ có ảnh hƣởng nhƣ thế nào tới việc trẻ em VTN có HVPP? - Trẻ em VTN mong muốn về GĐ của mình nhƣ thế nào? 4. Khách thể nghiên cứu - 230 trẻ em VTN đang đƣợc giáo dục tại Trƣờng Giáo dƣỡng số II Ninh Bình - Cục V26 - Bộ Công an quản lý (các em đã từng có những HVPP và hiện đang học tập và rèn luyện trong trƣờng giáo dƣỡng). - Độ tuổi của các em từ đủ 12 tuổi đến dƣới 18 tuổi. Phạm vi nghiên cứu - Phạm vi của đề tài: Nghiên cứu một số yếu tố: Mối quan hệ giữa cha mẹ - con cái, bầu không khí tâm lý, phƣơng pháp giáo dục của cha mẹ, điều kiện kinh tế, hoàn cảnh của các GĐ hạt nhân (Bố - mẹ và con cái) của các em đang ở trong Trƣờng Giáo dƣỡng số II Ninh Bình.
- Đối tƣợng khách thể: Trẻ em VTN ở độ tuổi từ đủ 12 đến dƣới 18 tuổi đã từng có HVPP và đang tham gia học tập tại Trƣờng Giáo dƣỡng số II Ninh Bình. - Phạm vi về không gian: Tại Trƣờng Giáo dƣỡng số II Ninh Bình. Giả thuyết nghiên cứu: Có rất nhiều nguyên nhân dẫn tới việc trẻ em có HVPP. Một trong các nguyên nhân đó là từ phía GĐ của trẻ.
7 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com Theo tôi thì : - Gia đình nói chung, cha mẹ nói riêng là một trong số các yếu tố có ảnh hƣởng tới việc trẻ vị thành niên có hành vi phạm pháp. - Với từng gia đình khác nhau thì ảnh hƣởng của nó tới hành vi phạm pháp của trẻ cũng khác nhau. Phƣơng pháp nghiên cứu 7. Phương pháp nghiên cứu và phân tích tài liệu có liên quan Trong quá trình thực hiện chúng tôi đã tìm hiểu, phân tích có chọn lọc các tài liệu có liên quan đến vấn đề nghiên cứu để xây dựng cơ sở lí luận cho đề tài và xây dựng bảng hỏi.
Phương pháp điều tra bằng bảng hỏi Đây là phƣơng pháp chính để thu thập số liệu thực tế cho đề tài nghiên cứu dựa trên hệ thống các câu hỏi đƣợc thiết kế sẵn. Kết cấu bảng hỏi gồm các câu hỏi đóng và mở, kết hợp bổ sung kiểm tra lẫn nhau. Với đề tài này chúng tôi dùng bảng hỏi để điều tra nhóm khách thể trẻ em VTN đã từng có HVPP và đang tham gia học tập tại Trƣờng Giáo dƣỡng số II Ninh Bình nhằm phát hiện vấn đề và kiểm chứng giả thuyết. Phương pháp phỏng vấn sâu Đây là phƣơng pháp áp dụng với trẻ em VTN và cha - mẹ trẻ để tìm hiểu sâu và trực tiếp các thông tin có liên quan đến đề tài nghiên cứu, kết hợp với phƣơng pháp Ankét để khai thác thêm thông tin, làm sáng tỏ những vấn đề mà phƣơng pháp Ankét chƣa điều tra đƣợc.
Phương pháp quan sát Đây là phƣơng pháp tìm hiểu gián tiếp các thông tin có liên quan, phƣơng pháp này đƣợc tiến hành xen kẽ trong quá trình thực hiện các phƣơng pháp khác. Mục đích nhằm đánh giá vấn đề một cách khách quan, triệt để hơn. Phương pháp nghiên cứu hồ sơ 8 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com Nghiên cứu hồ sơ của các em đƣợc chúng tôi chọn phỏng vấn sâu để đối chứng những thông tin về GĐ các em, tuổi, quê quán và các HVPP mà các em đã thực hiện trƣớc khi bị bắt vào học tập và rèn luyện tại Trƣờng Giáo dƣỡng. Phương pháp thống kê toán học Sử dụng chƣơng trình phần mềm SPSS 15.0 để xử lý số liệu kết hợp với phƣơng pháp thống kê toán học.
9 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com PHẦN NỘI DUNG CHƢƠNG 1: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CHUNG 1. Tổng quan nghiên cứu vấn đề. Một số xu hướng nghiên cứu trong tâm lý học về hành vi phạm pháp của trẻ em vị thành niên. - Trên thế giới: Những ngƣời theo học thuyết Phân tâm học của S.
Freud cho rằng nguyên nhân của những HVLC nằm trong quá trình XH thời kỳ đầu của đứa trẻ. Khi quá trình này có nhiều thiếu sót, những đứa trẻ có tính bản năng, phản XH của trẻ không đƣợc kiểm soát, dẫn đến những HVLC. Trong số những khiếm khuyết của quá trình XH hóa thì sự hẫng hụt, thất bại, không đƣợc thỏa mãn về các quan hệ yêu thƣơng, chăm sóc giữa trẻ và cha mẹ hoặc thuộc một trong hai ngƣời, đặc biệt là quan hệ giữa trẻ với mẹ trong thời kỳ thơ ấu là những sự kiện rất có ý nghĩa đối với việc hình thành những HVLC ở trẻ sau này [21]. Khác với một số hƣớng tiếp cận khác coi HVLC nhƣ một triệu chứng thuộc một số vấn đề bắt nguồn từ nền tảng sức khỏe, sinh lý hay XH, hƣớng tiếp cận HV lại xem chính bản thân HVLC là vấn đề.
Các nhà tâm lý học HV giải thích sở dĩ con ngƣời có HVLC là do những tác nhân nhƣ điều kiện môi trƣờng, những mẫu ứng xử tập nhiễm, đang cản trở sự thích nghi của con ngƣời với môi trƣờng xung quanh, làm thay đổi những chức năng bình thƣờng của cá nhân [21]. Hƣớng tiếp cận văn hóa XH giả định rằng HV của con ngƣời bị chi phối bởi các quan hệ GĐ, XH và văn hóa nơi họ sinh sống. Mỗi ngƣời đều là một bộ phận trong hệ thống XH bao gồm GĐ, bạn bè, ngƣời quen biết, ngƣời lạ… Các mối quan hệ đó có thể thúc đẩy những HVLC và thậm chí khiến chúng diễn ra. Những ngƣời theo cách tiếp cận này quan niệm rằng nhiều loại căng thẳng và xung đột mà con ngƣời trải nghiệm trong sự tƣơng tác hàng ngày với môi trƣờng xung quanh là nguyên nhân khiến con ngƣời có HVLC.
10 TIEU LUAN MOI download : skknchat@gmail.com Ngoài các hƣớng tiếp cận trên, trong tâm lý học còn có ba hƣớng tiếp cận khác. Đó là hƣớng tiếp cận nhấn mạnh đến nhân tố chủ thể, hƣớng tiếp cận nhấn mạnh đến nhân tố hoàn cảnh, hƣớng tiếp cận nhấn mạnh đến sự kết hợp giữa các nhân tố thuộc về chủ thể HV và nhân tố hoàn cảnh. Hƣớng tiếp cận nhấn mạnh đến nhân tố chủ thể đề cao yếu tố con ngƣời, coi nguyên nhân hàng đầu của HVLC chính là ở trong con ngƣời. Các tác giả theo hƣớng tiếp cận HVLC này cho rằng những dị dạng về sinh lý - giải phẫu bẩm sinh và những đặc tính tâm lý trong con ngƣời là những nguyên nhân có tính quyết định HVLC ở những ngƣời đó.
Quan điểm này đƣợc thể hiện khá đầy đủ trong những công trình nghiên cứu của Lômbôrôđơ, Phêri, Senđơn, Gơluc, Pinachen, Buda…. Lômbôrôđơ viết: Đối với những trẻ em đã có “Vết nhơ di truyền” thì “Việc giáo dục sẽ là vô ích” [13]. Ngƣợc lại, những nhà nghiên cứu theo hƣớng tiếp cận nhấn mạnh đến nhân tố hoàn cảnh cho rằng HVLC là kết quả của những hoàn cảnh nhất định. Khi con ngƣời rơi vào các trạng thái bị khiêu khích, quá căng thẳng, phải tuân thủ, chịu áp lực… thì họ cũng có thể phản ứng nhƣ nhau theo một cách nhất định.
Đây là vấn đề mà một nhà nhà tâm lý học XH đề cập đến trong các công trình nghiên cứu của mình nhƣ Ash, Milgram, Lacasan Noya… Việc chỉ nhấn mạnh những đặc điểm cá nhân của chủ thể HV mà không tính đến vai trò của hoàn cảnh XH đối với HVLC, hay việc chỉ tập trung phân tích những ảnh hƣởng XH đến HVLC mà bỏ qua những đặc điểm cá nhân của chủ thể HV đều là những cách nhìn phiến diện và hạn chế [21]. Tâm lý học Xô Viết đã phát triển hƣớng tiếp cận nhấn mạnh đến sự kết hợp giữa các nhân tố thuộc về chủ thể HV và nhân tố hoàn cảnh trong việc xác định HVLC nhằm khắc phục hạn chế này.