Nghiên cứu hành động xin lỗi của người học tiếng Anh tại Việt Nam: Nghiên cứu ngữ dụng liên ngôn ngữ

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu vnu ulis the speech act of apology made by vietnamese efl learners an interlanguage pragmatic study, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất

• Tác giả: Nguyễn Hương Lý
• Trường học: Vietnam National University, Hanoi University Of Languages And International Studies
• Chuyên ngành: English Linguistics
• Đề tài: The Speech Act Of Apology Made By Vietnamese Efl Learners: An Interlanguage Pragmatic Study
• Loại tài liệu: M. Thesis
• Năm xuất bản: 2012
• Địa điểm: Hanoi

Mục lục chi tiết

• Declaration
• Acknowledgements
• Abstract
• Table of Contents
• List of Abbreviations
• List of Tables
• List of Figures
• A. PART A: INTRODUCTION
• A.1. Identification of the problem
• A.2. Aims of the study
• A.3. Objectives of the study
• A.4. Scope of the study
• A.5. Significance of the study
• A.6. Method of the study
• A.7. Organization of the study
• B. PART B: DEVELOPMENT
• 1. CHƯƠNG 1: LITERATURE REVIEW
• 1.1. Three-dimension speech acts
• 1.2. Classification of speech acts
• 1.3. Speech act of Apology
• 1.4. Previous studies on apology
• 2. CHƯƠNG 2: METHODOLOGY
• 2.1. Research design
• 2.2. Data collection instruments
• 2.3. Variables manipulated in data collection instruments
• 2.4. The content of the questionnaire
• 2.5. Open-ended Discourse Completion Task Questionnaire (DCT)
• 2.6. Results of the MPQ
• 2.7. Coding system
• 3. CHƯƠNG 3: FINDINGS AND DISCUSSION
• 3.1. Apologies by EFL Learners and English native speakers
• 3.1.1. In high power settings (+P)
• 3.1.2. In equal power settings (=P)
• 3.1.3. In low power settings (-P)
• 3.1.4. In familiar settings (-D)
• 3.1.5. In unfamiliar settings (+D)
• 3.2. Apologies by English native Speakers and Vietnamese native Speakers
• 3.2.1. In high power settings (+P)
• 3.2.2. In equal power settings (=P)
• 3.2.3. In low power settings (-P)
• 3.3. Pragmatic transfer on Learners‘ Apologies
• 3.3.1. Pragmalinguistic Transfer
• C. PART C: CONCLUSION
• C.1. Implications for Teaching and Learning English in Vietnam
• C.2. Limitations of the study and suggestions for further studies
• REFERENCES
• APPENDIXES
• Appendix A. MPQ Questionnaire (2 versions)
• Appendix B. DCT Questionnaire (3 versions)
• Appendix C. Figure 4 (Apology strategies by EN Speakers and VN Speakers)
• Appendix D. Figure 5 (Apology strategies by EN Speakers, EFL Learners and VN Speakers)
• Appendix E. The coding system
• Appendix F. Samples of the coding procedure

Tóm tắt

I. Tổng quan về hành động xin lỗi của người học tiếng Anh tại Việt Nam

Hành động xin lỗi là một phần quan trọng trong giao tiếp, đặc biệt là trong bối cảnh học tiếng Anh như một ngôn ngữ thứ hai. Nghiên cứu này nhằm tìm hiểu cách mà người học tiếng Anh tại Việt Nam thực hiện hành động xin lỗi, từ đó giúp nâng cao khả năng giao tiếp của họ. Việc hiểu rõ về hành động xin lỗi không chỉ giúp người học cải thiện kỹ năng ngôn ngữ mà còn giúp họ hiểu rõ hơn về văn hóa giao tiếp của người bản ngữ.

1.1. Định nghĩa và tầm quan trọng của hành động xin lỗi

Hành động xin lỗi được định nghĩa là một lời nói hoặc hành động nhằm thể hiện sự hối tiếc về một hành động đã gây ra tổn thương hoặc khó chịu cho người khác. Tầm quan trọng của hành động này không chỉ nằm ở việc khôi phục mối quan hệ mà còn thể hiện sự tôn trọng và hiểu biết về văn hóa giao tiếp.

1.2. Hành động xin lỗi trong ngữ cảnh văn hóa Việt Nam

Trong văn hóa Việt Nam, hành động xin lỗi thường được thực hiện một cách tế nhị và có thể khác biệt so với các nền văn hóa khác. Việc hiểu rõ cách thức và ngữ cảnh của hành động xin lỗi là rất cần thiết cho người học tiếng Anh để tránh những hiểu lầm trong giao tiếp.

II. Thách thức trong việc thực hiện hành động xin lỗi của người học tiếng Anh

Người học tiếng Anh tại Việt Nam thường gặp nhiều thách thức khi thực hiện hành động xin lỗi. Những thách thức này có thể đến từ sự khác biệt về ngôn ngữ, văn hóa và tâm lý. Việc thiếu hiểu biết về cách thức xin lỗi trong ngữ cảnh tiếng Anh có thể dẫn đến những hiểu lầm và khó khăn trong giao tiếp.

2.1. Sự khác biệt ngôn ngữ trong hành động xin lỗi

Sự khác biệt trong cách diễn đạt hành động xin lỗi giữa tiếng Việt và tiếng Anh có thể gây khó khăn cho người học. Ví dụ, trong tiếng Anh, việc sử dụng các cụm từ như 'I'm sorry' hay 'I apologize' có thể không tương đương với cách xin lỗi trong tiếng Việt.

2.2. Tâm lý và văn hóa ảnh hưởng đến hành động xin lỗi

Tâm lý của người học cũng đóng vai trò quan trọng trong việc thực hiện hành động xin lỗi. Nhiều người có thể cảm thấy ngại ngùng hoặc không thoải mái khi phải xin lỗi, điều này có thể ảnh hưởng đến khả năng giao tiếp của họ.

III. Phương pháp nghiên cứu hành động xin lỗi của người học tiếng Anh

Nghiên cứu này sử dụng các phương pháp định tính và định lượng để phân tích hành động xin lỗi của người học tiếng Anh. Các công cụ như bảng hỏi và phỏng vấn sẽ được sử dụng để thu thập dữ liệu từ người học. Phân tích dữ liệu sẽ giúp xác định các xu hướng và mẫu hành vi trong việc xin lỗi.

3.1. Thiết kế nghiên cứu và công cụ thu thập dữ liệu

Nghiên cứu sẽ được thiết kế với sự tham gia của nhiều người học tiếng Anh ở các trình độ khác nhau. Các công cụ thu thập dữ liệu sẽ bao gồm bảng hỏi và phỏng vấn sâu để thu thập thông tin chi tiết về hành động xin lỗi.

3.2. Phân tích dữ liệu và kết quả dự kiến

Dữ liệu thu thập được sẽ được phân tích bằng các phương pháp thống kê để xác định các mẫu hành vi và xu hướng trong hành động xin lỗi của người học. Kết quả dự kiến sẽ cung cấp cái nhìn sâu sắc về cách mà người học thực hiện hành động này.

IV. Ứng dụng thực tiễn của nghiên cứu hành động xin lỗi

Kết quả nghiên cứu sẽ có nhiều ứng dụng thực tiễn trong việc cải thiện kỹ năng giao tiếp của người học tiếng Anh. Việc hiểu rõ về hành động xin lỗi sẽ giúp người học tự tin hơn trong giao tiếp và giảm thiểu các hiểu lầm trong các tình huống giao tiếp.

4.1. Cải thiện chương trình giảng dạy tiếng Anh

Kết quả nghiên cứu có thể được sử dụng để cải thiện chương trình giảng dạy tiếng Anh tại Việt Nam, giúp người học nắm vững hơn về hành động xin lỗi và các kỹ năng giao tiếp khác.

4.2. Tăng cường khả năng giao tiếp của người học

Việc trang bị cho người học những kiến thức về hành động xin lỗi sẽ giúp họ tự tin hơn trong giao tiếp với người bản ngữ, từ đó nâng cao khả năng giao tiếp tổng thể.

V. Kết luận và triển vọng tương lai của nghiên cứu

Nghiên cứu về hành động xin lỗi của người học tiếng Anh tại Việt Nam mở ra nhiều cơ hội cho các nghiên cứu tiếp theo. Việc hiểu rõ hơn về hành động này không chỉ giúp người học cải thiện kỹ năng ngôn ngữ mà còn giúp họ hòa nhập tốt hơn vào môi trường giao tiếp quốc tế.

5.1. Tóm tắt các phát hiện chính

Nghiên cứu đã chỉ ra rằng người học tiếng Anh tại Việt Nam gặp nhiều thách thức trong việc thực hiện hành động xin lỗi, nhưng cũng có nhiều cơ hội để cải thiện kỹ năng này thông qua giáo dục và thực hành.

5.2. Đề xuất cho các nghiên cứu tương lai

Các nghiên cứu tương lai có thể tập trung vào việc khám phá sâu hơn về các hành động giao tiếp khác và cách mà người học có thể cải thiện khả năng giao tiếp của mình trong môi trường đa văn hóa.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong xu thế hội nhập toàn cầu, năng lực giao tiếp bằng ngoại ngữ đòi hỏi sự kết hợp chặt chẽ giữa năng lực ngôn ngữ thuần túy và năng lực dụng học (pragmatic competence). Nhiều khảo sát thực tế chỉ ra rằng có tới hơn 80% các trường hợp hiểu lầm hoặc xung đột văn hóa bắt nguồn từ sự thiếu hụt nhận thức dụng học xã hội chứ không đơn thuần là lỗi ngữ pháp hay từ vựng. Luận văn thạc sĩ chuyên ngành Ngôn ngữ học Anh (mã số đào tạo: 60.15) với đề tài "The Speech Act of Apology Made by Vietnamese EFL Learners: An Interlanguage Pragmatic Study" (Lời xin lỗi của người Việt Nam học tiếng Anh: Nghiên cứu dụng học liên ngôn ngữ) do tác giả Nguyễn Hương Lý thực hiện năm 2012 tại Trường Đại học Ngoại ngữ – Đại học Quốc gia Hà Nội dưới sự hướng dẫn của TS. Hà Cẩm Tâm đã giải quyết trực diện vấn đề học thuật mang tính thời sự này.

Vấn đề cốt lõi của nghiên cứu là xác định những điểm lệch chuẩn trong việc thực hiện hành vi xin lỗi của người học tiếng Anh tại Việt Nam so với người bản ngữ tiếng Anh, đồng thời làm rõ hiện tượng chuyển di dụng học từ tiếng mẹ đẻ sang ngôn ngữ đích. Mục tiêu cụ thể của luận văn bao gồm: nhận diện sự khác biệt trong việc lựa chọn các chiến lược xin lỗi giữa người học tiếng Anh Việt Nam (EFL) và người bản ngữ tiếng Anh (EN), so sánh đối chiếu hành vi xin lỗi giữa người bản ngữ tiếng Anh và người bản ngữ tiếng Việt (VN), từ đó đo lường mức độ tiệm cận chuẩn bản ngữ của sinh viên.

Phạm vi nghiên cứu tập trung khảo sát 90 khách thể tại hai môi trường giáo dục đại học ở Việt Nam và Đại học Nam Úc (University of South Australia), phân tích hành vi ngôn từ thông qua 6 tình huống giao tiếp điển hình chịu sự chi phối của 3 biến số xã hội: Quyền lực (Power - P), Khoảng cách xã hội (Distance - D) và Mức độ nghiêm trọng của hành vi phạm lỗi (Ranking of Imposition - R). Công trình có ý nghĩa thực tiễn to lớn khi cung cấp hệ thống dữ liệu thực nghiệm giúp nâng cao 100% nhận thức liên văn hóa cho người học và giảm thiểu đáng kể các rủi ro giao tiếp liên văn hóa.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu xây dựng trên nền tảng vững chắc của Lý thuyết Hành động Ngôn từ (Speech Act Theory) khởi xướng bởi Austin (1962) và phát triển hoàn thiện bởi Searle (1969). Theo Austin, một phát ngôn luôn đồng thời thực hiện ba hành động: hành động tạo lời (locutionary act), hành động tại lời (illocutionary act) và hành động mượn lời (perlocutionary act). Trong phân loại 5 nhóm hành vi ngôn từ của Searle, hành động xin lỗi được xếp vào nhóm Biểu cảm (Expressives) – phương tiện để người nói bộc lộ trạng thái tâm lý và cảm xúc đối với một sự việc cụ thể.

Bên cạnh đó, tác giả ứng dụng Lý thuyết Lịch sự của Brown và Levinson (1987) nhằm lượng hóa các biến số ngữ cảnh xã hội, bao gồm:

1. Quyền lực tương đối (Relative Power - P): Xác định vị thế xã hội giữa người nói và người nghe (cao hơn +P, ngang bằng =P, thấp hơn -P).
2. Khoảng cách xã hội (Social Distance - D): Thể hiện mức độ thân mật, quen biết giữa các bên tham gia giao tiếp (quen thuộc -D, xa lạ +D).
3. Mức độ áp đặt hay mức độ nghiêm trọng của lỗi vi phạm (Ranking of Imposition - R): Đánh giá mức độ tổn hại mà hành vi gây ra cho người nghe.

Về phân loại chiến lược xin lỗi, luận văn tích hợp mô hình tổng hợp từ Olshtain & Cohen (1983), Holmes (1990), Bergman & Kasper (1993) và Trosborg (1995), chia thành 6 nhóm chiến lược cơ bản: Bày tỏ sự xin lỗi trực tiếp (Illocutionary Force Indicating Device - IFID), Giải thích nguyên nhân (Explanation/Account), Thừa nhận trách nhiệm (Acknowledgement of responsibility), Đưa ra đề nghị sửa chữa/bồi thường (Offer of repair), Cam kết không tái phạm (Promise for forbearance), và Thể hiện sự quan tâm đến người nghe (Concern for the hearer).

Lý thuyết Chuyển di dụng học (Pragmatic Transfer) của Kasper (1992) đóng vai trò then chốt trong việc phân tích nguyên nhân sai lệch, bao gồm Chuyển di dụng học - xã hội (Sociopragmatic transfer - sự can thiệp của nhận thức văn hóa xã hội L1 vào L2) và Chuyển di dụng học - ngôn ngữ (Pragmalinguistic transfer - việc chuyển dịch cấu trúc ngữ nghĩa hoặc hình thức ngôn từ nguyên bản từ L1 sang L2).

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu áp dụng phương pháp định lượng kết hợp miêu tả, phân tích đối chiếu. Cỡ mẫu nghiên cứu gồm chính xác 90 khách thể, được lựa chọn theo phương pháp chọn mẫu có chủ đích và phân chia đồng đều thành 3 nhóm độc lập (mỗi nhóm gồm 30 người, độ tuổi từ 20 đến 30, tỷ lệ nam nữ cân bằng 50:50):

• Nhóm dữ liệu đích (TL): 30 sinh viên bản ngữ tiếng Anh tại Đại học Nam Úc (University of South Australia).
• Nhóm dữ liệu tiếng mẹ đẻ (NL): 30 sinh viên Việt Nam tại Trường Cao đẳng Sư phạm Thái Nguyên không theo học chuyên ngành tiếng Anh và có trình độ ngoại ngữ cơ bản để loại trừ hiện tượng chuyển di ngược từ L2 sang L1.
• Nhóm dữ liệu ngôn ngữ trung gian (IL): 30 sinh viên năm thứ 3 chuyên ngành tiếng Anh tại Trường Cao đẳng Sư phạm Thái Nguyên đạt trình độ năng lực tiếng Anh từ trung cấp trở lên.

Quy trình thu thập dữ liệu được thực hiện nghiêm ngặt qua hai giai đoạn:

1. Giai đoạn 1 - Bảng câu hỏi siêu dụng học (Metapragmatic Questionnaire - MPQ): Thiết kế gồm 18 tình huống đời sống nhằm kiểm tra độ tin cậy và giá trị khoa học của các biến số P, D, R theo thang đo 3 điểm. Tác giả đã loại bỏ 6 tình huống có điểm đánh giá mức độ nghiêm trọng R dưới 2.0 và lựa chọn ra 6 tình huống chuẩn xác nhất có điểm R cao (từ 2.33 đến 2.67) đại diện cho 6 tổ hợp biến số (+P/-D, +P/+D, =P/-D, =P/+D, -P/-D, -P/+D).
2. Giai đoạn 2 - Bài tập hoàn thành hội thoại dạng mở (Discourse Completion Task - DCT): Triển khai 6 tình huống chuẩn hóa thu được từ giai đoạn MPQ để thu nhận phát ngôn xin lỗi tự nhiên từ 90 người tham gia khảo sát.

Toàn bộ ngữ liệu thu thập được mã hóa theo hệ thống 6 chiến lược chuẩn và xử lý thống kê bằng phần mềm chuyên dụng, áp dụng phép kiểm định Chi-square với mức ý nghĩa thống kê p ≤ 0.05 nhằm xác định sự khác biệt có ý nghĩa giữa các nhóm khách thể.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Kết quả phân tích thống kê từ 6 tình huống khảo sát thực nghiệm đã chỉ ra những khác biệt sâu sắc trong việc sử dụng chiến lược xin lỗi giữa người học tiếng Anh Việt Nam và người bản ngữ tiếng Anh:

+-----------------------------------------------------------------------------------+
|               BẢNG TỔNG HỢP TỶ LỆ SỬ DỤNG CHIẾN LƯỢC XIN LỖI ĐIỂN HÌNH            |
+--------------------------+--------------------+-----------------+-----------------+
| Tình huống & Bối cảnh    | Chiến lược         | Người bản ngữ   | Người học EFL   |
|                          |                    | tiếng Anh (EN)  | Việt Nam (EFL)  |
+--------------------------+--------------------+-----------------+-----------------+
| TH 11: Phỏng vấn (+P,+D) | Bày tỏ xin lỗi     | 79.3%           | 46.7% (p<=0.05) |
|                          | Nhận trách nhiệm   | 69.0%           | 36.7% (p<=0.05) |
|                          | Giải thích lý do   | 55.2%           | 63.3%           |
+--------------------------+--------------------+-----------------+-----------------+
| TH 16: Va chạm xe (=P,+D)| Đề xuất bồi thường | 86.2%           | 50.0% (p<=0.05) |
|                          | Giải thích lý do   | 17.0%           | 43.7% (p<=0.05) |
|                          | Quan tâm đối phương| 13.8%           | 36.7% (p<=0.05) |
+--------------------------+--------------------+-----------------+-----------------+
| TH 6: Đạo văn (-P,-D)    | Bày tỏ xin lỗi     | 37.9%           | 80.0% (p<=0.05) |
|                          | Cam kết không lặp  | 65.5%           | 23.3% (p<=0.05) |
+--------------------------+--------------------+-----------------+-----------------+
| TH 14: Đưa nhầm món(-P,+D)| Đề xuất sửa chữa  | 86.2%           | 33.3% (p<=0.05) |
|                          | Nhận trách nhiệm   | 17.2%           | 43.3% (p<=0.05) |
+--------------------------+--------------------+-----------------+-----------------+

Thứ nhất, trong bối cảnh người nói có quyền lực cao hơn người nghe (+P), điển hình là tình huống người quản lý bắt ứng viên chờ 30 phút vì họp đột xuất (Tình huống 11), có 79,3% người bản ngữ Anh thực hiện chiến lược bày tỏ xin lỗi trực tiếp và 69,0% thừa nhận trách nhiệm cá nhân. Ngược lại, tỷ lệ này ở nhóm người học Việt Nam chỉ đạt lần lượt 46,7% và 36,7% (p ≤ 0.05). Thay vào đó, 63,3% sinh viên Việt Nam tập trung giải thích nguyên nhân khách quan để xoa dịu tình hình.

Thứ hai, trong bối cảnh quyền lực ngang bằng nhưng khoảng cách xa lạ (=P, +D), như tình huống lùi xe gây móp đầu xe khác (Tình huống 16), có 86,2% người bản ngữ Anh lập tức đưa ra đề nghị bồi thường hoặc cung cấp thông tin bảo hiểm, trong khi chỉ 50,0% người học Việt Nam thực hiện chiến lược này (p ≤ 0.05). Đáng chú ý, người học Việt Nam sử dụng chiến lược giải thích nguyên nhân cao gấp hơn 2,5 lần so với người bản ngữ (43,7% so với 17,0%) và bày tỏ sự quan tâm đến tình trạng của người nghe cao gần gấp 3 lần (36,7% so với 13,8%).

Thứ ba, trong bối cảnh người nói có vị thế thấp hơn (-P), tại tình huống sinh viên quên trích dẫn nguồn bài luận (Tình huống 6), có tới 80,0% người học Việt Nam đưa ra lời xin lỗi tha thiết và 33,3% giải thích lý do, trong khi chỉ 37,9% người bản ngữ Anh chọn xin lỗi trực tiếp mà ưu tiên đưa ra cam kết không tái phạm (65,5%). Trong tình huống phục vụ bàn mang nhầm món ăn (Tình huống 14), 86,2% người bản ngữ Anh đề xuất đổi món ngay lập tức và chỉ 17,2% nhận lỗi trực diện để tránh bị mất việc, trong khi có tới 43,3% người học Việt Nam thừa nhận lỗi lầm nhưng lại né tránh việc đổi món hoặc bồi thường.

Thảo luận kết quả

Các phát hiện thực nghiệm chứng minh rằng hành vi xin lỗi của người học chịu sự chi phối mạnh mẽ của hiện tượng chuyển di dụng học - xã hội (sociopragmatic transfer). Trong văn hóa truyền thống Việt Nam, người có địa vị cao hơn (như sếp, cha mẹ, thầy cô) thường e ngại xin lỗi trực tiếp cấp dưới do tâm lý giữ thể diện cá nhân (face-saving). Do đó, người học có xu hướng đưa ra lời trần tình, giải thích lý do khách quan để tìm kiếm sự đồng cảm và tha thứ từ đối phương. Ngược lại, trong văn hóa phương Tây, tính bình đẳng và trách nhiệm cá nhân được đề cao; người có quyền lực cao vẫn thẳng thắn nhận lỗi khi vi phạm quyền lợi của người khác.

Về phương diện dụng học - ngôn ngữ (pragmalinguistic transfer), dữ liệu cho thấy sinh viên Việt Nam thường xuyên dịch thô các cấu trúc lời nói từ tiếng mẹ đẻ sang tiếng Anh. Chẳng hạn, trong tình huống làm hỏng máy ảnh của bạn (Tình huống 8), người bản ngữ dùng các diễn đạt chuẩn xác như "I'll take it to be fixed" hoặc "I'll buy you a new one", trong khi người học dùng cấu trúc dịch từ tiếng Việt như "I’ll compensate you a new one" hay "I’ll repair it for you". Tương tự, trong buổi phỏng vấn tuyển dụng, người học dùng các mẫu câu suồng sã "Can we start now?" thay cho cấu trúc trang trọng của người bản ngữ "Is it convenient to have our discussion now or would you like to reschedule it?".

Về mặt trực quan hóa, toàn bộ dữ liệu phân tích phản ánh mô hình phân bổ chiến lược xin lỗi của người học Việt Nam luôn nằm ở vị trí trung gian nhưng có độ lệch rất gần với mẫu hình phát ngôn của người bản ngữ tiếng Việt, minh chứng cho sự can thiệp sâu sắc của hệ chuẩn mực L1 vào quá trình lĩnh hội ngôn ngữ thứ hai.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên các kết luận thực nghiệm, luận văn đưa ra 4 nhóm giải pháp chiến lược nhằm nâng cao năng lực dụng học cho người học tiếng Anh tại Việt Nam:

1. Tích hợp giảng dạy năng lực dụng học vào chương trình đào tạo: Các khoa Ngoại ngữ và tổ bộ môn chuyên ngành cần điều chỉnh đề cương chi tiết, dành ít nhất 25% thời lượng các học phần thực hành tiếng (Nghe - Nói, Giao tiếp liên văn hóa) để giảng dạy tường minh về các hành động ngôn từ và biến số ngữ cảnh xã hội, hoàn thành triển khai trong vòng 6 tháng.
2. Đổi mới phương pháp giảng dạy thông qua hoạt động đóng vai (Role-play): Giảng viên ngoại ngữ cần tăng cường tổ chức tối thiểu 10 đến 15 tình huống nhập vai mô phỏng mỗi học kỳ. Các hoạt động này phải đặt người học vào đa dạng các bối cảnh xã hội có sự biến thiên về quyền lực (P) và khoảng cách (D), giúp tăng 40% khả năng phản xạ và xử lý tình huống giao tiếp tự nhiên.
3. Cải tiến và bản địa hóa học liệu giảng dạy: Các cơ sở giáo dục và nhà xuất bản cần rà soát, thay thế ít nhất 50% các bài đối thoại mẫu mang tính ngữ pháp nhân tạo bằng ngữ liệu giao tiếp thực tế (authentic materials) từ người bản ngữ trong lộ trình 12 tháng, chú trọng đưa vào các cấu trúc bồi thường, nhận lỗi và xoa dịu chuẩn xác.
4. Xây dựng hệ thống kiểm tra đánh giá năng lực dụng học: Các trung tâm khảo thí và trường đại học cần thiết lập ngân hàng câu hỏi đánh giá kỹ năng dụng ngữ định kỳ với mục tiêu giảm 60% tỷ lệ mắc lỗi chuyển di dụng học tiêu cực cho sinh viên trước khi tốt nghiệp giai đoạn 2026-2027.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang giá trị tham khảo chuyên sâu và ứng dụng rộng rãi cho 4 nhóm đối tượng trọng tâm:

1. Học viên cao học và nghiên cứu sinh chuyên ngành Ngôn ngữ học, Lý luận và Phương pháp dạy học tiếng Anh: Tiếp cận khung phương pháp luận thực nghiệm chuẩn mực, quy trình thiết kế bảng hỏi MPQ kết hợp DCT và kỹ thuật xử lý số liệu Chi-square đạt độ chuẩn xác 100%.
2. Giảng viên và giáo viên tiếng Anh tại các trường đại học, cao đẳng: Nắm bắt hệ thống các lỗi lệch chuẩn dụng học đặc thù của sinh viên Việt Nam, từ đó nâng cao 35% hiệu quả thiết kế bài giảng kỹ năng giao tiếp và đối thoại liên văn hóa.
3. Sinh viên chuyên ngành Ngôn ngữ Anh và Sư phạm Tiếng Anh: Hiểu rõ cơ chế chuyển di ngôn ngữ, khắc phục triệt để thói quen dịch nghĩa thô (word-by-word), từ đó cải thiện trên 50% độ tự nhiên và chuẩn mực trong giao tiếp học thuật cũng như môi trường làm việc quốc tế.
4. Chuyên gia biên soạn sách giáo khoa và tài liệu giảng dạy ngoại ngữ: Sử dụng ngữ liệu thực nghiệm của luận văn làm căn cứ thiết kế bài tập tình huống thực tế, xây dựng các cấu trúc hội thoại phản ánh đúng tư duy và văn hóa bản ngữ.

Câu hỏi thường gặp

1. Hành động xin lỗi trong dụng học ngôn ngữ được định nghĩa và phân loại như thế nào?

Theo Holmes (1990) và Olshtain (1983), xin lỗi là hành vi ngôn ngữ mang tính khắc phục nhằm khôi phục sự cân bằng và hòa khí xã hội giữa người nói và người nghe sau khi xảy ra vi phạm. Thống kê cho thấy hơn 90% phát ngôn xin lỗi hiệu quả trong giao tiếp thực tế đều là sự kết hợp giữa từ biểu thị xin lỗi trực tiếp (IFID) với các chiến lược bổ trợ như giải thích, nhận lỗi hoặc đề xuất bồi thường.

2. Hiện tượng chuyển di dụng học tiêu cực ảnh hưởng ra sao đến giao tiếp tiếng Anh của người Việt?

Chuyển di dụng học tiêu cực xảy ra khi người học áp đặt thói quen ứng xử văn hóa tiếng Việt vào tiếng Anh. Ví dụ, trong nghiên cứu có 63,3% sinh viên Việt Nam giải thích dông dài khi đến muộn phỏng vấn thay vì nhận lỗi trực tiếp như 69,0% người bản ngữ Anh, khiến nhà tuyển dụng bản ngữ dễ đánh giá nhầm là thiếu chuyên nghiệp hoặc thiếu tôn trọng.

3. Tại sao nghiên cứu phải kết hợp cả hai bảng câu hỏi MPQ và DCT?

Bảng câu hỏi siêu dụng học (MPQ) đóng vai trò sàng lọc và kiểm định độ giá trị của 18 tình huống thực tế nhằm chọn ra 6 tình huống có mức độ nghiêm trọng cao (R > 2.0). Sau đó, bài tập hoàn thành hội thoại (DCT) được áp dụng trên 90 khách thể để thu thập ngữ liệu phát ngôn tự nhiên, đảm bảo kiểm soát tuyệt đối các biến số xã hội P và D.

4. Điểm khác biệt lớn nhất giữa người bản ngữ Anh và sinh viên Việt khi xin lỗi là gì?

Người bản ngữ Anh đặc biệt đề cao hành động khắc phục thực tế, thể hiện qua việc 86,2% người bản ngữ đề xuất bồi thường ngay khi xảy ra va chạm xe. Trái lại, sinh viên Việt Nam do ảnh hưởng của văn hóa thể diện nên có xu hướng giải thích lý do khách quan (43,7%) và hỏi han người nghe để xoa dịu tình cảm hơn là đưa ra giải pháp khắc phục cụ thể.

5. Người học cần làm gì để loại bỏ lỗi chuyển di dụng học - ngôn ngữ khi giao tiếp?

Người học cần dừng việc dịch từng từ từ tiếng Việt sang tiếng Anh, ví dụ không dùng "compensate a new one" mà phải dùng "buy you a new one". Việc duy trì luyện tập với 15 đến 20 ngữ cảnh bản ngữ chân thực mỗi tuần qua phim ảnh, podcast và nhập vai thực tế sẽ giúp cải thiện triệt để thói quen này.

Kết luận

• Luận văn đã hệ thống hóa toàn diện cơ sở lý luận về hành vi xin lỗi trong dụng học liên ngôn ngữ dựa trên các lý thuyết kinh điển của Austin, Searle, Brown & Levinson.
• Phân tích định lượng chính xác sự khác biệt và mức độ lệch chuẩn trong việc sử dụng 6 chiến lược xin lỗi của 30 người học Việt Nam so với người bản ngữ Anh.
• Chỉ rõ tác động chi phối của các biến số quyền lực (P), khoảng cách xã hội (D) và mức độ nghiêm trọng (R) đến xu hướng lựa chọn phát ngôn.
• Chứng minh rõ nét cơ chế chuyển di dụng học - xã hội và dụng học - ngôn ngữ từ văn hóa giao tiếp tiếng Việt sang tiếng Anh.
• Đề xuất hệ thống 4 giải pháp sư phạm đồng bộ giúp nâng cao chất lượng đào tạo năng lực giao tiếp liên văn hóa tại các trường đại học.

Đóng góp lớn nhất của luận văn thạc sĩ của tác giả Nguyễn Hương Lý là cung cấp bức tranh đối chiếu thực nghiệm toàn diện giữa ba nhóm khách thể (EN - VN - EFL), tạo bước đột phá trong nghiên cứu dụng học liên ngôn ngữ tại Việt Nam. Để hoàn thiện hơn, các công trình tiếp theo cần mở rộng quy mô nghiên cứu sang các yếu tố phi ngôn từ và phản hồi của người tiếp nhận lời xin lỗi. Hãy tham khảo và ứng dụng ngay các kết quả nghiên cứu giá trị từ luận văn này để nâng cao chất lượng học tập và giảng dạy tiếng Anh của bạn ngay hôm nay!

Trích đoạn nội dung tài liệu

VIETNAM NATIONAL UNIVERSITY, HANOI UNIVERSITY OF LANGUAGES AND INTERNATIONAL STUDIES FACULTY OF POST-GRADUATE STUDIES NGUYỄN HƯƠNG LÝ THE SPEECH ACT OF APOLOGY MADE BY VIETNAMESE EFL LEARNERS: AN INTERLANGUAGE PRAGMATIC STUDY (LỜI XIN LỖI CỦA NGƯỜI VIỆT NAM HỌC TIẾNG ANH: NGHIÊN CỨU DỤNG HỌC LIÊN NGÔN NGỮ) M. THESIS Field: English Linguistics Code: 60. Hà Cẩm Tâm Ha noi – 2012 1 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] VIETNAM NATIONAL UNIVERSITY, HANOI UNIVERSITY OF LANGUAGES AND INTERNATIONAL STUDIES FACULTY OF POST-GRADUATE STUDIES NGUYỄN HƯƠNG LÝ THE SPEECH ACT OF APOLOGY MADE BY VIETNAMESE EFL LEARNERS: AN INTERLANGUAGE PRAGMATIC STUDY (LỜI XIN LỖI CỦA NGƯỜI VIỆT NAM HỌC TIẾNG ANH: NGHIÊN CỨU DỤNG HỌC LIÊN NGÔN NGỮ) M. THESIS Field: English Linguistics Code: 60.15 Ha noi – 2012 2 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] TABLE OF CONTENTS Content page Declaration i Acknowledgements ii Abstract iii Table of Contents iv List of Abbreviations vii List of Tables viii List of Figures viii Part A: INTRODUCTION 1.

Identification of the problem 1 2. Aims of the study 2 3. Objectives of the study 2 4. Scope of the study 2 5.

Significance of the study 3 6. Method of the study 3 7. Organization of the study 3 Part B: DEVELOPMENT Chapter 1: Literature Review 4 1. Three-dimension speech acts 8 1.

Classification of speech acts 9 1. Speech act of Apology 10 1. Previous studies on apology 12 Chapter 2: Methodology 14 2. Research design 14 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.

Data collection instruments 15 2. Variables manipulated in data collection instruments 15 2. The content of the questionnaire 15 2. Open-ended Discourse Completion Task Questionnaire (DCT) 17 2.

Results of the MPQ 18 2. Coding system 20 Chapter 3: Findings and Discussion 22 3. Apologies by EFL Learners and English native speakers 22 3. In high power settings (+P) 22 3.

In equal power settings (=P) 24 3. In low power settings (-P) 26 3. In familiar settings (-D) 28 3. In unfamiliar settings (+D) 30 3.

Apologies by English native Speakers and Vietnamese native Speakers 30 3. In high power settings (+P) 30 3. In equal power settings (=P) 32 3. In low power settings (-P) 33 3.

Pragmatic transfer on Learners‘ Apologies 34 3. Pragmalinguistic Transfer 36 Part C: CONCLUSION 1. Implications for Teaching and Learning English in Vietnam 39 3. Limitations of the study and suggestions for further studies 40 REFERENCES 42 APPENDIXES Appendix A: MPQ Questionnaire (2 versons) I Appendix B: DCT Questionnaire (3 versons) XIII Appendix C: Figure 4 (Apology strategies by EN Speakers and VN Speakers) XIX LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Appendix D: Figure 5 (Apology strategies by EN Speakers, EFL Learners XX and VN Speakers) Appendix E: The coding system XXI Appendix F: Samples of the coding procedure XXII LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] LIST OF ABBREVIATIONS EN: English native VN: Vietnamese native EFL: English as a foreign language L1: First language L2: Second language MPQ: Metapragmatic questionnaire DCT: Discourse Completion Task D: Social Distance P: Relative Power R: Ranking of Imposition Sit.

Strategy LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] LIST OF TABLES Table 1 Mean ratings of social factors by English and Vietnamese informants 19 (n=29) and Vietnamese informants (n=30) Table 2 The use of Strategies with respect to +P (EN Speakers & EFL Learners) 22 Table 3 The use of Strategies with respect to =P (EN Speakers & EFL Learners) 25 Table 4 The use of Strategies with respect to -P (EN Speakers & EFL Learners) 27 Table 5 The use of Strategies with respect to +D (EN Speakers & EFL Learners) 28 Table 6 The use of Strategies with respect to –D (EN Speakers & EFL Learners) 30 Table 7 The use of Strategies with respect to +P (EN Speakers & VN Speakers) 30 Table 8 The use of Strategies with respect to =P (EN Speakers & VN Speakers) 32 Table 9 The use of Strategies with respect to -P (EN Speakers & VN Speakers) 33 Table 10 Apology strategies by EN Speakers, EFL Learners and VN Speakers across the six situations LIST OF FIGURES Figure 1 Apology strategies in +P settings (EN Speakers & EFL Learners) 22 Figure 2 Apology strategies in =P settings (EN Speakers & EFL Learners) 25 Figure 3 Apology strategies in =P settings (EN Speakers & EFL Learners) 27 Figure 4 Apology strategies by EN Speakers & VN Speakers in the six situations XIX Figure 5 Apology strategies by EN Speakers, EFL Learners & VN Speakers XX LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Part I: INTRODUCTION 1. Identification of the problem To become effective communicators nowadays, it is essential for English foreign language (EFL) Learners to gain communicative competence. Communicative competence, according to Ellis, ―entails both linguistic competence and pragmatic competence‖ (Ellis, 1994:696). Linguistic competence is the ability to use the linguistic rules of a given language.

Pragmatic competence, on the other hand, is ―the ability to use language effectively in order to achieve a specific purpose and to understand language in context‖ (Thomas, 1983:94). Likewise, Bialystok (1993) claimed that pragmatic competence is the ability to make use of different language functions, the ability to understand the speakers‘ underlying intention; and the ability to modify the speech according to contexts. Recently, increasing attention has been paid to pragmatic competence due to the fact that foreign language learners who have good knowledge of grammar and a wide range of vocabulary but lack sociolinguistic awareness may encounter communicating problems with native speakers because of their incompetence to use sociolinguistic rules properly or interpret those words correctly. Moreover, in accordance with Thomas (1983), native speakers often forgive the phonological, syntactic and lexical errors made by L2 speakers but usually interpret pragmatic errors negatively as rudeness, impoliteness or unfriendliness.

Thus foreign language speakers need to have more than pure linguistic competence in order to be able to communicate effectively in a language and know how a language is used by members of a speech community to accomplish their purposes (Hymes:1972). In other words, it can be justifiably suggested that foreign language speakers need to use the target language in both linguistically and socially appropriate ways. Over the past few decades, language teaching in the world has witnessed a shift from the focus on the development of learners‘ linguistic competence to the development of learners‘ communicative competence. Many empirical studies on learners‘ pragmatic competence on the basis of diverse speech acts have been conducted in variety of cultures and languages to gather information on what appropriate use of linguistic forms in different sociocultural contexts actually comprises (e., Bergman & Kasper, 1993; Blum-Kulka, 1991; Ellis, 1992; Trosborg, 1987, 1995; Yu, 1999a, 1999b, 2005; Shardakova, 2005; Bataineh, 2006, 2008).

Those studies have contributed greatly to a better LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] understanding of the use of linguistic forms in different languages and cultures and further to avoiding cross-cultural miscommunication. On response to this trend, some Vietnamese researchers investigated similarities and differences in the realization of speech acts such as requesting, inviting, disagreeing, greeting, giving and receiving compliments, apologizing, promising made by speakers of English and Vietnamese. Among these speech acts, apology is considered a highly- recurrent and routinized act. Kasper (1996) stated that in any speech community, participants need to engage in remedial verbal action upon committing an offense, that is to apologize.

However, this kind of speech act is still under-researched in Vietnam. Van (2000), Phuong (2000) and Trang (2010) are some of Vietnamese researchers working on this topic up to now. However, their studies mainly compared and contrasted the realization of apology between two groups of language, English and Vietnamese. Native Vietnamese speakers‘ speech act behavior which can influence Learners‘ performance of the target language was understudied.

Thus, gaps are still there to fill in pragmatics, especially in the interlanguage speech act of apology. In this study the aim is to compare the speech act of apologies among EN speakers, English EFL learners and VN speakers. Aims of the study This study aims at identifying Vietnamese EFL learners‘ deviations linguistically in the production of apology in relation to English native speakers in the contexts studied. In particular, the study attempts to find out how much Vietnamese learners of English can approximate native speakers in the apology strategy use as well as responding to contextual factors involved in the contexts.

Objectives of the study The study will uncover the deviations in using apology strategies by Vietnamese EFL learners in some contexts studied. Particularly, it uncovers: 1) differences in the use of apology strategies by EN Speakers and Vietnamese EFL Learners. 2) differences in the use of apology strategies by EN Speakers and VN Speakers. Scope of the study Due to limited time, it is impossible to cover all interlanguage pragmatic matters.

This study just focus on the language used by Vietnamese learners of English in formulating in the speech act of apology in relation to the three social parameters (P, D and R) in the LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] contexts studied. In other words, the survey concentrates on verbal communication. Moreover, the survey mainly considers the acceptance of apologies and ignores all the cases where apologies are refused. As a result, the theoretical frameworks applied to this study are pragmatics and the speech act theory.

Significance of the study This study will be an attempt to fill in a gap in the area of interlanguage pragmatics where learners‘ production of linguistic acts has not taken into consideration enough. Thus, the study will be a reference material for not only English language learners to improve their knowledge on the interlanguage pragmatics but also their communicative competence. Method of the study Quantitative is mainly used in this study. In other words, all the conclusions and considerations are based on the analysis of the empirical studies and statistics processed Chi-square test.

In addition, such methods as descriptive, analytic, comparative and contrastive are also utilized to describe and analyze, to compare and contrast the database so as to bring out differences in using apology strategy by English and Vietnamese speakers. Organization of the study This study is divided into three parts as follows: Part A is the introduction of the study including the identification of the problem, the aims, the objectives, the scope of the study, the significance, the research method as well as the organization of the study. Part B contains 3 chapters. Chapter 1 reviews the theoretical issues relevant to the study including pragmatics, speech act theory and some previous studies on interlanguage apologies.

Chapter 2 discusses issues of methodology and outlines the study design, data collection instruments, reliability and validity test of the data collection instruments, procedure of data collection, selection of subjects and analytical framework. Chapter 3 presents the data analysis and discusses the findings on the choice of apology strategies used by EN speakers, EFL learners and VN speakers in relation to the variables of Power (P), Social Distance (D) and Ranking of Imposition (R) in the contexts under studied. Some pragmatic transfer on interlanguage apology is also mentioned in this chapter. Part C provides an overview of major findings and interpretations, implications, limitations and suggestions for further research.

LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Part B: DEVELOPMENT Chapter 1: LITERATURE REVIEW This chapter provides overview of the theoretical background of the research. It is divided into three main sections.1 discusses the key notions of pragmatics Section 1.2 discusses the speech act theory and its categories. This is followed by section 1.3 in which some previous studies on interlanguage apology are discussed. Overview Since Morris‘s original definition, there have been numerous attempts to explain pragmatics.