Đặt vấn đề Cây lúa (Oryza sativa L) là một trong ba cây lương thực chính của loài người, khoảng 40% dân số thế giới xem lúa gạo là nguồn lương thực chính, 25% sử dụng lúa gạo trờn ẵ khẩu phần lương thực hàng ngày. Như vậy lúa gạo có ảnh hưởng tới đời sống ít nhất 65% dân số thế giới. Hiện nay nhu cầu lương thực thế giới vẫn đang tiếp tục tăng cao với hàng triệu người đang thiếu đói hàng ngày. Ở Việt Nam, lúa gạo là nguồn lương thực thiết yếu trong bữa ăn hàng ngày, sản xuất lúa gạo ngày nay đã và đang trở thành một ngành sản xuất hàng hoá có giá trị nhất định, không thể thiếu trong nền sản xuất nông nghiệp của đất nước.
Dân số nước ta hiện nay là 86,4 triệu người, với tốc độ tăng gần đây 1 triệu người/năm; so với 2001, diện tích gieo trồng lúa giảm trung bình 58.700 ha/năm; diện tích canh tác lúa giảm 325. Bên cạnh đó, sự biến đổi khí hậu toàn cầu sẽ còn diễn biến vô cùng phức tạp, gây bất lợi cho sản xuất lúa gạo trong tương lai gần. Do vậy vấn đề đặt ra cho các nhà quản lý và khoa học nông nghiệp là làm thế nào để đáp ứng được mục tiêu giảm nghèo và an toàn lương thực. Tại Hải Dương, diện tích sản xuất lúa hàng năm của tỉnh khoảng 127.032 ha và cơ cấu giống lúa thuần chiếm từ 70-80% diện tích.
Mặc dù, có rất nhiều các giống lúa thuần có tiềm năng năng suất cao, chất lượng gạo đảm bảo cho mục đích thương mại nhưng đại đa số người nông dân tại tỉnh vẫn tập trung vào gieo cấy giống lúa Bắc thơm số 7 là giống có chất lượng phục vụ mục đích thương mại và giống Khang dân 18 năng suất cao phục vụ cho chăn nuôi tại gia đình. Những giống lúa thuần khác cũng được bà con nông dân sử dụng trong bộ giống sản xuất tại gia đình nhưng với diện tích hẹp và mang tính tự phát. Trong tình hình sản xuất nông nghiệp hiện nay, giống Bắc thơm số 7 nhiễm sâu bệnh rất nặng đặc biệt là nhiễm rầy nâu - rầy lưng trắng, bệnh khô vằn, bệnh bạc 1 lỏ.Nhiễm rầy nặng đi kèm với nguy cơ bùng phát bệnh lùn sọc đen phương nam cao - căn bệnh nguy hiểm đang là vấn đề thời sự. Việc giảm thiểu cơ cấu giống Bắc thơm số 7 trong cơ cấu gieo cấy lúa nhằm hạn chế, đề phòng bệnh lùn sọc đen phương nam phát sinh trên diện rộng đang là một trong những biện pháp phòng chống bệnh.
Mặc dù theo quan điểm chỉ đạo chung của tỉnh là giảm diện tích gieo cấy giống Bắc thơm số 7, thay bằng các giống lúa thuần nhiễm sâu bệnh nhẹ hơn nhưng tập quán sản xuất của người nông dân chưa thay đổi là bao một phần do thói quen, một phần không nhỏ do chưa có một giống lúa thuần nào có thể đem lại mức giá bán cao tương đương. Dù biết rằng cấy Bắc thơm số 7 đồng nghĩa với việc chấp nhận rủi do về dịch hại, thời tiết. Bởi vậy, việc nghiên cứu, tuyển chọn một số dòng, giống lúa thuần được chọn tạo trong nước có năng suất, chất lượng tốt thích ứng với điều kiện tỉnh Hải Dương là hết sức cần thiết. Do vậy, chúng tôi thực hiện đề tài: “Nghiờn cứu tuyển chọn một số dòng, giống lúa thuần có năng suất, chất lượng tốt thích ứng với điều kiện tỉnh Hải Dương”.
Mục dích và yêu cầu của đề tài 1. Mục đích Tuyển chọn được một số dòng, giống lúa thuần có năng suất, chất lượng cao, nhiễm nhẹ sâu bệnh cho tỉnh Hải Dương nhằm làm phong phú bộ giống lúa, đáp ứng nhu cầu sản xuất lương thực của tỉnh. Yêu cầu - Đánh giá được đặc điểm sinh trưởng, phát triển, đặc điểm nông sinh học, hình thái của các dòng giống lúa thuần tại Hải Dương. - Đánh giá được mức độ nhiễm sâu bệnh, năng suất và chất lượng của cỏc dũng, giống lúa thuần.
2 - Chọn được một 2-3 dòng, giống lúa thuần thích ứng với điều kiện tỉnh Hải Dương có năng suất, chất lượng tốt và nhiễm nhẹ với sâu bệnh. Ý nghĩa khoa học và ý nghĩa thực tiễn của Đề tài 1. Ý nghĩa khoa học Kết quả của Đề tài sẽ góp phần định hướng cho các nhà chọn tạo giống, tiến hành nghiên cứu sản xuất hạt giống lúa thuần tại Hải Dương và rút ngắn thời gian trong việc xác định những dòng, giống thích hợp cho địa bàn tỉnh. Ý nghĩa thực tiễn Kết quả của Đề tài sẽ góp phần đa dạng hóa bộ giống lúa thuần cho nông dân sản xuất lúa và nâng cao sản lượng lương thực cho tỉnh nhà.
Giới hạn của đề tài Do thời gian có hạn, nờn tụi chỉ tiến hành nghiên cứu trên một số dòng, giống lúa thuần ở 2 vụ Xuân và Mùa năm 2011 tại tỉnh Hải Dương. TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2. Nhu cầu lương thực trong nước và trên thế giới 2. Nhu cầu lương thực trên thế giới Gạo là lương thực quan trọng trong những bữa ăn hàng ngày của người dân ở nhiều quốc gia trên thế giới.
Tại Châu Á gạo là nguồn cung cấp calori chủ yếu, đóng góp 56 % năng lượng, 42,9 % protein hàng ngày [48]. Nó đặc biệt quan trọng đối với những người nghèo, khi mà lương thực cung cấp tới 70% năng lượng và protein thông qua bữa ăn hàng ngày. Tuỳ theo truyền thống ẩm thực và thu nhập của các quốc gia, bộ phận dân cư khác nhau mà yêu cầu về chất lượng gạo cũng khác nhau. Các nghiên cứu của Kaosai và trung tâm thông tin Bộ Nông nghiệp (2001) [37] cho thấy: tại thị trường Hồng kụng cỏc loại gạo hạt dài, tỷ lệ gạo nguyên cao, cơm mềm luôn được bán với giá cao.
Tại Rome các loại gạo Japonica được ưa chuộng. Trái lại khách hàng Tây Á và Italia lại ưa chuộng gạo đục và cơm cứng. Người Nhật Bản ưa gạo tròn, mềm ướt, thật trắng không có mùi thơm. Còn thị trường và người Thái Lan lại thích gạo hạt dài, cơm khô.
Những nơi mà gạo là lương thực thứ yếu (Châu Âu) thì họ yêu cầu loại gạo tốt. Gạo 5-10% tấm được tiêu thụ nhiều ở Tây Âu và 10-13% ở các nước Đông Âu. Ngày nay, loại gạo hạt dài chiếm ưu thế trên thị trường Tây Âu. Một số nước như Hà Lan, Bỉ, Thuỵ Sĩ, Anh và một số vùng nước Pháp có chiều hướng tăng các món ăn phương Đông nên sử dụng nhiều loại gạo hạt dài.
Trong khi đó ở các nước Đông Âu người tiêu dùng lại thớch dựng loại gạo hạy tròn hơn. Gần 90% dân số Bangladesh và phần lớn dân số Ấn Độ, Srilanca, Pakistan, các nước thuộc Châu Phi tiêu dùng loại gạo đồ, còn gạo nếp được tiêu thụ chính ở Lào, Camphuchia và một số vùng ở Thái Lan (FAO, 1988) [11]. Hàng năm thị trường toàn cầu tiêu thụ khoảng 23 triệu tấn gạo, trong đó các quốc gia Châu Á nhập khẩu nhiều nhất chiếm 49% tổng nhập khẩu toàn thế giới nhất là Philippine và Indonesia. Trong những năm gần đây, giá lương thực trên thế giới liên tục tăng cao, đẩy thế giới vào một cuộc khủng hoảng lương thực toàn cầu.
Nguyên nhân chính của tình trạng này là do điều kiện thời tiết khí hậu ngày càng trở lên khắc nghiệt, hạn hán, lũ lụt kéo dài làm mất mùa và sản lượng lương thực giảm mạnh, đồng thời các nước tiên tiến trên thế giới sử dụng một lượng lương thực khổng lồ vào sản xuất nhiên liệu sinh học làm kho dự trữ lương thực của thế giới đang ở mức thấp nhất kể từ 30 năm nay trong khi giá gạo không ngừng gia tăng trong vòng 5 năm qua. Không những vậy, thế giới còn đang đối mặt với tình trạng tăng dân số, dân số thế giới ước tính sẽ đạt 9 tỷ người vào năm 2050, đõy chớnh là yếu tố tác động lâu dài hơn đến tình trạng lương thực thế giới. Theo ghi nhận của Liên hiệp Quốc (LHQ), giá lương thực toàn cầu vào tháng 1/2008 đã tăng 35 % so với kỳ cùng năm trước. Chỉ tính trong năm 2007 giá gạo đã tăng 42%, theo dự báo của Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD) và LHQ đưa ra vào tháng 2/2008, giá ngũ cốc có thể tăng 27% và giá gạo tăng thêm 9% trong 10 năm tới.
Nhu cầu trong nước Trong những năm trước đổi mới, nước ta là quốc gia triền miên thiếu lương thực. Năm 1986 cả nước sản xuất đạt 18,37 triệu tấn lương thực, sang năm 1987 lại giảm chỉ còn 17,5 triệu tấn trong khi dân số tăng thêm 1,5 triệu người. Ở miền Bắc, Nhà nước đã phải nhập khẩu 1,28 triệu tấn để thêm vào cân đối lương thực nhưng vẫn không đủ, vẫn có đến 9,3 triệu người thiếu ăn trong đó có 3,6 triệu người bị đói gay gắt. Từ năm 1989 chúng ta đã giải quyết được vấn đề lương thực thoả mãn nhu cầu lương thực trong nước và bắt đầu tham gia vào thị trường xuất khẩu.
Đến nay, Việt Nam là nước xuất khẩu gạo lớn thứ 2 thế giới. Tuy nhiên chất lượng gạo của ta vẫn còn kém: bạc bụng, độ dài hạt trung bình, hương vị kộm…nguyờn nhõn là do chúng ta chưa có được bộ giống lúa chất lượng cao trong khi xu hướng về gạo phẩm chất cao trên thị trường Châu Á và 5 Châu Mỹ ngày càng cao. Cùng với việc hội nhập WTO, nhiều loại gạo chất lượng của Thái Lan, Ấn Độ sẽ tràn vào Việt Nam, nên mục tiêu lớn đặt ra cho Việt Nam là phải cú thờm nhiều gạo chất lượng cao đủ khả năng cạnh tranh về chất lượng, giá cả và thương hiệu. Điều đó chỉ có thể giải quyết được bằng một giải pháp tổng hợp về giống, công nghệ sau thu hoạch, thương hiệu và thị trường.
Tình hình sản xuất lỳa trờn thế giới và Việt Nam 2. Tình hình sản xuất lỳa trờn thế giới Cây lúa là một trong những cây lương thực quan trọng đối với đời sống con người. Do vậy, nó được trồng và phân bố rộng khắp trên thế giới. Theo thống kê thì hiện nay trên thế giới có khoảng trên 100 quốc gia trồng và sản xuất lúa gạo, trong đó tập trung nhiều ở các nước Châu Á , 85% sản lượng lỳa trờn thế giới phụ thuộc vào 8 nước ở Châu Á: Thái Lan, Việt Nam, Trung Quốc, Ấn Độ, Indonexia, Banglades, Myamar và Nhật Bản [12] Đến năm 2010 (FAO, 2010), tổng diện tích trồng lỳa trờn toàn thế giới là 155,602 triệu ha, năng suất trung bình đạt 4,33 tấn/ha và tổng sản lượng lúa là 660,278 triệu tấn.
Nước có năng suất cao nhất là Nhật Bản với 6,511 tấn/ha, sau đến Trung Quốc với 6,022 tấn/ha.