LỜI MỞ ĐẦU 1. Lý do chọn đề tài Cho đến thời điểm hiện nay có rất nhiều quan điểm, tranh luận về việc nên hay không nên triển khai giao dịch bán khống cổ phiếu trên TTCK. Sau khi đi vào tìm hiểu TTCK Việt Nam, tác giả nhận thấy giao dịch bán khống cổ phiếu hiện nay đã xuất hiện, tồn tại khá phổ biến trên TTCK Việt Nam và đƣợc thực hiện dƣới nhiều hình thức khác nhau, Uỷ ban chứng khoán cũng đã thừa nhận đang tồn tại giao dịch bán khống cổ phiếu trên thị trƣờng nhƣng chƣa có một văn bản nào từ phía cơ quan Nhà nƣớc hƣớng dẫn hay chi phối nghiệp vụ này nên giao dịch bán khống cổ phiếu trên TTCK Việt Nam là không hợp thức hóa. Từ đó, dẫn đến rất nhiều vấn đề phát sinh và quan trọng là nếu để giao dịch bán khống cổ phiếu phát triển tự phát, thiếu khung pháp lý điều chỉnh và không có sự giám sát nghiêm ngặt từ phía các cơ quan quản lý Nhà nƣớc thì sẽ dẫn đến nguy cơ phát sinh rủi ro tiềm ẩn cho thị trƣờng, không phản ánh đúng thực trạng TTCK Việt Nam, không đảm bảo sự công bằng giữa các nhà đầu tƣ, không đảm bảo sự cạnh trạnh bình bẳng giữa các Công ty chứng khoán và tính công khai, minh bạch trong giao dịch của thị trƣờng.
Do vậy, sau khi đi vào tìm hiểu, nghiên cứu thực tế giao dịch bán khống cổ phiếu của một số quốc gia trên thế giới và thực trạng giao dịch bán khống cổ phiếu hiện nay trên TTCK Việt Nam tác giả nhận thấy giống nhƣ các nghiệp vụ kinh doanh chứng khoán khác, giao dịch bán khống cổ phiếu cũng có những lợi ích và rủi ro, vấn đề là cơ quan quản lý Nhà nƣớc, Công ty chứng khoán, nhà đầu tƣ phải hiểu về giao dịch bán khống cổ phiếu để từ đó có biện pháp kiểm soát rủi ro và vận dụng nhƣ thế nào cho hiệu quả, từ đó tác giả đã lựa chọn đề tài “Nghiên cứu bán khống cổ phiếu trên Thị trƣờng chứng khoán Việt Nam” cho luận văn của mình. Mục tiêu nghiên cứu Đề tài đƣợc thực hiện với mục tiêu chính đó là nên cho giao dịch bán khống đƣợc thực hiện công khai để góp phần thúc đẩy sự phát triển của TTCK Việt Nam, LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com không còn tình trạng thực hiện lách luật nhƣ hiện nay. Vì vậy, bài viết đi vào nghiên cứu các vấn đề: Quan điểm của quốc gia về thực hiện giao dịch bán khống cổ phiếu nhƣ thế nào, tìm hiểu bài nghiên cứu thực nghiệm về giao dịch bán khống cổ phiếu, quy định khung pháp lý ràng buộc chi phối giao dịch bán khống cổ phiếu của một nƣớc đang thực hiện giao dịch bán khống cổ phiếu nhƣ thế nào?. Từ đó tác giả đi nghiên cứu thực trạng giao dịch bán cổ phiếu trên TTCK Việt Nam hiện nay thực hiện ra sao? Những bất ổn, nguy cơ rủi ro tiềm ẩn từ giao dịch bán khống cổ phiếu đến TTCK Việt Nam, công ty chứng khoán và nhà đầu tƣ tham gia trên TTCK là gì? Những giải pháp nào nên đƣợc thực hiện khi khi giao dịch bán khống đƣợc triển khai trên trên thị trƣờng chứng khoán Việt Nam? 3.
Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu Đối tƣợng nghiên cứu Các quan điểm, tranh luận về giao dịch bán khống cổ phiếu của một số quốc gia. Những quy định của các nƣớc khi triển khai giao dịch bán khống cổ phiếu trên TTCK. Các hình thức giao dịch bán khống cổ phiếu tồn tại hiện nay trên TTCK Việt Nam. Từ đó dó xem xét các nguy cơ rủi ro tiềm ẩn tác động đến Công ty chứng khoán, nhà đầu tƣ và thị trƣờng chứng khoán.
Phạm vi nghiên cứu Xem xét các giao dịch bán khống cổ phiếu trên TTCK tập trung và phi tập trung. Dữ liệu nghiên cứu chủ yếu từ năm 2008 đến Tháng 06 năm 2011. Phƣơng pháp nghiên cứu Đề tài đã sử dụng các phƣơng pháp nghiên cứu sau: Thu thập thông tin từ các nguồn cung cấp thông tin khác nhau. Thống kê tổng hợp những thông tin thu thập đƣợc.
LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Sau đó dùng phƣơng pháp phân tích tổng hợp – so sánh, phƣơng pháp phân tích suy luận, phƣơng pháp phân tích thống kê, phƣơng pháp diễn dịch - quy nạp để đƣa ra những kết luận cụ thể. Ý nghĩa khoa học, thực tiễn đề tài nghiên cứu Đề tài nhằm nhận diện thực trạng giao dịch bán khống cổ phiếu trên thị trƣờng chứng khoán Việt Nam và nguy cơ tiềm ẩn nếu giao dịch bán khống cổ phiếu không đƣợc triển khai chính thức trên TTCK và đề ra những giải pháp nhằm triển khai giao dịch bán khống cổ phiếu trên thị trƣờng chứng khoán Việt Nam một cách hiệu quả từ đó giúp TTCK phát triển ổn định, lành mạch, đảm bảo tính công bằng và minh bạch trên thị trƣờng. Kết cấu luận văn Bài nghiên cứu bao gồm 3 chƣơng: Nghiên cứu thực nghiệm về giao dịch bán khống cổ phiếu trên thế giới. Nghiên cứu giao dịch bán khống cổ phiếu trên thị trƣờng chứng khoán Việt Nam.
Những giải pháp ứng dụng cho việc triển khai giao dịch bán khống cổ phiếu trên thị trƣờng chứng khoán Việt Nam. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 1 CHƢƠNG 1: NGHIÊN CỨU THỰC NGHIỆM VỀ GIAO DỊCH BÁN KHỐNG CỔ PHIẾU TRÊN THẾ GIỚI 1.1 Nghiên cứu thực nghiệm về giao dịch bán khống cổ phiếu trên thế giới Bán khống cổ phiếu từ lâu đã đƣợc tranh cãi từ những năm 1600 và vẫn còn tiếp diễn cho đến thời điểm hiện nay. Các cuộc tranh luận về việc cho phép thực hiện giao dịch bán khống cổ phiếu không chỉ giữa các NĐT mà còn tranh luận giữa các nhà môi giới, nhà quản lý và các thành phần tham gia trên thị trƣờng. Thậm chí TTCK Mỹ đã cho phép thực hiện bán khống cổ phiếu từ trƣớc thế kỷ 20 và đến bây giờ vẫn còn tiếp tục tranh luận về giá trị của việc bán khống cổ phiếu.
Những người phản đối bán khống cổ phiếu biện luận rằng bán khống cổ phiếu tạo cơ hội thao túng thị trường dẫn đến phá vỡ thị trường bởi vì bán khống sẽ dẫn đến bán tháo cổ phiếu, tính chất bay hơi cao cuả thị trường, gây hỗn loạn thị trường và khủng hoảng thị trường. Ngược lại, những người ủng hộ bán khống cho rằng bán khống cung cấp thông tin hiệu quả, phòng ngừa rủi ro, tăng tính thanh khoản và cải thiện việc chia sẻ rủi ro trong nền kinh tế và tăng hiệu quả cho thị trường.1 Quan điểm về việc thực hiện giao dịch bán khống cổ phiếu tại một số nƣớc trên thế giới Tùy theo quan điểm quản lý, tại các nƣớc bán khống cổ phiếu đƣợc điều chỉnh theo các quan điểm khác nhau. Trường phái ủng hộ bán khống cổ phiếu Các nƣớc cho phép thực hiện bán khống cổ phiếu nhƣ thị trƣờng Mỹ, Nhật, Singapore cho rằng bán khống cổ phiếu làm gia tăng tính thanh khoản cho cổ phiếu, TTCK và định giá lại cổ phiếu vốn đã bị đánh giá quá cao, đồng thời giúp phát triển các giao dịch phòng ngừa rủi ro và đầu cơ hƣởng chênh lệch giá, tăng tính hấp dẫn và hiệu quả cho thị trƣờng. Mặt khác, các nƣớc này cũng cho rằng rào cản chi phí lớn bao gồm chi phí chịu rủi ro lớn hoàn toàn có thể xảy ra nếu ƣớc đoán giá cổ phiếu giảm không xảy ra, cộng với chi phí đi vay chứng khoán sẽ khiến cho ý đồ LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 2 thao túng thị trƣờng không còn khả thi và vì thế bán khống cổ phiếu không đáng lo ngại.
Những ngƣời bảo vệ giao dịch bán khống cổ phiếu cho rằng hoạt động bán khống cổ phiếu không hề dẫn tới sự sụp đổ của thị trƣờng, chỉ đơn thuần khiến giảm giá cổ phiếu đã đƣợc đẩy tăng quá cao so với giá trị thực của cổ phiếu. Ngoài ra, những ngƣời bảo vệ chiến thuật bán khống cổ phiếu còn cho rằng trong hoạt động giao dịch bình thƣờng, chỉ có toàn các NĐT muốn giá cổ phiếu mà họ đã mua tăng lên và tìm mọi cách để điều đó xảy ra, hoạt động bán khống cổ phiếu sẽ thu hút những NĐT muốn thị trƣờng đi xuống và nhƣ thế sẽ giúp tạo sự cân bằng và trung thực cho thị trƣờng. Giới quan sát cho rằng chính các NĐT bán khống chính là những ngƣời đầu tiên đã phát hiện ra vấn đề ở các tập đoàn Enron, Wordcom và Bearstearns, trƣớc khi những tập đoàn này rơi vào tình trạng đổ vỡ. Mặc dù các nƣớc thừa nhận lợi ích của giao dịch bán khống cổ phiếu nhƣng tuỳ theo cách quản lý mà mỗi nƣớc kiểm soát giao dịch bán khống cổ phiếu khác nhau, chẳng hạn: Quy định NĐT không đƣợc phép thực hiện giao dịch bán khống khi giao dịch cổ phiếu trên thị trƣờng có biểu hiện hỗn loạn nhƣ Mỹ, Canada.
Ngày 19/09/2009, sau một trong những đợt chao đảo mạnh nhất của TTCK Mỹ, SEC đã cấm hoạt động bán khống đối với 799 loại cổ phiếu tài chính. Tuy nhiên, trên thực tế sau khi lệnh cấm bán khống đƣợc SEC công bố vào ngày 19/09/2009, TTCK Mỹ vẫn tiếp tục đi xuống. Vì vậy, các NĐT bán khống cổ phiếu vẫn lập luận rằng, hành động bán khống cổ phiếu của họ đơn thuần chỉ giúp”xì hơi” một quả bóng sắp vỡ. Và ngày 24/02/2010, SEC đã thông qua quy định mới về hạn chế hoạt động bán khống áp dụng đối với những cổ phiếu rớt giá quá mạnh.
Theo quy định mới của SEC, nếu giá trị một cổ phiếu giảm hơn 10%/ngày, thì hoạt động bán khống cổ phiếu này sẽ bị giới hạn và chỉ cho phép bán ra cổ phiếu trên với mức giá cao hơn giá chào mua tốt nhất. Việc hạn chế này áp dụng trong ngày cổ phiếu giảm điểm và cả ngày sau. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 3 Đối với các nƣớc theo quan điểm cho phép bán khống cổ phiếu có mức độ nhƣ TTCK Úc, Hồng Kông nhìn chung không cho phép giao dịch bán khống cổ phiếu hoặc cho phép bán khống nhƣng chỉ trong phạm vi các cổ phiếu có tính thanh khoản cao và với một tỷ lệ bán khống hạn chế (ví dụ không quá 10%) so với khối lƣợng cổ phiếu đang lƣu hành và không cho phép thực hiện bán khống cổ phiếu trong thời gian đang tiến hành thủ tục thâu tóm doanh nghiệp. Một số nƣớc lại không có quy định cụ thể về bán khống cổ phiếu nhƣ thị trƣờng chứng khoán Anh, Đức.