Chương 1: NHỮNG VẤN ĐỀ LÝ LUẬN VÀ PHÁP LUẬT VỀ GIAI ĐOẠN CHUẨN BỊ XÉT XỬ SƠ THẨM VỤ ÁN HÌNH SỰ 1. Những vấn đề lý luận về giai đoạn chuẩn bị xét xử sơ thẩm vụ án HÌnh sự. Khái niệm chuẩn bị xét xử sơ thẩm và giai đoạn chuẩn bị xét xử sơ thẩm vụ án hình sự. Khái niệm chuẩn bị xét xử sơ thẩm vụ án Hình sự.
Trong giới luật học có nhiều quan điểm khác nhau về khái niệm vụ án Hình sự, tuy nhiên các quan điểm đều có cùng điểm chung về khái niệm vụ án Hình sự là vụ án có dấu hiệu của tội phạm đã được quy định trong Bộ luật hình sự được cơ quan điều tra ra lệnh khởi tố về hình sự để tiến hành điều tra, truy tố, xét xử theo các trình tự, thủ tục đã được quy định ở Bộ luật tố tụng hình sự. Trong quá trình tố tụng vụ án Hình sự lại được chia làm nhiều giai đoạn khác nhau, trong đó hoạt động xét xử là giai đoạn trọng tâm, quyết định của quá trình tố tụng. Hoạt động xét xử bao gồm giai đoạn chuẩn bị xét xử và thực hiện các thủ tục xét xử tại phiên tòa như Hỏi đáp, tranh tụng. Trong đó chuẩn bị xét xử là hoạt động đầu tiên khi hồ sơ được chuyển từ giai đoạn điều tra, truy tố sang Tòa án.
Giai đoạn chuẩn bị xét xử sơ thẩm có vai trò rất quan trọng, tuy không đưa ra những phán quyết như giai đoạn xét xử, nhưng giai đoạn này là cơ sở quan trọng để Tòa án đưa ra các phán quyết của mình một cách khách quan và đúng pháp luật. Tại giai đoạn chuẩn bị xét xử sơ thẩm vụ án Hình sự, Tòa án phải thực hiện một chuỗi các hành vi , hoạt động tố tụng liên tiếp như tiếp nhận hồ sơ, thụ lý vụ án, ra Quyết định các biện pháp ngăn 9 Luan van chặn, các hoạt động tố tụng này phối hợp liên hoàn, nhịp nhàng với nhau cùng hướng tới một mục đích để phiên tòa sơ thẩm được xét xử một cách khách quan, vô tư, đúng người đúng tội, đúng pháp luật. Chuẩn bị xét xử là một chế định của BLTTHS và là một hoạt động thực hiện nhiệm vụ cụ thể của Tòa án mà người được giao thẩm quyền thực hiện những hoạt động đó là Thẩm phán. Theo Từ điển Tiếng Việt thì “chuẩn bị” nghĩa là “làm cho có sẵn cái cần thiết để làm việc gì đó”, “xét xử” là từ Hán Việt, có nghĩa là “hoạt động do Tòa án tiến hành theo pháp luật tố tụng, trong đó Tòa án, sau khi nghiên cứu một cách khách quan, toàn diện và đầy đủ các tình tiết của một vụ án, tiến hành giải quyết và xử lý vụ án bằng việc ra bản án và các quyết định cần thiết”.
Còn “sơ thẩm", có nghĩa là “lần đầu tiên đưa ra xét xử vụ án của một Tòa án có thẩm quyền”. Chuẩn bị xét xử vụ án Hình sự là một chế định của pháp luật tố tụng Hình sự. Chế định này được quy định tại mục II chương XXI của BLTTHS năm 2015. Tuy nhiên, trong giải thích từ ngữ của bộ luật lại không nói về định nghĩa của chuẩn bị xét xử sơ thẩm vụ án Hình sự là gì.
Do đó đã đến rất nhiều cách hiểu khác nhau về giai đoạn chuẩn bị xét xử vụ án Hình sự. Theo đó, tác giả Đinh Văn Quế cho rằng “Chuẩn bị xét xử sơ thẩm vụ án hình sự là chuẩn bị những điều kiện cần thiết để đưa vụ án ra xét xử theo đúng quy định của pháp luật” Tại Giáo trình tố tụng hình sự của Đại học Huế đưa ra khái niệm, đó là chuẩn bị xét xử vụ án hình sự là khâu đầu tiên, một phần của giai đoạn xét xử sơ thẩm vụ án hình sự, trong đó Tòa án có thẩm quyền tiến hành các hoạt động tố tụng và việc làm cần thiết do pháp luật quy định để đảm bảo cho việc xét xử đúng người, đúng tội, đúng pháp luật”[28, tr. 10 Luan van PGS.TS Trần Văn Độ thì “Chuẩn bị xét xử là phần đầu tiên của giai đoạn xét xử sơ thẩm vụ án hình sự kể từ khi nhận hồ sơ vụ án, trong đó Thẩm phán chủ tọa phiên tòa có nhiệm vụ nghiên cứu hồ sơ vụ án, giải quyết các khiếu nại và yêu cầu của những NTGTT và tiến hành những việc cần thiết cho việc mở phiên tòa như giao các quyết định của Tòa án, triệu tập những người tham gia tố tụng, quyết định hay đề nghị Chánh án, Phó Chánh án quyết định áp dụng thay đổi hoặc hủy bỏ biện pháp ngăn chặn. trong thời hạn do pháp luật quy định.
Chuẩn bị xét xử cũng là một giai đoạn tố tụng rất quan trọng. Bởi vì, trong giai đoạn này Thẩm phán phải nghiên cứu hồ sơ vụ án để ra một trong những quyết định đưa vụ án ra xét xử, trả hồ sơ để điều tra bổ sung, tạm đình chỉ hay đình chỉ vụ án ". Còn theo của TS. Lê Tiến Châu cho rằng: “Chuẩn bị xét xử là một khâu của giai đoạn xét xử sơ thẩm vụ án hình sự, bao gồm các hoạt động khác nhau, có mối liên hệ mật thiết với nhau và cùng hưởng tới yêu cầu tạo ra những điều kiện cần thiết cho hoạt động xét xử sơ thẩm, đảm bảo việc xét xử đúng người, đúng tội đúng pháp luật.
Chuẩn bị xét xử sơ thẩm tuy chỉ là một khẩu của giai đoạn xét xử sơ thẩm nhưng bao gồm một hệ thống các hoạt động tố tụng phức tạp, phối hợp với nhau cùng tưởng về mục đích chung là đảm bảo hiệu quả xét xử sơ thẩm vụ án hình sự, đó là: hoạt động thụ lý vụ án; nghiên cứu hồ sơ vụ án; ra quyết định tố tụng cần thiết". 241] Theo quan điểm cá nhân tôi, chuẩn bị xét xử là một phần trong xét xử sơ thẩm vụ án Hình sự. Giai đoạn này được bắt đầu kể từ khi Tòa án tiếp nhận hồ sơ vụ án từ Viện kiểm sát chuyển sang. Trong giai đoạn này, Thẩm phán được phân công giải quyết, xét xử vụ án có thẩm quyền thực hiện các hoạt động tố tụng xoay quanh việc tìm ra sự thật khách quan của vụ án, Đây là giai đoạn hết sức quan trọng đối với việc giải quyết vụ án, là tiền đề để đưa ra 11 Luan van phán quyết với một người bị Viện kiểm sát truy tố là có tội hay không có tội, góp phần củng cố pháp chế và trật tự pháp luật, bảo vệ vững chắc.
Chuẩn bị xét xử vụ án Hình sự có thời điểm bắt đầu và thời điểm kết thúc được quy định chặt chẽ trong bộ luật tố tụng Hình sự, mà tại đó Tòa án thực hiện một chuỗi các hoạt động tố tụng phức tạp có sự liên kết mật thiết đến nhau để tiến hành thu thập bổ sung chứng cứ thêm cho hồ sơ vụ án để hướng về mục đích chung là bảo đảm hiệu quả xét xử sơ thẩm vụ án hình sự được đúng đắn, đó là: hoạt động thụ lý vụ án, nghiên cứu hồ sơ vụ án, ra quyết định tố tụng cần thiết. Điểm kết thúc của chuẩn bị xét xử sơ thẩm vụ án Hình sự được kết thúc khi Tòa án ra một cáo quyết định theo quy định tại khoản 1 Điều 227 BLTTHS như: Quyết định đưa vụ án ra xét xử; Quyết định trả Hồ sơ để điều tra bổ sung, Quyết định đình chỉ hoặc tạm đình chỉ vụ án. Mặt khác, Chuẩn bị xét xử còn là một hoạt động của Tòa án mà ở đó chính là Thẩm phán thực hiện các nhiệm vụ quyền hạn của mình theo pháp luật tố tụng Hình sự. Có rất nhiều chủ thể khác nhau tham gia vào quá trình chuẩn bị xét xử sơ thẩm vụ án Hình sự, nhưng Tòa án là cơ quan giữ vai trò chủ đạo tiến hành các hoạt động tố tụng trong giai đoạn này.
Đây là hoạt động tiên quyết để Tòa án sau khi kết thúc các giai đoạn Điều tra, truy tố, để Tòa án có thời gian nghiên cứu hồ sơ, tiến hành bổ sung các tài liệu chứng cứ còn lại của vụ án, đây là khâu cuối cùng trước khi Tòa án đưa vụ án ra để xét xử, phán quyết, Nó gần như có yếu tố quyết định đến việc nhận thức của Thẩm phán chủ tọa phiên tòa về sự thực khách quan của vụ án, do đó chuẩn bị xét xử vụ án Hình sự cũng đóng một vai trò quyết định và vô cùng quan trọng khi giải quyết một vụ án Hình sự. Khi tham gia vào việc chuẩn bị xét xử vụ án Hình sự, đòi hỏi thẩm phán phải có những cái nhìn khách quan và nhận thức đúng đắn về pháp luật, 12 Luan van đặc biệt việc tuân thủ nghiêm ngặt theo từng quy định của chuẩn bị xét xử sơ thẩm vụ án Hình sự trong bộ luật Tố tụng hình sự là điểm mấu chốt, vì Thẩm phán là người có trách nhiệm đi tìm sự thật khách quan cho vụ án nên cần có nhận thức đúng và đầy đủ về tầm quan trọng của chuẩn bị xét xử sơ thẩm vụ án hình sự nhằm nâng cao chất lượng giải quyết, xét xử các vụ án Hình sự của Tòa án, góp phần đấu tranh phòng, chống tội phạm, đẩy mạnh dân chủ hóa, tăng cường pháp chế xã hội chủ nghĩa. Ngoài ra, theo pháp luật tố tụng Hình sự thì ngoài thẩm phán thì Hội thẩm nhân dân là thành viên hội đồng xét xử cũng phải thực hiện việc chuẩn bị xét xử vụ án Hình sự Từ những vấn để trình bày nêu trên, theo tác giả thì có thể hiểu khái niệm về chuẩn bị xét xử sơ thẩm vụ án hình sự như sau: Chuẩn bị xét xử sơ thẩm vụ án hình sự nằm trong trong giai đoạn xét xử sơ thẩm vụ án Hình sự, là hoạt động tố tụng mang tính quyền lực Nhà nước, do cơ quan nhà nước có thẩm quyền thực hiện mà trong đó Hội đồng xét xử sơ thẩm được phân công là thành phần chủ đạo thực hiện việc giải quyết vụ án theo đúng quy định của BLTTHS, góp phần đảm bảo tính khách quan,vô tư để xét xử vụ án Hình sự đúng người, đúng tội, đúng pháp luật. Vị trí, vai trò, ý nghĩa của chuẩn bị xét xử sơ thẩm vụ án hình sự.
Giai đoạn chuẩn bị xét xử sơ thẩm vụ án hình sự có ý nghĩa vô cùng quan trọng đối với việc giải quyết vụ án Hình sự.Việc chuẩn bị xét xử vụ án Hình sự góp phần quan trong để Tòa án nhận thức được hướng giải quyết vụ án, từ đó sẽ là ảnh hưởng to lớn đến chất lượng giải quyết vụ án Hình sự.