lời mở đầu của bài báo DLXH và nền dân chủ Mỹ, Shapiro đã trích lời của V. Key, Jr khẳng định rằng “Trừ phi DLXH đóng vai trò trong việc định hình các chính sách thì tất cả những lời nói về dân chủ chỉ là vô nghĩa” [36; tr.4] Đối với những vấn đề chính trị có liên quan trực tiếp đến đời sống của nhân dân thì việc trưng cầu ý kiến trước khi ra quyết định là rất cần thiết. Việc sử dụng DLXH trong các cuộc trưng cầu ý kiến rộng rãi (thông qua báo chí, thư góp ý, qua các cuộc tiếp dân.) là phương thức phát huy quyền làm chủ và ý thức tích cực của công dân. Thứ hai, DLXH góp phần nâng cao năng lực lãnh đạo của Đảng và quản lý của NN.
Việc coi trọng, tìm hiểu, nắm bắt DLXH sẽ giúp cơ quan tham mưu trong việc xác định đường lối, quyết sách phát triển kinh tế - xã hội không chỉ dựa trên những tính toán khoa học mà còn mang tính dân chủ rộng rãi, phù hợp với ý Đảng, lòng dân. Thứ ba, DLXH là một phương tiện đấu tranh với các hiện tượng tiêu cực, đồng thời là một nhân tố phòng, ngừa vi phạm pháp luật : DLXH thực hiện chức năng phán xét, đánh giá, lên án, vạch trần bản chất xấu xa của lối sống tiêu cực, truyền bá rộng rãi những giá trị và đạo đức mới cho công dân. Hiện nay, để phục vụ cho quá trình công nghiệp hóa-hiện đại hóa thì nhu cầu sử dụng đất đai tại Việt Nam cho các mục đích mở mang phát triển đô thị đang ngày càng tăng. Đặc biệt, Hà Nội- với vị trí là trung tâm kinh tế- chính trị- văn hóa của cả nước thì việc quản lý và sử dụng đất đai nhằm phát 7 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com triển thủ đô theo hướng hiện đại đóng một vai trò rất quan trọng.
Trong đó Thủ đô cũng đã xác định việc thu hồi đất, giải phóng mặt bằng (GPMB) nhằm đáp ứng cho những nhu cầu trên một cách khoa học, tạo điều kiện cho sự phát triển lâu dài và bền vững là một yêu cầu cấp thiết. Tuy nhiên, thực tế hiện nay cho thấy việc này đã trở thành vấn đề hết sức nhạy cảm và gây ra nhiều DLXH tiêu cực trong quần chúng nhân dân. Cụ thể, trong quá trình tiến hành GPMB đã nảy sinh nhiều vấn đề bất cập như các chính sách đền bù thiệt hại GPMB chưa phù hợp, các văn bản; hướng dẫn thực hiện của NN chưa đầy đủ; cụ thể, chưa giải quyết tốt việc làm cho người có đất bị thu hồi, nhất là đối với nông dân.Đây chính là lý do dẫn đến tình trạng khiếu nại, tố cáo đang ngày càng tăng và có xu hướng phức tạp hơn. Ví dụ như đầu năm 2012 Hà Nội đã có 178 đoàn đông người đi khiếu kiện, chủ yếu là khiếu nại về đất đai, GPMB.
Nổi cộm như vụ việc của 100 công dân phường Dương Nội, 70 người phường Kiến Hưng, 40 người phường Yên Nghĩa (Hà Đông), 150 tiểu thương chợ Nghĩa Tân (Cầu Giấy), đoàn 200 người dân xã Tiên Dương (Đông Anh), bệnh binh 5 xã ở huyện Quốc Oai, 160 người dân phố Tân Mai (thị xã Xuân Mai).[29; tr 2] Trong thời gian qua, điển hình nhất về việc quản lý và sử dụng đất đai tại Thủ đô mà gây ra nhiều DLXH trái chiều cũng như những bức xúc trong quần chúng nhân dân dẫn đến tình khiếu kiện kéo dài, tập trung đông người đó là các dự án thu hồi đất thuộc địa phận phường Dương Nội và phường Phú Lương, quận Hà Đông, ví dụ dự án xây dựng các khu đô thị Dương Nội, Lê Trọng Tấn, An Phú, dự án khu nhà ở An Hưng, đô thị Phú Lương, dự án xây dựng đường sắt trên cao Hà Đông- Cát Linh. Trong thời gian dài các dự án đã gặp rất nhiều khó khăn trong việc GPMB, điều này có thể trở thành vấn đề xã hội phức tạp, ảnh hưởng đến tình hình an ninh trật tự, mất ổn định xã hội.Để giải quyết vấn đề trên thì việc điều tra DLXH về việc bồi thường, hỗ trợ tái định cư là rất cần thiết. Việc nắm bắt được nhu cầu, tâm tư, nguyện 8 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com vọng của quần chúng nhân dân có thể là cơ sở để các cấp chính quyền điều chỉnh các điều luật, chính sách hướng tới quyền và lợi ích chính đáng của người dân, từ đó có thể nâng cao năng lực QLNN về quản lý và sử dụng đất đai; làm giảm tối thiểu các mâu thuẫn xã hội về đất đai; đảm bảo an ninh-trật tự địa phương. Xuất phát từ những lý do trên nên tôi đã chọn đề tài “Dư luận xã hội về việc bồi thường, hỗ trợ tái định cư trên địa bàn Thành phố Hà Nội hiện nay-nghiên cứu trường hợp tại phường Dương Nội và phường Phú Lương, quận Hà Đông, Thành phố Hà Nội”.
Nghiên cứu nhằm mục đích làm rõ DLXH của người dân về việc bồi thường, hỗ trợ tái định cư tại địa phương, cụ thể đó là tìm hiểu những ý kiến, đánh giá, nhận định, sự hài lòng của người dân đối với việc này như thế nào.nhằm tìm hiểu những bất cập, khó khăn hay những vướng mắc trong việc đền bù, hỗ trợ tái định cư từ đó có thể có những kiến nghị giúp nâng cao hiệu quả trong việc QLNN về đất đai hiện nay. Tổng quan vấn đề nghiên cứu 2. Nghiên cứu nước ngoài Như chúng ta đã biết, phát triển bền vững đòi hỏi các chính phủ phải cung cấp đầy đủ các cơ sở hạ tầng cũng như cơ sở vật chất công cộng nhằm đảm bảo an ninh trật tự, tăng cường súc khỏe và an sinh xã hội cho người dân, cũng như đảm bảo tăng trưởng kinh tế và bảo vệ, phục hồi tài nguyên thiên nhiên…Và để đảm bảo được những mục tiêu này thì chính sách quy hoạch và sử dụng đất đai là hết sức quan trọng. Bên cạnh đó, trong xã hội hiện nay, tính dân chủ đang ngày càng được đề cao, các NN, chính phủ đang ngày càng quan tâm tới ý kiến của đông đảo công chúng tới các vấn đề quan trọng của xã hội.
Nghiên cứu “DLXH về các chính sách sử dụng đất đai” của hai tác giả Christopher A. Gibbs Knotts đã khẳng định vai trò của DLXH trong các chính sách về đất đai. Nghiên cứu tập trung phân tích DLXH 9 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com của người dân ở phía Tây Nam bang Carolina về hai lĩnh vực chủ yếu là việc quy hoạch và kế hoạch sử dụng đất đai. Nghiên cứu gồm hai phần chính đó là tóm lược các chính sách sử dụng đất đai, thứ hai nghiên cứu tiến hành phân tích cuộc điều tra DLXH tại vùng Tây Nam bang Carolina năm 2007.
Sau khi tiến hành tóm lược các chính sách sử dụng đất đai cũng như nhận thấy vai trò quan trọng của DLXH cùng với việc tiến hành cuộc điều tra hơn một nghìn cư dân tại vùng này, nghiên cứu đã chỉ ra kết luận rằng: DLXH đang ngày càng đóng vai trò quan trọng trong việc hình thành các chính sách quy hoạch và sử dụng đất đai và các nhà chức trách nên có những biện pháp nhằm hiểu được DLXH. Nghiên cứu đã chỉ ra ba bằng chứng để chứng minh cho kết luận trên (1) trên 60% người được hỏi trả lời họ ủng hộ chính sách quy hoạch và sử dụng đất đai (2) công chúng tỏ ra hài lòng với các kế hoạch sử dụng đất đai hơn là quy hoạch đất đai, do đó các nhà chức trách nên tập trung hơn vào chính sách sử dụng đất đai (3) Những nhóm công chúng dựa trên những đặc trưng nhân khẩu khác nhau thì có sự ủng hộ khác nhau với các chính sách này. Cuối cùng nghiên cứu ðýa ra khuyến nghị các nhà lãnh đạo nên điều tra DLXH trước khi đưa ra các chính sách cụ thể nào đó. Tuy nhiên do nhu cầu sử dụng đất của các chính phủ, NN ngày càng tăng cao nhằm đáp ứng các nhu cầu của xã hội nên việc thu hồi đất để sử dụng cho các mục đích công trở thành một trong những biện pháp hữu hiệu khi mà vốn đất bị hạn chế.
Kết quả là việc thu hồi đất để phục vụ các dự án đầu tư ngày càng diễn ra trên quy mô lớn và kèm với đó là rất nhiều các hệ lụy xảy ra đặc biệt đối với người bị thu hồi. Ðiều này khiến cho việc thu hồi đất ở nhiều quốc gia trở thành vấn đề phức tạp và nhạy cảm, để giải quyết tình trạng trên thì Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên Hợp Quốc cũng đã ban hành một tài liệu liên quan đến việc thu hồi đất là “Cưỡng chế thu hồi đất và bồi thường”. Tài liệu này được viết cho những người làm việc quản lý đất đai, và những người quan tâm đến lĩnh vực đất đai bao gồm quyền sử 10 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com dụng đất đai. Tài liệu nhấn mạnh thu hồi đất là một chức năng quan trọng của chính phủ, nó thể hiện quyền lực của chính phủ trong lĩnh vựa đất đai đối với các quyền tư nhân-những người không sẵn sàng giao đất để phục vụ lợi ích xã hội.
Tuy nhiên nguyên tắc của việc thu hồi đất đó là tạo ra sự cân bằng về mặt lợi ích giữa các bên liên quan. Tài liệu tập trung chính vào các nội dung như giải thích thuật ngữ cưỡng chế thu hồi đất và bồi thường, các biện pháp để triển khai tốt quy trình này. Bên cạnh đó, tài liệu cũng xem xét các hệ quả của hệ thống luật pháp, chính sách yếu kém, không phù hợp với thực tiễn trong quá trình cưỡng chế thu hồi đất và bồi thường từ đó đưa ra những biện pháp để cải thiện vấn đề. Tất cả những biện pháp này đều được dựa trên kinh nghiệm thực tiễn của các chương trình, dự án nghiên cứu của Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên Hợp Quốc, Ngân hàng Thế giới cùng các đối tác khác.
Như đã nói ở trên, đi kèm với việc thu hồi đất đó là những tác động xã hội, đặc biệt là những tác động tới đời sống của người bị thu hồi đất trong đó chủ yếu là người nông dân. Trên thế giới cũng đã có nhiều nghiên cứu về các tác động xã hội của việc thu hồi đất, điển hình là nghiên cứu “Tác động của quá trình thu hồi đất trên quy mô lớn tại vùng nông thôn Ethiopia- nghiên cứu trường hợp Bako-Tibe Woreda của tác giả Moges Gobena, nghiên cứu này đã chỉ ra rằng hiện tại có rất ít các công trình nghiên cứu về tác động của việc thu hồi đất nông nghiệp đến đời sống của người dân đặc biệt tại Châu Phi.