CHƯƠNG 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ ĐỘNG CƠ DU LỊCH 1. Động cơ của khách du lịch và các yếu tố tác động 1. Các khái niệm liên quan đến động cơ du lịch 1.
Du lịch Từ xa xưa trong lịch sử nhân loại, du lịch đã được ghi nhận như một sở thích, một hoạt động nghỉ ngơi tích cực của con người. Ngày nay du lịch đã trở thành một nhu cầu không thể thiếu được trong đời sống văn hóa — xã hội và đang phát triển mạnh mẽ thành một ngành kinh tế mũi nhọn ở nhiều quốc gia trên thế giới. Theo nhiều chuyên gia thuộc Tổ chức Du lịch Thế giới (WTO), sự phát triển ồ ạt của hoạt động du lịch chỉ mới bắt đầu được quan tâm từ những năm trong thập niên 1950. Thuật ngữ du lịch bắt nguồn từ Hy Lạp: Tornos (nghĩa là đi một vòng).
Thuật ngữ nay được Latinh hóa thành Tornur va sau đó thành Tour (nghĩa là đi vòng quanh, cuộc dạo chơi). Trong tiếng Việt, thuật ngữ du lịch được dịch thông qua tiếng Hán. Du có nghĩa là đi chơi, lịch có nghĩa là sự từng trải. Tuy nhiên, người Trung Quốc gọi du lịch là du lãm với nghĩa là đi chơi để nâng cao nhận thức.
Do hoàn cảnh (thời gian, khu vực) khác nhau, dưới mỗi góc độ nghiên cứu khác nhau, mỗi người có một cách hiểu về du lịch khác nhau. Khi điểm lại các công trình nghiên cứu về du lịch, Giáo sư Tiến si Berkener — một chuyên gia uy tín về du lịch trên thế giới đã đưa ra nhận xét: “Đối với du lịch, có bao nhiêu tác giả nghiên cứu thì có bấy nhiêu định nghĩa "[5; tr.Hunziker và Kraff đưa ra định nghĩa: “Du lich là tổng hợp những hiện tượng và các mối quan hệ nảy sinh từ việc di chuyển và dừng lại của con người không phải là nơi cư trú thường xuyên của họ; hơn nữa họ không ở lại đó vĩnh viễn và không có bắt kỳ hoạt động thu nhập nào tại nơi đến” [10; tr.5] Năm 1963, tô chức Liên hợp quốc định nghĩa về du lịch như sau: “Du lich là tong hợp các moi quan hệ, hiện tượng và các hoạt động kinh tế bắt nguồn từ các cuộc hành trình và lưu trú của cá nhân hay tập thể ở bên ngoài nơi ở thường xuyên của họ hay ngoài nước họ với mục đích hòa bình. Nơi họ đến lưu tru không phải là nơi làm việc của họ ”.6] 12 Luật Du lịch Việt Nam (2017) đã nêu về khái niệm du lịch như sau: “Du lịch là các hoạt động có liên quan đến chuyến di của con người ngoài nơi cư trú thường xuyên trong thời gian không qua 01 năm liên tục nhằm đáp ứng nhu cau tham quan, nghỉ dưỡng, giải tri, tim hiểu, khám phá tài nguyên du lịch hoặc kết hợp với mục dich hợp pháp khác”.[32] Như vậy, chúng ta thấy được du lịch là một hoạt động có nhiều đặc thù, bao gồm nhiều thành phần tham gia, tạo thành một tổng thê hết sức phức tạp. Nó vừa mang đặc điểm của ngành kinh tế vừa có đặc điểm của ngành văn hóa — xã hội.
Nhu cầu và nhu cầu du lịch * Nhu cdu Nhu cầu của con người là một trạng thái cảm giác thiếu hụt một sự thoả mãn cơ bản nào đó. Người ta cần có thức ăn, quần áo, nơi ở, sự an toản, của cải, sự quý trọng và một vải thứ khác nữa dé ton tại. Chung ton tại như một bộ phận cấu thành cơ thể con người. Nhu cầu có liên quan đến sức mua và khả năng chỉ trả của nhóm khách hàng mục tiêu.
Nhu cầu thị trường đối với một sản phẩm hay dịch vụ là tổng khối lượng sẽ được mua hay được chọn bởi: - Một nhóm khách hàng đã được xác định - Trong một vùng đã được xác định - Trong một thời điểm xác định - Dưới một chương trình tiếp thị đã được xác định. Theo Maslow, con người có 5 nhóm nhu cầu tăng từ thấp lên cao. Tuy các nhóm nhu cầu có thé cùng tồn tại trong mỗi cá nhân, nhưng nguyên tắc chung là con người sẽ cô gang tìm cách thỏa mãn những nhóm nhu cầu cấp thấp những nhu cầu sinh học, nhu cầu an toàn trước, rồi đến nhu cầu cao hơn như nhu cầu xã hội, nhu cầu tự thé hiện và nhu cầu cao nhất là nhu cầu tự hoàn thiện chính mình. Như vậy nhu cầu sinh học là nhu cầu cơ bản nhất và phải được thoả mãn trước.
Do đó, khi mức sống của người dân tăng lên họ sẽ chuyên đổi từ “ăn no mặc ấm” sang “ ăn ngon mặc đẹp”, chú trọng đến sức khỏe và sẽ có nhu cầu được hưởng thụ, thư giãn. Nghĩa là khi con người có thu nhập ngày càng cao, cuộc sống ngày càng đầy đủ về vật chất họ sẽ có nhu cầu về mặt tinh thần như nghỉ ngơi, hưởng thụ sau khoảng thời gian làm việc mệt mỏi với nhịp sống khẩn 13 trương trong giai đoạn nền kinh tế đất nước đang trên con đường hội nhập kinh tế quốc tế. Bên cạnh đó, khi thu nhập đảm bảo cuộc sống cho gia đình thì nhu cầu nâng cao sự hiểu biết, cảm nhận cái đẹp để tự khăng định mình đã thôi thúc con người đi ra khỏi nơi cư trú của mình dé thỏa mãn các nhu cầu trên từ đó nảy sinh nhu cau du lịch. Cap của Nhu cau được tén trong Cap thấp Nhu cầu sinh học Hình 1.
Mô hình tháp nhu cau của Maslow (Nguồn: Giáo trình Nhập môn Du lịch hoc, Lê Thu Hương (2011)) * Nhu câu du lịch Trong sự phát trién không ngừng của nền sản xuất xã hội thì du lịch là một đòi hỏi tất yếu của người lao động. Du lịch trở thành nhu cầu của con người khi trình độ kinh tế, xã hội và dân trí đã phát triển. Nhu cầu du lịch là một loại nhu cầu đặc biệt và tong hop cua con người, nhu cầu nay được hình thành và phát triển trên nền tang của nhu cau sinh lý (sự đi lại) và các nhu cầu tinh than (nhu cau nghỉ ngơi, tự khẳng định nhận thức, giao tiếp) Nhu cầu du lịch gồm có 3 nhóm: nhu cầu cơ bản, thiết yếu (đi lại, ăn uống, lưu trú); nhóm nhu cầu đặc trưng (nghỉ ngơi, giải trí, tham quan, tìm hiểu, thưởng thức, giao tiếp.) và nhóm nhu cau bổ sung (thông tin, làm đẹp. Trong thực tế rất khó dé có thé xếp hạng, thứ bậc cho các loại nhu cầu ma nó phát sinh trong khách du lịch.
Hau như tat cả các dich vụ từ tham quan, giải trí, nghỉ ngơi, 14 ăn uống, vui chơi. đều cần thiết ngang nhau dé thỏa mãn các nhu cầu phát sinh trong chuyến hành trình và lưu lại của khách. Điều đó chỉ phù hợp va với nhu cầu sự cảm nhận riêng của từng cá nhân. Ngày nay, con người đi du lịch là sự kết hợp nhằm dat được nhiều mục đích khác nhau trong cùng một chuyến đi và do đó các nhu cầu cần được đồng thời thỏa mãn.
Tương ứng với mỗi loại nhu cầu, cần thiết phải có các hoạt động dịch vụ nhằm đáp ứng và thỏa mãn cho khách du lịch. Đây chính là cơ sở để xác định các loại hình kinh doanh du lịch chính của các doanh nghiệp du lịch. Nhóm I: Nhu cầu cơ bản, thiết yếu (vận chuyển, ăn uống, lưu trú) Nhu cầu vận chuyền và nhu câu lưu trú, ăn uống là các nhu cầu thiết yếu; là điều kiện tiền đề để thỏa mãn nhu cầu thụ cảm cái đẹp và giải trí. * Nhu cau vận chuyển Nhu cầu vận chuyên trong du lịch được hiểu là sự tất yêu phải di chuyển từ nơi ở thường xuyên tới địa điểm du lịch nào đó và ngược lại, và sự di chuyền tại điểm đến du lịch trong thời gian du lịch của khách.
Bản chất của du lịch là sự đi lại. Do đó, điều kiện tiên quyết của du lịch là phương tiện và sự tô chức các dịch vu vận chuyền. Nhu cầu vận chuyền thỏa mãn là tiền đề cho sự phát triển hàng loạt những nhu cầu mới. Những yếu tố ảnh hưởng đến sự thỏa mãn của du khách đối với nhu cầu này bao gồm: khoảng cách từ nơi ở đến địa điểm du lịch và sự phù hợp của phương tiện vận chuyền, mục đích của chuyến di, kha năng thanh toán, thói quen tiêu dùng, xác suất an toàn của phương tiện, uy tín, nhãn hiệu, chất lượng của công ty du lịch, sự thuận tiện và tình trạng sức khỏe của khách.
Khi tô chức dịch vụ vận chuyên cho khách thì các nhà kinh doanh phải cân nhắc và tính toán các yéu tố nói trên. * Nhu cau lưu trú và ăn uống Dịch vụ lưu trú và ăn uống sinh ra là do nhu cầu lưu trú và ăn uống của khách du lịch. Tuy nhiên, chúng ta cần phân biệt rõ khách hàng thỏa mãn nhu cầu này rất khác biệt so với cuộc sống thường nhật. Déu là ăn uống, là nghỉ ngơi nhưng nếu dién ra ở nhà của mình thi theo một nề nếp khuôn mẫu nhất định, trong một môi trường cũng giống như là trong các điều kiện quen thuộc.
Mặt khác, ăn uống, nghỉ ngơi diễn ra ở nơi du lịch thì có nhiều điều mới lạ, vì thế nó không chỉ đáp ứng nhu cầu sinh hoạt mà còn đáp ứng các nhu cầu tâm lý khác. 15 Những yếu tô ảnh hưởng đến sự thỏa mãn của khách hàng đối với nhu cầu nảy bao gồm: khả năng thanh toán của khách, hình thức đi du lịch, khẩu vị ăn uống (mùi vi, cách nau nướng, cách ăn), lối sống, các đặc điểm cá nhân của khách, mục đích cần thỏa mãn trong chuyến đi, giá cả, chất lượng, phong cách phục vụ của doanh nghiệp. Tâm lý nói chung của khách du lịch biểu hiện rõ nhất ở tính hiéu kỳ và hưởng thụ, có nghĩa là họ muốn thay đồi, chờ đón và mong đợi sự thoải mái và tốt đẹp tại điểm du lịch. Khi đến một điểm du lịch nào đó, họ mong được chiêm ngưỡng những cái lạ, được nghỉ ngơi trong những căn phòng đầy đủ tiện nghi, xa lạ nhưng quen thuộc, được thưởng thức những món ngon vật lạ, được tiếp xúc với những con người văn minh lịch sự và từ đó làm cho họ hết mệt mỏi, thư giãn tinh thần, làm cho họ sảng khoái và vui vẻ, những căng thắng trong con người được giải thoát.
Sự mong đợi này nếu không thành hiện thực thì niềm hy vọng hưởng thụ sẽ biến thành nỗi thất vong, tiéc cong, tiếc của, mất thời gian. Nhóm II: Nhu cau đặc trưng (nghỉ ngơi, giải trí, tham quan, tim hiểu, thưởng thức, cam thụ cai dep, giao tiép) Nhu cầu cam thụ cái đẹp và giải tri là nhu cầu đặc trưng của khách du lich.