Luận án tiến sĩ nghiên cứu điều kiện lao động sinh hoạt và sức khỏe thủy thủ tàu hộ tống lớp gepard hiệu quả biện pháp can thiệp

Luận án tiến sĩ nghiên cứu điều kiện lao động, sinh hoạt và sức khỏe thủy thủ tàu hộ tống lớp Gepard, đề xuất biện pháp can thiệp hiệu quả.

• Đề tài: Nghiên cứu điều kiện lao động, sinh hoạt và sức khỏe thủy thủ tàu hộ tống lớp Gepard: Biện pháp can thiệp hiệu quả

Mục lục chi tiết

• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 1.1. ĐIỀU KIỆN LAO ĐỘNG CỦA THỦY THỦ TÀU CHIẾN ĐẤU MẶT NƯỚC
• 1.1.1. Khái niệm và phân loại tàu chiến đấu mặt nước
• 1.1.2. Đặc điểm hoạt động của thủy thủ tàu chiến đấu mặt nước
• 1.1.3. Môi trường lao động trên tàu chiến đấu mặt nước
• 1.1.3.1. Môi trường tự nhiên
• 1.1.3.1.1. Ảnh hưởng của dông, gió, bão
• 1.1.3.1.2. Ảnh hưởng của sóng biển
• 1.1.3.1.3. Ảnh hưởng của nhiệt độ không khí và bức xạ mặt trời
• 1.1.3.1.4. Sự thay đổi đột ngột qua các vùng thời tiết, khí hậu khác nhau
• 1.1.3.2. Môi trường hạm tàu
• 1.1.3.2.1. Đặc điểm môi trường vi khí hậu trên tàu
• 1.1.3.2.1.1. Nhiệt độ
• 1.1.3.2.1.2. Thông gió
• 1.1.3.2.1.3. Độ ẩm không khí
• 1.1.3.3. Ảnh hưởng của các yếu tố vật lý, hóa học, sinh học
• 1.1.3.3.1. Tiếng ồn
• 1.1.3.3.2. Rung, lắc

Tóm tắt

I. Điều kiện lao động của thủy thủ tàu chiến đấu mặt nước

Điều kiện lao động của thủy thủ trên tàu chiến đấu mặt nước, đặc biệt là tàu hộ tống lớp Gepard, được đánh giá là khắc nghiệt và nguy hiểm. Theo Quyết định số 03/2006/QĐ-BLĐTBXH, thủy thủ làm việc trên tàu quân sự ở biển xa được xếp vào mức lao động nặng nhọc, độc hại cao nhất. Môi trường làm việc trên tàu bao gồm tiếng ồn, rung lắc, không gian chật hẹp, thiếu vệ sinh, và ảnh hưởng của sóng điện từ, hơi khí độc. Những yếu tố này gây suy giảm sức khỏe, tăng gánh nặng tâm lý, và giảm hiệu quả lao động của thủy thủ.

1.1. Môi trường tự nhiên và tác động

Môi trường tự nhiên trên biển, bao gồm dông, gió, bão, và sóng biển, ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe thủy thủ. Sóng biển gây chòng chành tàu, dẫn đến say sóng, một hiện tượng phổ biến trong Hải quân. Nghiên cứu của Nguyễn Anh Tuấn (2015) chỉ ra rằng chỉ số gây say sóng có thể được kiểm soát bằng cách điều chỉnh tốc độ tàu. Ngoài ra, nhiệt độ không khí và bức xạ mặt trời cũng gây khó khăn cho thủy thủ, đặc biệt là trong mùa hè khi nhiệt độ trong tàu có thể tăng lên đáng kể.

1.2. Môi trường hạm tàu

Môi trường hạm tàu bao gồm các yếu tố vi khí hậu như nhiệt độ, độ ẩm, và tiếng ồn. Trong các tàu Hải quân, khoang động cơ là nơi có tiếng ồn lớn nhất, vượt quá tiêu chuẩn cho phép. Tiếng ồn không chỉ gây giảm thính lực mà còn ảnh hưởng đến hệ thần kinh thực vật, tim mạch, và tiêu hóa. Nghiên cứu của Nguyễn Trường Sơn (1994) và Nguyễn Thị Yến (2007) đã chỉ ra rằng tiếng ồn trong buồng máy luôn vượt ngưỡng an toàn, gây ra nhiều vấn đề sức khỏe nghiêm trọng.

II. Sinh hoạt và sức khỏe thủy thủ

Sinh hoạt thủy thủ trên tàu hộ tống lớp Gepard bị ảnh hưởng bởi điều kiện sống và làm việc khắc nghiệt. Thủy thủ phải đối mặt với không gian chật hẹp, thiếu vệ sinh, và chế độ dinh dưỡng hạn chế. Những yếu tố này góp phần làm suy giảm sức khỏe, tăng tỷ lệ thải loại thủy thủ. Hàng năm, khoảng 5% thủy thủ phải rời tàu do điều kiện sức khỏe không cho phép. Trong đó, giảm thính lực là bệnh lý phổ biến nhất, chiếm tỷ lệ từ 30% đến 76%.

2.1. Bệnh lý phổ biến

Giảm thính lực là bệnh lý phổ biến nhất ở thủy thủ, đặc biệt là do tiếng ồn trong buồng máy. Nghiên cứu của các tác giả trong và ngoài nước cho thấy tỷ lệ giảm thính lực ở thủy thủ dao động từ 30% đến 76%. Việc khám phát hiện sớm và xử trí kịp thời các trường hợp giảm thính lực là rất quan trọng. Tuy nhiên, tại quân y tuyến đơn vị, việc triển khai kỹ thuật khám thính lực còn hạn chế do thiếu trang thiết bị và trình độ chuyên môn.

2.2. Biện pháp can thiệp

Để cải thiện sức khỏe thủy thủ, các biện pháp can thiệp hiệu quả cần được áp dụng. Trong đó, việc sử dụng thiết bị bảo hộ cá nhân và phương pháp đo thính lực 2 tần số được đánh giá là có hiệu quả trong dự phòng tác hại của tiếng ồn. Nghiên cứu cũng chỉ ra rằng việc cải thiện điều kiện sinh hoạt và chế độ dinh dưỡng có thể giúp giảm tỷ lệ thải loại thủy thủ và nâng cao hiệu quả lao động.

III. Tàu hộ tống lớp Gepard và thực trạng sức khỏe thủy thủ

Tàu hộ tống lớp Gepard là một trong những lớp tàu hiện đại nhất của Hải quân Việt Nam, được sản xuất bởi Liên Bang Nga. Tuy nhiên, việc khai thác và vận hành tàu trong điều kiện huấn luyện và chiến đấu của Hải quân Việt Nam có những đặc thù riêng. Hiện chưa có dữ liệu đầy đủ về môi trường lao động và sức khỏe của thủy thủ trên lớp tàu này. Do đó, việc nghiên cứu điều kiện lao động, sinh hoạt, và sức khỏe thủy thủ trên tàu Gepard là rất cần thiết để đảm bảo quân y và nâng cao hiệu quả chiến đấu.

3.1. Đặc điểm kỹ thuật của tàu Gepard

Tàu Gepard có 10 khoang kích nước với 3 tầng, dài 102m và rộng 13,7m. Tàu được trang bị 3 máy chính, 2 tuabin, và 1 động cơ diesel, với công suất tổng cộng lên đến 19.500 mã lực. Đây là lớp tàu hiện đại, được thiết kế để hoạt động trong điều kiện khắc nghiệt của biển. Tuy nhiên, việc vận hành tàu trong điều kiện khí hậu nhiệt đới của Việt Nam đặt ra nhiều thách thức về sức khỏe và điều kiện lao động của thủy thủ.

3.2. Nghiên cứu và đánh giá

Nghiên cứu về điều kiện lao động và sức khỏe thủy thủ trên tàu Gepard cần tập trung vào việc đánh giá thực trạng sức khỏe, hiệu quả của các thiết bị bảo hộ cá nhân, và phương pháp đo thính lực 2 tần số. Kết quả nghiên cứu sẽ giúp đề xuất các biện pháp can thiệp hiệu quả nhằm cải thiện điều kiện làm việc và nâng cao sức khỏe thủy thủ, từ đó đảm bảo hiệu quả chiến đấu của Hải quân Việt Nam.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Lực lượng Hải quân Việt Nam đang trong quá trình hiện đại hóa với việc trang bị các phương tiện quân sự chiến lược thế hệ mới như tàu hộ tống lớp Gepard và tàu ngầm Kilo. Điều kiện lao động của thủy thủ trên các tàu này được xếp vào mức VI – mức lao động nặng nhọc, độc hại và nguy hiểm cao nhất theo Quyết định số 03/2006/QĐ-BLĐTBXH. Thủy thủ phải làm việc trong môi trường khắc nghiệt với tiếng ồn lớn, rung lắc, không gian chật hẹp, điều kiện vệ sinh và dinh dưỡng hạn chế, cùng các yếu tố vật lý như sóng điện từ, tĩnh điện và thủy âm có dải tần mới. Những yếu tố này ảnh hưởng tiêu cực đến sức khỏe, tâm lý và khả năng lao động của thủy thủ, với khoảng 5% thủy thủ phải rời tàu hàng năm do sức khỏe không đảm bảo. Tỷ lệ giảm thính lực nghề nghiệp ở thủy thủ dao động từ 30% đến 76%, gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến hiệu quả công tác.

Mục tiêu nghiên cứu nhằm đánh giá điều kiện lao động, sinh hoạt và thực trạng sức khỏe của thủy thủ tàu hộ tống lớp Gepard trong hoạt động huấn luyện và sẵn sàng chiến đấu, đồng thời đánh giá hiệu quả của thiết bị bảo hộ cá nhân và phương pháp đo thính lực 2 tần số trong dự phòng tác hại tiếng ồn. Nghiên cứu được thực hiện trên hai tàu HQ011 và HQ012 thuộc Hải quân vùng 4 trong giai đoạn 2012-2016, với các chỉ số sức khỏe và môi trường lao động được khảo sát chi tiết. Kết quả nghiên cứu có ý nghĩa quan trọng trong việc nâng cao chất lượng công tác quân y, bảo vệ sức khỏe thủy thủ và đảm bảo hiệu quả hoạt động của lực lượng Hải quân hiện đại.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên các lý thuyết và mô hình sau:

• Lý thuyết về môi trường lao động và sức khỏe nghề nghiệp: Môi trường lao động bao gồm các yếu tố vật lý, hóa học, sinh học và xã hội tác động đến sức khỏe người lao động. Các yếu tố như tiếng ồn, rung lắc, nhiệt độ, độ ẩm, hơi khí độc được xem xét theo tiêu chuẩn vệ sinh lao động hiện hành.

• Mô hình tác động đa yếu tố đến sức khỏe thủy thủ: Tác động tổng hợp của các yếu tố môi trường tự nhiên (sóng biển, bão, nhiệt độ), môi trường hạm tàu (vi khí hậu, tiếng ồn, rung lắc), điều kiện sinh hoạt (khẩu phần ăn, không gian sinh hoạt) và tổ chức lao động (ca kíp, áp lực tâm lý) ảnh hưởng đến sức khỏe thể chất và tinh thần của thủy thủ.

• Khái niệm về giảm thính lực nghề nghiệp: Giảm thính lực do phơi nhiễm tiếng ồn kéo dài, đặc trưng bởi ngưỡng nghe kém nhất ở tần số cao 3000-6000 Hz, được đánh giá qua thính lực đồ 11 tần số và phương pháp đo thính lực 2 tần số.

• Khái niệm về căng thẳng thần kinh tâm lý: Đánh giá trạng thái lo âu và căng thẳng cảm xúc của thủy thủ dựa trên thang điểm Spielberger, liên quan đến các yếu tố cô lập xã hội, áp lực công việc và môi trường sống đặc thù trên tàu.

Phương pháp nghiên cứu

• Thiết kế nghiên cứu: Kết hợp nghiên cứu mô tả cắt ngang, nghiên cứu hồi cứu và nghiên cứu can thiệp.

• Nguồn dữ liệu: Khảo sát môi trường lao động trên tàu HQ011 và HQ012; đánh giá sức khỏe, sinh hoạt và tâm lý của 141 thủy thủ; hồi cứu hồ sơ sức khỏe 42 thủy thủ trong 2 năm (2012-2014); thử nghiệm thiết bị bảo hộ cá nhân và phương pháp đo thính lực 2 tần số.

• Phương pháp chọn mẫu: Lấy mẫu tổ hợp cho khảo sát môi trường với tối thiểu 5 mẫu/vị trí x 6 vị trí x 4 tình huống x 2 tàu, tổng khoảng 380 mẫu cho các chỉ tiêu môi trường. Toàn bộ thủy thủ trên 2 tàu được khảo sát sức khỏe và tâm lý, với các nhóm ngành nghề phân chia rõ ràng.

• Phương pháp phân tích: Đo các chỉ tiêu môi trường lao động theo tiêu chuẩn Quyết định 3733/2003/QĐ-BYT; đo thính lực bằng máy Amplivox 240 với 11 tần số; đánh giá căng thẳng tâm lý bằng thang điểm Spielberger; phân tích số liệu bằng thống kê mô tả và so sánh tỷ lệ.

• Timeline nghiên cứu: Khảo sát môi trường lao động từ 6/2014 đến 8/2014; đánh giá sức khỏe và tâm lý từ 1/2015 đến 8/2015; thử nghiệm thiết bị bảo hộ và đo thính lực 2 tần số từ 9/2015 đến 4/2016.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Điều kiện lao động và môi trường trên tàu Gepard:

   • Nhiệt độ trong khoang máy dao động từ 50°C đến 100°C, vượt ngưỡng cho phép, đặc biệt khu vực tua bin và nồi hơi có cường độ bức xạ nhiệt 0,4-0,6 calo/cm²/phút.
   • Tiếng ồn trong khoang máy vượt tiêu chuẩn 85 dBA, dao động từ 90 đến trên 110 dBA tùy vị trí và trạng thái hoạt động.
   • Rung, lắc với biên độ lên đến 15 mm và gia tốc 600-800 mm/s² gây khó chịu và mệt mỏi cho thủy thủ.
   • Độ ẩm không khí cao, đặc biệt vào mùa xuân, kết hợp với nhiệt độ cao tạo vi khí hậu ngột ngạt trong các khoang kín.

2. Thực trạng sức khỏe thủy thủ:

   • Tỷ lệ thủy thủ bị giảm thính lực nghề nghiệp chiếm khoảng 35,4%, cao nhất ở nhóm thợ máy với 73%.
   • Các bệnh lý phổ biến gồm: nhiễm khuẩn và ký sinh trùng (28-32%), bệnh răng miệng (28-32%), bệnh hô hấp (16-20%), bệnh tai-mũi-họng (11-14%), bệnh tim mạch với 31,62% thủy thủ bị tăng huyết áp.
   • Tỷ lệ căng thẳng cảm xúc cao, với 96,8% thủy thủ trinh sát kỹ thuật bị căng thẳng mức vừa và cao; 64,1% cảm giác cô đơn; 61,5% căng thẳng cảm xúc tình dục; 94% lo lắng về tai nạn và hỏa hoạn.

3. Hiệu quả biện pháp can thiệp:

   • Thiết bị bảo hộ cá nhân như nút tai và chụp tai giảm tiếng ồn từ 15 đến 35 dBA, giúp giảm tác hại tiếng ồn lên thính lực.
   • Phương pháp đo thính lực 2 tần số đơn giản, phù hợp với quân y tuyến đơn vị, giúp phát hiện sớm giảm thính lực, thuận tiện hơn so với đo thính lực 11 tần số truyền thống.

Thảo luận kết quả

Điều kiện lao động trên tàu Gepard với nhiệt độ cao, tiếng ồn vượt ngưỡng và rung lắc mạnh tạo áp lực lớn lên sức khỏe thủy thủ, đặc biệt là hệ thần kinh và thính lực. Kết quả giảm thính lực nghề nghiệp tương đồng với các nghiên cứu trong và ngoài nước, cho thấy tiếng ồn là yếu tố nguy cơ chính. Các bệnh lý nhiễm khuẩn, răng miệng và hô hấp phổ biến phản ánh điều kiện vệ sinh và dinh dưỡng còn hạn chế trên tàu. Tỷ lệ căng thẳng tâm lý cao do môi trường sống cô lập, áp lực công việc và xa gia đình, ảnh hưởng tiêu cực đến hiệu quả lao động và sức khỏe lâu dài.

Việc áp dụng thiết bị bảo hộ cá nhân và phương pháp đo thính lực 2 tần số được chứng minh là hiệu quả, phù hợp với điều kiện quân y tuyến đơn vị, giúp phát hiện và phòng ngừa sớm các tổn thương thính lực. Các dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ phân bố mức độ giảm thính lực theo ngành nghề, bảng thống kê tỷ lệ mắc các bệnh lý chính và biểu đồ nhiệt độ, tiếng ồn theo vị trí trên tàu để minh họa rõ ràng hơn.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Cải thiện điều kiện vi khí hậu trong khoang máy và các khu vực làm việc:

   • Thực hiện các biện pháp cách nhiệt, thông gió hút khí nóng và phun khí mát với tốc độ gió phù hợp (2-3 m/s) để giảm nhiệt độ xuống dưới 37°C.
   • Chủ động điều chỉnh thời gian làm việc trong điều kiện nhiệt độ cao, rút ngắn ca làm việc xuống còn 2-3 giờ khi nhiệt độ vượt ngưỡng.
   • Chủ thể thực hiện: Ban chỉ huy tàu phối hợp với bộ phận kỹ thuật, trong vòng 6 tháng.

2. Trang bị và sử dụng thiết bị bảo hộ cá nhân chống ồn phù hợp:

   • Lựa chọn nút tai hoặc chụp tai phù hợp với từng ngành nghề, ưu tiên thiết bị giảm ồn 15-35 dBA, ít gây khó chịu và không ảnh hưởng đến tiếp nhận tín hiệu chỉ huy.
   • Tổ chức huấn luyện sử dụng thiết bị bảo hộ đúng cách và thường xuyên kiểm tra hiệu quả.
   • Chủ thể thực hiện: Quân y Hải quân và chỉ huy tàu, trong vòng 3 tháng.

3. Áp dụng phương pháp đo thính lực 2 tần số tại quân y tuyến đơn vị:

   • Triển khai đo thính lực 2 tần số định kỳ để phát hiện sớm giảm thính lực, kịp thời can thiệp và chuyển đổi công việc nếu cần.
   • Đào tạo nhân viên quân y tuyến đơn vị về kỹ thuật đo và phân tích kết quả.
   • Chủ thể thực hiện: Quân y Hải quân, trong vòng 6 tháng.

4. Nâng cao chất lượng dinh dưỡng và điều kiện sinh hoạt trên tàu:

   • Đảm bảo khẩu phần ăn cân đối, đủ năng lượng (3.650-3.750 Kcal/người/ngày), tăng cường rau xanh, vitamin và chất xơ để phòng ngừa bệnh lý dinh dưỡng và tiêu hóa.
   • Cải thiện không gian sinh hoạt, tăng cường các hoạt động giải trí, giảm cảm giác cô đơn và căng thẳng tâm lý.
   • Chủ thể thực hiện: Bộ phận hậu cần và chỉ huy tàu, trong vòng 12 tháng.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Lãnh đạo và chỉ huy Hải quân:

   • Hiểu rõ điều kiện lao động và sức khỏe thủy thủ để xây dựng chính sách bảo vệ, nâng cao hiệu quả huấn luyện và chiến đấu.

2. Quân y Hải quân và nhân viên y tế tuyến đơn vị:

   • Áp dụng phương pháp đo thính lực 2 tần số và biện pháp bảo hộ cá nhân phù hợp, nâng cao chất lượng chăm sóc sức khỏe thủy thủ.

3. Chuyên gia nghiên cứu về sức khỏe nghề nghiệp và môi trường lao động:

   • Tham khảo dữ liệu thực tiễn về tác động của môi trường lao động đặc thù trên tàu chiến đấu mặt nước, phát triển các giải pháp kỹ thuật và y tế.

4. Nhà quản lý và hoạch định chính sách quân sự:

   • Sử dụng kết quả nghiên cứu để xây dựng tiêu chuẩn sức khỏe, điều kiện làm việc và chính sách hỗ trợ phù hợp cho lực lượng Hải quân hiện đại.

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao tiếng ồn trên tàu Gepard lại ảnh hưởng nghiêm trọng đến sức khỏe thủy thủ?
   Tiếng ồn trong khoang máy tàu thường vượt mức 85 dBA, gây giảm thính lực nghề nghiệp, rối loạn thần kinh thực vật, mất tập trung và tăng nguy cơ bệnh tim mạch. Tiếng ồn kéo dài làm tổn thương thính giác không hồi phục, ảnh hưởng đến hiệu quả công việc.

2. Phương pháp đo thính lực 2 tần số có ưu điểm gì so với đo thính lực 11 tần số?
   Phương pháp đo 2 tần số đơn giản, nhanh chóng, dễ thực hiện tại quân y tuyến đơn vị với trang thiết bị hạn chế, giúp phát hiện sớm giảm thính lực do tiếng ồn, thuận tiện cho việc sàng lọc và theo dõi định kỳ.

3. Các biện pháp kỹ thuật nào được áp dụng để giảm nhiệt độ trong khoang máy tàu?
   Sử dụng lớp cách nhiệt quanh nồi hơi, tua bin; thông gió hút khí nóng; phun khí mát với tốc độ gió điều chỉnh; sử dụng quạt bàn hoặc quạt gắn tường theo chu kỳ nghỉ – làm việc để tăng hiệu quả làm mát.

4. Tại sao thủy thủ làm việc ca kíp lại dễ bị rối loạn giấc ngủ và căng thẳng tâm lý?
   Lao động ca kíp làm đảo lộn nhịp sinh học ngày đêm, gây rối loạn bài tiết hormone, giảm chất lượng giấc ngủ, tăng nguy cơ trầm cảm, mất tập trung và các bệnh mạn tính như tim mạch, tiêu hóa.

5. Làm thế nào để lựa chọn thiết bị bảo hộ cá nhân chống ồn phù hợp cho thủy thủ?
   Cần thử nghiệm các loại nút tai và chụp tai trên từng nhóm ngành nghề, đánh giá khả năng giảm ồn, mức độ thoải mái và ảnh hưởng đến tiếp nhận tín hiệu chỉ huy để lựa chọn thiết bị phù hợp nhất.

Kết luận

• Điều kiện lao động trên tàu hộ tống lớp Gepard có nhiều yếu tố bất lợi như nhiệt độ cao, tiếng ồn vượt ngưỡng, rung lắc mạnh và vi khí hậu ngột ngạt, ảnh hưởng tiêu cực đến sức khỏe thủy thủ.
• Tỷ lệ giảm thính lực nghề nghiệp và các bệnh lý nhiễm khuẩn, hô hấp, tim mạch, tâm thần ở thủy thủ là khá cao, gây ảnh hưởng đến hiệu quả công tác.
• Thiết bị bảo hộ cá nhân chống ồn và phương pháp đo thính lực 2 tần số được đánh giá là hiệu quả, phù hợp với điều kiện quân y tuyến đơn vị.
• Cần triển khai các biện pháp cải thiện vi khí hậu, nâng cao dinh dưỡng, tổ chức lao động hợp lý và hỗ trợ tâm lý cho thủy thủ.
• Các bước tiếp theo bao gồm đào tạo nhân viên quân y, trang bị thiết bị bảo hộ, áp dụng phương pháp đo thính lực định kỳ và giám sát sức khỏe liên tục nhằm bảo vệ và nâng cao sức khỏe thủy thủ trên tàu Gepard.

Kêu gọi hành động: Các đơn vị Hải quân cần ưu tiên triển khai các giải pháp bảo vệ sức khỏe thủy thủ, đồng thời tiếp tục nghiên cứu mở rộng để hoàn thiện chính sách và kỹ thuật bảo hộ phù hợp với đặc thù môi trường lao động trên tàu chiến đấu hiện đại.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. ĐIỀU KIỆN LAO ĐỘNG CỦA THỦY THỦ TÀU CHIẾN ĐẤU MẶT NƯỚC 1. Khái niệm và phân loại tàu chiến đấu mặt nước - Khái niệm: tàu chiến là tàu được trang bị vũ khí, tổ hợp vũ khí và phương tiện kỹ thuật quân sự khác để tác chiến và phục vụ tác chiến ở các vùng nước (biển, sông, hồ…) [4]. - Phân loại tàu chiến đấu mặt nước Theo công dụng: tàu tuần dương, tàu khu trục, tàu hộ vệ, tàu quét mìn, tàu sân bay, tàu đổ bộ, tàu săn ngầm… Theo trang bị vũ khí chính: tàu pháo, tàu tên lửa, tàu phóng lôi… Theo môi trường hoạt động: tàu mặt nước, tàu ngầm.

Theo dạng năng lượng của động cơ: tàu nguyên tử (hạt nhân), tàu chạy nhiên liệu thường (diezen, tuabin khí), tàu chạy bằng hơi nước. Theo kết cấu dẫn động: tàu chân vịt, tàu chạy bằng bơm thủy lực (phản lực)… Ngoài ra, tàu chiến còn được phân loại theo đặc điểm chiến thuật: tàu chủ lực, tàu phụ (của hạm đội), tàu dùng cho mục đích chiến lược (mang vũ khí và tạo các đòn đánh chiến lược) và tàu dùng cho mục đích chiến thuật (mang vũ khí và thực hiện nhiệm vũ chiến thuật)… Các tàu chiến (cả tàu mặt nước và tàu ngầm) được chế tạo theo cùng một thiết kế, gọi là lớp (kiểu). - Tàu hộ tống: tàu chiến mặt nước có nhiệm vụ trinh sát, hộ tống, bảo vệ các tàu chiến (hoặc đoàn tàu chiến) khác trong tác chiến, hành quân, ra vào căn cứ. Có thể dùng để bảo vệ cảng, bảo vệ căn cứ và tuần tiễu ven biển, trên sông.

Được chia ra: tàu hộ vệ hạng nặng và tàu hộ vệ hạng nhẹ. Tàu hộ vệ hạng nặng có lượng giãn nước từ 600-3.000 tấn (đặc biệt có tàu trên 3.000 tấn), tốc độ tới 35 hải lý/giờ (65 km/h). Tàu hộ vệ hạng nhẹ có lượng choán nước dưới 150 tấn, tốc độc tới 40 hải lý/giờ, trang bị pháo 40 mm, súng máy phòng không… Trên tàu hộ vệ có thiết bị thủy âm và thiết bị vô tuyến [4]. Tàu Gepard thuộc lớp tàu hộ tống.

Tàu có 10 khoang kích nước với 3 tầng. Tàu dài 102m và rộng 13,7m. Tàu có 3 máy chính, 2 tuabin, 1 động cơ diesel. Động cơ Tuabin có công suất 19.500 mã lực, động cơ Diesel có công suất 8000 mã lực và 3 máy phát điện có công suất 600 kw/máy [4].

Hiện mới có Nga và Việt Nam sở hữu lớp tàu Gepard này. Đặc điểm hoạt động của thủy thủ tàu chiến đấu mặt nước Trên tàu chiến, thủy thủ được phân làm các ngành nghề đặc trưng, gồm: Hàng hải, Vũ khí, Tên lửa, Ngư lôi, Thông tin, Rada, Sona, Cơ điện, Thợ máy, Quân y và Hậu cần. Nhiệm vụ cụ thể của mỗi ngành nghề như sau: + Ngành 1: Hàng hải Khai thác, vận hành la bàn, hệ thống lái tàu, máy tác nghiệp tự động, máy tính đường, máy đo sâu, Rada hàng hải, hải đồ điện tử, hệ thống định vị toàn cầu, hệ thống an toàn và cứu nạn hàng hải toàn cầu, hệ thống tích hợp hàng hải. Xác định vị trí tàu và theo dõi đường đi của tàu [2].

+ Ngành 2-3: Vũ khí, Tên lửa, Ngư lôi Tên lửa tàu: khai thác, vận hành bộ khí tài tên lửa, tính toán sử dụng vũ khí tên lửa có hiệu quả, thực hiện kiểm tra, bảo quản, bảo dưỡng kỹ thuật và sửa chữa bộ khí tài tên lửa, vũ khí pháo tàu [2]. Pháo tàu: khai thác, vận hành các trang thiết bị kỹ thuật thuộc ngành pháo, chuẩn bị chiến đấu, tổ chức chiến đấu, tính toán sử dụng vũ khí pháo có hiệu quả và thực hiện các chế độ huấn luyện, kiểm tra, bảo quản, bảo dưỡng kỹ thuật và sửa chữa vũ khí, khí tài thuộc ngành pháo trên tàu [2]. Ngư lôi - Chống ngầm: khai thác, vận hành ngư lôi, bom phản lực chống ngầm, hệ thống điều khiền hoả lực, hệ thống dẫn động điều khiển thiết bị phóng. Huấn luyện chuẩn bị chiến đấu, chiến đấu, kiểm tra, bảo quản, bảo dưỡng kỹ thuật, sửa chữa vũ khí, khí tài thuộc ngành [2].

Thủy lôi - Chống thủy lôi: khai thác, vận hành thuỷ lôi, khí tài dò tìm, thiết bị rà quét thuỷ lôi và các hệ thống điều khiển từ xa thiết bị ngầm. Huấn luyện chuẩn bị chiến đấu, chiến đấu, tính toán sử dụng có hiệu quả vũ khí thủy lôi, chống thuỷ lôi trong chiến đấu, kiểm tra, bảo quản, bảo dưỡng kỹ thuật và sửa chữa vũ khí, khí tài trên tàu [2]. + Ngành 4-6-7: Thông tin, Rada, Sona Rada, Sona Hải quân: khai thác, vận hành Rada, Sona, thiết bị tác chiến điện tử. Thực hiện các chế độ, quy trình kiểm tra, bảo quản, bảo dưỡng kỹ thuật và sửa chữa trang bị, khí tài thuộc ngành [2].

Thông tin Hải quân: khai thác, vận hành thiết bị thu phát vô tuyến điện, hữu tuyến điện và thông tin vi ba, thông thoại nội bộ trên tàu. Thực hiện kiểm tra, bảo quản, bảo dưỡng kỹ thuật và sửa chữa trang bị, khí tài trên tàu [2]. + Ngành 5: Cơ điện, Thợ máy Cơ điện: khai thác và vận hành hệ thống điện tàu, máy phụ và các hệ thống trên tàu, hệ trục chân vịt và trạm điện tàu. Thực hiện quy trình kiểm tra, bảo quản, bảo dưỡng kỹ thuật và sửa chữa máy móc, trang thiết bị thuộc ngành [2].

Ngành Máy tàu: khai thác, vận hành máy chính, máy phụ và các hệ thống trên tàu, hệ trục chân vịt. Thực hiện các chế độ kiểm tra, bảo quản, bảo dưỡng và sửa chữa máy móc, trang thiết bị thuộc ngành [2]. + Ngành tổng hợp: Quân y, Hậu cần. Quân y tàu: đảm bảo cơ số thuốc; tổ chức các hoạt động vệ sinh phòng dịch trên tàu; theo dõi, giám sát sức khỏe cho thủy thủ; thực hiện các biện pháp cấp cứu ban đầu cho thủy thủ trên tàu [2].

Hậu cần: đảo đảm toàn bộ công tác hậu cần trên tàu, bảo đảm vệ sinh tàu, đảm bảo chế độ ăn và khẩu phần ăn cho thủy thủ [2]. Môi trường lao động trên tàu chiến đấu mặt nước Môi trường lao động là khoảng không gian lao động của con người, được hình thành do điều kiện lao động sản xuất của trang thiết bị, kỹ thuật công nghệ, diễn ra trong quá trình lao động, kết hợp với các yếu tố của môi trường tự nhiên về thời tiết, khí hậu tại nơi lao động [36], [70]. Điều kiện sống của các thuỷ thủ trên tàu có thể chia thành 2 nhóm: yếu tố tác động thường xuyên (điều kiện bố trí, khí hậu vùng biển hoạt động, vi khí hậu và các yếu tố môi trường bất lợi trên tàu.) và các yếu tố tác động theo chu kỳ (bức xạ điện từ, rung xóc, hơi khí độc). Khi đi biển, cơ thể thủy thủ chịu tác động đồng thời và thường xuyên của hàng loạt các yếu tố vật lý, hóa học, sinh học, xã hội trên tàu.

Các yếu tố tương tác lẫn nhau gây ảnh hưởng đến thủy thủ [56]. Môi trường tự nhiên Môi trường tự nhiên là yếu tố đầu tiên ảnh hưởng đến sức khỏe thủy thủ, đặc biệt là môi trường tự nhiên trên biển. Nếu như trên bờ, người lao động có nhiều biện pháp ngăn ngừa, phòng tránh những điều kiện khắc nghiệt của thiên nhiên thì trên biển, người lao động phải hàng ngày, hàng giờ đối mặt trực tiếp với những nguy hiểm, rủi ro. * Ảnh hưởng của dông, gió, bão Trên bề mặt trái đất, biển là nơi hình thành các cơn áp thấp, dông, bão và các trận cuồng phong gây nên những trận biển động với độ cao của sóng rất lớn và ảnh hưởng nghiêm trọng đến các hoạt động tác chiến cũng như an toàn sinh mạng của thủy thủ.

Trung bình hàng năm có 10-12 cơn bão và 2-4 áp thấp nhiệt đới hoạt động ở biển Đông [7]. * Ảnh hưởng của sóng biển Khi lao động trên biển, sóng biển gây chòng chành tàu và dẫn đến say sóng. Say sóng là do sự kích thích của các dao động trên tàu dưới ảnh hưởng của sóng biển mà sinh ra, biểu hiện chủ yếu là buồn nôn và nôn. Đối với Hải quân, say sóng là một hiện tượng rất phổ biến, ảnh hưởng không ít tới sức khỏe và sức chiến đấu của thủy thủ, nhất là trong điều kiện thời tiết xấu, điều kiện sinh hoạt khó khăn, chật hẹp [44].

Các hình thức dao động của tàu trên mặt biển: Dao động trước sau lấy trục hoành của tàu làm tâm. Dao động toàn thân tàu theo hướng lên xuống. Dao động toàn thân tàu lắc lư theo hướng phải – trái. Dao động của tàu quay xung quanh tâm điểm.

Các dao động chủ yếu là hình thức dao động 1 và 2. Các hình thức dao động không đơn độc, riêng biệt mà phối hợp nhau. Những hình thức dao động đó ảnh hưởng rất nhiều đến cơ thể và đưa đến say sóng [44]. Nguyễn Anh Tuấn và cs (2015) đã nghiên cứu và xác định được chỉ số gây say sóng trong chuyển động tàu để đánh giá sự thoải mái của hành khách trên tàu.

Tác giả đã sử dụng chương trình tính toán MSI dựa trên các phổ năng lượng sóng, ước lượng tốc độ phù hợp để điều khiển tàu giúp hạn chế say sóng [120]. Sóng biển trong dông bão có thể đe dọa an toàn sinh mạng của thủy thủ và là nguyên nhân tạo ra các stress về tâm sinh lý của thủy thủ [63]. Trần Quỳnh Chi (2003) nghiên cứu phản ứng của cơ thể với nghiệm pháp gia tốc liên tục Coriolis cho thấy: nhóm thủy thủ chịu sóng tốt chịu được nghiệm pháp >2 phút, các biểu hiện lâm sàng gần như hoàn toàn bình thường (chỉ có 20% có chóng mặt nhẹ), chỉ số thần kinh thực vật tăng biểu hiện xu hướng cường chức năng thần kinh giao cảm. Nhóm chịu sóng kém (không chịu được hết thời gian quy định của nghiệm pháp, <2 phút) có biểu hiện lâm sàng của say sóng rầm rộ (hoa mắt, chóng mặt, buồn nôn, nôn…), đáp ứng của hệ tim mạch và hệ thần kinh thực vật theo hướng cường hệ thần kinh phó giao cảm.

Nhóm say sóng trung bình có biểu hiện say sóng nhẹ hơn nhóm trên. Chức năng hệ tim mạch và hệ thần kinh thực vật hầu như không thay đổi (tần số mạch, huyết áp và chỉ số thần kinh thực vật không thay đổi hoặc chỉ tăng không đáng kể) [17]. * Ảnh hưởng của nhiệt độ không khí và bức xạ mặt trời Khi lao động trên biển, con người chịu tác động trực tiếp của nhiệt độ không khí nóng vào mùa hè và lạnh vào mùa đông. Về mùa hè, ngoài các bức xạ trực tiếp từ mặt trời chiếu xuống, người lao động trên biển còn phải chịu sức nóng do các máy móc hoạt động.

Chính điều này làm cho nhiệt độ bên trong con tàu tăng lên từ 50C đến 100C [2].