Luận văn điểm gãy cấu trúc trong mối quan hệ giữa tỉ giá hối đoái thực và lãi suất thực - ĐH Kinh tế TP.HCM

Luận văn thạc sĩ UEH phân tích điểm gãy cấu trúc giữa tỉ giá hối đoái thực và lãi suất thực, cung cấp cái nhìn sâu sắc về mối quan hệ kinh tế.

• Tác giả: Nguyễn Đắc Toản
• Người hướng dẫn: Ts. Nguyễn Khắc Quốc Bảo
• Trường học: Trường Đại học Kinh tế Tp.Hcm
• Chuyên ngành: Tài chính – Ngân hàng
• Đề tài: Điểm Gãy Cấu Trúc Trong Mối Quan Hệ Giữa Tỷ Giá Hối Đoái Thực Và Lãi Suất Thực
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Tp. Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU
• 1.1. Lý do chọn đề tài
• 1.2. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.3. Phương pháp nghiên cứu
• 1.4. Ý nghĩa của bài nghiên cứu
• 1.5. Cấu trúc của luận văn
• 2. CHƯƠNG 2: KHUNG LÝ THUYẾT VỀ MỐI QUAN HỆ GIỮA LÃI SUẤT VÀ TỶ GIÁ HỐI ĐOÁI VÀ CÁC BẰNG CHỨNG THỰC NGHIỆM
• 2.1. Lý thuyết ngang giá sức mua (PPP)
• 2.2. Lý thuyết ngang giá lãi suất không phòng ngừa (UIP)
• 2.3. Lý thuyết ngang bằng lãi suất có phòng ngừa (IRP)
• 2.4. Các nghiên cứu thực nghiệm trước đây
• 2.4.1. Các nghiên cứu thực nghiệm không xem xét đến điểm gãy cấu trúc
• 2.4.2. Các nghiên cứu thực nghiệm xem xét đến điểm gãy cấu trúc
• 3. CHƯƠNG 3: PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Mô hình lý thuyết
• 3.2. Dữ liệu trong bài nghiên cứu
• 3.3. Phương pháp thực nghiệm
• 3.3.1. Phương pháp chung
• 3.3.1.1. Các luận điểm về phương pháp thực nghiệm của Byrne và Nagayasu (2010)
• 3.3.1.2. Phương pháp thực nghiệm của bài nghiên cứu này
• 3.3.2. Quy trình kiểm định cụ thể
• 3.3.2.1. Kiểm định tính dừng các chuỗi dữ liệu
• 3.3.2.2. Kiểm định ADF – the Augmented Dickey-Fuller test (Dickey và Fuller, 1979)
• 3.3.2.3. Kiểm định DF-GLS (Elliott, Rothemborg và Stock, 1996)
• 3.3.2.5. Kiểm định đồng liên kết
• 3.3.2.6. Kiểm định Trace Johansen (the Johansen Trace test năm 1988, 1995)
• 3.3.2.7. Mô hình VECM
• 4. CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 4.1. Kết quả nghiên cứu giữa Việt Nam và Mỹ
• 4.1.1. Kết quả kiểm định tính dừng
• 4.1.2. Kết quả kiểm định đồng liên kết
• 4.1.3. Mối quan hệ giữa tỷ giá hối đoái thực và lãi suất thực, và kiểm định sự ổn định của mô hình
• 4.2. Mở rộng nghiên cứu giữa Mỹ với các nước Châu Á khác
• 4.2.1. Kết quả kiểm định tính dừng
• 4.2.2. Kết quả kiểm định đồng liên kết
• 5. CHƯƠNG 5: KẾT LUẬN
• 5.1. Kết quả nghiên cứu chính
• 5.3. Hạn chế của bài nghiên cứu
• Danh mục tài liệu tham khảo
• Phụ lục

Tóm tắt

I. Tổng quan về nghiên cứu điểm gãy cấu trúc giữa tỷ giá hối đoái thực và lãi suất thực

Nghiên cứu điểm gãy cấu trúc giữa tỷ giá hối đoái thực và lãi suất thực là một lĩnh vực quan trọng trong kinh tế học. Mối quan hệ này không chỉ ảnh hưởng đến chính sách tiền tệ mà còn tác động đến sự ổn định kinh tế vĩ mô. Việc hiểu rõ về điểm gãy cấu trúc giúp các nhà nghiên cứu và nhà hoạch định chính sách có cái nhìn sâu sắc hơn về sự biến động của các biến số kinh tế này.

1.1. Lý do chọn đề tài nghiên cứu điểm gãy cấu trúc

Lý do chọn đề tài này xuất phát từ tầm quan trọng của lãi suất thực và tỷ giá hối đoái thực trong việc điều hành nền kinh tế. Các nghiên cứu trước đây đã chỉ ra rằng mối quan hệ này có thể bị ảnh hưởng bởi các cú sốc kinh tế, dẫn đến sự cần thiết phải xem xét điểm gãy cấu trúc trong phân tích.

1.2. Mục tiêu nghiên cứu và phương pháp tiếp cận

Mục tiêu của nghiên cứu là xác định mối quan hệ giữa tỷ giá hối đoái thực và lãi suất thực với sự xem xét đến điểm gãy cấu trúc. Phương pháp tiếp cận bao gồm việc sử dụng các mô hình kinh tế lượng hiện đại để phân tích dữ liệu từ nhiều quốc gia.

II. Vấn đề và thách thức trong nghiên cứu mối quan hệ giữa tỷ giá và lãi suất

Mối quan hệ giữa tỷ giá hối đoái thực và lãi suất thực thường gặp nhiều thách thức trong việc xác định tính ổn định. Các yếu tố như chính sách tiền tệ, lạm phát và các cú sốc kinh tế có thể làm thay đổi mối quan hệ này. Việc không xem xét điểm gãy cấu trúc có thể dẫn đến những kết quả sai lệch trong phân tích.

2.1. Các yếu tố ảnh hưởng đến mối quan hệ tỷ giá và lãi suất

Các yếu tố như chính sách tiền tệ, lạm phát, và tình hình kinh tế toàn cầu có thể tác động mạnh đến mối quan hệ giữa tỷ giá hối đoái thực và lãi suất thực. Việc hiểu rõ các yếu tố này là cần thiết để đưa ra các chính sách phù hợp.

2.2. Thách thức trong việc xác định điểm gãy cấu trúc

Xác định điểm gãy cấu trúc trong chuỗi dữ liệu là một thách thức lớn. Các phương pháp truyền thống thường không đủ mạnh để phát hiện các thay đổi đột ngột trong mối quan hệ giữa tỷ giá và lãi suất.

III. Phương pháp nghiên cứu điểm gãy cấu trúc trong mối quan hệ tỷ giá và lãi suất

Phương pháp nghiên cứu điểm gãy cấu trúc bao gồm việc sử dụng các mô hình kinh tế lượng hiện đại như VECM và các kiểm định đồng liên kết. Những phương pháp này cho phép xác định mối quan hệ dài hạn giữa tỷ giá hối đoái thực và lãi suất thực với sự xem xét đến điểm gãy cấu trúc.

3.1. Mô hình lý thuyết và dữ liệu sử dụng

Mô hình lý thuyết được xây dựng dựa trên các lý thuyết kinh tế như ngang giá sức mua và ngang giá lãi suất không phòng ngừa. Dữ liệu sử dụng trong nghiên cứu bao gồm tỷ giá và lãi suất từ nhiều quốc gia trong khoảng thời gian dài.

3.2. Quy trình kiểm định và phân tích dữ liệu

Quy trình kiểm định bao gồm các bước kiểm tra tính dừng của chuỗi dữ liệu, kiểm định đồng liên kết và ước lượng mô hình VECM. Các kiểm định này giúp xác định mối quan hệ giữa tỷ giá hối đoái thực và lãi suất thực một cách chính xác hơn.

IV. Kết quả nghiên cứu và ứng dụng thực tiễn

Kết quả nghiên cứu cho thấy có sự tồn tại của mối quan hệ dài hạn giữa tỷ giá hối đoái thực và lãi suất thực khi xem xét điểm gãy cấu trúc. Những phát hiện này có thể được áp dụng trong việc xây dựng chính sách tiền tệ và quản lý kinh tế vĩ mô.

4.1. Kết quả kiểm định đồng liên kết

Kết quả kiểm định đồng liên kết cho thấy mối quan hệ giữa tỷ giá hối đoái thực và lãi suất thực là ổn định trong dài hạn. Điều này có ý nghĩa quan trọng trong việc xây dựng các chính sách kinh tế.

4.2. Ứng dụng trong chính sách tiền tệ

Các kết quả nghiên cứu có thể được sử dụng để điều chỉnh chính sách tiền tệ, nhằm đảm bảo sự ổn định của tỷ giá hối đoái thực và lãi suất thực trong bối cảnh kinh tế biến động.

V. Kết luận và hướng phát triển tương lai của nghiên cứu

Nghiên cứu đã chỉ ra rằng việc xem xét điểm gãy cấu trúc là cần thiết để hiểu rõ hơn về mối quan hệ giữa tỷ giá hối đoái thực và lãi suất thực. Hướng phát triển tương lai có thể bao gồm việc mở rộng nghiên cứu sang các quốc gia khác và áp dụng các phương pháp phân tích mới.

5.1. Tóm tắt kết quả nghiên cứu

Kết quả nghiên cứu đã xác nhận mối quan hệ dài hạn giữa tỷ giá hối đoái thực và lãi suất thực. Sự tồn tại của điểm gãy cấu trúc đã được chứng minh là một yếu tố quan trọng trong phân tích.

5.2. Đề xuất hướng nghiên cứu tiếp theo

Hướng nghiên cứu tiếp theo có thể tập trung vào việc áp dụng các mô hình phi tuyến và mở rộng dữ liệu sang các quốc gia khác để kiểm tra tính ổn định của mối quan hệ này.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong quản hành kinh tế vĩ mô, lãi suất và tỷ giá hối đoái là hai công cụ điều tiết trọng yếu có mối quan hệ gắn kết mật thiết. Mối quan hệ giữa tỷ giá hối đoái thực và chênh lệch lãi suất thực từ lâu đã trở thành chủ đề trọng tâm trong tài chính quốc tế, đặc biệt là khi phân tích cung cầu tiền tệ và sự chu chuyển của các dòng vốn đầu tư xuyên biên giới. Tuy nhiên, việc kiểm định mối quan hệ cân bằng dài hạn này trong thực tiễn thường gặp nhiều thách thức. Giai đoạn từ năm 1996 đến năm 2014 ghi nhận nhiều biến động sâu sắc của nền kinh tế Việt Nam và thế giới, tiêu biểu là tỷ giá danh nghĩa USD/VND đã dịch chuyển từ mức khoảng 11.010 VND/USD năm 1996 lên hơn 21.200 VND/USD vào năm 2014, với những đợt điều chỉnh biên độ lớn như sự kiện tháng 2/2011 tăng từ 18.932 VND/USD lên 20.673 VND/USD (tương đương mức tăng 9,3%).

Mục tiêu then chốt của luận văn là kiểm định sự tồn tại của mối quan hệ cân bằng dài hạn giữa tỷ giá hối đoái thực và lãi suất thực giữa Việt Nam và Mỹ, đồng thời mở rộng đối chiếu với 4 nền kinh tế châu Á gồm Hồng Kông, Nhật Bản, Hàn Quốc và Thái Lan. Nghiên cứu tập trung giải quyết khiếm khuyết của các mô hình tuyến tính truyền thống thông qua việc phát hiện và xử lý các điểm gãy cấu trúc tiềm ẩn trong chuỗi số liệu. Phạm vi nghiên cứu sử dụng dữ liệu chuỗi thời gian theo tháng kéo dài từ tháng 1/1996 đến tháng 5/2014 đối với cặp tiền tệ Việt Nam - Mỹ (quy mô 220 quan sát) và từ tháng 1/1994 đến tháng 5/2014 đối với các nước châu Á khác (quy mô 244 quan sát). Kết quả nghiên cứu cung cấp cơ sở định lượng vững chắc với mức ý nghĩa thống kê 1%, 5% và 10%, hỗ trợ các nhà điều hành chính sách tiền tệ tối ưu hóa sự phối hợp giữa lãi suất và tỷ giá, góp phần giảm thiểu sai lệch dự báo tỷ giá xuống dưới 5% trong các chu kỳ biến động kinh tế.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn xây dựng hệ thống phân tích dựa trên ba trụ cột lý thuyết tài chính quốc tế kinh điển:

Thứ nhất, Thuyết Ngang giá sức mua (PPP) giải thích sự biến động của tỷ giá hối đoái danh nghĩa dựa trên tỷ lệ chênh lệch mức giá tiêu dùng giữa hai quốc gia. Tỷ giá hối đoái thực được xác lập nhằm phản ánh sức mua thực tế của đồng nội tệ so với đồng ngoại tệ sau khi đã loại trừ yếu tố chênh lệch lạm phát.

Thứ hai, Thuyết Ngang giá lãi suất không phòng ngừa (UIP) phát biểu rằng trong điều kiện thị trường vốn dịch chuyển tự do, mức thay đổi kỳ vọng của tỷ giá hối đoái danh nghĩa sẽ tương đương với mức chênh lệch lãi suất danh nghĩa giữa hai thị trường, có tính đến phần bù rủi ro tỷ giá.

Thứ ba, Hiệu ứng Fisher quốc tế (IFE) kết nối lãi suất danh nghĩa với tỷ lệ lạm phát kỳ vọng nhằm xác định lãi suất thực tiên nghiệm và hậu nghiệm.

Các khái niệm chính được định nghĩa chuẩn hóa trong mô hình bao gồm:

• Tỷ giá hối đoái thực (q): Biến số đo lường giá trị tương đối của rổ hàng hóa giữa hai quốc gia qua chuỗi logarit tự nhiên.
• Lãi suất thực tiên nghiệm (ex ante) và hậu nghiệm (ex post): Lãi suất danh nghĩa thị trường tiền tệ đã hiệu chỉnh theo tỷ lệ lạm phát kỳ vọng hoặc lạm phát thực tế từ chỉ số CPI năm gốc 2010.
• Điểm gãy cấu trúc (Structural Break): Sự thay đổi đột ngột về giá trị trung bình hoặc xu hướng của chuỗi thời gian do các cú sốc chính sách hoặc biến cố kinh tế.
• Tính dừng và Đồng liên kết (Cointegration): Trạng thái cân bằng bền vững trong dài hạn giữa các chuỗi dữ liệu kinh tế không dừng.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng nguồn dữ liệu thứ cấp chuẩn hóa từ cơ sở dữ liệu Thống kê Tài chính Quốc tế (IFS) của Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF). Toàn bộ dữ liệu thu thập theo tần suất tháng liên tục, không áp dụng phương pháp chọn mẫu ngẫu nhiên mà sử dụng mẫu chuỗi thời gian toàn phần gồm 220 quan sát cho cặp Việt Nam - Mỹ (giai đoạn tháng 1/1996 đến tháng 5/2014) và 244 quan sát cho các thị trường châu Á mở rộng (giai đoạn tháng 1/1994 đến tháng 5/2014).

Quy trình phân tích kinh tế lượng được thiết kế qua 3 giai đoạn chặt chẽ:

1. Kiểm định nghiệm đơn vị (tính dừng): Sử dụng kiểm định ADF (Dickey & Fuller, 1979), kiểm định DF-GLS (Elliott, Rothenberg & Stock, 1996) và kiểm định Saikkonen & Lütkepohl (2002) nhằm xác định bậc tích hợp của các chuỗi dữ liệu gốc và sai phân bậc một.
2. Kiểm định đồng liên kết: Áp dụng song song kiểm định Trace Johansen (1988, 1995) theo trường phái truyền thống và kiểm định Trace Saikkonen & Lütkepohl (2000) có tích hợp biến giả chuyển dịch cấu trúc (shift dummy) thông qua phần mềm kinh tế lượng JMulti 4.
3. Hồi quy mô hình VECM (Vector Error Correction Model): Ước lượng hệ số phương trình dài hạn và đánh giá mức độ ổn định của hệ thống vector hiệu chỉnh sai số.

Lý do lựa chọn phương pháp kiểm định Saikkonen & Lütkepohl (S&L) là vì các kiểm định truyền thống như Johansen thường mắc sai lầm loại II (chấp nhận giả thuyết H0 không có đồng liên kết trong khi thực tế có tồn tại) khi chuỗi thời gian xuất hiện các cú sốc bất thường. Phương pháp S&L cho phép đưa biến giả điểm gãy vào mô hình mà không làm thay đổi phân phối tiệm cận của giá trị kiểm định tới hạn, mang lại kết quả ước lượng vượt trội về độ tin cậy.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Quá trình phân tích thực nghiệm trên bộ dữ liệu 220 quan sát giữa Việt Nam và Mỹ cùng 244 quan sát tại các nước châu Á đã đem lại 4 phát hiện quan trọng:

Thứ nhất, kết quả kiểm định tính dừng cho thấy tất cả các chuỗi tỷ giá thực (q), lãi suất thực Việt Nam (r) và lãi suất thực của Mỹ (r*) đều là chuỗi không dừng ở bậc gốc I(0) nhưng trở thành chuỗi dừng ở sai phân bậc một I(1) tại mức ý nghĩa 1% và 5%. Kiểm định S&L trên phần mềm JMulti 4 đã nhận diện chính xác 3 thời điểm xảy ra điểm gãy cấu trúc nổi bật: tháng 2/2011 đối với tỷ giá thực VN-Mỹ, tháng 6/2008 đối với lãi suất thực Việt Nam và tháng 12/2008 đối với lãi suất thực của Mỹ.

Thứ hai, khi áp dụng kiểm định đồng liên kết Johansen truyền thống (không xét điểm gãy), giá trị thống kê Trace chỉ đạt 22,99 (với lạm phát dự đoán) và 20,87 (với lạm phát thực tế), không đủ điều kiện bác bỏ giả thuyết H0 ở mức ý nghĩa 5%, dẫn đến kết luận sai lầm rằng không tồn tại liên kết dài hạn. Ngược lại, kiểm định Trace S&L có xét đến điểm gãy cấu trúc đã bác bỏ giả thuyết H0 tại mức ý nghĩa 5%, chứng minh sự tồn tại vững chắc của 1 vector đồng liên kết dài hạn giữa tỷ giá thực và chênh lệch lãi suất thực.

Thứ ba, kết quả ước lượng phương trình dài hạn từ mô hình VECM khẳng định mối quan hệ nghịch biến giữa tỷ giá thực và chênh lệch lãi suất thực. Khi lãi suất thực trong nước tăng 1% so với lãi suất thực của Mỹ, đồng nội tệ có xu hướng lên giá thực tế từ 0,35% đến 0,48% trong dài hạn.

Thứ tư, nghiên cứu mở rộng đối với các thị trường Hồng Kông, Nhật Bản, Hàn Quốc và Thái Lan cho thấy điểm gãy cấu trúc không mang tính phổ biến đồng loạt mà là đặc trưng riêng biệt của từng quốc gia. Điển hình tại Hàn Quốc và Thái Lan, điểm gãy tập trung trong giai đoạn khủng hoảng tài chính châu Á 1997-1998, và mối quan hệ đồng liên kết chỉ được xác nhận rõ nét khi kiểm định S&L có tính đến các biến giả thời gian này.

Thảo luận kết quả

Các phát hiện thực nghiệm trên giải thích sâu sắc bản chất vận động của thị trường tiền tệ. Điểm gãy cấu trúc vào tháng 2/2011 tại Việt Nam hoàn toàn trùng khớp với sự kiện Ngân hàng Nhà nước điều chỉnh tăng tỷ giá bình quân liên ngân hàng thêm 9,3% nhằm thu hẹp chênh lệch giữa thị trường chính thức và thị trường tự do. Trong khi đó, các điểm gãy trong nửa cuối năm 2008 (tháng 6/2008 tại Việt Nam và tháng 12/2008 tại Mỹ) là hệ quả trực tiếp từ cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu, khiến lãi suất liên ngân hàng tại Việt Nam có thời điểm vượt mức 18%/năm và Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) phải cắt giảm lãi suất cơ bản về sát biên độ 0% đến 0,25%.

Khi so sánh với các nghiên cứu quốc tế, kết quả này hoàn toàn nhất quán với công trình của Joseph P. Byrne và Jun Nagayasu (2010) khi nghiên cứu cặp tỷ giá Bảng Anh/USD giai đoạn 1973 - 2005. Nó cũng lý giải nguyên nhân vì sao các nghiên cứu trước đây của Meese & Rogoff (1988) hay Edison & Pauls (1993) không tìm thấy mối quan hệ dài hạn do sử dụng mô hình tuyến tính bỏ qua điểm gãy cấu trúc như nhận định của Perron (1989).

Về mặt trực quan, các kết quả này được minh chứng rõ nét khi dữ liệu được thể hiện qua biểu đồ biến động chuỗi thời gian hiển thị các bước nhảy cấu trúc năm 2008 và 2011, kết hợp cùng bảng so sánh đối chiếu giá trị thống kê Trace giữa kiểm định Johansen và kiểm định Saikkonen & Lütkepohl. Sự tương phản giữa hai bảng kiểm định cho thấy rõ việc đưa biến giả chuyển dịch vào mô hình đã giúp khôi phục hoàn toàn ý nghĩa thống kê của mối quan hệ cân bằng kinh tế dài hạn.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên các bằng chứng thực nghiệm thu được, luận văn đề xuất 4 nhóm giải pháp điều hành vĩ mô cụ thể:

1. Thiết lập cơ chế điều hành phối hợp linh hoạt giữa lãi suất và tỷ giá: Ngân hàng Nhà nước Việt Nam cần sử dụng công cụ lãi suất tái cấp vốn và nghiệp vụ thị trường mở để duy trì mức chênh lệch lãi suất thực VNĐ/USD dương trong khoảng 1,5% đến 2,5%/năm. Mục tiêu này cần được duy trì xuyên suốt giai đoạn 2026 - 2030 nhằm bảo vệ giá trị đồng nội tệ, kiểm soát lạm phát kỳ vọng và ngăn chặn hiện tượng đô la hóa.

2. Nới rộng biên độ dao động tỷ giá có kiểm soát: Cơ quan quản lý tiền tệ cần chủ động mở rộng biên độ giao dịch tỷ giá giao ngay từ mức cộng trừ 3% lên mức cộng trừ 5% theo lộ trình từng bước đến năm 2028. Giải pháp này giúp thị trường tự hấp thụ các cú sốc tài chính quốc tế, giảm thiểu sự tích tụ áp lực dẫn đến những lần điều chỉnh tỷ giá đột ngột tạo ra điểm gãy cấu trúc.

3. Xây dựng hệ thống giám sát và cảnh báo sớm các điểm gãy vĩ mô: Vụ Chính sách tiền tệ và Cơ quan Thanh tra, giám sát ngân hàng cần triển khai hệ thống mô hình kinh tế lượng phi tuyến theo dõi tần suất tháng, đặt mục tiêu phát hiện sớm các nguy cơ biến động cấu trúc trước từ 30 đến 60 ngày để có biện pháp can thiệp thị trường kịp thời.

4. Phát triển các công cụ phái sinh tiền tệ và quản trị rủi ro: Các ngân hàng thương mại và doanh nghiệp xuất nhập khẩu cần đẩy mạnh ứng dụng hợp đồng hoán đổi (Swap), kỳ hạn (Forward) và quyền chọn (Option) tỷ giá. Cần đặt mục tiêu nâng tỷ lệ giao dịch xuất nhập khẩu có bảo hiểm rủi ro tỷ giá từ mức dưới 15% hiện nay lên tối thiểu 35% tổng kim ngạch vào năm 2027.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nội dung và phương pháp nghiên cứu của luận văn mang lại giá trị ứng dụng thiết thực cho 4 nhóm đối tượng chính:

Thứ nhất, các nhà hoạch định chính sách tại Ngân hàng Nhà nước và Bộ Tài chính: Luận văn cung cấp bằng chứng định lượng chính xác về cơ chế truyền dẫn giữa lãi suất và tỷ giá thực, hỗ trợ việc thiết kế các kịch bản điều hành tiền tệ khi nền kinh tế đối mặt với các cú sốc ngoại sinh.

Thứ hai, khối nghiên cứu và quản trị rủi ro thị trường tại các ngân hàng thương mại: Chuyên viên phân tích có thể ứng dụng quy trình kiểm định S&L và mô hình VECM để nâng cao độ chuẩn xác trong dự báo xu hướng tỷ giá USD/VND, tối ưu hóa hoạt động định giá sản phẩm phái sinh và giảm thiểu rủi ro trạng thái ngoại tệ trên 20%.

Thứ ba, Giám đốc tài chính (CFO) và bộ phận ngân quỹ tại các doanh nghiệp xuất nhập khẩu: Kết quả về mối quan hệ cân bằng dài hạn là căn cứ quan trọng để hoạch định chiến lược vay nợ ngoại tệ, cân đối dòng tiền và thiết lập chính sách phòng hộ tỷ giá trong chu kỳ kinh doanh từ 3 đến 5 năm.

Thứ tư, giảng viên, học viên cao học và nghiên cứu sinh chuyên ngành Tài chính - Ngân hàng: Tài liệu này là mẫu hình tham khảo chuẩn mực về phương pháp xử lý dữ liệu chuỗi thời gian không dừng, ứng dụng phần mềm JMulti 4 và kỹ thuật phân tích điểm gãy cấu trúc trong các nghiên cứu kinh tế lượng ứng dụng.

Câu hỏi thường gặp

1. Điểm gãy cấu trúc trong chuỗi dữ liệu kinh tế là gì và tại sao cần phải kiểm định? Điểm gãy cấu trúc là sự thay đổi đột ngột về tham số hoặc xu hướng của chuỗi thời gian do các sự kiện lớn như khủng hoảng kinh tế năm 2008 hay thay đổi chính sách tỷ giá năm 2011. Nếu không kiểm định điểm gãy, các mô hình thống kê dễ kết luận sai rằng chuỗi không có liên kết, làm mất đi tính chính xác của các phân tích chính sách.

2. Tại sao kiểm định đồng liên kết Johansen truyền thống không tìm thấy quan hệ dài hạn giữa tỷ giá và lãi suất? Kiểm định Johansen giả định cấu trúc chuỗi dữ liệu là đồng nhất trong toàn bộ 220 tháng quan sát. Khi có các biến cố lớn gây dịch chuyển mức trung bình, phân phối tiệm cận bị sai lệch khiến giá trị thống kê Trace chỉ đạt 22,99, không đủ vượt qua giá trị tới hạn để bác bỏ giả thuyết không có đồng liên kết.

3. Điểm khác biệt giữa lạm phát kỳ vọng tiên nghiệm và hậu nghiệm trong nghiên cứu là gì? Lạm phát tiên nghiệm (ex ante) được ước tính dựa trên kỳ vọng giá cả thời kỳ t+1 trừ đi mức giá thời kỳ t, trong khi lạm phát hậu nghiệm (ex post) tính từ mức giá thời kỳ t trừ thời kỳ t-1. Luận văn thực hiện kiểm định trên cả hai thước đo và đều khẳng định kết quả đồng liên kết S&L đạt mức ý nghĩa 5%, chứng minh mô hình có tính vững chắc rất cao.

4. Mối quan hệ giữa tỷ giá thực và lãi suất thực có ý nghĩa thực tiễn như thế nào đối với doanh nghiệp? Mối quan hệ nghịch biến cho thấy khi chênh lệch lãi suất trong nước gia tăng, đồng nội tệ sẽ có xu hướng lên giá thực tế trong dài hạn khoảng 0,35% đến 0,48%. Doanh nghiệp có thể dựa vào chênh lệch lãi suất giữa VNĐ và USD để dự báo xu hướng chi phí vốn và giá trị hợp đồng thương mại quốc tế dài hạn.

5. Ưu điểm nổi bật nhất của phương pháp Saikkonen & Lütkepohl so với các phương pháp khác là gì? Kiểm định Saikkonen & Lütkepohl cho phép đưa các biến giả điểm gãy vào mô hình ước lượng mà giá trị tới hạn của phân phối định hạn không bị phụ thuộc vào thời điểm xảy ra điểm gãy. Điều này loại bỏ hoàn toàn sự phức tạp trong việc tái lập giá trị tới hạn mới, mang lại độ tin cậy thống kê vượt trội trên 95%.

Kết luận

• Luận văn đã chứng minh sự tồn tại của mối quan hệ cân bằng dài hạn giữa tỷ giá hối đoái thực và chênh lệch lãi suất thực giữa Việt Nam và Mỹ trong giai đoạn 1996 - 2014.
• Khẳng định tính ưu việt của phương pháp kiểm định nghiệm đơn vị và đồng liên kết Saikkonen & Lütkepohl so với các phương pháp kiểm định truyền thống khi chuỗi dữ liệu xuất hiện điểm gãy cấu trúc.
• Xác định chính xác 3 mốc thời gian xảy ra cú sốc cấu trúc gồm tháng 6/2008, tháng 12/2008 và tháng 2/2011 tương ứng với khủng hoảng tài chính toàn cầu và các lần tái lập tỷ giá chính thức.
• Mở rộng phân tích trên 244 quan sát tại các quốc gia châu Á, chỉ ra rằng điểm gãy cấu trúc mang tính đặc thù riêng biệt theo từng nền kinh tế chứ không diễn ra đồng loạt.
• Cung cấp khung khuyến nghị toàn diện nhằm nâng cao hiệu quả phối hợp chính sách tiền tệ và tăng cường năng lực phòng ngừa rủi ro tỷ giá cho hệ thống tài chính.

Đóng góp lớn nhất của công trình là cung cấp bằng chứng thực nghiệm tiên phong tại Việt Nam về việc tích hợp điểm gãy cấu trúc vào lý thuyết UIP và Fisher. Trong giai đoạn 2026 - 2030, hướng phát triển tiếp theo cần mở rộng mô hình sang các cấu trúc phi tuyến đa biến và cập nhật chuỗi số liệu sau năm 2015. Các cơ quan quản lý và giới nghiên cứu tài chính nên áp dụng ngay phương pháp luận này để nâng cao chất lượng dự báo và hoạch định chính sách kinh tế vĩ mô.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1. Chương 4: Kết quả nghiên cứu – trình bày các kết qủa mà nghiên cứu đã tìm được. Cụ thể, các kết quả này bao gồm các kết quả kiểm định nghiệm đơn vị, đồng liên kết trong hai trường hợp không xét và có xét đến điểm gãy cấu trúc; kết quả hồi quy mối quan hệ dài hạn giữa tỷ giá thực và lãi suất thực giữa Việt Nam và Mỹ; các bằng chứng khác về mối quan hệ này giữa Mỹ với một số quốc gia khác trong khu vực Châu Á. Chương 5: Kết luận, hạn chế của đề tài và hướng phát triển của đề tài.

Chương này sẽ tổng kết lại các kết quả nghiên cứu, trình bày các điểm còn hạn chế trong bài nghiên cứu này, từ đó đề xuất những hướng nghiên cứu trong thời gian sắp tới. LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 8 CHƢƠNG 2 – KHUNG LÝ THUYẾT VỀ MỐI QUAN HỆ GIỮA LÃI SUẤT VÀ TỶ GIÁ HỐI ĐOÁI VÀ CÁC BẰNG CHỨNG THỰC NGHIỆM Sử dụng điều kiện ngang giá lãi suất không phòng ngừa (UIP) và giả thuyết cân bằng Fisher làm lý thuyết nền tảng để tìm ra mối liên hệ giữa tỷ giá hối đoái và lãi suất. Nói đến các lý thuyết tài chính quốc tế kinh điển giải thích về thay đổi của tỷ giá hối đoái thì có những lý thuyết sau đây : Ngang giá sức mua (PPP), ngang giá lãi suất không phòng ngừa (UIP) và ngang giá lãi suất có phòng ngừa (IRP).1 Lý thuyết ngang giá sức mua (PPP) Lý thuyết ngang giá sức mua (PPP) đã trở thành lời giả thích quan trọng cho tỷ giá hối đoái danh nghĩa và thực tế của thế giới trong suốt những năm 1970 và 1980. Trong hình thái tuyệt đối của nó, nó cho thấy rằng giá trị của tỷ giá hối đoái danh nghĩa bằng với tỷ lệ mức giá của hai quốc gia.

Nó được định nghĩa như sau: S= (1) Trong đó, S là tỷ giá giao ngay danh nghĩa, P và P* theo thứ tự là mức giá nội địa và nước ngoài. Với giá trị tuyệt đối của nó, PPP cho thấy rằng sự thay đổi trong tỷ giá hối đoái được xác định bởi sự thay đổi giá tương ứng ở hai quốc gia. Giá trị tỷ giá danh nghĩa không thực sự cho thấy điều gì về “giá trị thực” của đồng tiền, hoặc bất kì điều gì liên quan đến PPP. Một tỷ giá hối đoái phải được định nghĩa như sau: Q= (2) Theo Laurence S.

Copeland (2000), kết luận chung về PPP có thể được tổng quát như sau:  Trong ngắn hạn, độ lệch PPP là khá lớn , và hầu như không tìm thấy được sự tồn tại của PPP trong ngắn hạn.  Những bằng chứng về PPP dài hạn được cho là không rõ ràng. Cho đến hiện giờ, cân bằng sức mua đang bị cho là không tồn tại, nhưng với sự hỗ trợ của công LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 9 cụ kinh tế lượng mới và các phương pháp kiểm định mới, các nhà nghiên cứu trong vài năm gần đây đã tìm được những bằng chứng thực nghiệm rõ ràng hơn về PPP.  Trong thời kì biến động có một điều chắc chắc chắn rằng tỷ giá hối đoái đã biến động khác nhiều so với giá cả.

Các nhà kinh tế học đã tranh luận xem liệu PPP tồn tại trong ngắn hạn, dài hạn, hay không tồn tại cả trong ngắn và dài hạn. Cuối những năm 1970, PPP ít nhất trong ngắn hạn đã bị bác bỏ một cách thuyết phục bởi dữ liệu. Liệu PPP trong dài hạn có bị bác bỏ hay không, điều này vẫn còn đang được xem xét.2 Lý thuyết ngang giá lãi suất không phòng ngừa (UIP) Ta có: rt = (1+if) (1+ef)-1 trong đó: rt: tỷ suất sinh lợi có hiệu lực khi đầu tư ra nước ngoài ih: lãi suất trong nước if: lãi suất nước ngoài ef: giá trị tăng lên hay giảm xuống của đồng ngoại tệ Nếu giả định việc đầu tư ra nước ngoài cũng có tỷ suất sinh lợi bằng với đầu tư trong nước, nghĩa là: rt = (1 + if)(1 + ef) – 1 = ih Suy ra: ef = (1 + ih) / (1 + if) - 1 Lấy gần bằng: ef = ih - if Lý thuyết ngang giá lãi suất không phòng ngừa UIP phát biểu rằng tỷ giá hối đoái sẽ thay đổi theo chênh lệch lãi suất của hai quốc gia theo công thức: ef = (1 + ih) / (1 + if) – 1 Phương vậy, để có được cân bằng lãi suất giữa đầu tư trong nước và đầu tư nước ngoài thì sự thay đổi của ngoại tệ sẽ tương ứng với chênh lệch lãi suất. LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 10  Nếu lãi suất trong nước ih> lãi suất nước ngoài if : đồng ngoại tệ sẽ tăng giá để bù đắp cho lãi suất thấp hơn.

 Nếu lãi suất trong nước ih< lãi suất nước ngoài if : đồng ngoại tệ sẽ giảm giá một mức tương đương với chênh lệch lãi suất.3 Lý thuyết ngang bằng lãi suất có phòng ngừa (IRP) Ta có: rt = (1+if) (1+p)-1 trong đó: rt: tỷ suất sinh lợi có hiệu lực khi đầu tư ra nước ngoài ih: lãi suất trong nước if: lãi suất nước ngoài p: giá trị tăng lên hay giảm xuống của tỷ giá kỳ hạn đồng ngoại tệ Nếu giả định việc đầu tư ra nước ngoài cũng có tỷ suất sinh lợi bằng với đầu tư trong nước, nghĩa là: rt = (1 + if)(1 + p) – 1 = ih Suy ra: P = (1 + ih) / (1 + if) - 1 Lấy gần bằng: p = ih - if Lý thuyết ngang giá lãi suất phòng ngừa IRP phát biểu rằng tỷ giá kỳ hạn sai lệch so với tỷ giá giao ngay bằng một lượng vừa đủ để lại trừ mức chênh lệch lãi suất giữa hai loại tiền.4 Các nghiên cứu thực nghiệm trƣớc đây 2.1 Các nghiên cứu thực nghiệm không xem xét đến điểm gãy cấu trúc Nghiên cứu của Campell và Clarida. Năm 1987, Campell và Clarida công bố bài nghiên cứu “The dollar and real interest rates”. Trong bài này Campell và Clarida tìm hiểu mối quan hệ giữa tỷ giá hối đoán thực của đồng USD và lãi suất thực kể từ năm 1979. Hai ông muốn tìm hiểu bao nhiêu phần trăm sự thay đổi trong LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 11 tỷ giá là do sự chệnh lệch lãi suất giữa hai quốc gia, bao nhiêu phần trăm thay đổi trong tỷ giá thực là do sự dịch chuyển của tỷ giá thực cân bằng dài hạn.

Để làm được điều đó cần phải sử dụng các biến chênh lệch lãi suất thực tiên nghiệm, kì vọng tỷ giá thực trong dài hạn và kể cả sai số trong việc dự báo lạm phát kì vọng. Tuy nhiên đây là những biến không quan sát được. Với giả định tỷ giá hối đoái thực trong dài hạn có bước đi ngẫu nhiên, hai ông đã ước lượng mô hình gồm các biến tỷ giá thực hậu nghiệm và chênh lệch lãi suất thực hậu nghiệm ngắn hạn. Hai biến này là tổ hợp tuyến tính của những biến không quan sát được đã nêu trước đó.

Tiến hành ước lượng mô hình, các ông tìm được những kết quả đó là: Kể từ năm 1980 sự thay đổi của tỷ giá thực của đồng USD bị chi phối bởi sự thay đổi ngoài kì vọng của tỷ giá thực dài hạn kì vọng. Chênh lệch lãi suất thực tiên nghiệm chỉ giải thích được một phần nhỏ và không đủ mạnh để khẳng định sự tác động của nó lên tỷ giá thực của đồng USD. Rõ ràng kết quả tìm được của Campell và Clarida còn khá mơ hồ trong việc tìm ra mối quan hệ giữa tỷ thực và chênh lệch lãi suất thực. Nghiên cứu của Messe và Rogoff.

Trong bài nghiên cứu “Was it real? The exchange rate-interest differential relation over the modern floating rate- period” đăng trên tạp chí Journal of Finance năm 1988, Messe và Rogoff cũng đi tìm mối quan hệ giữa tỷ giá hối đoái thực và lãi suất thực kể từ sau khi Mỹ chấp nhận chế độ tỷ giá thả nổi (tháng 3/1973). Trong mô hình của mình Messe và Rogoff chỉ tập trung vào hai biến là tỷ giá thực và chênh lệch lãi suất thực mà không quan tâm đến các biến kinh tế khác. Chuỗi dữ liệu hai ông nghiên cứu cho ba cặp tiền tệ: Dollar Mỹ - Mark Đức, Dollar Mỹ - Yên Nhật, Dollar Mỹ - Bảng Anh. Dữ liệu quan sát được lấy theo tháng từ tháng 4/1976 cho đến tháng 3/1986.

Messe và Rogoff tiến hành các kiểm định nghiệm đơn vị, hồi quy phương trình GMM và kiểm định tính đồng liên kết. Kết quả của bài nghiên cứu phương sau: LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 12  Thứ nhất: Tìm được mối quan hệ giữa tỷ giá thực và chênh lệch lãi suất thực, tuy nhiên kết quả này lại không có ý nghĩa về mặt thống kê. Ông đề xuất đưa vào các biến khác có thể sẽ làm cho mối quan hệ này rõ ràng hơn.  Thứ hai: Kiểm định nghiệm đơn vị cho thấy cả hai chuỗi dữ liệu tỷ giá thực và chênh lệch lãi suất thực có nghiệm đơn vị, tuy nhiên lại không tìm thấy bằng chứng về tính đồng liên kết của hai chuỗi dữ liệu này.

Phương vậy, nghiên cứu của Messe và Rogoff cũng chưa nêu ra được bằng chứng rõ ràng về mối quan hệ giữa tỷ giá hối đoái thực và chênh lệch lãi suất thực. Nghiên cứu của Edison và Pauls năm 1993. Năm 1993, bài nghiên cứu“A re-assessment of the relationship between real exchange rates and real interest rates: 1974-1990”, được đăng trên tạp chí Journal of Monetary Economics. Dựa trên ý tưởng tương tự và đề xuất của Messe và Rogoff, Edison và Pauls đưa thêm biến lạm phát kì vọng vào trong mô hình bên cạnh tỷ giá thực và chênh lệch lãi suất thực.

Tác giả bài nghiên cứu đã sử dụng phép kiểm định đồng kiên kết và mô hình sai số sửa lỗi (ECM) để kiểm định lại mối quan hệ giữa tỷ giá hối đoái thực và chênh lệch lãi suất thực. Dữ liệu được thu thập theo quý cho giai đoạn từ năm 1974 cho đến 1990. Edison và Pauls tiến hành kiểm định đối với các cặp tỷ giá giữa Dollar Mỹ - Mark Đức, Dollar Mỹ - Yên Nhật, Dollar Mỹ - Bảng Anh, Dollar Mỹ - Dollar Canada và cuối cùng là Dollar Mỹ - đồng tiền đại diện các nước G10. Thực hiện kiểm định nghiệm đơn vị, hai ông nhận thấy các chuỗi tỷ giá thực và chênh lệch lãi suất thực đều là chuỗi không dừng.

Tuy nhiên hai ông lại không tìm thấy bằng chứng về mối quan hệ đồng liên kết giữa hai biến này.