Đặt vấn đề Ngành chăn nuôi nói chung và chăn nuôi gia cầm nói riêng đang chiếm một vị trí quan trọng và luôn được quan tâm hàng đầu. Là nguồn cung cấp thịt, trứng, phân bón, lông,… cho ngành công nghiệp chế biến, ngành nông nghiệp, là ngành cung cấp thực phẩm cần thiết và chủ yếu cho xã hội. Thịt và trứng gia cầm là thực phẩm có giá trị dinh dưỡng cao, tương đối đầy đủ và cân bằng về các loại axit amin thiết yếu, đồng thời dễ chế biến, dễ ăn, ngon miệng và phù hợp với thị hiếu của người tiêu dùng ở mọi lứa tuổi. Chính vì vậy, chăn nuôi gia cầm ngày càng có những bước phát triển vượt bậc về cả số lượng và chất lượng, đóng vai trò không thể thiếu trong sự phát triển kinh tế - xã hội, cải thiện kinh tế gia đình, góp phần vào việc xóa đói giảm nghèo tại các địa phương.
Huyện Phú Bình - tỉnh Thái Nguyên là một huyện miền núi với gần 80% dân số làm nông nghiệp. Sự phát triển nhanh của đàn gà huyện Phú Bình - tỉnh Thái Nguyên trong những năm gần đây đã góp phần quan trọng trong việc nâng cao hiệu quả kinh tế và cải thiện đời sống của nhiều hộ chăn nuôi trong huyện. Tuy nhiên trong nhiều năm qua, dịch bệnh vẫn thường xuyên xảy ra. Theo Phạm Sỹ Lăng, Phan Địch Lân (2002)[10], ngành chăn nuôi gia cầm nước ta còn gặp một số trở ngại do dịch bệnh thường xuyên xảy ra, trong đó trước hết phải kể đến bệnh ký sinh trùng.
Đàn gia cầm thường nhiễm ký sinh trùng với tỷ lệ và cường độ cao, diễn ra quanh năm, bất kể mùa vụ và thời tiết nào. Hàng năm, thiệt hại do bệnh ký sinh trùng gây ra chiếm một tỷ lệ khá cao trong tổng thu nhập của ngành. Trong đó bệnh đơn bào đường máu do Leucocytozoon (Leucocytozoonosis) gây thiệt hại không nhỏ cho ngành chăn nuôi gà, làm cho gà gầy yếu, chậm lớn, giảm mạnh sức sản xuất thịt, trứng và làm cho gà chết nhanh với tỷ lệ cao tới 30 - 50% (Phạm Sỹ Lăng và cs, 2006)[12]. Trong những năm gần đây, chăn nuôi gia cầm tại Thái Nguyên phát triển khá mạnh.
Đây là tỉnh trung du miền núi phía Bắc có điều kiện thuận lợi cho chăn nuôi gà phát triển, đặc biệt là chăn nuôi gà thả vườn. Vì vậy, việc n 2 nghiên cứu xác định sự tồn tại và gây bệnh của đơn bào Leucocytozoon trên đàn gà để có biện pháp phòng trị có hiệu quả là rất cần thiết. Xuất phát từ nhu cầu cấp bách của thực tế chăn nuôi gà chúng tôi thực hiện đề tài: "Nghiên cứu đặc điểm dịch tễ bệnh đơn bào do Leucocytozoon spp. gây ra ở gà nuôi tại huyện Phú Bình, trại gà tại trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên và thử nghiệm phác đồ điều trị bệnh”.
Mục tiêu nghiên cứu - Xác định được các loài Leucocytozoon gây bệnh cho gà và đặc điểm dịch tễ bệnh do Leucocytozoon gây ra ở đàn gà của một số địa phương thuộc tỉnh Thái Nguyên và trại gà trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên. - Lựa chọn phác đồ điều trị bệnh Leucocytozoon có hiệu quả cho gà. Ý nghĩa khoa học và ý nghĩa thực tiễn của đề tài 1. Ý nghĩa khoa học Nghiên cứu đề tài để có những thông tin khoa học về đặc điểm dịch tễ bệnh đơn bào Leucocytozoon ở gà tại một số xã thuộc huyện Phú Bình và trại gà trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên, tỉnh Thái Nguyên, đồng thời có cơ sở khoa học để xây dựng quy trình phòng trị bệnh đơn bào Leucocytozoon cho gà có hiệu quả cao.
Ý nghĩa thực tiễn Kết quả của đề tài là cơ sở để khuyến cáo người chăn nuôi gà áp dụng các biện pháp phòng trị bệnh đơn bào Leucocytozoon, nhằm hạn chế tỷ lệ nhiễm Leucocytozoon cho gà, hạn chế thiệt hại do Leucocytozoon gây ra, góp phần nâng cao năng suất chăn nuôi, thúc đẩy ngành chăn nuôi gà nói riêng và chăn nuôi gia cầm nói chung phát triển. n 3 Phần 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2. Tình hình chăn nuôi gà trên thế giới và trong nước 2. Tình hình chăn nuôi gà trên thế giới Theo thống kê của tổ chức Nông lương thế giới - FAO năm 2011 số lượng gà là 20.708,003 triệu con, đây là một con số không nhỏ đóng góp vào nền chăn nuôi thế giới.
Hiện nay các quốc gia có số lượng gà lớn nhất thế giới được tổng hợp như sau : Xếp hạng Tên quốc gia Số lượng gà (triệu con) 1 Trung Quốc 5.268,209 5 Ấn Độ 942,000 (Nguôn: FAOSTAT - 2013) Với số lượng vật nuôi như trên, tổng sản lượng thịt sản xuất năm 2009 của thế giới trên 281 triệu tấn trong đó thịt gà chiếm 79,5 triệu tấn góp phần không nhỏ vào sản lượng thịt của toàn thế giới. Trứng gia cầm: Tổng sản lượng toàn thế giới năm 2011 là 65,18 triệu tấn. Tám quốc gia có sản lượng trứng đứng đầu thế giới là: Xếp hạng Tên quốc gia Sản lượng trứng (triệu tấn/năm) 1 Trung Quốc 23,89 2 Hoa Kỳ 5,41 3 Ấn Độ 3,49 4 Nhật Bản 2,48 5 Mexico 2,45 6 Liên Bang Nga 2,28 7 Brazin 2,03 8 Indonesia 1,16 Về phương thức chăn nuôi hiện nay các nước trên thế giới vẫn còn ba hình thức cơ bản đó là: chăn nuôi quy mô công nghiệp (thâm canh công nghệ n 4 cao), chăn nuôi quy mô trang trại (bán thâm canh ) và chăn nuôi quy mô nông hộ (quy mô nhỏ và quảng canh). Phương thức chăn nuôi quy mô lớn thâm canh sản xuất hàng hóa chất lượng cao chủ yếu ở các nước phát triển ở Châu Âu, Châu Mỹ, Châu Úc và một số nước Châu Á, Châu Phi, Châu Mỹ La Tinh.
Trong chăn nuôi công nghiệp thâm canh các công nghệ cao về cơ giới và tin học được áp dụng trong chuồng trại, cho ăn, vệ sinh, thu hoạch sản phẩm, xử lý môi trường và quản lý đàn. Các công nghệ sinh học và công nghệ sinh sản được áp dụng trong chăn nuôi như nhân giống, lai tạo nâng cao khả năng sinh sản và điều khiển giới tính. Chăn nuôi bán thâm canh và quảng canh tại phần lớn các nước đang phát triển ở Châu Á, Châu Phi, Châu Mỹ La Tinh và các nước khu vực Trung Đông. Trong chăn nuôi quảng canh tận dụng, dựa vào thiên nhiên sản phẩm chăn nuôi năng suất thấp nhưng được thị trường coi như là một phần của chăn nuôi hữu cơ.
Chăn nuôi hữu cơ (chăn nuôi sạch) đang được thực hiên ở một số nước phát triển, sản phẩm chăn nuôi được người tiêu dùng ưa chuộng. Xu hướng chăn nuôi gắn liền với tự nhiên đang được đặt ra cho thế kỉ 21 là không chăn nuôi gà công nghiệp trên lồng tầng và không chăn nuôi heo trên nền xi măng. Tuy nhiên năng suất của chăn nuôi hữu cơ thấp làm cho giá thành sản phẩm thường cao là mâu thuẫn với chăn nuôi quy mô công nghiệp, quy mô lớn do đó đang là thách thức của nhân loại trong mở rộng và phổ cập chăn nuôi hữu cơ. Như vậy, chăn nuôi gà trên thế giới có xu hướng phát triển mạnh, đóng góp một phần không nhỏ vào nền chăn nuôi toàn cầu.
Ngày nay, chăn nuôi gà đang phát triển theo hướng đảm bảo kinh tế cao nhưng đảm bảo phát triển theo xu thế chất lượng cao, an toàn thực phẩm và bảo vệ môi trường. Tình hình chăn nuôi gà tại Việt Nam Căn cứ vào các di chỉ khảo cổ khai quật được, nhiều nhà khoa học khẳng định rằng nghề nuôi gà ở Việt Nam đã xuất hiện cách đây khoảng 3200 - 3500 năm trước và vùng nuôi gà sớm nhất là vùng giữa núi Ba Vì và núi Tam Đảo. Bên cạnh nghề chăn nuôi gà truyền thống từ năm 1974 Việt Nam đã dần hình thành ngành chăn nuôi gà công nghiệp. Mặc dù chưa phát n 5 triển tới trình độ cao, song nó đã sản xuất đạt tới 25,6 % số lượng gà tại Việt Nam.
Sau ngành chăn nuôi lợn, ngành chăn nuôi gà chiếm vị trí số hai (gần 19 %) tổng giá trị sản xuất của ngành chăn nuôi. Chính vì lẽ đó có thể nói chăn nuôi gà là ngành kinh tế không thể thiếu trong nền sản xuất nông nghiệp ở Việt Nam. Theo thống kê số lượng gà theo 6 vùng trên cả nước (năm 2012) cho thấy hai vùng nuôi gà lớn nhất là Đồng bằng Sông Hồng và khu vực Trung du và miền núi phía Bắc. Tên vùng Số lượng gà ( triệu con) Đồng bằng sông Hồng 59,9 Trung du và miền núi phía Bắc 53,7 Bắc Trung Bộ và duyên hải miền Trung 46,1 Tây Nguyên 11,8 Đông Nam Bộ 21,4 Đồng Bằng sông Cửu Long 30,8 Hiện nay ở Việt Nam tồn tại 3 phương thức chăn nuôi gà chủ yếu là: chăn nuôi quảng canh, chăn nuôi bán công nghiệp và chăn nuôi công nghiệp.
Trong đó chăn nuôi công nghiệp đang là xu hướng chăn nuôi phát triển nhất và cho hiệu quả kinh tế cao. Trong chiến lược phát triển nông nghiệp nông thôn, nông dân đến năm 2020 của Việt Nam, ngành chăn nuôi được coi là ngành sản xuất chính trong cơ cấu nông nghiệp. Trong chăn nuôi và đặc biệt chăn nuôi gia cầm, trong đó chủ yếu là gà được đưa lên vị trí thứ 2 sau chăn nuôi lợn. Tình hình chăn nuôi gà tại huyện Phú Bình Chăn nuôi nói chung và chăn nuôi gia cầm nói riêng là nghề sản xuất truyền thống lâu đời và chiếm vị trí quan trọng trong tổng giá trị sản xuất nông nghiệp của huyện Phú Bình.
Trong những năm qua, chăn nuôi gia cầm không những phát triển về số lượng mà cả chất lượng, năm sau cao hơn năm trước, đặc biệt là hình thành nhiều trang trại quy mô lớn sản xuất theo hướng hàng hóa tập trung, góp phần đáng kể vào sự phát triển kinh tế nói chung của huyện. Theo số liệu thống kê của Sở Nông Nghiệp và Phát Triển Nông Thôn tỉnh Thái Nguyên n 6 tính đến năm 2011 tổng đàn gà của huyện Phú Bình là 1.340 con, trong đó đàn gà được nuôi tập chung tại hai xã là Tân Kim và Tân Khánh. Cơ sở khoa học của đề tài Ký sinh trùng là những sinh vật sinh trưởng và phát triển trong hoặc trên cơ thể một sinh vật khác - gọi là ký chủ, chiếm đoạt chất dinh dưỡng của ký chủ mà nó ký sinh. Trong phân loại học, dựa theo cấu trúc cơ thể của ký sinh trùng mà người ta chia những ký sinh trùng động vật ra làm 3 ngành: nguyên trùng, giun sán và tiết túc.
Trong đó, nguyên trùng là ký sinh trùng đơn bào (protozoa), cơ thể chỉ gồm một tế bào, thường ký sinh trong máu (Trypanosoma, Histomonas, Leucocytozoon…) hoặc trong ruột ký chủ (cầu trùng) (Dương Công Thuận, 1995) [20].