Luận văn nghiên cứu địa mạo phục vụ phát triển nông lâm nghiệp bền vững ở huyện đại từ tỉnh thái nguyên

Luận văn nghiên cứu địa mạo nhằm phát triển nông lâm nghiệp bền vững tại huyện Đại Từ, tỉnh Thái Nguyên, góp phần bảo vệ môi trường.

• Tác giả: Vũ Thị Phương
• Người hướng dẫn: PGS. Đặng Văn Bào
• Trường học: Đại học khoa học tự nhiên – Đại học quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Địa lý
• Đề tài: Nghiên cứu địa mạo phục vụ phát triển nông – lâm nghiệp bền vững tại huyện Đại Từ, Thái Nguyên
• Loại tài liệu: luận văn
• Năm xuất bản: 2012
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• MỞ ĐẦU
• 0.1. Tính cấp thiết của đề tài
• 0.2. Mục tiêu nghiên cứu
• 0.3. Nhiệm vụ nghiên cứu
• 0.4. Phạm vi nghiên cứu
• 0.5. Cơ sở tài liệu để thực hiện luận văn
• 0.6. Cấu trúc của luận văn
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU ĐỊA MẠO PHỤC VỤ PHÁT TRIỂN NÔNG - LÂM NGHIỆP HUYỆN ĐẠI TỪ
• 1.1. Khái quát chung về phát triển nông-lâm nghiệp bền vững
• 1.2. Địa mạo trong phát triển nông-lâm nghiệp bền vững
• 1.3. Vai trò của nghiên cứu địa mạo trong quy hoạch, tổ chức lãnh thổ
• 1.4. Tổng quan các nghiên cứu về huyện Đại Từ
• 1.5. Cách tiếp cận và phương pháp nghiên cứu
• 2. CHƯƠNG 2: ĐẶC ĐIỂM ĐỊA MẠO KHU VỰC
• 2.1. Các nhân tố hình thành địa hình huyện Đại Từ
• 2.2. Đặc điểm địa mạo huyện Đại Từ
• 2.3. Khái quát về cấu trúc địa hình khu vực
• 2.4. Bản đồ địa mạo huyện Đại Từ
• 2.5. Đặc điểm các kiểu địa hình
• 3. CHƯƠNG 3: ĐÁNH GIÁ ĐỊA MẠO CHO PHÁT TRIỂN NÔNG - LÂM NGHIỆP HUYỆN ĐẠI TỪ
• 3.1. Các tiêu chí đánh giá
• 3.2. Nguồn gốc và thành phần vật chất của địa hình
• 3.3. Độ dốc, đặc điểm sườn, độ chia cắt địa hình và xói mòn đất
• 3.4. Kiểu địa hình
• 3.5. Tập đoàn cây – con trong mối liên quan với điều kiện địa hình
• 3.6. Đánh giá địa mạo cho phát triển nông - lâm nghiệp huyện
• 3.7. Đánh giá tài nguyên địa mạo đến sự phát triển nông-lâm nghiệp huyện Đại Từ
• 3.8. Đánh giá tai biến địa mạo cho phát triển nông-lâm nghiệp khu vực huyện Đại Từ
• 3.9. Định hướng phát triển bền vững nông - lâm nghiệp trên cơ sở địa mạo
• 3.10. Định hướng sử dụng hợp lý tài nguyên và bảo vệ môi trường, phát triển nông-lâm nghiệp trên cơ sở địa mạo
• 3.11. Định hướng không gian và tập đoàn cây con thích nghi nhất đối với huyện Đại Từ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về nghiên cứu địa mạo cho phát triển nông lâm nghiệp bền vững

Nghiên cứu địa mạo đóng vai trò quan trọng trong việc phát triển nông lâm nghiệp bền vững tại huyện Đại Từ, Thái Nguyên. Địa mạo không chỉ ảnh hưởng đến cấu trúc đất đai mà còn tác động đến các hoạt động sản xuất nông nghiệp và lâm nghiệp. Việc hiểu rõ về địa hình, độ dốc, và các yếu tố tự nhiên khác sẽ giúp tối ưu hóa quy hoạch sử dụng đất, từ đó nâng cao hiệu quả sản xuất và bảo vệ môi trường.

1.1. Địa mạo và vai trò trong phát triển nông lâm nghiệp

Địa mạo là yếu tố quyết định trong việc xác định loại hình sản xuất nông lâm nghiệp phù hợp. Các yếu tố như độ dốc, cấu trúc đất và khí hậu đều ảnh hưởng đến năng suất cây trồng và vật nuôi.

1.2. Tình hình phát triển nông lâm nghiệp tại huyện Đại Từ

Huyện Đại Từ có tiềm năng lớn về nông lâm nghiệp, nhưng vẫn gặp nhiều thách thức trong việc khai thác tài nguyên một cách bền vững. Việc nghiên cứu địa mạo sẽ giúp xác định các giải pháp phù hợp.

II. Vấn đề và thách thức trong phát triển nông lâm nghiệp bền vững

Mặc dù có nhiều tiềm năng, huyện Đại Từ vẫn đối mặt với nhiều thách thức trong phát triển nông lâm nghiệp bền vững. Các vấn đề như xói mòn đất, biến đổi khí hậu và quản lý tài nguyên chưa hiệu quả đang ảnh hưởng đến sự phát triển kinh tế xã hội của địa phương.

2.1. Xói mòn đất và tác động đến sản xuất nông nghiệp

Xói mòn đất là một trong những vấn đề nghiêm trọng tại huyện Đại Từ, ảnh hưởng trực tiếp đến năng suất cây trồng và chất lượng đất. Cần có các biện pháp khắc phục hiệu quả.

2.2. Biến đổi khí hậu và ảnh hưởng đến nông lâm nghiệp

Biến đổi khí hậu đang làm thay đổi các điều kiện tự nhiên, ảnh hưởng đến sản xuất nông lâm nghiệp. Việc nghiên cứu địa mạo giúp dự đoán và ứng phó với những thay đổi này.

III. Phương pháp nghiên cứu địa mạo cho phát triển nông lâm nghiệp

Để nghiên cứu địa mạo phục vụ phát triển nông lâm nghiệp bền vững, cần áp dụng các phương pháp khoa học hiện đại. Việc thu thập dữ liệu địa hình, phân tích thổ nhưỡng và đánh giá tài nguyên là rất quan trọng.

3.1. Phương pháp thu thập dữ liệu địa hình

Sử dụng công nghệ GIS và viễn thám để thu thập dữ liệu địa hình chính xác, giúp phân tích và đánh giá các yếu tố ảnh hưởng đến sản xuất nông lâm nghiệp.

3.2. Phân tích thổ nhưỡng và tài nguyên

Phân tích thổ nhưỡng giúp xác định loại đất phù hợp cho từng loại cây trồng, từ đó đưa ra các giải pháp tối ưu cho phát triển nông lâm nghiệp.

IV. Ứng dụng thực tiễn của nghiên cứu địa mạo tại huyện Đại Từ

Nghiên cứu địa mạo không chỉ mang lại lợi ích cho phát triển nông lâm nghiệp mà còn giúp bảo vệ môi trường. Các ứng dụng thực tiễn từ nghiên cứu địa mạo đã được áp dụng tại huyện Đại Từ, mang lại hiệu quả tích cực.

4.1. Quy hoạch sử dụng đất hiệu quả

Nghiên cứu địa mạo giúp quy hoạch sử dụng đất một cách hợp lý, từ đó nâng cao hiệu quả sản xuất nông lâm nghiệp và bảo vệ môi trường.

4.2. Bảo vệ môi trường và phát triển bền vững

Các biện pháp bảo vệ môi trường được đề xuất từ nghiên cứu địa mạo giúp giảm thiểu tác động tiêu cực đến hệ sinh thái, đảm bảo phát triển bền vững cho huyện Đại Từ.

V. Kết luận và định hướng tương lai cho nghiên cứu địa mạo

Nghiên cứu địa mạo là một yếu tố quan trọng trong phát triển nông lâm nghiệp bền vững tại huyện Đại Từ. Định hướng tương lai cần tập trung vào việc ứng dụng các kết quả nghiên cứu vào thực tiễn, nhằm nâng cao hiệu quả sản xuất và bảo vệ môi trường.

5.1. Định hướng nghiên cứu tiếp theo

Cần tiếp tục nghiên cứu sâu hơn về các yếu tố địa mạo ảnh hưởng đến sản xuất nông lâm nghiệp, từ đó đưa ra các giải pháp phù hợp.

5.2. Tăng cường hợp tác giữa các bên liên quan

Hợp tác giữa các cơ quan, tổ chức và cộng đồng địa phương là rất cần thiết để triển khai các giải pháp phát triển bền vững dựa trên nghiên cứu địa mạo.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Huyện Đại Từ thuộc tỉnh Thái Nguyên sở hữu diện tích tự nhiên 57.890 ha (tương đương 577,90 km²), bao gồm 29 xã và 2 thị trấn. Đây là địa bàn miền núi có vị trí địa lý - sinh thái quan trọng nhưng nền kinh tế còn chậm phát triển, với tỷ lệ hộ nghèo năm 2010 chiếm khoảng 15% tổng dân số. Trong cơ cấu kinh tế, nông - lâm nghiệp chiếm tỷ trọng 36,94% tổng GDP và là sinh kế chính thu hút hơn 90% lực lượng lao động toàn huyện, trong khi khu vực công nghiệp chiếm 31,98% và dịch vụ chỉ đạt 31,08%. Về cơ cấu sử dụng đất, đất lâm nghiệp chiếm 45,13%, đất nông nghiệp chiếm 26,87% và đất chưa sử dụng còn chiếm tới 17,35% chủ yếu là đồi núi trọc và bãi bồi ven sông suối.

Thực tiễn canh tác tại địa phương đang đối mặt với nhiều thách thức do việc khai thác đất dốc chưa gắn liền với quy luật địa mạo, làm gia tăng hiện tượng xói mòn, sạt lở và thoái hóa đất nghiêm trọng. Mục tiêu cốt lõi của nghiên cứu là làm sáng tỏ các đặc trưng hình thái, cấu trúc địa chất và các quá trình địa mạo hiện đại; phân tích mối quan hệ tương hỗ giữa địa mạo và thổ nhưỡng; từ đó xác lập cơ sở khoa học để định hướng tổ chức lãnh thổ, lựa chọn tập đoàn cây trồng vật nuôi thích ứng theo nguyên lý hệ kinh tế - sinh thái. Phạm vi nghiên cứu bao trùm toàn bộ ranh giới hành chính huyện Đại Từ cùng không gian đệm Vườn Quốc gia Tam Đảo, khai thác chuỗi dữ liệu tổng hợp giai đoạn 2000 - 2011. Đề tài mang ý nghĩa thực tiễn lớn nhằm bảo vệ tài nguyên đất, nâng cao độ che phủ rừng vượt mức 48,2% và phát triển kinh tế nông thôn bền vững.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu vận dụng lý thuyết phát triển bền vững do Ủy ban Môi trường và Phát triển Thế giới khởi xướng năm 1987 và hoàn thiện tại Hội nghị Thượng đỉnh Trái Đất Rio de Janeiro năm 1992, nhấn mạnh sự cân bằng chặt chẽ giữa 3 thành tố: tăng trưởng kinh tế, công bằng xã hội và bảo vệ môi trường sinh thái. Bên cạnh đó, nguyên lý hệ kinh tế - sinh thái được áp dụng nhằm tối ưu hóa việc quản lý tài nguyên tái tạo, tận dụng chu trình vật chất và duy trì độ phì nhiêu của đất đai vùng đồi núi.

Trong chuyên ngành địa lý tự nhiên, nghiên cứu kế thừa quan điểm địa mạo học phát sinh của các nhà khoa học hàng đầu kết hợp cùng mô hình 4 quá trình hình thành đất của Simonson năm 1959 gồm cộng thêm, mất đi, di chuyển và biến đổi. Mối quan hệ giữa địa hình và đất đai là tương tác hai chiều, trong đó địa mạo đóng vai trò tiền đề quyết định sự phân bố thổ nhưỡng. Các khái niệm nền tảng bao gồm năng lượng địa hình, độ chia cắt sâu, độ chia cắt ngang và ngưỡng độ dốc giới hạn 15 độ làm ranh giới phân định canh tác nông nghiệp và phát triển lâm nghiệp.

Phương pháp nghiên cứu

Đề tài tích hợp hệ thống phương pháp nghiên cứu chuyên ngành nhằm đảm bảo độ chính xác khoa học. Phương pháp nguồn gốc - hình thái và kiến trúc hình thái được áp dụng để phân tích cấu trúc địa chất, nhận diện các tầng đá gốc như hệ tầng Phú Ngữ dày 2400m tuổi Ocdovic - Silua, hệ tầng Sông Cầu dày 1500 đến 1700m tuổi Devon, cùng các phức hệ magma Núi Chúa và Núi Điệng.

Phương pháp bản đồ và hệ thông tin địa lý giữ vai trò trọng tâm trong việc xây dựng bản đồ địa mạo tỷ lệ 1:50.000 trên cơ sở tích hợp bản đồ địa chất khoáng sản, mô hình số độ cao, bản đồ thổ nhưỡng và thảm thực vật năm 2010. Phương pháp khảo sát thực địa được triển khai thông qua việc chọn mẫu điển hình tại các điểm chìa khóa đại diện cho 29 xã và 2 thị trấn nhằm kiểm chứng dữ liệu trong phòng, mô tả phẫu diện đất và đo đạc xói mòn bề mặt. Toàn bộ nguồn dữ liệu thứ cấp giai đoạn 2000 - 2011 từ các cơ quan chuyên môn được tổng hợp, xử lý thống kê làm luận cứ vững chắc cho việc đánh giá thích nghi sinh thái.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, nghiên cứu đã phân chia địa hình Đại Từ thành 3 nhóm với 19 kiểu địa hình riêng biệt, bao gồm 9 kiểu địa hình núi, 7 kiểu địa hình đồi - núi thấp và 3 kiểu đồng bằng - thung lũng. Địa hình có sự phân bậc rõ rệt từ độ cao thấp nhất khoảng 80m tại bồn địa Đại Từ lên đến 1592m tại đỉnh cao nhất của dãy Tam Đảo. Phần lớn diện tích toàn huyện có độ cao tuyệt đối dưới 300m chiếm trên 84%, trong đó cấp độ cao dưới 100m chiếm 38,81% tương ứng 25.419 ha.

Thứ hai, đặc trưng trắc lượng hình thái phản ánh sự hạn chế về độ dốc khi chỉ có hơn 35% diện tích có độ dốc dưới 15 độ thuận lợi cho nông nghiệp, còn lại gần 65% diện tích có độ dốc trên 15 độ. Riêng sườn đông Tam Đảo có độ dốc trung bình từ 25 đến 35 độ, tạo nên thế năng dòng chảy mặt rất lớn.

Thứ ba, sự phân hóa thổ nhưỡng gắn kết chặt chẽ với các đơn vị địa mạo. Đất xám mùn trên núi phát triển trên đá macma axit chiếm 15,92% tương đương 9.198,17 ha ở đai cao 700 đến 1700m; đất xám mùn trên đá bazơ chiếm 11,18% với 6.465,16 ha; đất feralit đỏ vàng trên đá phiến sét chiếm diện tích lớn nhất tại vùng đồi thấp; trong khi đất xám bạc màu chiếm 1,43% với 828,71 ha. Vùng thung lũng sông Công hình thành dải bồi tích và thềm sông rộng 150 km² với chiều dài 30 km và rộng 8 km, là địa bàn sản xuất lúa nước tập trung.

Thảo luận kết quả

Sự phân hóa địa hình sâu sắc kết hợp với nền khí hậu nhiệt đới gió mùa có tổng nhiệt năm 8000 đến 8500 độ C và lượng mưa trung bình vượt 1700 mm/năm là nguyên nhân chính thúc đẩy quá trình phong hóa và bóc mòn. Chế độ dòng chảy phân mùa gay gắt khi mùa lũ kéo dài 5 tháng chiếm tới 75% tổng lượng nước năm, trong đó tháng 8 chiếm đỉnh lũ tới 21%, gây ra xói mòn mương rãnh và trượt lở đất tại chân núi. Trái lại, mùa cạn chỉ chiếm 25% lượng nước khiến tháng 2 chỉ đạt khoảng 2 đến 3% tổng lượng dòng chảy, gây hạn hán nghiêm trọng trên các vùng đồi cao.

Các kết quả này được thể hiện trực quan qua bảng ma trận đánh giá điểm thích nghi nông - lâm nghiệp theo 19 kiểu địa hình và biểu đồ phân bổ diện tích theo các cấp độ dốc. Việc tích hợp dữ liệu địa mạo vào phân vùng sản xuất giúp khắc phục nhược điểm của các nghiên cứu đơn ngành trước đây, tạo cơ sở phân bố chính xác các tiểu vùng sinh thái nông nghiệp.

Đề xuất và khuyến nghị

Thứ nhất, tái cơ cấu không gian sử dụng đất theo ngưỡng độ dốc và nguồn gốc địa mạo. Khoanh vùng bảo vệ nghiêm ngặt toàn bộ diện tích sườn núi dốc trên 25 độ thuộc rừng phòng hộ và Vườn Quốc gia Tam Đảo, hướng tới nâng tỷ lệ che phủ rừng toàn huyện từ 48,2% lên trên 52% trong giai đoạn 3 đến 5 năm tới. Chủ thể thực hiện là Hạt Kiểm lâm Đại Từ phối hợp với Ủy ban nhân dân các xã vùng chân núi.

Thứ hai, phát triển mô hình nông - lâm kết hợp trên các bề mặt đồi bát úp và đồi bóc mòn thoải có độ dốc từ 8 đến 15 độ. Khai thác hiệu quả 6.465,16 ha đất phong hóa từ đá bazơ để hình thành các vùng chuyên canh chè đặc sản và cây ăn quả giá trị cao tại các xã Phục Linh, Tân Linh, Na Mao, phấn đấu tăng trưởng giá trị ngành nông nghiệp từ 6% đến 8% mỗi năm. Đơn vị chủ trì là Phòng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn cùng các hợp tác xã địa phương.

Thứ ba, xây dựng và củng cố hệ thống công trình thủy lợi tại các lưu vực có mật độ sông suối 1,2 km/km². Định kỳ nạo vét và nâng cấp dung tích tích nước của hơn 20 hồ chứa quanh hồ Núi Cốc rộng 769 ha trước tháng 5 hàng năm, nhằm đảm bảo cấp nước tưới cho hơn 26% diện tích đất nông nghiệp trong mùa khô hạn. Trách nhiệm thực hiện thuộc về Ban Quản lý Khai thác Thủy lợi và chính quyền huyện.

Thứ tư, áp dụng kỹ thuật canh tác bảo vệ đất trên 828,71 ha đất xám bạc màu tại các xã Bản Ngoại, Tiên Hội, Cát Nê bằng giải pháp trồng cây họ đậu che phủ, tạo băng cây chắn xói mòn và bổ sung phân hữu cơ vi sinh. Timeline triển khai kéo dài 24 tháng dưới sự chỉ đạo của Trạm Khuyến nông và Phòng Tài nguyên và Môi trường huyện.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nhóm thứ nhất gồm các nhà quản lý và hoạch định chính sách tại Ủy ban nhân dân huyện Đại Từ, Sở Tài nguyên và Môi trường, Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn tỉnh Thái Nguyên. Công trình cung cấp bản đồ địa mạo tỷ lệ 1:50.000 cùng các luận cứ khoa học để xây dựng quy hoạch sử dụng đất và đề án nông thôn mới cho 29 xã và 2 thị trấn.

Nhóm thứ hai là các nhà khoa học, giảng viên chuyên ngành Địa lý, Địa mạo học, Thổ nhưỡng và Quản lý tài nguyên môi trường. Luận văn cung cấp khung phương pháp luận nguồn gốc - hình thái trong đánh giá thích nghi sinh thái phục vụ công tác giảng dạy chuyên sâu và nghiên cứu thực nghiệm.

Nhóm thứ ba là các doanh nghiệp, hợp tác xã và chủ trang trại hoạt động trong lĩnh vực nông - lâm nghiệp tại vùng Trung du miền núi phía Bắc. Doanh nghiệp có thể dựa trên đặc điểm 19 kiểu địa hình để xác định vùng đầu tư trồng chè, cây ăn quả công nghệ cao và phát triển du lịch sinh thái ven hồ Núi Cốc.

Nhóm thứ tư là học viên cao học, sinh viên ngành Khoa học Trái đất và Quản lý đất đai. Tài liệu này đóng vai trò tham khảo về phương pháp chọn mẫu khảo sát thực địa điểm chìa khóa và kỹ thuật xử lý dữ liệu bản đồ chuyên đề.

Câu hỏi thường gặp

Vì sao độ dốc 15 độ được coi là ngưỡng phân chia quan trọng giữa nông nghiệp và lâm nghiệp tại Đại Từ? Ngưỡng 15 độ quyết định khả năng cơ giới hóa và tốc độ xói mòn đất. Đại Từ có gần 65% diện tích dốc trên 15 độ, nơi lượng mưa lớn trên 1700 mm/năm dễ cuốn trôi tầng đất mặt nếu canh tác nương rẫy. Đất dốc trên 15 độ bắt buộc phải ưu tiên trồng rừng, trong khi địa hình dưới 15 độ phù hợp cho cây nông nghiệp và cây công nghiệp dài ngày.

Kiểu địa hình đồi bát úp trên hệ tầng Sông Cầu có ưu thế gì trong sản xuất nông nghiệp? Đồi bát úp hệ tầng Sông Cầu có dạng đỉnh tròn, sườn thoải từ 8 đến 15 độ, lớp vỏ phong hóa eluvi dày từ 5m đến hàng chục mét và giàu dinh dưỡng. Đây là địa bàn lý tưởng để hình thành các vùng chuyên canh chè búp chất lượng cao và cây ăn quả lâu năm, giúp giữ đất và nâng cao giá trị kinh tế.

Hệ thống thủy văn và hồ Núi Cốc đóng vai trò gì đối với sinh thái nông nghiệp của huyện? Mạng lưới sông suối mật độ 1,2 km/km² cùng hồ Núi Cốc diện tích 769 ha và hơn 20 hồ chứa nhỏ giữ chức năng điều tiết nguồn nước liên vùng. Chúng cung cấp nước tưới cho 150 km² thung lũng sông Công, đặc biệt trong mùa kiệt khi lượng nước chỉ chiếm 25% tổng lượng dòng chảy cả năm.

Quá trình tai biến địa mạo nào gây thiệt hại lớn nhất cho sản xuất tại địa phương? Xói mòn mương rãnh và sạt lở đất trên các sườn núi dốc trên 25 đến 35 độ ở sườn đông Tam Đảo là nguy cơ lớn nhất. Hiện tượng này bùng phát mạnh vào mùa mưa lũ tập trung 75% lượng dòng chảy, làm rửa trôi màu đất và bồi lắng đất đá xuống các thung lũng canh tác lúa.

Bản đồ địa mạo tỷ lệ 1:50.000 hỗ trợ công tác quy hoạch lãnh thổ như thế nào? Bản đồ phân loại chi tiết 19 kiểu địa hình thành 3 nhóm cụ thể, gắn kết nguồn gốc thạch học với từng loại đất. Nhờ đó, các nhà quản lý có thể khoanh vùng chính xác các đơn vị sinh thái tại 29 xã mà không cần khảo sát dàn trải, giúp tối ưu hóa chi phí quy hoạch.

Kết luận

Nghiên cứu đã hoàn thành 5 nội dung trọng tâm:

• Phân tích chi tiết cấu trúc địa mạo Đại Từ với 3 nhóm và 19 kiểu địa hình phân bố theo nguồn gốc và hình thái.
• Đánh giá toàn diện mối quan hệ địa mạo - thổ nhưỡng trên toàn bộ 57.890 ha diện tích tự nhiên của huyện.
• Xác định rõ các yếu tố hạn chế về độ dốc và áp lực xói mòn từ lượng mưa trên 1700 mm/năm đối với sản xuất nông - lâm nghiệp.
• Xây dựng thành công bản đồ địa mạo tỷ lệ 1:50.000 làm công cụ phục vụ quy hoạch lãnh thổ bền vững.
• Đề xuất 4 nhóm giải pháp phân vùng cây trồng vật nuôi theo nguyên lý hệ kinh tế - sinh thái.

Đóng góp lớn nhất của luận văn là chuyển hóa lý thuyết địa mạo học thành các chỉ dẫn thực tế phục vụ chuyển dịch cơ cấu kinh tế cho hơn 90% dân số nông nghiệp địa phương. Trong chu kỳ 3 đến 5 năm tới, các nghiên cứu tiếp theo cần tích hợp công nghệ ảnh viễn thám độ phân giải cao để giám sát biến động xói mòn đất theo thời gian thực. Các cơ quan quản lý và doanh nghiệp hãy áp dụng ngay các định hướng không gian này để xây dựng các mô hình nông nghiệp sinh thái hiệu quả và bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 - TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU ĐỊA MẠO PHỤC VỤ PHÁT TRIỂN NÔNG - LÂM NGHIỆP HUYỆN ĐẠI TỪ Chương 2 - ĐẶC ĐIỂM ĐỊA MẠO KHU VỰC Chương 3 - ĐÁNH GIÁ ĐỊA MẠO CHO PHÁT TRIỂN NÔNG - LÂM NGHIỆP HUYỆN ĐẠI TỪ 6 Luanvanmaster.com – Cần Kham Thảo - Kết bạn Zalo/Tele : 0973.149 Viết thuê đề tài giá rẻ trọn gói - KB Zalo/Tele : 0973.com – Cần Kham Thảo - Kết bạn Zalo/Tele : 0973.149 Viết thuê đề tài giá rẻ trọn gói - KB Zalo/Tele : 0973.149 NỘI DUNG Chương1. TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU ĐỊA MẠO PHỤC VỤ PHÁT TRIỂN NÔNG - LÂM NGHIỆP HUYỆN ĐẠI TỪ 1. Khái quát chung về phát triển nông-lâm nghiệp bền vững Sản xuất nông-lâm nghiệp là những ngành sản xuất mang tính truyền thống, lâu đời ở mỗi địa phương, đặc biệt là những địa phương thuộc khu vực miền núi nước ta. Đối với Đại Từ (do những đặc điểm tự nhiên, xã hội chi phối) nó có ý nghĩa rất lớn, là hoạt động sinh kế chủ đạo của cộng đồng dân cư địa phương; mang lại tỉ trọng lớn trong GDP của huyện, giải quyết việc làm, đáp ứng một phần vấn đề an ninh lương thực tại chỗ.

Vì vai trò quan trọng của ngành sản xuất này, nên việc nghiên cứu, hoạch định những chiến lược phát triển rất được chú trọng trong những năm gần đây; đề cập đến vấn đề phát triển nông-lâm bền vững, đặc biệt là phát triển bền vững theo nguyên lý “ hệ kinh tế - sinh thái”. * Vấn đề “Môi trường và phát triển” nói chung và mục tiêu phát triển bền vững đã được nhiều quốc gia và tổ chức quan tâm sâu sắc. Để phục vụ cho mục tiêu phát triển, các nguồn lực tự nhiên - tài nguyên đang được tận dụng khai thác khá mạnh mẽ và đây cũng là nơi đang tiềm ẩn những xung đột sâu sắc giữa môi trường và phát triển, hiện tượng suy thoái tài nguyên, tai biến môi trường đang diễn ra hàng ngày với quy mô, tần xuất lớn. Trước tình thế đó, để đảm bảo sự ổn định trong phát triển ở phạm vi toàn cầu và cho từng quốc gia, từng vùng lãnh thổ, vấn đề PTBV đã không ít lần được đặt ra.

Năm 1987, Uỷ ban môi trường và phát triển bền vững của Liên Hợp Quốc đã đưa ra khái niệm phát triển bền vững “PTBV là sự phát triển nhằm thoả mãn các yêu cầu hiện tại của con người nhưng không tổn hại tới sự thoả mãn các nhu cầu của thế hệ tương lai”. Năm 1992, Hội nghị thượng đỉnh của Liên Hợp Quốc về “Môi trường và phát triển” tổ chức tại Riođe Janeiro (Braxin) với sự tham gia của nhiều nước đã nhất trí: “PTBV là sự phát triển nhằm thoả mãn các yêu cầu hiện tại nhưng không tổn hại cho khả năng của các thế hệ tương lai để đáp ứng yêu cầu của chính họ" và PTBV phải là mục tiêu của toàn nhân loại trong thế kỷ XXI [11].com – Cần Kham Thảo - Kết bạn Zalo/Tele : 0973.149 Viết thuê đề tài giá rẻ trọn gói - KB Zalo/Tele : 0973.149 Mục tiêu cuối cùng của PTBV là thoả mãn yêu cầu căn bản của con người, cải thiện cuộc sống, bảo tồn và quản lý hữu hiệu hệ sinh thái, bảo đảm tương lai ổn định. PTBV thực hiện và đảm bảo sự liên đới giữa các thế hệ, giữa các quốc gia, giữa hiện tại với tương lai. PTBV có tính chất đa diện, thống nhất, toàn bộ.

Muốn PTBV phải lồng ghép được 3 thành tố quan trọng của sự phát triển với nhau: Phát triển kinh tế, phát triển xã hội và bảo vệ môi trường. Đây là nguyên lý chung để hướng sự phát triển bền vững của các lĩnh vực trong nền kinh tế. Cụ thể : - Bền vững về kinh tế: Thể hiện một cách khái quát ở sự ổn định và không ngừng gia tăng sức sản xuất của lãnh thổ, tổng sản phẩm phải ngày một tăng lên. - Bền vững về mặt xã hội: Thể hiện bằng sự phân chia thu nhập và phúc lợi xã hội.

Xã hội bền vững phải là một xã hội trong đó phát triển kinh tế phải đi đôi với công bằng xã hội. Từ đó nảy sinh yêu cầu trách nhiệm của con người đối với thiên nhiên và thế hệ tương lai: Trách nhiệm sống hoà hợp với thiên nhiên; sự tồn tại bình đẳng của loài người và các dạng sống khác trên trái đất; ý thức tiết kiệm tài nguyên thiên nhiên và bảo vệ môi trường sống chung. - Bền vững về môi trường thể hiện: Sử dụng hợp lý tài nguyên thiên nhiên và điều kiện môi trường, xã hội. Trong đó đề cao vấn đề bảo vệ môi trường như một điều kiện sống còn cho sự phát triển của xã hội loài người trong thế kỷ mới.

* Phát triển nông lâm-nghiệp bền vững là gì và có yêu cầu gì ? Đây là vấn đề mà các nhà chiến lược cần nắm vững để vận dụng linh hoạt. Trong phát triển nông- lâm nghiệp bền vững chúng ta cần sử dụng các nguồn lực, đặc biệt là các nguồn lực tự nhiên (địa hình, đất, nước, nhiệt-ẩm) một cách có hiệu quả, hạn chế các quá trình biến đổi làm thái hóa, có phương pháp cải tạo làm biến đổi chúng theo chiều hướng tích cực; mang lại hiệu quả kinh tế ở chỗ tăng năng suất, tăng sản lượng và giải quyết được các vấn đề về thu nhập, mức sống, việc làm. Về mặt sản xuất, mỗi ngành nông nghiệp, lâm nghiệp đều có những yêu cầu, đòi hỏi riêng về cả mặt tự nhiên và xã hội. Đặc biệt là để phát triển một nền sản xuất bền vững thì chúng đòi hỏi những tiêu chuẩn nhất định.

Sản xuất nông nghiệp được ưu tiên và có hiệu quả ở những khu vực có độ dốc dưới 150, độ chia cắt nganng và độ chia cắt sâu nhỏ, địa hình tương đối bằng phẳng 9 Luanvanmaster.com – Cần Kham Thảo - Kết bạn Zalo/Tele : 0973.149 Viết thuê đề tài giá rẻ trọn gói - KB Zalo/Tele : 0973.149 hoặc lượn sóng; nơi tập hợp các kiểu địa hình đồng bằng, thung lũng giữa núi, đồi thấp, vùng đất thấp chuyển tiếp; các quá trình địa mạo hiện đại là quá trình bồi lắng, tích tụ; tầng đất thường dày, độ phì đất còn cao (đất phù sa, đất feralit còn tốt), khả năng cấp – thoát nước tốt, mức độ kết von trong đất không đáng kể; các điều kiện nhiệt ẩm như tổng nhiệt năm >7000 0C, tổng lượng mưa năm >1500mm, mùa khô không dài quá 5 tháng, mùa lạnh nhiệt độ dưới 3 tháng <18 0C) (phụ thuộc vào vĩ độ địa lý và độ cao địa hình); các điều kiện khác như: khu vực hiện tại đã được khai thác trồng trọt, chăn nuôi, giao thông đi lại thuận tiện, nơi đông dân nguồn nhân lực dồi dào và thị trường tiêu thụ rộng. Sản xuất lâm nghiệp thường ở nơi có độ dốc thường lớn, trên 15 0; địa hình bị chia cắt lớn, nhất là chia cắt sâu; tập hợp các kiểu địa hình: núi trung bình, núi thấp, đồi cao, đồi thấp… và là những nơi không thuận lợi cho sản xuất nông nghiệp; các quá trình địa mạo hiện đại: là địa bàn dễ xảy ra các tai biến về lũ quét, trượt lở đất; đất đặc trưng cho khu vực địa hình dốc, tầng đất mỏng hơn, có nơi bị xói mòn lộ đá gốc, độ kết von, đá ong trong đất không vượt quá 15%; điều kiện nhiệt ẩm: nhiệt độ, độ ẩm có sự phân hóa theo đai cao, nơi thường có lượng mưa trên 1000mm; các điều kiện khác như: là khu vực rừng tự nhiên, rừng trồng hoặc thảm cỏ, cây bụi… được dùng vào bảo tồn, khai thác và trồng rừng mới, giao thông đi lại khó khăn hơn. Để phát triển bền vững theo nguyên lý “hệ kinh tế - sinh thái”, đó là việc phát triển bền vững đồng nghĩa với các biện pháp sử dụng hợp lý nguồn tài nguyên thiên nhiên (rừng, đất, nước, tài nguyên sinh vật, khoáng sản.), các điều kiện KT-XH của những hệ sinh thái nông nghiệp, nhằm thu được sản lượng cao, hiệu quả kinh tế lớn và sản phẩm hàng hoá ngày một nhiều hơn. Việc tăng sản lượng, tăng sản phẩm hàng hoá và nâng cao hiệu quả kinh tế này phải gắn liền với việc ổn định, giữ vững và bồi dưỡng độ màu mỡ của đất, bảo vệ môi trường.

Đây chính là mục tiêu của phát triển bền vững mà các vùng đồi núi phải vươn đến. Mục tiêu của phát triển bền vững ở vùng đồi núi là: + Bảo tồn được tài nguyên thiên nhiên, cân bằng sinh thái và không gây ô nhiễm môi trường. Đó là một hệ thống nông nghiệp sử dụng tốt những nguyên liệu 10 Luanvanmaster.com – Cần Kham Thảo - Kết bạn Zalo/Tele : 0973.149 Viết thuê đề tài giá rẻ trọn gói - KB Zalo/Tele : 0973.149 sẵn có tại chỗ và tái tạo được; các nguồn tài nguyên tái tạo sẽ được khai thác một cách hợp lý, tận dụng các chất thải, các phụ phẩm từ các dây chuyền sản xuất chính. + Đáp ứng được các nhu cầu tăng trưởng kinh tế, trước mắt cũng như lâu dài một cách ổn định.

+ Về mặt xã hội, không tạo ra sự bất bình đẳng và sự phân hoá quá mức giữa người giàu và người nghèo, giữa người kinh và những người dân tộc khác. Để làm được việc này cần tạo điều kiện để thiết lập một hệ thống tổ chức xã hội phát huy được sự hợp tác tương trợ trong nông thôn trên cơ sở kinh tế hộ nông dân nhằm khai thác tốt nguồn nhân lực và tài nguyên thiên nhiên của từng vùng sinh thái, đem lại lợi ích cho cả cộng đồng. Như vậy, đối với vùng đồi núi, việc xây dựng một nền nông nghiệp sinh thái là cơ sở của sự phát triển bền vững. Tuy nhiên không thể có một giải pháp chung cho mọi vùng đồi núi của Việt Nam.

Huyện Đại Từ thuộc khu vực trung du miền núi phía Bắc, với địa hình chủ yếu là đồi cao, núi thấp. Dân cư sinh sống tại đây ngoài người dân bản địa (với nhiều dân tộc: Kinh, tày, mông, dao, sán rìu.) còn có rất đông người dân nhập cư từ các lãnh thổ khác [13]. Với thành phần dân tộc đa dạng, địa hình đồi núi, điều kiện tự nhiên mang tính chuyển tiếp giữa khu vực đồng bằng và vùng núi cao, Đại Từ trong chiến lược phát triển KT-XH cần đưa ra những định hướng hợp lý nhằm mục tiêu phát triển bền vững nói chung và phát triển bền vững nông, lâm nghiệp nói riêng. Địa mạo trong phát triển nông-lâm nghiệp bền vững - Địa mạo học là một khoa học nhằm mục đích để nghiên cứu địa hình bề mặt Trái Đất và làm sáng tỏ nguyên nhân thành tạo và biến đổi của chúng.