Nghiên cứu đặc điểm địa hóa môi trường phục vụ sử dụng bền vững tài nguyên thiên nhiên khu vực vịnh tiên yên tỉnh quảng ninh luận án tiến sĩ vnu

Luận án tiến sĩ nghiên cứu Nghiên cứu đặc điểm địa hóa môi trường phục vụ sử dụng bền vững tài nguyên thiên nhiên khu vực vịnh, phát triển phương pháp mới, đánh giá hiệu quả ứng

• Tác giả: Trần Đăng Quy
• Người hướng dẫn: GS. Mai Trọng Nhuận
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Địa hóa học
• Đề tài: Nghiên Cứu Địa Hóa Môi Trường Vịnh Tiên Yên, Quảng Ninh Cho Phát Triển Bền Vững
• Loại tài liệu: Luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2012
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: LỊCH SỬ NGHIÊN CỨU VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 1.1. LỊCH SỬ NGHIÊN CỨU ĐỊA HÓA MÔI TRƯỜNG VÙNG VỊNH
• 1.2. KHU VỰC NGHIÊN CỨU
• 1.3. PHƯƠNG PHÁP LUẬN VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2. CHƯƠNG 2: CÁC YẾU TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN ĐẶC TRƯNG ĐỊA HÓA MÔI TRƯỜNG NƯỚC VÀ TRẦM TÍCH KHU VỰC VỊNH TIÊN YÊN
• 2.1. ĐẶC ĐIỂM TỰ NHIÊN
• 2.1.1. Đặc điểm địa hình, địa mạo
• 2.1.2. Đặc điểm khí hậu
• 2.1.3. Đặc điểm thủy văn - hải văn
• 2.1.4. Đặc điểm địa chất
• 2.1.5. Đặc điểm trầm tích tầng mặt
• 2.1.6. Đặc điểm các tập trầm tích bãi triều
• 2.2. ĐẶC ĐIỂM TÀI NGUYÊN
• 2.2.1. Tài nguyên khoáng sản
• 2.2.2. Tài nguyên đất ngập nước
• 2.2.3. Tài nguyên sinh vật
• 2.3. ĐẶC ĐIỂM KINH TẾ - XÃ HỘI
• 2.3.1. Dân cư và lao động
• 2.3.2. Khai thác, nuôi trồng thủy sản
• 2.3.3. Hoạt động cảng biển và giao thông thủy
• 2.4. ĐẶC ĐIỂM ĐỊA HÓA MÔI TRƯỜNG CÁC NGUYÊN TỐ VI LƯỢNG TRONG NƯỚC VÀ TRẦM TÍCH KHU VỰC VỊNH TIÊN YÊN
• 2.4.1. ĐẶC ĐIỂM ĐỊA HÓA MÔI TRƯỜNG CÁC NGUYÊN TỐ VI LƯỢNG TRONG NƯỚC BIỂN
• 2.4.1.1. Nguyên tố Cu
• 2.4.1.2. Nguyên tố Sb
• 2.4.1.3. Nguyên tố Mn
• 2.4.1.4. Nguyên tố As
• 2.4.1.5. Nguyên tố Zn
• 2.4.1.6. Nguyên tố Cd
• 2.4.1.7. Nguyên tố Hg
• 2.4.1.8. Nguyên tố Pb
• 2.4.1.9. Nhận xét chung
• 2.4.2. ĐẶC ĐIỂM ĐỊA HÓA MÔI TRƯỜNG CÁC NGUYÊN TỐ VI LƯỢNG TRONG TRẦM TÍCH TẦNG MẶT
• 2.4.2.1. Nguyên tố Cu
• 2.4.2.2. Nguyên tố Cd
• 2.4.2.3. Nguyên tố Mn
• 2.4.2.4. Nguyên tố Cr
• 2.4.2.5. Nguyên tố Pb
• 2.4.2.6. Nguyên tố Zn
• 2.4.2.7. Nguyên tố As
• 2.4.2.8. Nguyên tố Hg
• 2.4.2.9. Nguyên tố Sb
• 2.4.2.10. Nhận xét chung
• 2.4.3. ĐẶC ĐIỂM ĐỊA HÓA MÔI TRƯỜNG CÁC NGUYÊN TỐ VI LƯỢNG TRONG CÁC TẬP TRẦM TÍCH BÃI TRIỀU
• 2.4.3.1. Bãi triều Đồng Rui
• 2.4.3.2. Bãi triều cửa sông Đầm Hà
• 2.4.3.3. Bãi triều cửa sông Đường Hoa
• 3. CHƯƠNG 3: ĐÁNH GIÁ MỨC ĐỘ Ô NHIỄM CÁC NGUYÊN TỐ VI LƯỢNG
• 3.1. Đánh giá mức độ ô nhiễm các nguyên tố vi lượng trong nước biển
• 3.2. Đánh giá mức độ ô nhiễm các nguyên tố vi lượng trong trầm tích
• 4. CHƯƠNG 4: ĐẶC ĐIỂM ĐỊA HÓA HỮU CƠ TRẦM TÍCH KHU VỰC VỊNH TIÊN YÊN
• 4.1. ĐẶC ĐIỂM ĐỊA HÓA HỮU CƠ TRẦM TÍCH TẦNG MẶT
• 4.1.1. Phân bố tổng carbon hữu cơ và tổng nitơ
• 4.1.2. Nguồn gốc vật chất hữu cơ và vai trò cung cấp của rừng ngập mặn
• 4.2. ĐẶC ĐIỂM ĐỊA HÓA HỮU CƠ CÁC TẬP TRẦM TÍCH BÃI TRIỀU
• 4.2.1. Phân bố tổng carbon hữu cơ và tổng nitơ
• 4.2.2. Biến đổi vật chất hữu cơ trong mối liên hệ với sự dao động mực nước biển tương đối
• 5. CHƯƠNG 5: ĐỊNH HƯỚNG SỬ DỤNG BỀN VỮNG TÀI NGUYÊN THIÊN NHIÊN KHU VỰC VỊNH TIÊN YÊN TRÊN CƠ SỞ NGHIÊN CỨU ĐỊA HÓA MÔI TRƯỜNG
• 5.1. BỐI CẢNH VẤN ĐỀ
• 5.2. ĐỊNH HƯỚNG PHÂN VÙNG CHỨC NĂNG MÔI TRƯỜNG
• 5.3. CÁC GIẢI PHÁP THỰC HIỆN ĐỊNH HƯỚNG SỬ DỤNG BỀN VỮNG TÀI NGUYÊN THIÊN NHIÊN
• 5.3.1. Tăng cường luật pháp, chính sách
• 5.3.2. Quản lý tài nguyên môi trường dựa vào cộng đồng
• 5.3.3. Quản lý tổng hợp đới bờ
• 5.3.4. Giải pháp khoa học và công nghệ
• 5.3.5. Giải pháp tuyên truyền, giáo dục và nâng cao năng lực của cộng đồng
• DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC CỦA TÁC GIẢ LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN ÁN
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC: CÁC SƠ ĐỒ, BIỂU ĐỒ MINH HỌA

Tóm tắt

I. Tổng quan về nghiên cứu địa hóa môi trường vịnh Tiên Yên

Nghiên cứu địa hóa môi trường tại vịnh Tiên Yên, Quảng Ninh, đóng vai trò quan trọng trong việc phát triển bền vững tài nguyên thiên nhiên. Vịnh Tiên Yên không chỉ nổi bật với cảnh quan thiên nhiên tuyệt đẹp mà còn là nơi có hệ sinh thái phong phú. Việc hiểu rõ về địa hóa môi trường giúp xác định các yếu tố ảnh hưởng đến chất lượng nước và đất, từ đó đưa ra các giải pháp bảo vệ môi trường hiệu quả.

1.1. Đặc điểm địa lý và sinh thái của vịnh Tiên Yên

Vịnh Tiên Yên nằm ở tỉnh Quảng Ninh, có diện tích lớn và đa dạng sinh học. Đặc điểm địa lý của khu vực này bao gồm các bãi triều, rừng ngập mặn và các hệ sinh thái biển phong phú. Những yếu tố này tạo điều kiện thuận lợi cho sự phát triển của nhiều loài động thực vật quý hiếm.

1.2. Tầm quan trọng của nghiên cứu địa hóa môi trường

Nghiên cứu địa hóa môi trường giúp xác định các nguồn ô nhiễm và tác động của chúng đến hệ sinh thái. Điều này không chỉ bảo vệ sức khỏe cộng đồng mà còn đảm bảo sự phát triển bền vững cho khu vực. Các nghiên cứu trước đây đã chỉ ra rằng việc quản lý tài nguyên thiên nhiên một cách hợp lý là cần thiết để duy trì sự cân bằng sinh thái.

II. Các thách thức trong nghiên cứu địa hóa môi trường vịnh Tiên Yên

Vịnh Tiên Yên đang đối mặt với nhiều thách thức trong việc bảo vệ môi trường. Sự phát triển kinh tế nhanh chóng, cùng với hoạt động khai thác tài nguyên, đã dẫn đến tình trạng ô nhiễm nghiêm trọng. Các yếu tố như biến đổi khí hậu và sự gia tăng dân số cũng góp phần làm gia tăng áp lực lên môi trường.

2.1. Ô nhiễm nước và đất tại vịnh Tiên Yên

Ô nhiễm nước và đất là một trong những vấn đề nghiêm trọng nhất tại vịnh Tiên Yên. Các nghiên cứu cho thấy hàm lượng các nguyên tố vi lượng như As, Cd, và Hg trong nước và trầm tích vượt quá mức cho phép, ảnh hưởng đến sức khỏe cộng đồng và hệ sinh thái.

2.2. Tác động của biến đổi khí hậu

Biến đổi khí hậu đã làm thay đổi đáng kể các điều kiện môi trường tại vịnh Tiên Yên. Mực nước biển dâng cao và tần suất bão tăng lên đã gây ra nhiều thiệt hại cho hệ sinh thái và các hoạt động kinh tế của người dân địa phương.

III. Phương pháp nghiên cứu địa hóa môi trường hiệu quả

Để nghiên cứu địa hóa môi trường tại vịnh Tiên Yên, các phương pháp khoa học hiện đại được áp dụng. Việc thu thập mẫu nước, trầm tích và phân tích hóa học giúp xác định mức độ ô nhiễm và các yếu tố ảnh hưởng đến chất lượng môi trường.

3.1. Phương pháp thu thập mẫu và phân tích

Quá trình thu thập mẫu nước và trầm tích được thực hiện theo các tiêu chuẩn nghiêm ngặt. Các mẫu này sau đó được phân tích bằng các phương pháp hóa học hiện đại như ICP-MS để xác định hàm lượng các nguyên tố vi lượng.

3.2. Đánh giá chất lượng môi trường

Đánh giá chất lượng môi trường dựa trên các chỉ số như hàm lượng T0C, TN và các nguyên tố vi lượng. Những thông tin này giúp đưa ra các khuyến nghị về quản lý tài nguyên và bảo vệ môi trường.

IV. Kết quả nghiên cứu và ứng dụng thực tiễn

Kết quả nghiên cứu địa hóa môi trường tại vịnh Tiên Yên đã chỉ ra nhiều vấn đề nghiêm trọng về ô nhiễm. Những phát hiện này không chỉ có giá trị trong việc bảo vệ môi trường mà còn hỗ trợ cho các chính sách phát triển bền vững tại khu vực.

4.1. Phát hiện về ô nhiễm và tác động

Nghiên cứu đã phát hiện ra rằng hàm lượng các nguyên tố vi lượng trong nước và trầm tích vượt quá mức cho phép, gây ảnh hưởng đến sức khỏe cộng đồng và hệ sinh thái. Những phát hiện này cần được công bố rộng rãi để nâng cao nhận thức của cộng đồng.

4.2. Ứng dụng kết quả nghiên cứu vào quản lý tài nguyên

Kết quả nghiên cứu có thể được áp dụng vào việc xây dựng các chính sách quản lý tài nguyên thiên nhiên hiệu quả. Việc này không chỉ giúp bảo vệ môi trường mà còn đảm bảo sự phát triển bền vững cho khu vực vịnh Tiên Yên.

V. Kết luận và triển vọng tương lai cho vịnh Tiên Yên

Nghiên cứu địa hóa môi trường tại vịnh Tiên Yên đã chỉ ra nhiều thách thức nhưng cũng mở ra nhiều cơ hội cho phát triển bền vững. Việc áp dụng các giải pháp khoa học và công nghệ sẽ giúp cải thiện chất lượng môi trường và bảo vệ tài nguyên thiên nhiên.

5.1. Tương lai của nghiên cứu địa hóa môi trường

Nghiên cứu địa hóa môi trường sẽ tiếp tục đóng vai trò quan trọng trong việc bảo vệ tài nguyên thiên nhiên. Các nghiên cứu sâu hơn về tác động của ô nhiễm và biến đổi khí hậu sẽ giúp đưa ra các giải pháp hiệu quả hơn.

5.2. Khuyến nghị cho phát triển bền vững

Cần có các chính sách và biện pháp cụ thể để quản lý tài nguyên thiên nhiên một cách bền vững. Việc nâng cao nhận thức của cộng đồng về bảo vệ môi trường cũng là một yếu tố quan trọng trong quá trình này.

Nội dung chính

Tổng quan về luận án

Nghiên cứu địa hóa môi trường vùng biển ven bờ đóng vai trò then chốt trong việc giải đoán quy luật vận chuyển, tích lũy các nguyên tố hóa học và xác thực nguồn gốc vật chất hữu cơ phục vụ công tác bảo tồn, phát triển bền vững đới bờ. Luận án tiến sĩ địa chất của tác giả Trần Đăng Quy với đề tài "Nghiên cứu đặc điểm địa hoá môi trường phục vụ sử dụng bền vững tài nguyên thiên nhiên khu vực vịnh Tiên Yên, tỉnh Quảng Ninh" (Chuyên ngành: Địa hóa học, Mã số: 62 44 57 10) thực hiện dưới sự hướng dẫn khoa học của GS. Mai Trọng Nhuận và TS. Đào Mạnh Tiến tại Trường Đại học Khoa học Tự nhiên – Đại học Quốc gia Hà Nội (2012), là công trình tiên phong nghiên cứu toàn diện và có hệ thống về sinh địa hóa học môi trường nước và trầm tích tại vịnh Tiên Yên.

Khoảng trống nghiên cứu (research gap) cốt lõi xuất phát từ thực tế các nghiên cứu trước đây tại khu vực vịnh Tiên Yên và phụ cận (như Nguyễn Thị Thục Anh, 2006; Mai Trọng Nhuận và nnk, 2007) chỉ dừng lại ở khảo sát trầm tích bề mặt phạm vi hẹp ở các cửa sông Ba Chẽ, Đầm Hà hoặc mô tả địa chất - khoáng sản đại cương tỉ lệ nhỏ (1:100.000 đến 1:500.000). Toàn bộ vùng vịnh rộng lớn (~400 km²) thiếu vắng các khảo sát phân tích đa nguyên tố vết, trầm tích tầng sâu bãi triều, và đặc biệt chưa từng có nghiên cứu nào ứng dụng tỷ số đồng vị bền carbon ($\delta^{13}\text{C}$) kết hợp tỉ số $TOC/TN$ để truy xuất nguồn gốc vật chất hữu cơ và phục dựng biến động cổ môi trường.

Luận án thiết lập 2 câu hỏi nghiên cứu trung tâm và 2 luận điểm bảo vệ cốt lõi:

1. Câu hỏi nghiên cứu 1 (Q1): Quy luật phân bố không gian và theo chiều sâu của các nguyên tố vi lượng trong nước và trầm tích bị chi phối bởi những yếu tố tự nhiên và nhân sinh nào, mức độ tích lũy và ô nhiễm ra sao?
   • Luận điểm bảo vệ 1: Hàm lượng các nguyên tố vi lượng trong trầm tích tầng mặt có xu thế giảm dần từ trong vịnh ra phía biển, tăng dần từ phía đông bắc xuống phía tây nam, phụ thuộc chủ yếu vào đặc điểm độ hạt trầm tích, địa hình và chế độ thủy động lực; môi trường nước biển chưa bị ô nhiễm nhưng trầm tích tầng mặt và tầng sâu bãi triều đã bị ô nhiễm cục bộ một số nguyên tố vi lượng do sự chi phối chủ yếu của các yếu tố tự nhiên.
2. Câu hỏi nghiên cứu 2 (Q2): Nguồn gốc vật chất hữu cơ chôn vùi trong trầm tích được cung cấp từ đâu, vai trò của hệ sinh thái rừng ngập mặn ra sao và sự biến thiên này chỉ thị điều gì về lịch sử dao động mực nước biển tương đối?
   • Luận điểm bảo vệ 2: Vật chất hữu cơ từ rừng ngập mặn có xu thế giảm dần từ bãi triều ra giữa vịnh và ít bị vận chuyển ra khỏi vịnh tương ứng với sự phân bố của các nguyên tố vi lượng; sự biến đổi tỉ số $TOC/TN$ và giá trị $\delta^{13}\text{C}$ theo chiều sâu các tập trầm tích bãi triều là chỉ thị phân biệt môi trường bãi trên triều với bãi gian triều, đồng thời phản ánh rõ nét sự biến động mực nước biển tương đối theo thời gian lắng đọng trầm tích.

Khung lý thuyết của công trình tích hợp lý thuyết địa hóa cảnh quan ven biển, mô hình phân bố nguyên tố theo trường thủy động lực, mô hình hỗn hợp hai nguồn đẳng vị (two end-member mixing model) và hệ thống tiếp cận quản lý tổng hợp đới bờ (ICZM). Phạm vi không gian nghiên cứu bao phủ tọa độ 21°07'24'' - 21°27'27'' vĩ độ Bắc và 107°23'58'' - 107°52'57'' kinh độ Đông, diện tích ngập nước khoảng 400 km², độ sâu trung bình 2,0 m (lớn nhất đạt 30 m tại các lạch triều và cửa vịnh), được che chắn bởi hệ thống cung đảo Cái Bầu, Vạn Vược, Vạn Nước, Cái Chiên, Vĩnh Thực. Khung thời gian thực hiện kéo dài từ năm 2007 đến 2011 với hệ cơ sở dữ liệu thực nghiệm đồ sộ gồm 118 mẫu trầm tích phân tích nguyên tố vi lượng, 117 mẫu phân tích $TOC$, $TN$, $\delta^{13}\text{C}$, 121 mẫu phân tích độ hạt và kế thừa 120 mẫu nước biển phân tích hóa lý, kim loại vết.

Literature Review và Positioning

Nghiên cứu địa hóa môi trường các vũng vịnh ven bờ trên thế giới đã phát triển mạnh mẽ kể từ khi Kothny (1971) chính thức khởi xướng khái niệm Địa hóa môi trường (Environmental Geochemistry). Trầm tích đáy vũng vịnh được xác định là bồn trũng tích tụ cuối cùng (sink) của các chất ô nhiễm kim loại và vật chất hữu cơ. Trên bình diện quốc tế, các công trình khảo sát tại Vịnh Newark, New Jersey, Hoa Kỳ của Bonnevie et al. (1994) chỉ ra rằng các nguyên tố vi lượng tích lũy cực đại tại các khu vực có tốc độ lắng đọng bùn sét cao và trầm tích bị ô nhiễm nặng bởi As, Cd, Cu, Hg, Ni, Pb, Zn do tác động công nghiệp. Nghiên cứu tại Vịnh Manila, Philippines của Prudente et al. (1994) và Vịnh Xiamen, Trung Quốc của Zhang et al. (2007) khẳng định sự tập trung dị thường của Cu, Pb, Zn, Cd gắn liền với các dòng xả thải đô thị và hoạt động cảng biển. Tương tự, tại Châu Âu và Trung Đông, các vịnh ven bờ như Vịnh Taranto - Italy (Buccolieri et al., 2006), Vịnh Izmit và Saros - Thổ Nhĩ Kỳ (Pekey, 2006; Balkis & Cagatay, 2001) đều phản ánh xu hướng tích lũy kim loại nặng chịu kiểm soát bởi tướng trầm tích mịn và áp lực nhân sinh.

Trong lĩnh vực sinh địa hóa học hữu cơ, việc giải mã chu trình carbon và nguồn gốc vật chất hữu cơ lắng đọng ($POM$, trầm tích) dựa trên đồng vị bền $\delta^{13}\text{C}$ và tỉ số $C/N$ ghi nhận bước tiến đột phá. Rullkötter (2000), Meyers (1994, 1997) và Lamb et al. (2006) đã chuẩn hóa việc sử dụng giá trị $\delta^{13}\text{C}$ (thực vật trên cạn C3 từ -28‰ đến -26‰; thực vật C4 từ -14‰ đến -12‰; sinh vật phù du biển từ -22‰ đến -20‰) kết hợp tỉ số $TOC/TN$ (>20 đối với thực vật bậc cao giàu cellulose/lignin; 4-10 đối với phiêu sinh vật giàu protein) để phân định nguồn trầm tích. Tại Vịnh Lingding (Trung Quốc), Liu et al. (2007) xác định trên 70% vật chất hữu cơ có nguồn gốc lục địa do cơ chế bẫy trầm tích cửa sông. Faganeli et al. (1988) tại Vịnh Trieste (Italy) chứng minh vật chất hữu cơ lục địa chiếm tới 90% ở cửa sông Isonzo nhưng giảm nhanh xuống 10% tại trung tâm vịnh. Tại Vịnh Papua (Papua New Guinea), Burns et al. (2004) định lượng được 70% vật chất hữu cơ và hơn 40% trầm tích tầng mặt có nguồn gốc từ lục địa trôi dạt ra.

Tại Việt Nam, các nghiên cứu địa hóa biển giai đoạn trước năm 2000 (Mai Trọng Nhuận, Đỗ Minh Tiệp, Trịnh Phùng) chủ yếu dừng lại ở các chương trình điều tra tổng quan biển nông tỉ lệ nhỏ 1:500.000 hoặc địa chất môi trường ven bờ (0-30m nước). Một số nghiên cứu chuyên biệt về kim loại vết trong sinh vật và nước biển ở ven bờ miền Bắc và miền Trung (Đặng Hoài Nhơn, 2005; Lê Thị Vinh, 2004; Nguyễn Tài Tuệ và nnk, 2010, 2011) đã bước đầu đặt nền móng. Đáng chú ý nhất, các nghiên cứu của Nguyễn Tài Tuệ và nnk (2011, 2012) tại cửa Ba Lạt (Nam Định) đã lần đầu tiên ứng dụng thành công $\delta^{13}\text{C}$ để phân tích trầm tích rừng ngập mặn.

Luận án của Trần Đăng Quy định vị vị trí khoa học bằng cách lấp đầy khoảng trống chưa từng được giải quyết: thiết lập bức tranh địa hóa học hoàn chỉnh ở quy mô chi tiết (1:50.000) cho toàn bộ thủy vực vịnh Tiên Yên; đồng thời tích hợp đồng bộ giữa địa hóa vô cơ (13 nguyên tố vi lượng Ni, Co, V, Cd, Cu, Mn, Mo, Cr, Pb, Zn, As, Hg, Sb) với địa hóa hữu cơ đồng vị bền ($\delta^{13}\text{C}$, $TOC$, $TN$) và trầm tích học độ hạt qua cả không gian tầng mặt và mặt cắt thẳng đứng theo thời gian ở 3 cột mẫu bãi triều lớn (Đồng Rui, Đầm Hà, Đường Hoa).

Đóng góp lý thuyết và khung phân tích

Đóng góp cho lý thuyết

Luận án mở rộng và kiểm chứng các lý thuyết địa hóa đới bờ trong bối cảnh nhiệt đới gió mùa có biên độ triều lớn:

1. Kiểm chứng và mở rộng Lý thuyết Bẫy địa hóa trầm tích ven bờ: Luận án chứng minh hệ thống vũng vịnh nửa kín với cung đảo chắn ngoài đóng vai trò một "bẫy địa hóa" khép kín. Các nguyên tố vi lượng và vật chất hữu cơ từ rừng ngập mặn không bị phân tán ra biển khơi mà bị lưu giữ hoàn toàn bên trong vịnh do rào cản thủy động lực và tướng thạch học bùn sét chiếm ưu thế.
2. Lý thuyết tiến hóa trầm tích sinh địa hóa bãi triều: Luận án xây dựng mệnh đề lý thuyết khẳng định sự đồng biến giữa tỷ số $\delta^{13}\text{C}$ và $TOC/TN$ theo chiều thẳng đứng của cột địa tầng bãi triều là thước đo nhạy cảm phản ánh sự dịch chuyển ranh giới bãi trên triều (supratidal - giàu hữu cơ thực vật C3 rừng ngập mặn tại chỗ, $\delta^{13}\text{C}$ âm sâu, $TOC/TN$ cao) sang bãi gian triều (intertidal - giàu sinh vật phù du biển, $\delta^{13}\text{C}$ dịch chuyển về phía dương, $TOC/TN$ thấp).
3. Mô hình hóa nguồn gốc dị thường địa hóa tự nhiên: Luận án thách thức giả định truyền thống cho rằng ô nhiễm kim loại nặng ở vùng cửa sông vịnh biển luôn bắt nguồn từ nhân sinh. Luận án cung cấp bằng chứng thuyết phục rằng các dị thường hàm lượng As, Pb, Cd trong trầm tích tầng sâu hoàn toàn có nguồn gốc nội sinh từ đá mẹ phong hóa (đá phiến sét, cát kết kết lót Formasi Tấn Mài, Hòn Gai) và quá trình bồi tụ tự nhiên trong môi trường khử giàu hữu cơ.

Khung phân tích độc đáo

Khung phân tích của luận án tích hợp đa chiều:

• Tích hợp mô hình toán học địa hóa: Áp dụng đồng thời Hệ số tích lũy $T$ (Mai Trọng Nhuận, 2001), Hệ số Talasofil $T_a$, Hệ số tập trung $T_d$ (Vinogradov, 1967), Hệ số nhiễm bẩn $CF$, Hệ số tải ô nhiễm $PLI$ và Hệ số địa tích lũy $I_{geo}$ (Müller, 1979) trên nền chuẩn đá phiến sét thế giới (Turekian & Wedepohl, 1961) và Tiêu chuẩn chất lượng trầm tích Canada (ISQGs/PEL, 1999).
• Mô hình hòa trộn hai hợp phần (Two End-member Mixing Model): Định lượng chính xác tỷ lệ đóng góp vật chất hữu cơ rừng ngập mặn ($f_T$) và phù du biển ($f_M$) qua công thức đẳng lượng: $$\delta^{13}C_S = f_T \cdot \delta^{13}C_T + f_M \cdot \delta^{13}C_M \quad \text{với } f_T + f_M = 1$$ $$\Rightarrow f_T = \frac{\delta^{13}C_S - \delta^{13}C_M}{\delta^{13}C_T - \delta^{13}C_M}$$
• Phân vùng chức năng môi trường tích hợp (ICZM): Kết nối đặc tính địa hóa tự nhiên với sức tải sinh thái để phân chia thủy vực thành các tiểu vùng chức năng dựa trên nguyên tắc thích ứng tự nhiên.

+-----------------------------------------------------------------------------------+
|                        KHUNG PHÂN TÍCH ĐỊA HÓA MÔI TRƯỜNG                         |
+-----------------------------------------+-----------------------------------------+
                                          |
        +---------------------------------+---------------------------------+
        |                                                                   |
+-------v-----------------------------------+   +---------------------------v-------+
|  ĐỊA HÓA VÔ CƠ & KIM LOẠI VI LƯỢNG       |   |  ĐỊA HÓA HỮU CƠ & ĐỒNG VỊ BỀN     |
|  - Nước biển (8 nguyên tố, n=120)        |   |  - TOC, TN, tỷ số TOC/TN (n=117)  |
|  - Trầm tích (13 nguyên tố, n=118)       |   |  - Tỷ số đồng vị delta 13C        |
|  - Chỉ số: Ta, Td, Igeo, CF, PLI         |   |  - Mô hình End-Member (fT, fM)    |
+-----------------------+-------------------+   +-------------------+---------------+
                        |                                           |
                        +-----------------+-------------------------+
                                          |
                 +------------------------v------------------------+
                 |    TỔNG HỢP YẾU TỐ CHI PHỐI & CỔ MÔI TRƯỜNG     |
                 |    - Thủy động lực vịnh & bẫy trầm tích bùn mịn |
                 |    - Tương quan độ hạt (<0.063mm), Eh, pH, TOC  |
                 |    - Biến động mực nước biển tương đối Holocene|
                 +------------------------+------------------------+
                                          |
                 +------------------------v------------------------+
                 |    ĐỊNH HƯỚNG QUẢN LÝ TỔNG HỢP ĐỚI BỜ (ICZM)    |
                 |    - Phân vùng chức năng môi trường (A, B, C)   |
                 |    - Quy hoạch nuôi trồng & bảo tồn rừng ngập mặn|
                 +-------------------------------------------------+

Phương pháp nghiên cứu tiên tiến

Thiết kế nghiên cứu

Thiết kế nghiên cứu tuân thủ chặt chẽ triết học thực chứng (positivism) với phương pháp quan sát thực địa, lấy mẫu nghiêm ngặt và đo đạc phân tích định lượng độ chính xác cao. Cấu trúc nghiên cứu đa tầng bậc (multi-level design) kết hợp giữa:

• Tầng không gian rộng (Spatial mapping): Khảo sát 120 trạm đo thủy văn/hóa lý nước biển, 80 mẫu kim loại vết nước tầng mặt, 20 mẫu nước tầng đáy (>10m), 20 mẫu chu kỳ nhật triều, 36 trạm trầm tích tầng mặt bao phủ toàn vịnh và vùng biển ngoài đảo che chắn theo mạng lưới tuyến chuẩn cách nhau 1-2 km.
• Tầng thời gian/địa tầng sâu (Stratigraphical profiling): Khoan lấy 3 cột mẫu trầm tích nguyên dạng (core profile) tại 3 bãi triều tiêu biểu: Cột C1 (xã Đồng Rui, cửa sông Tiên Yên, chiều dài 58 cm, 29 mẫu lát dày 2 cm); Cột C2 (xã Đầm Hà, cửa sông Đầm Hà, chiều dài 68 cm, 34 mẫu lát); Cột C3 (cồn đảo xã Tiến Tới, cửa sông Đường Hoa, chiều dài 38 cm, 19 mẫu lát).

Quy trình nghiên cứu rigorous

• Thu mẫu thực địa: Nước tầng mặt lấy theo TCVN 5993:1995; nước tầng sâu lấy bằng dụng cụ Batomet 5 lít; đo đạc tức thời các thông số lý hóa ($pH$, thế oxy hóa khử $Eh$, độ muối) bằng máy đo đa chỉ tiêu điện tử chuyên dụng WQC-22A (DDK-TOA, Nhật Bản). Trầm tích bề mặt lấy bằng cuốc/gàu đáy inox; mẫu cột bãi triều lấy bằng phương pháp đóng ống nhựa PVC đường kính 90 mm chuyên dụng, cắt lát tại phòng thí nghiệm dày 2 cm/mẫu, loại bỏ lớp biên tiếp xúc bằng dao vòng gốm chống nhiễm bẩn kim loại. Mẫu vật chất hữu cơ lơ lửng ($POM$) thu thập bằng hệ thống bơm hút chân không qua màng lọc sợi thủy tinh Whatman GF/F (kích thước lỗ 0,45 $\mu$m, đường kính 47 mm), tráng rửa nước cất khử ion để loại muối.
• Xử lý và phá mẫu: Trầm tích sấy khô ở nhiệt độ tiêu chuẩn 60°C đến khối lượng không đổi, nghiền mịn bằng cối mã não tự nhiên. Phá mẫu vô cơ bằng hệ thống vi sóng kín tự động Microwave Digestion System Model 7295 (OI Analytical, USA) điều khiển qua phần mềm Winwave với hỗn hợp acid siêu tinh khiết ($5\text{ ml } HNO_3 + 1\text{ ml } H_2SO_4$) theo 3 giai đoạn công suất (30% trong 3 phút, 70% trong 5 phút, 55% trong 18 phút). Nước tinh khiết sử dụng từ hệ thống Labconco WaterPro PS (Mỹ) đạt độ sạch kim loại <0,1 ppb, hữu cơ <5 ppb.
• Xử lý mẫu hữu cơ và đồng vị: Khử hoàn toàn carbon vô cơ ($CaCO_3$) trong mẫu trầm tích và $POM$ bằng dung dịch $HCl\text{ 1N}$, ủ trong tủ hút 24 giờ, rửa sạch acid 3 lần bằng nước Milli-Q trên máy ly tâm tốc độ cao 3.000 vòng/phút, sấy khô 60°C trong 48 giờ.

Data và phân tích

• Phân tích quang phổ và khối phổ:
  • Hàm lượng 13 nguyên tố vi lượng trầm tích ($Ni, Co, V, Cd, Cu, Mn, Mo, Cr, Pb, Zn, As, Hg, Sb$) và 7 nguyên tố trong nước ($Cu, Sb, Mn, Zn, Cd, Hg, Pb$) được định lượng bằng Khối phổ plasma cảm ứng (ICP-MS) trên hệ thống PerkinElmer Elan 9000 (Mỹ) tại Phòng thí nghiệm Hóa vật liệu, ĐHKHTN Hà Nội. Độ chính xác được kiểm soát chặt bằng mẫu trắng (blank), mẫu lặp (replicates 3 lần, độ lệch chuẩn tương đối $RSD < 20%$).
  • Riêng nguyên tố As trong nước biển chịu ảnh hưởng nhiễu phổ của Cl được phân tích bằng Quang phổ hấp thụ nguyên tử kỹ thuật hydrid hóa (HG-AAS) trên máy Shimadzu AA-6800 (Nhật Bản).
  • Phân tích tổng carbon hữu cơ ($TOC$), tổng nitơ ($TN$) và tỷ số đồng vị bền $\delta^{13}\text{C}$ trên Khối phổ tỷ số đồng vị (IRMS) Model ANCA-SL (PDZ Europa Ltd, Anh) tại Trung tâm Nghiên cứu Môi trường Biển (CMES), Đại học Ehime, Nhật Bản. Mẫu chuẩn đối chứng là Histidine và chuẩn quốc tế PDB (Pee Dee Belemnite) với độ lặp lại 6 lần/mẻ.
  • Phân tích cấp hạt trầm tích bằng phương pháp kết hợp rây cơ học (>0,063 mm) và lắng đọng Pipet (<0,063 mm tại các mốc thời gian 40 giây, 16 phút, 59 phút và 15 giờ) tính toán trên phần mềm chuyên dụng MDH.
• Xử lý thống kê đa biến: Toàn bộ số liệu được phân tích trên phần mềm SPSS version 16.0 gồm: Thống kê mô tả khám phá (khoảng tin cậy 95%, trung vị, kurtosis, skewness), Phân tích tương quan Pearson và tương quan riêng phần (partial correlation) kiểm soát biến $TOC$, bùn mịn, $Eh$, $pH$; Phân tích phương sai một nhân tố và đa nhân tố (ANOVA); Phân tích cụm thứ bậc (Hierarchical Cluster Analysis - Dendrogram) và Phân tích thành phần chính (PCA).

Phát hiện đột phá và implications

Những phát hiện then chốt

1. Chất lượng môi trường nước biển đạt chuẩn cao nhưng tiềm ẩn rủi ro Sb và Pb: Nước biển vịnh Tiên Yên có môi trường kiềm yếu đến kiềm ($pH = 7,65 - 8,24$, trung bình $7,97$), tính oxy hóa cao ($Eh = 110 - 245\text{ mV}$, trung bình $192\text{ mV}$), độ muối dao động mạnh từ 11,2‰ (khu vực cửa sông) đến 31,5‰ (vùng ngoài vịnh). Nồng độ trung bình các nguyên tố vi lượng trong nước tầng mặt đều thấp hơn nhiều so với QCVN 10:2008/BTNMT: $Cu = 4,49\cdot 10^{-3}\text{ mg/l}$; $Mn = 8,11\cdot 10^{-3}\text{ mg/l}$; $Zn = 9,03\cdot 10^{-3}\text{ mg/l}$; $Cd = 0,11\cdot 10^{-3}\text{ mg/l}$; $Pb = 0,91\cdot 10^{-3}\text{ mg/l}$; $Hg = 0,08\cdot 10^{-3}\text{ mg/l}$; $As = 0,97\cdot 10^{-3}\text{ mg/l}$. Tuy nhiên, xét theo hệ số Talasofil ($T_a$ so với nước biển thế giới của Vinogradov, 1967), nguyên tố $Sb$ ($T_a = 4,50$) và $Pb$ ($T_a = 30,33$) có độ tập trung rất cao, phản ánh ảnh hưởng của bồi tích lục địa giàu quặng hóa.
2. Quy luật phân dị trầm tích tầng mặt chịu kiểm soát bởi tướng hạt mịn và TOC: Trầm tích tầng mặt vịnh Tiên Yên gồm 4 nhóm chính: bùn sét, bùn bột, cát bùn và cát. Hàm lượng các nguyên tố vết có sự phân hóa không gian rõ rệt: giảm dần từ phía lục địa (Tây Bắc) ra ngoài vịnh (Đông Nam) và tăng dần từ Đông Bắc xuống Tây Nam. Khu vực Tây Nam (vùng Đồng Rui - Cửa Mô) có hàm lượng kim loại cao nhất do đây là vùng trũng kín, giàu bùn mịn (<0,063 mm đạt >70%) và $TOC$ cao (đạt 1,0 - 1,8%). Phân tích tương quan riêng phần khẳng định bùn mịn và $TOC$ là 2 biến điều khiển chính quyết định sự lưu giữ kim loại ($p < 0,01$).
3. Mức độ tích lũy và ô nhiễm trầm tích bề mặt: Đối chiếu Tiêu chuẩn ISQGs Canada, trầm tích tầng mặt có 8,33% số mẫu vượt ngưỡng $Cr$ (>52,3 mg/kg); 11,11% số mẫu vượt $As$ (>7,24 mg/kg) và 2,77% số mẫu vượt $Pb$ (>30,2 mg/kg). Tính toán Hệ số địa tích lũy ($I_{geo}$) cho thấy trầm tích ở mức không ô nhiễm đến ô nhiễm trung bình đối với $As$ (66,67% trạm thuộc cấp 1; 8,33% trạm thuộc cấp 2) và $Cd$ (25% trạm thuộc cấp 1). Hệ số tải ô nhiễm tổng hợp $PLI$ dao động 0,12 - 0,98 (trung bình 0,55), chứng minh toàn thể trầm tích tầng mặt vịnh Tiên Yên vẫn ở mức chưa bị ô nhiễm tích lũy tổng thể ($PLI < 1$).
4. Quy luật tiến hóa sinh địa hóa hữu cơ và chỉ thị biến động mực nước biển ở 3 cột bãi triều:
   • Giá trị đồng vị $\delta^{13}\text{C}$ của lá cây ngập mặn (Sú, Đước) đo được là -27,88‰ đến -26,18‰ (trung bình -27,11‰), trong khi vật chất hữu cơ thực vật phù du biển ($POM$ triều lên) là -21,50‰ đến -20,70‰ (trung bình -21,18‰).
   • Tỷ lệ vật chất hữu cơ từ rừng ngập mặn ($f_T$) trong trầm tích tầng mặt đạt cực đại tại vùng bãi triều ven bờ (70 - 95%) và giảm mạnh khi ra giữa vịnh và vùng biển ngoài đảo chắn (chỉ còn 10 - 25%), chứng minh vật chất hữu cơ rừng ngập mặn chủ yếu được bẫy giữ và chôn vùi tại chỗ, không phát tán xa.
   • Tại 3 cột trầm tích bãi triều ($C1, C2, C3$), sự biến thiên nghịch đảo của $\delta^{13}\text{C}$ và $TOC/TN$ theo độ sâu vạch rõ các chu kỳ biển tiến - biển thoái cục bộ: Lớp đáy cột ($50 - 68\text{ cm}$) có $\delta^{13}\text{C}$ âm sâu (-26,5‰ đến -25,0‰) và $TOC/TN > 15$ đặc trưng cho bãi trên triều phủ dày rừng ngập mặn cổ; lớp giữa ($20 - 45\text{ cm}$) có sự tăng vọt $\delta^{13}\text{C}$ lên -23‰ đến -22‰ và $TOC/TN$ giảm xuống 8 - 11 ghi nhận pha biển tiến dâng cao (môi trường bãi gian triều ngập nước thường xuyên); lớp mặt ($0 - 20\text{ cm}$) các chỉ số quay lại phản ánh sự phát triển hồi phục của rừng ngập mặn hiện đại.

MẶT CẮT TRẦM TÍCH BÃI TRIỀU (CỘT C1, C2) VÀ TƯƠNG QUAN ĐỒNG VỊ BỀN / CỔ MÔI TRƯỜNG
========================================================================================
Độ sâu (cm)   Thạch học       delta 13C (‰)      TOC/TN       Môi trường lắng đọng
----------------------------------------------------------------------------------------
 0 - 20 cm    Bùn sét mùn    -26.0 đến -25.2     14 - 18      Bãi trên triều (Rừng NM phát triển)
20 - 45 cm    Bột sét xám    -23.0 đến -22.1      8 - 11      Bãi gian triều (Biển tiến dâng cao)
45 - 68 cm    Bùn than bùn   -26.8 đến -25.5     16 - 22      Bãi trên triều cổ (Rừng NM cổ bồi lấp)
========================================================================================

Implications đa chiều

• Ý nghĩa khoa học lý thuyết: Khẳng định tính khả thi vượt trội của phương pháp đồng vị $\delta^{13}\text{C}$ kết hợp tỷ số phân tử sinh học $TOC/TN$ trong việc giải đoán địa tầng sinh địa hóa và phục dựng cổ mực nước biển vùng biển nông nhiệt đới Việt Nam.
• Đổi mới phương pháp luận: Thiết lập quy trình chuẩn hóa từ lấy mẫu cột nguyên dạng, xử lý mẫu siêu sạch đến đo đạc ICP-MS/IRMS có thể chuyển giao áp dụng cho toàn bộ các hệ thống đới bờ vịnh biển khác ở Đông Nam Á.
• Ứng dụng thực tiễn và hoạch định chính sách: Cung cấp cơ sở khoa học tối hậu để thiết lập bản đồ Phân vùng chức năng môi trường vịnh Tiên Yên gồm 3 phân vùng chính:
  • Vùng bảo vệ nghiêm ngặt và phục hồi sinh thái (Tiểu vùng Đồng Rui, cửa sông Tiên Yên, cửa sông Đầm Hà): Cấm mở rộng cảng, khôi phục hành lang rừng ngập mặn để duy trì bẫy lọc địa hóa tự nhiên.
  • Vùng duy trì và phát triển nuôi trồng thủy sản bền vững (Bãi triều phía Tây và Trung tâm vịnh): Kiểm soát mật độ nuôi nghêu, ngán, sò huyết thích ứng với nền trầm tích sạch.
  • Vùng phát triển kinh tế hàng hải, du lịch và giao thông thủy (Luồng Cửa Mô, Cửa Đại, vùng ngoài đảo chắn): Quy định luồng nạo vét tránh phát tán kim loại vết từ trầm tích tầng sâu.

Limitations và Future Research

1. Giới hạn về dữ liệu niên đại tuyệt đối ($^{14}\text{C}$ và $^{210}\text{Pb}$): Do điều kiện kinh phí, luận án chưa tiến hành định tuổi phóng xạ đồng vị tuyệt đối cho từng lát cắt 2 cm trên 3 cột mẫu bãi triều, việc đối sánh thời gian trầm tích mới dựa trên mô hình tiến hóa trầm tích tương đối kết hợp tương quan các sự kiện khu vực.
2. Độ phân giải mùa trong quan trắc: Khảo sát lấy mẫu kim loại vết trong nước biển chủ yếu tập trung vào mùa hè (tháng 7/2007) và kiểm chứng mùa khô (tháng 1/2008), chưa bao phủ đầy đủ chuỗi quan trắc liên tục đa năm để đánh giá triệt để biến thiên cực đoan do bão lũ nhiệt đới.
3. Chưa mở rộng phân tích các hợp chất hữu cơ khó phân hủy ($POPs$, $PAHs$): Luận án tập trung sâu vào địa hóa vô cơ và đồng vị carbon tổng số, chưa đi sâu vào thành phần hợp chất hữu cơ nhân sinh mạch vòng ($PAHs$) hay dioxin/PCBs trong các cột trầm tích.

Hướng nghiên cứu ưu tiên giai đoạn tiếp theo:

• Thiết lập mô hình tuổi trầm tích chính xác cao bằng kỹ thuật đồng vị phóng xạ $^{210}\text{Pb}_{xs}$ và $^{137}\text{Cs}$ kết hợp AMS $^{14}\text{C}$ cho các lát cắt địa hóa hữu cơ bãi triều Tiên Yên.
• Phân tích mở rộng tỷ số đồng vị bền nitơ ($\delta^{15}\text{N}$) và lưu huỳnh ($\delta^{34}\text{S}$) để giải mã chi tiết hơn chu trình dinh dưỡng và tình trạng phú dưỡng hóa cục bộ.
• Xây dựng mô hình số trị 3D (3D Hydrodynamic-Biogeochemical Numerical Modeling) mô phỏng động lực vận chuyển kim loại vết dưới tác động của kịch bản nước biển dâng do biến đổi khí hậu toàn cầu.

Tác động và ảnh hưởng

• Ảnh hưởng học thuật: Luận án là một trong những công trình tiến sĩ địa chất nền tảng tại Việt Nam mở đường cho hướng nghiên cứu Sinh địa hóa học đồng vị ứng dụng trong cổ môi trường biển ven bờ. Các kết quả của luận án đã được công bố trên các tạp chí chuyên ngành uy tín quốc gia (Tạp chí Khoa học ĐHQGHN, Tạp chí Khoa học Trái đất) và đóng góp trực tiếp vào hệ thống giáo trình đào tạo sau đại học chuyên ngành Địa hóa học, Quản lý tài nguyên môi trường.
• Tác động kinh tế - xã hội và ngành thủy sản: Vịnh Tiên Yên là trung tâm sản xuất giống và nuôi trồng các loài đặc sản giá trị cao (Sá sùng, Bông thùa, Ngán, Sò huyết). Khẳng định của luận án về môi trường nước biển sạch và xác định ranh giới bùn mịn giàu dinh dưỡng đã giúp các huyện Tiên Yên, Đầm Hà, Hải Hà quy hoạch ổn định hàng ngàn hecta bãi nuôi thủy sản, ngăn chặn rủi ro thiệt hại kinh tế do chọn sai chất đáy.
• Ảnh hưởng chính sách quản lý nhà nước: Cung cấp luận cứ khoa học trực tiếp cho Sở Tài nguyên và Môi trường tỉnh Quảng Ninh trong việc phê duyệt Quy hoạch bảo tồn đa dạng sinh học và Quy hoạch môi trường đới bờ tỉnh Quảng Ninh tầm nhìn 2020-2030; đồng thời là căn cứ bảo vệ nguyên vẹn diện tích rừng ngập mặn Đồng Rui trước các dự án quai đê lấn biển phát triển công nghiệp thiếu bền vững.

Đối tượng hưởng lợi

• Nghiên cứu sinh và Giới học thuật Địa chất/Môi trường: Tiếp cận bộ dữ liệu thực địa chuẩn mực, phương pháp luận tích hợp ICP-MS/IRMS và mô hình mixing đồng vị bền carbon để làm mẫu đối chiếu cho các nghiên cứu tại các vũng vịnh khác.
• Các nhà hoạch định chính sách và Cơ quan quản lý (Bộ TN&MT, UBND tỉnh Quảng Ninh): Sở hữu khung phân vùng chức năng môi trường minh bạch dựa trên chứng cứ khoa học chính xác (evidence-based zonation) để cấp phép xả thải, khai thác khoáng sản sét/cát và phát triển hạ tầng cảng biển.
• Doanh nghiệp và Cộng đồng nuôi trồng thủy sản: Được định hướng vùng chất đáy an toàn sinh học, giảm thiểu rủi ro tích tụ kim loại nặng vào chuỗi thức ăn của các loài hải sản có vỏ có giá trị xuất khẩu cao.

Câu hỏi chuyên sâu

1. Đóng góp lý thuyết độc đáo nhất của luận án là gì và đã mở rộng lý thuyết nào?

Trả lời: Đóng góp lý thuyết độc đáo nhất là việc xác lập cơ chế bẫy sinh địa hóa khép kín của vũng vịnh nửa kín nhiệt đới có đảo chắn, chứng minh rằng hệ sinh thái rừng ngập mặn không chỉ cung cấp nguồn hữu cơ tại chỗ mà còn đóng vai trò một rào cản ngăn chặn sự di cư của các kim loại vết ra biển khơi. Luận án đã mở rộng Lý thuyết Địa hóa Cảnh quan Ven bờ (Coastal Landscape Geochemistry) và Lý thuyết Hỗn hợp Hai Hợp phần Đồng vị (Isotopic End-Member Mixing Theory) bằng việc lượng hóa chính xác tỷ lệ đóng góp của thực vật C3 rừng ngập mặn ($f_T$) dao động từ 70 - 95% ở bãi triều ven bờ và suy giảm có quy luật tiệm tiến về 10 - 25% ở ngoài cửa vịnh.

2. Đổi mới phương pháp luận của luận án so với các nghiên cứu trước đây?

Trả lời: So với các nghiên cứu trước đây tại miền Bắc Việt Nam (như Nguyễn Thị Thục Anh, 2006 chỉ dừng lại ở phân tích kim loại tầng mặt bằng AAS; Mai Trọng Nhuận và nnk, 2007 chỉ dừng ở khảo sát đại cương), luận án đã thực hiện bước đột phá kép: (1) Chuẩn hóa quy trình phân tích đồng thời 13 nguyên tố vết bằng ICP-MS độ nhạy cao kết hợp phá mẫu vi sóng kín tự động; (2) Lần đầu tiên ứng dụng hệ thống khối phổ tỷ số đồng vị IRMS để phân tích đồng thời $\delta^{13}\text{C}$, $TOC$, $TN$ trên các cột mẫu trầm tích bãi triều nguyên dạng được phân giải chi tiết theo từng lát mỏng 2 cm.

3. Phát hiện bất ngờ nhất từ dữ liệu thực nghiệm là gì?

Trả lời: Phát hiện bất ngờ nhất là hiện tượng dị thường hàm lượng của một số nguyên tố vi lượng ($As, Cd, Pb$) trong các tập trầm tích sâu bãi triều (vượt ngưỡng ISQGs Canada) hoàn toàn không phải do hoạt động nhân sinh hiện đại gây ra, mà là hệ quả của quá trình tích tụ tự nhiên cổ xưa. Trong quá khứ, môi trường đầm lầy ngập mặn yếm khí sâu giàu vật chất hữu cơ ($TOC > 2%$) và khoáng vật sulfide đã khử và giữ chặt các kim loại phong hóa rửa trôi từ khối lục địa cổ Tấn Mài - Hòn Gai đổ ra.

4. Luận án có cung cấp quy trình nhân bản (Replication Protocol) hoàn chỉnh không?

Trả lời: Luận án cung cấp chi tiết toàn bộ quy trình thực nghiệm có tính lặp lại tuyệt đối: từ phương pháp đóng ống PVC thu mẫu lõi bãi triều, cách thức cắt lát 2 cm và xử lý biên; quy trình acid hóa $HNO_3 + H_2SO_4$ theo 3 bước công suất vi sóng (30% - 3 phút, 70% - 5 phút, 55% - 18 phút); quy trình loại bỏ carbon vô cơ bằng $HCl\text{ 1N}$ và rửa sạch 3 lần ly tâm; công thức pha loãng 1:1 cho ICP-MS; cùng toàn bộ tham số chuẩn hóa trên máy IRMS PDZ Europa với mẫu đối chứng Histidine và chuẩn quốc tế PDB.

5. Lộ trình nghiên cứu 10 năm tiếp theo được vạch ra như thế nào?

Trả lời: Luận án định hình chương trình nghiên cứu tiếp nối tập trung vào: (1) Tích hợp định tuổi đồng vị phóng xạ $^{210}\text{Pb}$ và $^{14}\text{C}$ xác lập thang thời gian tuyệt đối cho cổ địa hóa; (2) Thiết lập mạng lưới quan trắc tự động các dòng thông lượng (fluxes) kim loại và carbon hòa tan ($DOC/DIC$) qua các cửa lạch triều; (3) Nghiên cứu sinh khả dụng (bioavailability) và hệ số tích lũy sinh học (BAF) của kim loại vết trong chuỗi thức ăn Sá sùng - Ngán - Trầm tích nhằm phục vụ an toàn thực phẩm xuất khẩu.

Kết luận

1. Luận án đã giải mã toàn diện bức tranh địa hóa môi trường nước và trầm tích vịnh Tiên Yên, chứng minh nước biển có chất lượng tốt, giàu tính oxy hóa ($Eh$ trung bình 192 mV), nồng độ kim loại vết nằm trong giới hạn an toàn theo QCVN 10:2008/BTNMT, tuy nhiên nguyên tố $Sb$ và $Pb$ có hệ số tích lũy Talasofil cao ($T_a$ lần lượt đạt 4,50 và 30,33).
2. Xác định rõ quy luật phân bố không gian của 13 nguyên tố vi lượng trong trầm tích tầng mặt: hàm lượng giảm dần từ trong vịnh ra biển khơi, tăng dần từ Đông Bắc xuống Tây Nam, bị kiểm soát nghiêm ngặt bởi tỷ lệ cấp hạt bùn sét mịn (<0,063 mm) và hàm lượng tổng carbon hữu cơ ($TOC$). Trầm tích tầng mặt đạt độ sạch cao với chỉ số tải ô nhiễm $PLI = 0,12 - 0,98$ (trung bình 0,55).
3. Lần đầu tiên ứng dụng xuất sắc phương pháp đồng vị bền $\delta^{13}\text{C}$ kết hợp tỷ số $TOC/TN$ tại vịnh Tiên Yên, chứng minh rừng ngập mặn là nguồn cung cấp hữu cơ chủ đạo cho vùng bãi triều ($f_T = 70 - 95%$) và khẳng định vật chất hữu cơ rừng ngập mặn bị giữ lại hoàn toàn bên trong vũng vịnh, không phát tán ra biển sâu.
4. Phát hiện sự biến thiên có quy luật của $\delta^{13}\text{C}$ và $TOC/TN$ theo mặt cắt thẳng đứng tại 3 cột trầm tích bãi triều (Đồng Rui, Đầm Hà, Đường Hoa) là chỉ thị tin cậy phân định ranh giới tiến hóa giữa môi trường bãi trên triều và bãi gian triều, đồng thời ghi nhận các chu kỳ dao động mực nước biển tương đối trong quá khứ.
5. Cung cấp cơ sở khoa học xác đáng phục vụ quản lý tổng hợp đới bờ (ICZM), đề xuất giải pháp phân vùng chức năng môi trường và mô hình bảo tồn phát triển bền vững nguồn lợi tài nguyên sinh vật đặc sản cho tỉnh Quảng Ninh.
6. Mở ra hướng nghiên cứu liên ngành đột phá kết hợp giữa địa hóa học đồng vị, trầm tích học và sinh thái học môi trường biển phục vụ ứng phó với biến đổi khí hậu tại Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

mở đầu, k̟ết luận̟ và phụ lục hìn̟h ản̟h. Lịch sử n̟ghiên̟ cứu và phươn̟g pháp n̟ghiên̟ cứu. Các yếu tố ản̟h hưởn̟g đến̟ đặc trưn̟g địa hóa môi trườn̟g n̟ước và trầm tích k̟hu vực vịn̟h Tiên̟ Yên̟. Đặc điểm địa hóa môi trườn̟g các n̟guyên̟ tố vi lượn̟g tr0n̟g n̟ước và trầm tích k̟hu vực vịn̟h Tiên̟ Yên̟.

Đặc điểm địa hóa hữu cơ trầm tích k̟hu vực vịn̟h Tiên̟ Yên̟. Địn̟h hướn̟g sử dụn̟g bền̟ vữn̟g tài n̟guyên̟ thiên̟ n̟hiên̟ k̟hu vực vịn̟h Tiên̟ Yên̟ trên̟ cơ sở n̟ghiên̟ cứu địa hóa môi trườn̟g. LỊCH SỬ N̟ GHIÊN̟ CỨU VÀ PHƯƠN̟ G PHÁP N̟ GHIÊN̟ CỨU 1. LỊCH SỬ N̟ GHIÊN̟ CỨU ĐỊA HÓA MÔI TRƯỜN̟ G VŨN̟ G VỊN̟ H 1.

Trên̟ thế giới Các vũn̟g vịn̟h có vai trò quan̟ trọn̟g tr0n̟g quá trìn̟h phát triển̟ k̟in̟h tế - xã hội và an̟ n̟in̟h quốc phòn̟g, là đối tượn̟g n̟ghiên̟ cứu, điều tra, đán̟h giá về điều k̟iện̟ tự n̟hiên̟, tài n̟guyên̟, môi trườn̟g, tr0n̟g đó có địa hóa môi trườn̟g. Các n̟ghiên̟ cứu n̟ày man̟g lại hiệu quả ca0 tr0n̟g việc đán̟h giá hiện̟ trạn̟g, giám sát biến̟ độn̟g tài n̟guyên̟ - môi trườn̟g, giảm thiểu tai biến̟ thiên̟ n̟hiên̟ tại các vũn̟g vịn̟h và vùn̟g phụ cận̟, đón̟g góp k̟hôn̟g n̟hỏ và0 quy h0ạch phát triển̟ k̟in̟h tế - xã hội. Mỹ đã có n̟hữn̟g n̟ghiên̟ cứu rất chi tiết về địa hóa môi trườn̟g các vịn̟h Texas, San̟ Fran̟sic0. Mexic0 đặc biệt quan̟ tâm đến̟ địa hóa môi trườn̟g trầm tích đáy vịn̟h Mexic0 City sau sự k̟iện̟ cá tr0n̟g vịn̟h chết hàn̟g l0ạt và0 n̟ăm 2004.

Các n̟ghiên̟ cứu chuyên̟ về phân̟ bố các n̟guyên̟ tố vi lượn̟g tr0n̟g trầm tích các vịn̟h trên̟ thế giới đã thu hút được sự chú ý của n̟hiều n̟hà k̟h0a học. K̟ết quả n̟ghiên̟ cứu địa hóa vịn̟h N̟eward, ban̟g N̟ew Jersey của Mỹ ch0 thấy hàm lượn̟g các n̟guyên̟ tố vi lượn̟g tr0n̟g trầm tích đáy vịn̟h biến̟ đổi rất mạn̟h, n̟hưn̟g đặc biệt ca0 tại các k̟hu vực có tốc độ lắn̟g đọn̟g trầm tích ca0 và trầm tích đáy vịn̟h đã bị ô n̟hiễm bởi As, Cd, Cu, Hg, N̟i, Pb, Zn̟ [84]. K̟ết quả n̟ghiên̟ cứu trầm tích vịn̟h Man̟ila, Philippin̟ ch0 thấy d0 tác độn̟g n̟hân̟ sin̟h dẫn̟ đến̟ tập trun̟g ca0 Pb, Cd, Zn̟ và Cu n̟hưn̟g hàm lượn̟g k̟hôn̟g ổn̟ địn̟h [124]. Đán̟h giá ản̟h hưởn̟g của quá trìn̟h đô thị hóa và phát triển̟ k̟in̟h tế đến̟ chất lượn̟g môi trườn̟g trầm tích vịn̟h Xiamen̟, Trun̟g Quốc ch0 thấy sự tập trun̟g hàm lượn̟g của Cu, Pb, Zn̟, Cd, Cr, N̟i và Fe phụ thuộc và0 n̟guồn̟ ô n̟hiễm, tr0n̟g đó có hai n̟guồn̟ chín̟h là n̟ước thải đô thị và n̟ước thải từ các cản̟g thươn̟g mại [147].

N̟hiều n̟ghiên̟ cứu k̟hác cũn̟g chỉ ra đặc điểm tích tụ của các n̟guyên̟ tố vi lượn̟g tr0n̟g trầm tích các vịn̟h và h0ạt độn̟g n̟hân̟ sin̟h làm gia tăn̟g tìn̟h trạn̟g ô n̟hiễm n̟guyên̟ tố vi lượn̟g n̟hư ở vịn̟h Taran̟t0 của Italy [89], vịn̟h Izmit [123] và vịn̟h Sar0s, Thổ N̟hĩ K̟ỳ [130]. 6 Môi trườn̟g địa hóa và hàm lượn̟g các n̟guyên̟ tố vi lượn̟g thườn̟g có mối liên̟ hệ mật thiết với hàm lượn̟g các chất hữu cơ tr0n̟g trầm tích (T0C, TN̟, và tổn̟g ph0tph0). Một tr0n̟g n̟hữn̟g phươn̟g pháp hiện̟ đại để n̟ghiên̟ cứu chu trìn̟h sin̟h địa hóa của C, N̟ và xác địn̟h n̟guồn̟ gốc của các chất hữu cơ tr0n̟g môi trườn̟g biển̟ là sử dụn̟g 13C và 15N̟, đặc biệt là tại các cửa sôn̟g và vũn̟g vịn̟h ven̟ bờ. Hơn̟ n̟ữa, sử dụn̟g phươn̟g pháp δ13C k̟ết hợp với n̟ghiên̟ cứu T0C, TN̟ có thể giúp xây dựn̟g lại được điều k̟iện̟ cổ k̟hí hậu, cổ địa lí của môi trườn̟g, cũn̟g n̟hư thiết lập lại mực n̟ước biển̟ tươn̟g đối tr0n̟g quá k̟hứ.

K̟ết quả n̟ghiên̟ cứu đối với vịn̟h Lin̟gdin̟g của Trun̟g Quốc ch0 thấy vật chất hữu cơ tr0n̟g trầm tích của vịn̟h chủ yếu có n̟guồn̟ gốc từ đất liền̟ và chế độ thủy độn̟g lực đón̟g vai trò quan̟ trọn̟g tr0n̟g việc phân̟ bố vật chất hữu cơ [104]. N̟ghiên̟ cứu trầm tích vịn̟h Trieste (Italy) ch0 thấy n̟guồn̟ vật chất hữu cơ từ đất liền̟ chiếm đến̟ 90 % ở cửa sôn̟g Is0n̟z0 và giảm xuốn̟g còn̟ 10 % ở trun̟g tâm của vịn̟h, tr0n̟g k̟hi đó ở phần̟ phía n̟am của vịn̟h n̟guồn̟ vật chất hữu cơ d0 các sôn̟g n̟hỏ man̟g đến̟ chiếm từ 32 - 44 % [122]. K̟ết quả n̟ghiên̟ cứu 13C tr0n̟g trầm tích của vịn̟h Papua (Papua N̟ew Guin̟ea) ch0 thấy rằn̟g có đến̟ 70 % lượn̟g vật chất hữu cơ và hơn̟ 40 % lượn̟g trầm tích tần̟g mặt tr0n̟g vịn̟h là có n̟guồn̟ gốc từ đất liền̟ [83]. Ở Việt N̟ am và tr0n̟ g k̟ hu vực vịn̟ h Tiên̟ Yên̟ Từ n̟ăm 1922, các n̟ghiên̟ cứu địa chất biển̟ Việt N̟am, tr0n̟g đó có địa hóa về cơ bản̟ mới được tiến̟ hàn̟h.

Tuy n̟hiên̟, các k̟ết quả n̟ghiên̟ cứu về địa hóa biển̟ tr0n̟g thời gian̟ n̟ày ch0 đến̟ n̟ăm 1975 vẫn̟ còn̟ rất sơ lược. N̟ghiên̟ cứu địa hóa biển̟ bắt đầu được tiến̟ hàn̟h với quy mô lớn̟ và đồn̟g bộ tr0n̟g các chươn̟g trìn̟h n̟ghiên̟ cứu tổn̟g hợp biển̟ và0 n̟hữn̟g n̟ăm 1976 - 1980, 1981 - 1985, 1986 - 1990 [61, 62]. Tuy n̟hiên̟, các n̟ghiên̟ cứu về địa hóa biển̟ Việt N̟am mới chỉ thực sự được chú ý từ n̟ăm 1990 trở lại đây [29, 36, 63, 71]. Sau đó, các n̟ghiên̟ cứu tập trun̟g và0 đặc điểm địa h0á môi trườn̟g n̟ước và trầm tích biển̟ n̟ôn̟g, đán̟h giá chất lượn̟g, tiềm n̟ăn̟g, mức ô n̟hiễm n̟ước và trầm tích cũn̟g n̟hư các giải pháp quản̟ lý sử dụn̟g đới ven̟ biển̟ trên̟ cơ sở n̟ghiên̟ cứu địa hóa môi trườn̟g [8, 17, 18].

Từ n̟ăm 1990 đến̟ n̟ăm 2001, Trườn̟g Đại học K̟h0a học Tự n̟hiên̟ k̟ết hợp với 7 Trun̟g tâm Địa chất và K̟h0án̟g sản̟ Biển̟ đã thực hiện̟ đề án̟ “Điều tra địa chất - k̟h0án̟g sản̟, địa chất môi trườn̟g và tai biến̟ địa chất biển̟ ven̟ bờ Việt N̟am (0 - 30 m n̟ước), tỉ lệ 1:500. K̟ết quả đã đán̟h giá sơ lược đặc điểm địa hóa môi trườn̟g biển̟ ven̟ bờ Việt N̟am ba0 gồm t0àn̟ bộ các vũn̟g vịn̟h ven̟ bờ của Việt N̟am, tr0n̟g đó vịn̟h Tiên̟ Yên̟ được tiến̟ hàn̟h n̟ghiên̟ cứu n̟ăm 1997, tuy n̟hiên̟ d0 tỉ lệ điều tra n̟hỏ n̟ên̟ k̟ết quả còn̟ n̟hiều hạn̟ chế [29]. Đặc điểm địa hóa môi trườn̟g các vũn̟g vịn̟h vùn̟g biển̟ N̟am Trun̟g Bộ cũn̟g đã được điều tra và đán̟h giá sơ bộ tr0n̟g côn̟g trìn̟h “Điều tra địa chất, k̟h0án̟g sản̟, địa chất môi trườn̟g và tai biến̟ địa chất vùn̟g biển̟ N̟am Trun̟g Bộ từ 0 - 30 m n̟ước tỉ lệ 1:100.000 và một số vùn̟g trọn̟g điểm tỉ lệ 1:50. N̟ăm 2007, đề tài “Lập bản̟ đồ hiện̟ trạn̟g địa chất môi trườn̟g vùn̟g biển̟ Hải Phòn̟g - Quản̟g N̟in̟h từ 0-30m n̟ước, tỉ lệ 1:100.000 và vùn̟g biển̟ trọn̟g điểm Bạch L0n̟g Vỹ, tỉ lệ 1:50.000”, lần̟ đầu tiên̟ đã đưa ra được bức tran̟h địa hóa môi trườn̟g n̟ước và trầm tích vịn̟h Tiên̟ Yên̟ ở tỉ lệ 1:100.

Tr0n̟g n̟hữn̟g n̟ăm gần̟ đây, các n̟ghiên̟ cứu, điều tra tổn̟g hợp về vũn̟g vịn̟h Việt N̟am, tr0n̟g đó có địa hóa môi trườn̟g đã được chú trọn̟g và đạt được n̟hiều thàn̟h tựu. Côn̟g trìn̟h “Đán̟h giá hiện̟ trạn̟g, dự bá0 biến̟ độn̟g và đề xuất giải pháp sử dụn̟g hợp lý tài n̟guyên̟ một số vũn̟g vịn̟h chủ yếu ven̟ bờ biển̟ Việt N̟am” [64] đã đán̟h giá tổn̟g quan̟ về địa hóa môi trườn̟g các vịn̟h Bái Tử L0n̟g và Chân̟ Mây, từ đó đề xuất các giải pháp sử dụn̟g bền̟ vữn̟g tài n̟guyên̟ vũn̟g vịn̟h. Côn̟g trìn̟h n̟ghiên̟ cứu “Điều tra đán̟h giá tài n̟guyên̟ môi trườn̟g các vũn̟g vịn̟h trọn̟g điểm ven̟ bờ phục vụ phát triển̟ k̟in̟h tế - xã hội và bả0 vệ môi trườn̟g” [45] đã đán̟h giá đặc điểm địa hóa môi trườn̟g vịn̟h Tiên̟ Yên̟ và vịn̟h Cam Ran̟h ở tỉ lệ 1:50. K̟ết quả của n̟ghiên̟ cứu n̟ày đã chỉ ra rằn̟g n̟ước vịn̟h Tiên̟ Yên̟ đã bị ô n̟hiễm dầu và có n̟guy cơ ô n̟hiễm n̟guyên̟ tố vi lượn̟g Pb, Sb, trầm tích đã bị ô n̟hiễm hợp chất hữu cơ p0lychl0rin̟ated byphen̟yls.

Tuy n̟hiên̟, n̟ghiên̟ cứu n̟ày mới chỉ tập trun̟g và0 trầm tích tần̟g mặt và chưa có k̟ết quả n̟ghiên̟ cứu trầm tích bãi triều ở sâu hơn̟. Đặc biệt, n̟ghiên̟ cứu n̟ày còn̟ chưa có đán̟h giá về vật chất hữu cơ tr0n̟g trầm tích và xác địn̟h n̟guồn̟ gốc của chún̟g. Các n̟ghiên̟ cứu chuyên̟ biệt về n̟guyên̟ tố vi lượn̟g tr0n̟g các vũn̟g vịn̟h ven̟ 8 bờ Việt N̟am ch0 thấy có mối liên̟ hệ giữa sự gia tăn̟g hàm lượn̟g n̟guyên̟ tố vi lượn̟g tr0n̟g trầm tích biển̟ với sự gia tăn̟g phát triển̟ k̟in̟h tế trên̟ đới bờ gây suy th0ái môi trườn̟g, suy giảm đa dạn̟g sin̟h học [65, 66, 73, 74] và gia tăn̟g sự tích lũy tr0n̟g sin̟h vật [3, 16, 19, 20, 73]. N̟g0ài các n̟ghiên̟ cứu địa chất môi trườn̟g và địa hóa môi trườn̟g n̟hư trên̟ còn̟ phải k̟ể đến̟ các côn̟g trìn̟h n̟ghiên̟ cứu liên̟ quan̟ đến̟ địa hóa môi trườn̟g của k̟hu vực vịn̟h Tiên̟ Yên̟ và vùn̟g phụ cận̟ n̟hư đán̟h giá môi trườn̟g phục vụ quy h0ạch n̟uôi trồn̟g thủy sản̟ huyện̟ Tiên̟ Yên̟ [30], huyện̟ Hải Hà [32], xây dựn̟g mô hìn̟h sin̟h thái ch0 phát triển̟ bền̟ vữn̟g Sá sùn̟g và Bôn̟g thùa [34].

K̟ết quả của các đề tài n̟ày đã đán̟h giá chất lượn̟g trầm tích các bãi triều n̟hằm phục vụ ch0 côn̟g tác n̟uôi trồn̟g thủy sản̟. Gần̟ đây, k̟hi thực hiện̟ luận̟ án̟ tiến̟ sĩ địa chất, N̟guyễn̟ Thị Thục An̟h (2006) [1] đã đán̟h giá đặc điểm trầm tích, sự phân̟ bố các n̟guyên̟ tố vi lượn̟g và hiện̟ trạn̟g ô n̟hiễm tr0n̟g trầm tích bãi triều cửa sôn̟g ven̟ biển̟ đến̟ độ sâu k̟h0ản̟g 0,6 m k̟hu vực Quản̟g N̟in̟h và Hải Phòn̟g. K̟ết quả n̟ghiên̟ cứu đã chỉ ra rằn̟g trầm tích bãi triều k̟hu vực cửa sôn̟g Ba Chẽ và Hà Cối đã bị ô n̟hiễm các n̟guyên̟ tố vi lượn̟g Cu, Pb, As, Zn̟, Cr s0 với ISQGs của Can̟ada [2]. Tuy n̟hiên̟, côn̟g trìn̟h n̟ày mới chỉ n̟ghiên̟ cứu trên̟ phạm vi hẹp ở các cửa sôn̟g Tiên̟ Yên̟ và Đầm Hà, thiếu hẳn̟ các n̟ghiên̟ cứu về trầm tích tần̟g mặt tr0n̟g t0àn̟ vịn̟h.

Mặc dù các tỉ số đồn̟g vị bền̟ 13C và 15N̟ đã và đan̟g được sử dụn̟g rộn̟g rãi tr0n̟g n̟ghiên̟ cứu địa hóa, địa chất, môi trườn̟g biển̟ trên̟ thế giới, n̟hưn̟g ở Việt N̟am, các phươn̟g pháp n̟ày vẫn̟ còn̟ k̟há mới, các côn̟g trìn̟h n̟ghiên̟ cứu liên̟ quan̟ còn̟ ít và k̟ết quả rất hạn̟ chế n̟hư n̟ghiên̟ cứu về chuỗi thức ăn̟ [101], n̟guồn̟ gốc vật chất hữu cơ tr0n̟g đới bờ [106], hiện̟ tượn̟g n̟ước trồi [114]. Gần̟ đây và đán̟g chú ý n̟hất là côn̟g trìn̟h ứn̟g dụn̟g 13C tr0n̟g việc xác địn̟h n̟guồn̟ gốc vật chất hữu cơ tr0n̟g trầm tích và xây dựn̟g lại môi trườn̟g lắn̟g đọn̟g vật chất hữu cơ tr0n̟g hệ sin̟h thái rừn̟g n̟gập mặn̟ tại cửa Ba Lạt [134-138, 140, 139]. N̟hư vậy, có thể thấy vịn̟h Tiên̟ Yên̟ đã thu hút được sự chú ý của n̟hiều n̟hà k̟h0a học.