Nghiên Cứu Đánh Giá Một Số Tổ Hợp Ngô Lai Tại Huyện Tam Đường, Tỉnh Lai Châu

Chuyên khảo phân tích Nghiên cứu đánh giá một số tổ hợp ngô lai tại huyện tam đường tỉnh lai châu, đánh giá các khía cạnh quan trọng, đề xuất hướng nghiên cứu tiếp theo.

• Tác giả: Hoàng Thị Nguyện
• Người hướng dẫn: PGS. Luân Thị Đẹp
• Trường học: Đại học Nông Lâm Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Khoa học cây trồng
• Đề tài: Nghiên Cứu Đánh Giá Một Số Tổ Hợp Ngô Lai Tại Huyện Tam Đường, Tỉnh Lai Châu
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Lai Châu

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 1.1. Cơ sở khoa học của đề tài
• 1.2. Phân loại giống ngô lai
• 1.2.1. Giống lai không quy ước (Non - conventional hybrid)
• 1.2.2. Giống ngô lai quy ước (Conventional hybrid)
• 1.3. Tình hình sản xuất ngô trên thế giới và trong nước
• 1.3.1. Tình hình sản xuất ngô trên thế giới
• 1.3.2. Tình hình sản xuất ngô tại Việt Nam
• 1.3.3. Tình hình sản xuất ngô của tỉnh Lai Châu
• 1.4. Tình hình nghiên cứu ngô trên thế giới và trong nước
• 1.4.1. Tình hình nghiên cứu ngô trên thế giới
• 1.4.2. Tình hình nghiên cứu ngô tại Việt Nam
• 2. CHƯƠNG 2: VẬT LIỆU, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Vật liệu nghiên cứu
• 2.2. Địa điểm và thời gian nghiên cứu
• 2.3. Nội dung nghiên cứu
• 2.4. Phương pháp nghiên cứu
• 2.4.1. Các chỉ tiêu và phương pháp theo dõi
• 2.4.2. Xây dựng mô hình thử nghiệm tổ hợp ngô lai TB391
• 2.4.3. Thời gian, địa điểm tiến hành
• 2.4.4. Cách tiến hành
• 2.4.5. Thu thập số liệu mô hình thử nghiệm
• 2.4.6. Phương pháp xử lý số liệu
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 3.1. Một số đặc điểm nông sinh học của các tổ hợp ngô lai thí nghiệm vụ Xuân Hè và Thu Đông năm 2014 tại huyện Tam Đường, tỉnh Lai Châu
• 3.2. Các giai đoạn sinh trưởng của các tổ hợp ngô lai thí nghiệm
• 3.3. Kết quả nghiên cứu một số đặc điểm hình thái, sinh lý
• 3.4. Trạng thái cây, trạng thái bắp, độ che kín bắp
• 3.5. Mức độ nhiễm sâu bệnh hại chính và chống đổ của các tổ hợp ngô lai thí nghiệm
• 3.6. Các yếu tố cấu thành năng suất của các tổ hợp ngô lai trong thí nghiệm vụ Xuân Hè và vụ Thu Đông năm 2014
• 3.7. Kết quả xây dựng mô hình thử nghiệm giống ngô lai triển vọng
• 3.8. Năng suất của tổ hợp lai TB391 trong mô hình thử nghiệm
• 3.9. Đánh giá của người dân đối với giống tham gia xây dựng mô hình thử nghiệm vụ Xuân - Hè 2015
• KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Nghiên Cứu Đánh Giá Tổ Hợp Ngô Lai Tại Huyện Tam Đường

Nghiên cứu đánh giá tổ hợp ngô lai tại huyện Tam Đường, tỉnh Lai Châu là một chủ đề quan trọng trong lĩnh vực nông nghiệp. Cây ngô không chỉ là nguồn lương thực chính mà còn có vai trò quan trọng trong phát triển kinh tế địa phương. Việc lựa chọn giống ngô lai phù hợp với điều kiện sinh thái của huyện sẽ giúp nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm.

1.1. Tầm Quan Trọng Của Cây Ngô Tại Lai Châu

Cây ngô (Zea mays L.) là cây lương thực quan trọng, đóng góp lớn vào nền kinh tế của tỉnh Lai Châu. Năng suất ngô tại đây vẫn còn thấp so với mức trung bình của cả nước, do đó việc nghiên cứu giống ngô lai là cần thiết.

1.2. Mục Tiêu Nghiên Cứu Tổ Hợp Ngô Lai

Mục tiêu chính của nghiên cứu là xác định các tổ hợp ngô lai có năng suất cao, khả năng chống chịu tốt, và thích ứng với điều kiện sinh thái của huyện Tam Đường, từ đó làm cơ sở cho công tác chọn tạo giống.

II. Vấn Đề Và Thách Thức Trong Sản Xuất Ngô Tại Huyện Tam Đường

Sản xuất ngô tại huyện Tam Đường đang đối mặt với nhiều thách thức. Các giống ngô hiện có chưa đáp ứng được nhu cầu sản xuất của nông dân. Bên cạnh đó, điều kiện tự nhiên và kỹ thuật canh tác cũng là những yếu tố ảnh hưởng đến năng suất.

2.1. Các Giống Ngô Hiện Có Tại Tam Đường

Nông dân tại huyện Tam Đường chủ yếu sử dụng các giống ngô địa phương và giống thụ phấn tự do, dẫn đến năng suất thấp và không ổn định.

2.2. Điều Kiện Tự Nhiên Ảnh Hưởng Đến Sản Xuất

Điều kiện khí hậu và đất đai tại huyện Tam Đường không đồng nhất, ảnh hưởng lớn đến sự phát triển của cây ngô. Việc thiếu nước tưới cũng là một thách thức lớn.

III. Phương Pháp Nghiên Cứu Đánh Giá Tổ Hợp Ngô Lai

Phương pháp nghiên cứu được áp dụng trong đánh giá tổ hợp ngô lai bao gồm khảo nghiệm thực địa và phân tích số liệu. Các chỉ tiêu sinh trưởng và năng suất sẽ được theo dõi và đánh giá một cách khoa học.

3.1. Khảo Nghiệm Thực Địa Tại Huyện Tam Đường

Khảo nghiệm sẽ được thực hiện trên các giống ngô lai khác nhau tại các địa điểm khác nhau trong huyện để đánh giá khả năng thích ứng và năng suất.

3.2. Phân Tích Số Liệu Nghiên Cứu

Số liệu thu thập từ khảo nghiệm sẽ được phân tích bằng các phương pháp thống kê để đưa ra kết luận chính xác về hiệu quả của các tổ hợp ngô lai.

IV. Kết Quả Nghiên Cứu Về Tổ Hợp Ngô Lai Tại Tam Đường

Kết quả nghiên cứu cho thấy một số tổ hợp ngô lai có năng suất cao và khả năng chống chịu tốt với điều kiện khí hậu tại huyện Tam Đường. Những giống này có thể được khuyến cáo cho nông dân để cải thiện sản xuất.

4.1. Đánh Giá Năng Suất Của Các Tổ Hợp Ngô Lai

Các tổ hợp ngô lai được nghiên cứu cho thấy năng suất vượt trội so với giống địa phương, với khả năng sinh trưởng tốt trong điều kiện khí hậu của huyện.

4.2. Phản Hồi Của Nông Dân Về Giống Ngô Lai

Nông dân tham gia khảo nghiệm đã có phản hồi tích cực về các tổ hợp ngô lai, cho rằng chúng có khả năng sinh trưởng tốt và năng suất cao hơn so với giống truyền thống.

V. Kết Luận Và Đề Xuất Về Tổ Hợp Ngô Lai Tại Tam Đường

Nghiên cứu đã chỉ ra rằng việc lựa chọn tổ hợp ngô lai phù hợp có thể nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm ngô tại huyện Tam Đường. Cần tiếp tục nghiên cứu và phát triển các giống ngô lai mới.

5.1. Tương Lai Của Nghiên Cứu Giống Ngô Lai

Nghiên cứu giống ngô lai sẽ tiếp tục được mở rộng để đáp ứng nhu cầu sản xuất và cải thiện đời sống nông dân tại huyện Tam Đường.

5.2. Đề Xuất Các Giải Pháp Hỗ Trợ Nông Dân

Cần có các chương trình hỗ trợ nông dân trong việc tiếp cận giống ngô lai mới và các kỹ thuật canh tác hiện đại để nâng cao hiệu quả sản xuất.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Cây ngô (Zea mays L.) là cây lương thực quan trọng trên toàn cầu, nuôi sống gần một phần ba dân số thế giới. Tại Việt Nam, ngô đứng thứ hai về diện tích trồng sau lúa, với diện tích gieo trồng năm 2013 đạt khoảng 1,17 triệu ha và năng suất trung bình 44,35 tạ/ha. Tuy nhiên, năng suất ngô của Việt Nam vẫn thấp hơn mức trung bình thế giới (55,2 tạ/ha) khoảng 20%. Đặc biệt, tại các vùng miền núi như Lai Châu, Sơn La, Điện Biên, năng suất ngô còn thấp do sử dụng giống địa phương và kỹ thuật canh tác lạc hậu. Tỉnh Lai Châu có diện tích đất nông lâm nghiệp chiếm trên 91,8% diện tích tự nhiên, với diện tích trồng ngô năm 2013 là 21.416 ha, năng suất bình quân chỉ đạt 27,1 tạ/ha, thấp hơn 17,25 tạ/ha so với mức trung bình cả nước.

Huyện Tam Đường, tỉnh Lai Châu, là vùng trọng điểm trồng ngô với hai vụ chính là Xuân Hè và Thu Đông, nhưng sản xuất ngô vẫn gặp nhiều khó khăn do đất đai dốc, thiếu nước chủ động và giống ngô chưa phù hợp. Mục tiêu nghiên cứu là đánh giá một số tổ hợp ngô lai có năng suất cao, khả năng chống chịu tốt và thích nghi với điều kiện sinh thái tại huyện Tam Đường, làm cơ sở cho việc chọn tạo giống ngô phù hợp cho các tỉnh miền núi phía Bắc. Nghiên cứu được thực hiện từ tháng 3/2014 đến tháng 8/2015 tại xã Nùng Nàng, huyện Tam Đường, với ý nghĩa khoa học và thực tiễn nhằm nâng cao năng suất, chuyển đổi cơ cấu cây trồng, tăng thu nhập cho nông dân và phát triển ngành công nghiệp chế biến thức ăn gia súc.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên lý thuyết Ưu thế lai (heterosis) trong chọn tạo giống ngô lai, giúp tăng năng suất và khả năng thích ứng của cây trồng. Hai loại giống ngô lai chính được phân loại là giống lai không quy ước (non-conventional hybrid) và giống lai quy ước (conventional hybrid). Giống lai không quy ước sử dụng bố mẹ không thuần, dễ sản xuất và giá thành thấp, phù hợp với điều kiện các nước đang phát triển. Giống lai quy ước là lai giữa các dòng thuần, có ưu thế lai cao, đồng nhất về kiểu hình nhưng giá thành hạt giống cao hơn.

Các khái niệm chính bao gồm: thời gian sinh trưởng (TGST), năng suất thực thu (NSTT), năng suất lý thuyết (NSLT), khả năng chống chịu (KNCC), chỉ số diện tích lá (CSDTL), và các chỉ tiêu nông sinh học như chiều cao cây, chiều cao đóng bắp, số lá, trạng thái cây và bắp, mức độ nhiễm sâu bệnh và chống đổ.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu gồm 7 tổ hợp ngô lai triển vọng của Viện Nghiên cứu Ngô Việt Nam (VS1003, TB391, LVN255, TB433, TB149, TB432, ĐH14-1) và giống đối chứng NK4300 của Công ty Syngenta. Thí nghiệm được bố trí theo khối ngẫu nhiên hoàn chỉnh (RCBD) với 8 công thức, 3 lần nhắc lại, diện tích mỗi ô thí nghiệm 14 m², mật độ gieo 5,7 vạn cây/ha.

Nghiên cứu tiến hành tại xã Nùng Nàng, huyện Tam Đường, tỉnh Lai Châu, trong các vụ Xuân Hè và Thu Đông năm 2014, và vụ Xuân Hè năm 2015. Các chỉ tiêu theo dõi gồm giai đoạn sinh trưởng (ngày mọc, trỗ cờ, chín sinh lý), đặc điểm hình thái (chiều cao cây, chiều cao đóng bắp, số lá, chỉ số diện tích lá), mức độ nhiễm sâu bệnh (sâu đục thân, sâu đục bắp, sâu cắn râu, bệnh khô vằn, đốm lá), khả năng chống đổ (gẫy thân, đổ rễ), các yếu tố cấu thành năng suất (số bắp/cây, chiều dài bắp, số hạt/hàng, số hàng/bắp, khối lượng 1000 hạt), và năng suất thực thu.

Phương pháp xử lý số liệu sử dụng phần mềm IRRISTAT và Microsoft Excel, với cỡ mẫu đủ lớn để đảm bảo độ tin cậy, lựa chọn phương pháp phân tích thống kê phù hợp nhằm đánh giá sự khác biệt giữa các tổ hợp ngô lai.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Thời gian sinh trưởng: Thời gian từ gieo đến mọc của các tổ hợp ngô lai dao động từ 6-8 ngày vụ Xuân Hè và 5-6 ngày vụ Thu Đông. Thời gian từ gieo đến trỗ cờ dao động 66-72 ngày vụ Xuân Hè và 65-67 ngày vụ Thu Đông. Thời gian từ gieo đến chín sinh lý thuộc nhóm chín trung bình (113-117 ngày) vụ Xuân Hè và nhóm chín sớm (98-101 ngày) vụ Thu Đông.

2. Đặc điểm hình thái: Chiều cao cây các tổ hợp dao động từ 191,37 cm đến 211,37 cm vụ Xuân Hè và 179,23 cm đến 194,43 cm vụ Thu Đông. Chiều cao đóng bắp từ 79,37 cm đến 93,30 cm vụ Xuân Hè và 77,47 cm đến 90,23 cm vụ Thu Đông. Các chỉ tiêu này có ý nghĩa thống kê với mức P < 0,05.

3. Khả năng chống chịu sâu bệnh và chống đổ: Các tổ hợp ngô lai có mức độ nhiễm sâu đục thân, sâu đục bắp, sâu cắn râu và bệnh khô vằn ở mức thấp đến trung bình, với điểm đánh giá từ 1 đến 3 trên thang 5 điểm. Khả năng chống đổ được đánh giá qua tỷ lệ gẫy thân và đổ rễ, trong đó tổ hợp TB391 thể hiện khả năng chống đổ tốt nhất với tỷ lệ cây gẫy dưới 5%.

4. Năng suất: Năng suất thực thu của các tổ hợp ngô lai vụ Xuân Hè và Thu Đông năm 2014 dao động từ khoảng 40 đến 65 tạ/ha, trong đó tổ hợp TB391 đạt năng suất cao nhất, vượt hơn 15% so với giống đối chứng NK4300. Mô hình thử nghiệm tổ hợp TB391 tại 5 hộ dân vụ Xuân Hè 2015 cho năng suất trung bình đạt khoảng 68 tạ/ha, cao hơn năng suất trung bình của huyện (34,17 tạ/ha năm 2014) gần gấp đôi.

Thảo luận kết quả

Thời gian sinh trưởng của các tổ hợp ngô lai phù hợp với điều kiện khí hậu và thời vụ của huyện Tam Đường, giúp bố trí thời vụ hợp lý và tăng hiệu quả sản xuất. Đặc điểm hình thái như chiều cao cây và chiều cao đóng bắp ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng chống đổ và thụ phấn, từ đó tác động đến năng suất. Các tổ hợp có chiều cao cây vừa phải, chiều cao đóng bắp phù hợp như TB391 cho thấy khả năng chống đổ tốt, giảm thiểu tổn thất do gãy đổ.

Khả năng chống chịu sâu bệnh của các tổ hợp ngô lai được cải thiện so với giống đối chứng, góp phần giảm chi phí thuốc bảo vệ thực vật và tăng tính bền vững trong sản xuất. Năng suất vượt trội của tổ hợp TB391 phản ánh hiệu quả của việc lựa chọn giống phù hợp với điều kiện sinh thái địa phương, đồng thời áp dụng quy trình kỹ thuật thâm canh hợp lý.

So sánh với các nghiên cứu trong nước và quốc tế, kết quả này phù hợp với xu hướng phát triển giống ngô lai có năng suất cao, khả năng thích ứng rộng và chống chịu tốt. Việc xây dựng mô hình thử nghiệm tại hộ dân cũng cho thấy tính khả thi và hiệu quả thực tiễn của tổ hợp TB391 trong sản xuất đại trà.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ năng suất thực thu các tổ hợp ngô lai theo từng vụ, bảng so sánh các chỉ tiêu hình thái và mức độ nhiễm sâu bệnh, giúp minh họa rõ nét sự khác biệt và ưu thế của các tổ hợp.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Phát triển và nhân rộng tổ hợp ngô lai TB391: Khuyến khích các cơ quan quản lý và doanh nghiệp hạt giống phối hợp với địa phương triển khai nhân rộng tổ hợp TB391 trong vụ Xuân Hè và Thu Đông, nhằm nâng cao năng suất trung bình của huyện Tam Đường lên trên 60 tạ/ha trong vòng 3 năm tới.

2. Tăng cường đào tạo kỹ thuật canh tác: Tổ chức các lớp tập huấn kỹ thuật thâm canh, quản lý sâu bệnh và chống đổ cho nông dân, đặc biệt là các hộ tham gia mô hình thử nghiệm, nhằm nâng cao hiệu quả sản xuất và giảm thiểu tổn thất.

3. Xây dựng vùng sản xuất ngô tập trung: Phát triển các vùng sản xuất ngô tập trung, áp dụng quy trình kỹ thuật đồng bộ, kết hợp luân canh và xen canh với cây họ đậu để cải thiện đất và tăng năng suất bền vững trong 5 năm tới.

4. Đẩy mạnh nghiên cứu chọn tạo giống: Tiếp tục nghiên cứu, lai tạo và đánh giá các tổ hợp ngô lai mới có khả năng thích ứng với điều kiện khô hạn, mưa lũ và đất dốc, nhằm đa dạng hóa nguồn giống và giảm rủi ro cho sản xuất.

5. Hỗ trợ chính sách và đầu tư: Đề xuất các chính sách hỗ trợ về vốn, kỹ thuật và thị trường tiêu thụ cho nông dân và doanh nghiệp sản xuất giống, tạo điều kiện thuận lợi để phát triển ngành ngô tại các vùng miền núi phía Bắc.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Các nhà nghiên cứu và giảng viên ngành Khoa học cây trồng: Luận văn cung cấp dữ liệu thực nghiệm chi tiết về đặc điểm sinh trưởng, năng suất và khả năng chống chịu của các tổ hợp ngô lai, làm tài liệu tham khảo cho nghiên cứu chọn tạo giống và giảng dạy.

2. Cán bộ khuyến nông và quản lý nông nghiệp địa phương: Thông tin về giống ngô lai phù hợp và quy trình kỹ thuật canh tác giúp xây dựng các chương trình khuyến nông hiệu quả, hỗ trợ nông dân nâng cao năng suất và thu nhập.

3. Doanh nghiệp sản xuất và kinh doanh hạt giống: Kết quả nghiên cứu giúp lựa chọn tổ hợp ngô lai có tiềm năng thương mại cao, phát triển sản phẩm phù hợp với thị trường miền núi phía Bắc.

4. Nông dân và hợp tác xã trồng ngô: Tham khảo các giống ngô lai có năng suất cao, khả năng chống chịu tốt và quy trình kỹ thuật canh tác để áp dụng vào sản xuất, tăng hiệu quả kinh tế và bền vững.

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao cần chọn giống ngô lai phù hợp với điều kiện địa phương?
   Giống ngô lai phù hợp giúp cây sinh trưởng tốt, chống chịu sâu bệnh và điều kiện bất lợi, từ đó nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm. Ví dụ, tổ hợp TB391 thích nghi tốt với đất dốc và khí hậu Tam Đường, cho năng suất vượt trội.

2. Các yếu tố nào ảnh hưởng đến năng suất ngô?
   Năng suất phụ thuộc vào giống, kỹ thuật canh tác, điều kiện khí hậu, đất đai và quản lý sâu bệnh. Việc áp dụng giống lai có ưu thế lai cao kết hợp kỹ thuật thâm canh giúp tăng năng suất đáng kể.

3. Làm thế nào để đánh giá khả năng chống đổ của giống ngô?
   Khả năng chống đổ được đánh giá qua tỷ lệ cây gẫy thân và đổ rễ khi thu hoạch. Giống có chiều cao cây vừa phải, thân chắc khỏe thường có khả năng chống đổ tốt, như tổ hợp TB391 với tỷ lệ gẫy dưới 5%.

4. Thời gian sinh trưởng của ngô ảnh hưởng thế nào đến sản xuất?
   Thời gian sinh trưởng quyết định thời vụ gieo trồng và thu hoạch, ảnh hưởng đến khả năng luân canh và tránh điều kiện bất lợi. Các tổ hợp ngô lai nghiên cứu có thời gian sinh trưởng phù hợp với mùa vụ Xuân Hè và Thu Đông tại Tam Đường.

5. Làm sao để nhân rộng mô hình thử nghiệm giống ngô lai?
   Cần có sự phối hợp giữa chính quyền địa phương, doanh nghiệp hạt giống và nông dân, tổ chức tập huấn kỹ thuật, hỗ trợ vốn và thị trường tiêu thụ để nhân rộng mô hình thành công như tổ hợp TB391.

Kết luận

• Đã xác định được một số tổ hợp ngô lai có năng suất cao, khả năng chống chịu tốt và thích nghi với điều kiện sinh thái huyện Tam Đường, trong đó tổ hợp TB391 nổi bật với năng suất vượt trội.
• Thời gian sinh trưởng của các tổ hợp phù hợp với mùa vụ Xuân Hè và Thu Đông, giúp bố trí thời vụ hợp lý.
• Các chỉ tiêu hình thái và sinh lý cho thấy tổ hợp ngô lai có khả năng chống đổ và chống chịu sâu bệnh tốt, góp phần nâng cao hiệu quả sản xuất.
• Mô hình thử nghiệm tại hộ dân chứng minh tính khả thi và hiệu quả kinh tế của tổ hợp TB391 trong sản xuất đại trà.
• Đề xuất nhân rộng tổ hợp TB391, tăng cường đào tạo kỹ thuật, xây dựng vùng sản xuất tập trung và đẩy mạnh nghiên cứu chọn tạo giống mới trong thời gian tới.

Các cơ quan quản lý, doanh nghiệp và nông dân cần phối hợp triển khai nhân rộng giống ngô lai TB391 và áp dụng quy trình kỹ thuật thâm canh để nâng cao năng suất và thu nhập bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

MỞ ĐẦU. Tính cấp thiết của đề tài. Mục đích và yêu cầu của đề tài. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài.

3 Chƣơng 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU. Cơ sở khoa học của đề tài. Phân loại giống ngô lai. Giống lai không quy ƣớc (Non - conventional hybrid).

Giống ngô lai quy ƣớc (Conventional hybrid). Tình hình sản xuất ngô trên thế giới và trong nƣớc. Tình hình sản xuất ngô trên thế giới. Tình hình sản xuất ngô tại Việt Nam.

Tình hình sản xuất ngô của tỉnh Lai Châu. Tình hình nghiên cứu ngô trên thế giới và trong nƣớc. Tình hình nghiên cứu ngô trên thế giới. Tình hình nghiên cứu ngô tại Việt Nam.

20 Chƣơng 2: VẬT LIỆU, NỘI DUNG VÀ PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. Vật liệu nghiên cứu. Địa điểm và thời gian nghiên cứu. Nội dung nghiên cứu.

Phƣơng pháp nghiên cứu. Các chỉ tiêu và phƣơng pháp theo dõi. Xây dựng mô hình thử nghiệm tổ hợp ngô lai TB391. Thời gian, địa điểm tiến hành.

Cách tiến hành. Thu thập số liệu mô hình thử nghiệm. Phƣơng pháp xử lý số liệu. 34 Chƣơng 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN.

Một số đặc điểm nông sinh học của các tổ hợp ngô lai thí nghiệm vụ Xuân Hè và Thu Đông năm 2014 tại huyện Tam Đƣờng, tỉnh Lai Châu. Các giai đoạn sinh trƣởng của các tổ hợp ngô lai thí nghiệm. Kết quả nghiên cứu một số đặc điểm hình thái, sinh lý. Trạng thái cây, trạng thái bắp, độ che kín bắp.

Mức độ nhiễm sâu bệnh hại chính và chống đổ của các tổ hợp ngô lai thí nghiệm. Các yếu tố cấu thành năng suất của các tổ hợp ngô lai trong thí nghiệm vụ Xuân Hè và vụ Thu Đông năm 2014. Kết quả xây dựng mô hình thử nghiệm giống ngô lai triển vọng. Năng suất của tổ hợp lai TB391 trong mô hình thử nghiệm.

Đánh giá của ngƣời dân đối với giống tham gia xây dựng mô hình thử nghiệm vụ Xuân - Hè 2015. 61 KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ. 63 TÀI LIỆU THAM KHẢO. 67 v DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT AMBIONET : Mạng lƣới Công nghệ sinh học cây Ngô Châu Á AMNET : Phát triển giống ngô chịu hạn nhằm cải thiện thu nhập cho nông dân vùng Đông Nam Châu Á BNNPTNT : Bộ Nông nghiệp và Phát triển nông thôn CCC : Chiều cao cây CCĐB : Chiều cao đóng bắp CIMMYT : Trung tâm cải tạo Ngô và Lúa mỳ Quốc tế Cs : Cộng sự CSDTL : Chỉ số diện tích lá CV : Hệ số biến động FAO : Tổ chức Lƣơng thực và Nông nghiệp Liên Hiệp Quốc Ha : hecta KNCC : Khả năng chống chịu LSD : Sai khác nhỏ nhất có ý nghĩa NSLT : Năng suất lý thuyết NSTK : Năng suất thống kê NSTT : Năng suất thực thu OPV : Giống ngô thụ phấn tự do P : Xác suất QPM : Ngô chất lƣợng Protein RCBD : Khối ngẫu nhiên hoàn chỉnh SL : Sinh lý TAMNET : Mạng lƣới khảo nghiệm ngô vùng Châu Á TĐ : Thu Đông TGST : Thời gian sinh trƣởng XH : Xuân Hè vi DANH MỤC BẢNG Bảng 1.1: Tình hình sản xuất ngô trên thế giới giai đoạn 2009 - 2013 .2: Tình hình sản xuất ngô ở một số châu lục năm 2013 .3: Tình hình sản xuất ngô của một số nƣớc tiêu biểu năm 2013.

Dự báo nhu cầu ngô thế giới đến năm 2020 .5: Tình hình sản xuất ngô tại Việt Nam giai đoạn 2009 - 2013 .6: Tình hình sản xuất ngô của các vùng và cả nƣớc năm 2013 .7: Tình hình sản xuất ngô tại Lai Châu giai đoạn 2010 - 2014 .8: Tình hình sản xuất ngô tại huyện Tam Đƣờng, tỉnh Lai Châu giai đoạn 2010 - 2014 .1: Nguồn gốc và đặc điểm của các tổ hợp ngô lai. Các giai đoạn sinh trƣởng, phát dục của các tổ hợp lai thí nghiệm vụ Xuân Hè và Thu Đông năm 2014. Chiều cao cây, chiều cao đóng bắp của các tổ hợp ngô lai thí nghiệm năm 2014 tại huyện Tam Đƣờng, tỉnh Lai Châu. Số lá và chỉ số diện tích lá của các tổ hợp ngô lai thí nghiệm năm 2014 tại Huyện Tam Đƣờng, tỉnh Lai Châu.

Trạng thái cây, trạng thái bắp, độ che kín bắp của các tổ hợp ngô lai thí nghiệm vụ Xuân Hè và Thu Đông năm 2014. Mức độ nhiễm sâu bệnh của các tổ hợp ngô lai thí nghiệm Vụ Xuân Hè và Thu Đông năm 2014 .6: Khả năng chống đổ của các tổ hợp ngô lai thí nghiệm Vụ Xuân Hè và Thu Đông năm 2014. Các yếu tố cấu thành năng suất của các tổ hợp ngô lai thí nghiệm vụ Xuân Hè năm 2014. Các yếu tố cấu thành năng suất của các tổ hợp ngô lai thí nghiệm vụ Thu Đông năm 2014.

Năng suất của các tổ hợp ngô lai thí nghiệm vụ Xuân Hè và Thu Đông năm 2014. Năng suất của tổ hợp ngô lai TB391 trong mô hình thử nghiệm. Kết quả lựa chọn của ngƣời dân tham gia lựa chọn giống ngô mới phục vụ sản xuất. 62 viii DANH MỤC HÌNH Hình 3.1: Biểu đồ về năng suất lý thuyết của các tổ hợp ngô lai trong thí nghiệm Xuân Hè và Thu Đông năm 2014 .2: Biểu đồ về năng suất thực thu của các tổ hợp ngô lai trong thí nghiệm Xuân Hè và Thu Đông năm 2014.

Năng suất của tổ hợp ngô lai TB391 trong mô hình trình diễn tại 05 hộ vụ Xuân Hè 2015. Tính cấp thiết của đề tài Cây ngô (Zea mays L.) là cây lƣơng thực quan trọng trong nền kinh tế toàn cầu, góp phần nuôi sống gần 1/3 dân số trên toàn thế giới (Ngô Hữu Tình, 2003) [12]. Ở Việt Nam, ngô là cây lƣơng thực đứng thứ hai sau lúa gạo. Diện tích gieo trồng và năng suất, sản lƣợng ngô tăng mạnh, từ hơn 200 ngàn ha với năng suất 1 tấn/ha (năm 1960), năm 2013 đạt 1,17 triệu ha với năng suất 44,35 tạ/ha (năm 2013).

So với thế giới thì năng suất ngô ở nƣớc ta vẫn thuộc loại khá thấp, chỉ đạt 80,34% so với năng suất trung bình của thế giới (55,2 tạ/ha) (Faostat, 2015) [22]. Đặc biệt tại một số địa phƣơng miền núi vùng sâu, vùng xa nhƣ các tỉnh Lai Châu, Sơn La, Điện Biên…, một số đồng bào dân tộc ít ngƣời sử dụng ngô là nguồn lƣơng thực, thực phẩm chính. Vì ngƣời dân vùng này còn sử dụng các giống ngô địa phƣơng và tập quán canh tác lạc hậu nên năng suất ngô ở đây đạt thấp. Hiện nay và trong những năm tới, ngô vẫn là cây ngũ cốc có vai trò quan trọng ở nƣớc ta.

Ngô có nhiều công dụng, tất cả các bộ phận của cây ngô từ hạt đến thân, lá đều có thể sử dụng làm lƣơng thực, thực phẩm cho ngƣời, thức ăn cho gia súc, làm nguyên liệu cho công nghiệp (rƣợu ngô, sản xuất ethanol để chế biến xăng sinh học, thậm chí còn chế biến tạo ra một số vật dụng đồ dùng nhƣ điện thoại, đồ trang sức của phụ nữ…), một số bộ phận của ngô có chứa một số chất có vai trò nhƣ một loại thuốc chữa bệnh, làm chất đốt,… Mặc dù Việt Nam có nhiều lợi thế phát triển sản xuất ngô nhƣng những năm qua sản lƣợng ngô trong nƣớc vẫn chƣa đáp ứng đủ nhu cầu, còn phải nhập khẩu (năm 2013: 2. Có nhiều nguyên nhân dẫn đến thực trạng trên nhƣ điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội, giống, kỹ thuật canh tác 2 của ngƣời dân và vấn đề nguồn vốn, thị trƣờng tiêu thụ. Trong đó chƣa có bộ giống tốt và các biện pháp kỹ thuật áp dụng trên đồng ruộng chƣa khoa học, hợp lý là một trong những nguyên nhân chủ yếu. Lai Châu là một tỉnh miền núi cao nằm ở phía Tây Bắc Việt Nam với diện tích tự nhiên 9.068,8 km2 trong đó trên 91,8% diện tích đất nông lâm nghiệp, có nhiều lợi thế phát triển sản xuất ngô.

Năm 2013, diện tích trồng ngô của tỉnh Lai Châu là 21.416 ha, năng suất bình quân đạt 27,1 tạ/ha, thấp hơn 17,25 tạ/ha so với năng suất trung bình của cả nƣớc (44,35 tạ/ha). Thời gian qua, tỉnh luôn chú trọng tập trung đầu tƣ, phát triển nông lâm nghiệp, tuy nhiên tình hình sản xuất ngô tại Lai Châu hiện nay vẫn còn nhiều hạn chế cần phải khắc phục. Tam Đƣờng là huyện miền núi của tỉnh Lai Châu, cây ngô là cây lƣơng thực quan trọng thứ hai sau cây lúa. Ở Tam Đƣờng, ngô đƣợc trồng vào vụ Xuân Hè và vụ Thu Đông trên đất không chủ động nƣớc (đất một vụ lúa và đất trồng màu, đất dốc).

Bên cạnh đó, các biện pháp kỹ thuật trong sản xuất ngô chƣa phù hợp, các giống ngô hiện có chƣa thể đáp ứng đƣợc nhu cầu sản xuất của bà con nông dân. Từ những nguyên nhân, hạn chế trên đã ảnh hƣởng tới năng suất và sản lƣợng ngô, dẫn đến sản xuất ngô chƣa đáp ứng đƣợc nhu cầu và khai thác tối đa tiềm năng của huyện. Vì vậy, việc nghiên cứu lựa chọn giống ngô lai có thời gian sinh trƣởng trung bình, năng suất cao, thích ứng với điều kiện sinh thái địa phƣơng là rất cần thiết và cấp bách. Xuất phát từ những lý do trên chúng tôi đã tiến hành đề tài: “Nghiên cứu đánh giá một số tổ hợp ngô lai tại huyện Tam Đường, tỉnh Lai Châu”.

Mục đích và yêu cầu của đề tài 2. Mục đích Xác định đƣợc tổ hợp ngô lai có năng suất cao, khả năng chống chịu tốt, thích nghi với điều kiện sinh thái của huyện Tam Đƣờng, tỉnh Lai Châu làm cơ sở cho công tác chọn tạo giống ngô cho các tỉnh miền núi phía Bắc. Yêu cầu - Theo dõi các giai đoạn sinh trƣởng, phát dục của các tổ hợp ngô lai thí nghiệm trong vụ Xuân Hè và Thu Đông năm 2014 tại huyện Tam Đƣờng - Đánh giá một số đặc điểm hình thái, sinh lý của các tổ hợp ngô thí nghiệm. - Theo dõi mức độ nhiễm sâu bệnh hại và khả năng chống đổ.

- Đánh giá các yếu tố cấu thành năng suất và năng suất của các tổ hợp ngô lai trong thí nghiệm. - Xây dựng mô hình thử nghiệm với tổ hợp lai có triển vọng 3. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài 3. Ý nghĩa khoa học - Kết quả nghiên cứu cơ sở khoa học để xác định giống ngô phù hợp với điều kiện sinh thái của huyện Tam Đƣờng và các vùng có điều kiện tƣơng tự trong tỉnh.