Luận án tiến sĩ dược học nghiên cứu hoạt động đảm bảo thuốc bảo hiểm y tế tại bệnh viện quân y 105 từ năm 2015 2018

Luận án tiến sĩ dược học phân tích hoạt động đảm bảo thuốc bảo hiểm y tế tại Bệnh viện Quân y 105 giai đoạn 2015-2018, đánh giá hiệu quả và đề xuất giải pháp.

• Đề tài: Nghiên cứu hoạt động đảm bảo thuốc bảo hiểm y tế tại Bệnh viện Quân y 105 từ năm 2015 - 2018
• Loại tài liệu: luận án
• Năm xuất bản: 2015-2018

Mục lục chi tiết

• ĐẶT VẤN ĐỀ
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN
• 1.1. TỔNG QUAN VỀ HOẠT ĐỘNG ĐẢM BẢO THUỐC
• 1.1.1. Quy trình đảm bảo thuốc trong bệnh viện
• 1.1.1.1. Lựa chọn thuốc
• 1.1.1.2. Mua thuốc
• 1.1.1.3. Tồn trữ và cấp phát thuốc
• 1.1.1.4. Sử dụng thuốc

Tóm tắt

I. Đặt vấn đề

Chăm sóc sức khỏe là một trong những chính sách trọng tâm của Đảng và Nhà nước. Bảo hiểm y tế (BHYT) đã trở thành một chính sách an sinh xã hội quan trọng, mang ý nghĩa nhân đạo và đoàn kết cộng đồng. Trong công tác chăm sóc sức khỏe, thuốc đóng vai trò quyết định trong kết quả điều trị của bệnh nhân. Đảm bảo thuốc phải đáp ứng kịp thời, đầy đủ nhu cầu khám và điều trị, đồng thời tuân thủ các tiêu chí 'Hợp lý, an toàn, hiệu quả'. Tuy nhiên, công tác quản lý thuốc vẫn còn nhiều bất cập, đặc biệt là trong việc lựa chọn, mua, tồn trữ và cấp phát thuốc. Bệnh viện Quân y 105 là một trong những đơn vị đầu tiên thực hiện chính sách BHYT toàn dân, nhưng vẫn gặp phải những khó khăn trong công tác đảm bảo thuốc.

1.1. Vai trò của thuốc trong chăm sóc sức khỏe

Thuốc là yếu tố quan trọng trong điều trị bệnh, chiếm từ 40-60% ngân sách y tế. Việc đảm bảo thuốc phải đáp ứng đúng nhu cầu lâm sàng, đảm bảo chất lượng và hiệu quả điều trị. Tuy nhiên, công tác quản lý thuốc tại Bệnh viện Quân y 105 vẫn còn nhiều hạn chế, đặc biệt là trong việc sử dụng nhóm thuốc không thiết yếu và xây dựng danh mục thuốc chưa hợp lý.

1.2. Thực trạng đảm bảo thuốc tại Bệnh viện Quân y 105

Từ năm 2015, Bệnh viện Quân y 105 đã thực hiện chính sách BHYT toàn dân, nhưng vẫn gặp phải những khó khăn trong công tác đảm bảo thuốc. Các vấn đề như số lượng thuốc mua không phù hợp, tỷ lệ sử dụng nhóm thuốc không thiết yếu cao, và thiếu các phác đồ điều trị chuẩn đã ảnh hưởng đến hiệu quả điều trị. Nghiên cứu này nhằm phân tích những bất cập và đề xuất giải pháp nâng cao hiệu quả đảm bảo thuốc.

II. Tổng quan về hoạt động đảm bảo thuốc

Quy trình đảm bảo thuốc bao gồm các khâu lựa chọn, mua sắm, tồn trữ và cấp phát thuốc. Mỗi khâu đều có vai trò quan trọng trong việc đảm bảo cung ứng thuốc kịp thời và hiệu quả. Bệnh viện Quân y 105 đã áp dụng các quy trình này nhưng vẫn còn nhiều hạn chế, đặc biệt là trong việc quản lý tồn kho và sử dụng thuốc.

2.1. Quy trình lựa chọn thuốc

Lựa chọn thuốc là bước đầu tiên trong quy trình đảm bảo thuốc. Bệnh viện Quân y 105 đã xây dựng danh mục thuốc dựa trên mô hình bệnh tật và các hướng dẫn điều trị. Tuy nhiên, việc phân tích ABC/VEN chưa được thực hiện đầy đủ, dẫn đến việc lựa chọn thuốc chưa hợp lý.

2.2. Quy trình mua sắm thuốc

Mua sắm thuốc là khâu quan trọng trong quản lý thuốc. Bệnh viện Quân y 105 đã thực hiện đấu thầu theo Luật đấu thầu, nhưng vẫn gặp phải những khó khăn như giá thuốc cao và thiếu minh bạch trong quá trình đấu thầu. Việc mua sắm tập trung cũng chưa đạt hiệu quả cao do số lượng thuốc đấu thầu còn hạn chế.

III. Quản lý tồn trữ và cấp phát thuốc

Tồn trữ và cấp phát thuốc là hai khâu quan trọng trong quy trình đảm bảo thuốc. Bệnh viện Quân y 105 đã thực hiện các biện pháp quản lý tồn kho nhưng vẫn còn nhiều hạn chế, đặc biệt là trong việc xác định mức tồn kho an toàn và quản lý hàng tồn kho.

3.1. Quản lý tồn kho thuốc

Quản lý tồn kho là một quá trình phức tạp nhưng quan trọng trong quy trình đảm bảo thuốc. Bệnh viện Quân y 105 đã áp dụng các biện pháp quản lý tồn kho nhưng vẫn gặp phải những khó khăn như thiếu thuốc hoặc dư thừa thuốc. Việc xác định mức tồn kho an toàn chưa được thực hiện hiệu quả.

3.2. Cấp phát thuốc

Cấp phát thuốc là khâu cuối cùng trong quy trình đảm bảo thuốc. Bệnh viện Quân y 105 đã thực hiện cấp phát thuốc theo đúng quy định, nhưng vẫn còn những hạn chế như thiếu thuốc hoặc cấp phát không đúng liều lượng. Việc quản lý cấp phát thuốc cần được cải thiện để đảm bảo hiệu quả điều trị.

IV. Sử dụng thuốc hợp lý

Sử dụng thuốc hợp lý là mục tiêu cuối cùng của quy trình đảm bảo thuốc. Bệnh viện Quân y 105 đã thực hiện các biện pháp để đảm bảo sử dụng thuốc đúng liều lượng và thời gian, nhưng vẫn còn những hạn chế như lạm dụng kháng sinh và sử dụng thuốc không theo hướng dẫn.

4.1. Thực trạng sử dụng thuốc tại Bệnh viện Quân y 105

Bệnh viện Quân y 105 đã thực hiện các biện pháp để đảm bảo sử dụng thuốc hợp lý, nhưng vẫn còn những hạn chế như lạm dụng kháng sinh và sử dụng thuốc không theo hướng dẫn. Việc kiểm soát sử dụng thuốc ngoại trú cũng gặp nhiều khó khăn.

4.2. Giải pháp nâng cao hiệu quả sử dụng thuốc

Để nâng cao hiệu quả sử dụng thuốc, Bệnh viện Quân y 105 cần thực hiện các biện pháp như xây dựng phác đồ điều trị chuẩn, tăng cường kiểm soát sử dụng kháng sinh, và đào tạo nhân viên y tế về sử dụng thuốc hợp lý.

Nội dung chính

Tổng quan luận án

Công tác đảm bảo thuốc là một trong những yếu tố quyết định trực tiếp đến kết quả điều trị của người bệnh, chịu sự chi phối bởi mô hình bệnh tật, hoạt động kê đơn của thầy thuốc và khả năng chi trả của hệ thống y tế cũng như người bệnh. Chi phí tiền thuốc thường chiếm từ 40% đến 60% tổng ngân sách y tế tại các cơ sở khám chữa bệnh. Từ năm 2015, thực hiện Nghị định số 70/2015/NĐ-CP, một số cơ sở y tế có giường bệnh trong Quân đội đã bắt đầu thực hiện thí điểm tiếp nhận, khám và điều trị cho người bệnh có thẻ bảo hiểm y tế (BHYT). Bệnh viện Quân y 105 (BVQy 105) trực thuộc Tổng cục Hậu cần là một trong những đơn vị quân y đầu tiên được Cục Quân y lựa chọn thí điểm triển khai chính sách BHYT toàn dân. Bên cạnh nhiệm vụ chăm sóc sức khỏe cho bộ đội và thân nhân quân nhân, bệnh viện đảm nhiệm khám chữa bệnh cho nhân dân trên địa bàn đóng quân.

Tuy nhiên, thực tiễn công tác đảm bảo và cung ứng thuốc BHYT tại bệnh viện trong giai đoạn đầu thí điểm bộc lộ một số tồn tại kỹ thuật và quản lý: số lượng thuốc mua sắm và sử dụng thực tế chưa có sự tương thích chặt chẽ với kết quả trúng thầu; tỷ lệ sử dụng các thuốc thuộc nhóm không thiết yếu còn ở mức cao; quy trình lập kế hoạch và quản lý danh mục thuốc bệnh viện chưa được lượng hóa đồng bộ thông qua các công cụ quản lý như phân tích ma trận ABC/VEN; các phác đồ điều trị chuẩn và hướng dẫn sử dụng kháng sinh chưa được hoàn thiện đồng bộ. Nhằm giải quyết khoảng trống trong quản lý cung ứng và sử dụng thuốc tại đơn vị quân y đặc thù này, luận án thực hiện đề tài: "Nghiên cứu hoạt động đảm bảo thuốc bảo hiểm y tế tại Bệnh viện Quân y 105 từ năm 2015 - 2018".

Luận án xác định 02 mục tiêu nghiên cứu cụ thể:

1. Phân tích được thực trạng công tác đảm bảo thuốc bảo hiểm y tế tại Bệnh viện Quân y 105 từ năm 2015 - 2018.
2. Phân tích được một số bất cập trong sử dụng thuốc bảo hiểm y tế tại Bệnh viện Quân y 105 từ năm 2015 – 2018 và đề xuất một số giải pháp trong năm 2019.

Về đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu định lượng: Các danh mục thuốc (DMT) của bệnh viện, DMT đấu thầu, DMT trúng thầu, DMT được mua, DMT tồn trữ, DMT sử dụng thanh toán BHYT; hồ sơ bệnh án nội trú có kê đơn thuốc; dữ liệu đấu thầu và hồ sơ dự thầu.
• Đối tượng nghiên cứu định tính: Cán bộ y tế (Ban Giám đốc bệnh viện, Hội đồng Thuốc và điều trị, bác sĩ điều trị, lãnh đạo khoa Dược, Hội đồng đấu thầu, Tổ chuyên gia chấm thầu), nhà phân phối thuốc (lãnh đạo và cán bộ làm hồ sơ thầu của các công ty dược phẩm).
• Phạm vi không gian: Khảo sát chính tại Khoa Dược, Ban Tài chính, Ban Kế hoạch tổng hợp, các khoa lâm sàng và cận lâm sàng thuộc Bệnh viện Quân y 105 (Thị xã Sơn Tây, Hà Nội); thu thập thông tin đối chiếu tại Trung tâm Giám định BHYT và thanh toán đa tuyến khu vực phía Bắc (Bảo hiểm xã hội Việt Nam) và Phòng Dược - Cục Quân y (Tổng cục Hậu cần).
• Phạm vi thời gian: Dữ liệu thực trạng công tác đảm bảo, mua sắm, sử dụng và thanh quyết toán thuốc được hồi cứu từ năm 2015 đến năm 2018; mẫu bệnh án điều trị nội trú thu thập trong năm 2017; các giải pháp can thiệp (áp dụng phần mềm đấu thầu BV-105 và xây dựng phác đồ kháng sinh) được triển khai thực hiện và đánh giá trong giai đoạn 2018 - 2019.

---

Tổng quan tài liệu và vị trí của luận án

Tổng quan y văn cho thấy công tác cung ứng thuốc trong bệnh viện là một chuỗi cung ứng khép kín gồm 4 khâu cơ bản: Lựa chọn, Mua sắm, Tồn trữ & Cấp phát, và Sử dụng thuốc theo mô hình của Tổ chức Khoa học Quản lý Y tế (Management Sciences for Health - MSH, 2010). Hiệu quả can thiệp vào các khâu trong chu trình đảm bảo thuốc tại các bệnh viện ở Việt Nam đã được chứng minh qua các công trình nghiên cứu của Nguyễn Trung Hà (2012), Huỳnh Hiền Trung (2012), và Hoàng Thị Minh Hiền (2012).

Về hoạt động đấu thầu và mua sắm, khung pháp lý giai đoạn 2015 - 2018 có nhiều chuyển biến với Luật Đấu thầu số 43/2013/QH13, Nghị định số 63/2014/NĐ-CP, cùng hệ thống thông tư hướng dẫn của Bộ Y tế (Thông tư 01/2012/TTLT-BYT-BTC, 36/2013/TTLT-BYT-BTC, 37/2013/TT-BYT, 31/2014/TT-BYT, 09/2016/TT-BYT, 11/2016/TT-BYT) và các văn bản chỉ đạo của Bảo hiểm xã hội Việt Nam (Công văn 2369/BHXH-DVT năm 2017, Công văn 2451/BHXH-DVT năm 2018). Nghiên cứu của Phạm Lương Sơn (2012) trên phạm vi 63 tỉnh/thành phố chỉ ra những khó khăn trong đấu thầu thủ công khi chỉ có 23,8% đơn vị hoàn thành đấu thầu dưới 3 tháng, 60,3% kéo dài từ 3 đến 6 tháng và 15,9% kéo dài trên 6 tháng; đồng thời phản ánh sự chênh lệch giá thuốc trúng thầu giữa các khu vực (điển hình như biệt dược Cefotaxim cùng nhà sản xuất chênh lệch tới 146,3% giữa mức giá thấp nhất 11.090 đồng và cao nhất tại khu vực Đồng bằng sông Hồng). Báo cáo ngành dược của Hoàng Hiếu Tri (2014) ghi nhận chi tiêu tiền thuốc bình quân đầu người tại Việt Nam đạt 33 USD/người (năm 2014) và chỉ ra việc sản xuất dược phẩm trong nước phụ thuộc lớn vào nguồn nguyên liệu nhập khẩu (hơn 51% từ Trung Quốc, 18% từ Ấn Độ).

Về quản lý sử dụng thuốc và các vấn đề liên quan đến thuốc (Drug-Related Problems - DRPs), tác giả Mil V. đã hệ thống hóa phân loại DRPs thành các nhóm: DRPs trong kê đơn, DRPs trong cấp phát/sử dụng, và DRPs trong tuân thủ điều trị của người bệnh, chia thành các biến cố thực sự (như ADR, ADE) hoặc biến cố tiềm ẩn, có thể phòng tránh được (như sai sót liên quan đến thuốc - Medication Errors) hoặc không thể phòng tránh được. Lucca J. và cộng sự đã tổng kết 26 yếu tố nguy cơ phát sinh DRPs, trong đó xác định 10 yếu tố nguy cơ quan trọng hàng đầu liên quan đến đặc điểm người bệnh (suy giảm trí nhớ, mắc nhiều bệnh kèm theo, không tuân thủ điều trị...) và đặc điểm của thuốc (sử dụng trên 5 loại thuốc, thuốc chống đông, thuốc chống động kinh, phối hợp NSAID với thuốc chống đông, sử dụng insulin, thuốc có khoảng điều trị hẹp). Green T. và cộng sự (2012) cũng nhấn mạnh chức năng cốt lõi của Hội đồng Thuốc và điều trị trong việc phân tích ABC, giám sát an toàn và chuẩn hóa phác đồ điều trị.

Khoảng trống nghiên cứu mà luận án lựa chọn giải quyết là đánh giá toàn diện chu trình 4 khâu đảm bảo thuốc BHYT tại một bệnh viện quân đội tuyến 1/hạng I trong giai đoạn chuyển đổi cơ chế sang khám chữa bệnh BHYT toàn dân, kết hợp đánh giá thực trạng đấu thầu bằng công cụ tin học hóa và giải quyết bất cập trong kê đơn thông qua dữ liệu vi sinh vật kháng thuốc tại chỗ.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Cơ sở lý thuyết và khung phân tích

Luận án vận dụng các lý thuyết, nguyên tắc và công cụ chuẩn mực trong quản lý dược bệnh viện:

• Chu trình đảm bảo thuốc của MSH (2010): Khung phân tích liên hoàn gồm Lựa chọn $\rightarrow$ Mua sắm $\rightarrow$ Tồn trữ & Cấp phát $\rightarrow$ Sử dụng thuốc.
• Nguyên tắc lựa chọn danh mục thuốc: Thực hiện theo Thông tư số 21/2013/TT-BYT quy định về tổ chức và hoạt động của Hội đồng Thuốc và điều trị; Luật Dược năm 2016 và các định nghĩa về thuốc thiết yếu của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO).
• Công cụ phân tích ABC/VEN: Phân nhóm ABC dựa trên giá trị kinh phí tiêu thụ (nhóm A chiếm 75 - 80% kinh phí, nhóm B chiếm 15 - 20%, nhóm C chiếm 5 - 10%); phân loại VEN theo tính chất lâm sàng thiết yếu (V - Vital: thuốc sống còn/cấp cứu; E - Essential: thuốc thiết yếu điều trị bệnh quan trọng; N - Non-essential: thuốc không thiết yếu, bệnh nhẹ/chưa rõ hiệu quả).
• Khái niệm và phân loại DRPs: Phân định các nhóm sai sót thuốc (ME), biến cố bất lợi (ADE), phản ứng có hại (ADR) theo hệ thống lý thuyết của Mil V. và nhóm yếu tố nguy cơ của Lucca J. cùng cộng sự.
• Mô hình bệnh tật ICD-10: Phân loại bệnh tật quốc tế phiên bản 10 của WHO gồm 22 chương bệnh làm căn cứ đối chiếu với cơ cấu danh mục thuốc sử dụng.

Phương pháp nghiên cứu

Luận án áp dụng thiết kế nghiên cứu mô tả cắt ngang, kết hợp nghiên cứu định lượng và định tính:

1. Phương pháp nghiên cứu định lượng:

   • Hồi cứu toàn bộ số liệu danh mục thuốc giai đoạn 2015 - 2018 (DMT bệnh viện, DMT đấu thầu, DMT trúng thầu, DMT mua, DMT tồn trữ, DMT sử dụng BHYT).
   • Nghiên cứu hồi cứu bệnh án nội trú: Sử dụng công thức tính cỡ mẫu ngẫu nhiên: $$n = Z^2_{1-\alpha/2} \frac{p(1-p)}{d^2}$$ Với mức tin cậy 95% ($Z = 1{,}96$), sai số mong muốn $d = 0{,}04$, tỷ lệ ước tính $p = 0{,}5$, kết quả tính được $n = 600{,}25$. Luận án lấy cỡ mẫu thực tế là 601 bệnh án điều trị nội trú năm 2017 tại các khoa lâm sàng (ví dụ: khoa B11 lấy 47 bệnh án) theo tỷ lệ số bệnh nhân thu dung của từng khoa: $$N = \left(\frac{a}{b}\right)% \times n$$
   • Đánh giá can thiệp kỹ thuật: Đánh giá hiệu quả xử lý hồ sơ của phần mềm đấu thầu BV-105 so với phương pháp thủ công trên 81 bộ hồ sơ dự thầu và 520 khoản thuốc; phân tích độ nhạy kháng sinh trên 783 chủng vi sinh vật kháng thuốc thu thập tại bệnh viện để xây dựng 5 phác đồ kháng sinh.
   • Xử lý dữ liệu định lượng: Làm sạch số liệu, mã hóa 28 nhóm tác dụng dược lý, phân nhóm kỹ thuật (từ nhóm 1 đến nhóm 5 và biệt dược gốc); phân tích thống kê và kiểm định Chi-square test trên phần mềm MedCalc.

2. Phương pháp nghiên cứu định tính:

   • Phân tích văn bản, tài liệu: Khảo sát nội dung 04 biên bản họp Hội đồng Thuốc và điều trị năm 2018 so với các tiêu chuẩn trong Thông tư 21/2013/TT-BYT.
   • Phỏng vấn sâu và khảo sát chuyên đề: Thực hiện phỏng vấn 7 lãnh đạo bệnh viện, 5 lãnh đạo doanh nghiệp dược về cơ chế cung ứng và thanh quyết toán BHYT; phỏng vấn 15 bác sĩ điều trị lấy ý kiến đồng thuận về 5 phác đồ kháng sinh xây dựng mới; khảo sát cán bộ Tổ chuyên gia đấu thầu và 81 nhà phân phối tham gia dự thầu năm 2019 về tính hiệu quả của phần mềm BV-105.

Nhóm đối tượng dữ liệu	Quy mô cỡ mẫu trong nghiên cứu	Phương pháp / Công cụ thu thập
Danh mục thuốc bệnh viện	587 SKM (2015) $\rightarrow$ 859 SKM (2018)	Hồi cứu sổ sách dược dụng toàn văn
Danh mục thuốc đấu thầu	987 SKM (2015) $\rightarrow$ 630 SKM (2018)	Hồi cứu hồ sơ mời thầu, kế hoạch thầu
Danh mục thuốc trúng thầu	867 SKM (2015) $\rightarrow$ 695 SKM (2018)	Quyết định phê duyệt kết quả trúng thầu
Danh mục thuốc mua thực tế	392 SKM (2015) $\rightarrow$ 440 SKM (2018)	Hóa đơn, phiếu nhập kho khoa Dược
Danh mục thuốc thanh toán BHYT	328 SKM (2015) $\rightarrow$ 434 SKM (2018)	Dữ liệu giám định chi phí BHYT
Bệnh án điều trị nội trú	601 bệnh án (thu thập năm 2017)	Hồi cứu bệnh án ngẫu nhiên phân tầng
Đánh giá phần mềm đấu thầu	81 hồ sơ dự thầu, 520 khoản thuốc	Thử nghiệm phần mềm BV-105 vs Thủ công
Vi sinh vật kháng kháng sinh	783 chủng vi sinh vật	Khảo sát vi sinh để lập 5 phác đồ
Cán bộ & chuyên gia phỏng vấn	7 lãnh đạo BV, 5 lãnh đạo cty, 15 bác sĩ	Phỏng vấn sâu, phiếu câu hỏi cấu trúc

---

Nội dung chính theo từng chương

Chương 1: Tổng quan

Chương 1 hệ thống hóa cơ sở lý luận về quy trình 4 khâu đảm bảo thuốc trong bệnh viện theo khuyến cáo của MSH (2010), Thông tư số 21/2013/TT-BYT về Hội đồng Thuốc và điều trị, Luật Dược 2016, và các tiêu chuẩn của WHO.

Tác giả phân tích sự tiến triển của các Danh mục thuốc thiết yếu và Danh mục thuốc chủ yếu do Bộ Y tế ban hành qua các thời kỳ:

Năm ban hành	DMT thiết yếu (Số văn bản / Số SKM)	DMT chủ yếu (Số văn bản / Số SKM)
2005	QĐ 17/2005/QĐ-BYT: 325 SKM	QĐ 03/2005/QĐ-BYT: 646 SKM
2008	(Chưa ban hành mới)	QĐ 05/2008/QĐ-BYT: 750 SKM
2013	TT 45/2013/TT-BYT: 466 SKM	(Chưa ban hành mới)
2014	(Chưa ban hành mới)	TTHN 01/2014/TTHN-BYT: 1.143 SKM
2018	TT 19/2018/TT-BYT: 510 SKM	TT 30/2018/TT-BYT: 1.030 SKM (Tân dược)

Chương này cũng tổng kết thực trạng thực hiện chính sách BHYT tại Việt Nam giai đoạn 2014 - 2018, chỉ ra sự gia tăng tỷ lệ bao phủ BHYT từ 71,0% (65,0 triệu người năm 2014) lên 86,8% (83,5 triệu người năm 2018). Tỷ lệ chi/thu của quỹ BHYT có xu hướng tăng cao, lần lượt là 76,8% (2014), 81,9% (2015), 99,4% (2016), đạt đỉnh 107,7% (2017) và 101,9% (2018).

Về phía đơn vị nghiên cứu, BVQy 105 là bệnh viện đa khoa hạng I thuộc Tổng cục Hậu cần, đóng tại Thị xã Sơn Tây, Hà Nội. Tổ chức bệnh viện năm 2018 gồm Ban Giám đốc - Chính ủy, 16 khoa lâm sàng (8 khoa nội, 8 khoa ngoại), 9 khoa cận lâm sàng và 7 phòng ban chức năng.

Cơ cấu nhân lực chuyên môn của bệnh viện có sự phát triển qua các năm:

Trình độ chuyên môn	Năm 2015 (SL / %)	Năm 2016 (SL / %)	Năm 2017 (SL / %)	Năm 2018 (SL / %)
Sau đại học	67 (10,29%)	71 (10,86%)	79 (12,12%)	81 (12,20%)
Đại học	74 (11,37%)	76 (11,62%)	106 (16,26%)	111 (16,72%)
Cao đẳng	30 (4,61%)	31 (4,74%)	35 (5,37%)	35 (5,27%)
Trung cấp	421 (64,67%)	418 (63,91%)	385 (59,05%)	402 (60,54%)
Sơ cấp	59 (9,06%)	58 (8,87%)	47 (7,21%)	35 (5,27%)
Tổng số	651 (100%)	654 (100%)	652 (100%)	664 (100%)

Đến năm 2018, đội ngũ chuyên môn có 105 Bác sĩ, 9 Dược sĩ đại học, 37 Cán bộ dược khác và 309 Cán bộ y tế khác; xác lập tỷ lệ Bác sĩ / Cán bộ y khác là 1/2,94; Dược sĩ đại học / Bác sĩ là 1/11,67; Dược sĩ đại học / Cán bộ dược khác là 1/4,11. Quy mô giường bệnh kế hoạch tăng mạnh từ 250 giường (2015 - 2016) lên 550 giường (2017) và 600 giường (2018); số giường thực kê tăng từ 474 giường (2015) lên 646 giường (2018).

Khoa Dược BVQy 105 chịu sự chỉ đạo trực tiếp của Giám đốc bệnh viện, biên chế gồm Ban Chỉ huy khoa (Chủ nhiệm và 01 Phó Chủ nhiệm) cùng 6 bộ phận: Nghiệp vụ dược (03 DSĐH, 02 DSCĐ, 02 DSTH); Thống kê dược (02 DSĐH, 03 DSTH, 01 kế toán); Dược lâm sàng - thông tin thuốc (03 DSĐH); Nhà thuốc (01 DSĐH, 02 DSTH); Hệ thống kho (02 DSĐH, 04 DSCĐ, 05 DSTH); Bộ phận sản xuất - kiểm nghiệm - pha chế (02 DSĐH, 04 DSCĐ, 03 DSTH).

Chương 2: Đối tượng và phương pháp nghiên cứu

Chương 2 trình bày chi tiết thiết kế nghiên cứu, khung biến số, quy trình thu thập mẫu và các phương pháp phân tích số liệu. Tác giả thiết lập hệ thống biến số định lượng theo 2 mục tiêu lớn:

• Biến số mục tiêu 1: Cơ cấu DMT bệnh viện (số hoạt chất, SKM bổ sung/loại bỏ); DMT đấu thầu và trúng thầu theo các hình thức (đấu thầu rộng rãi, đấu thầu bổ sung); DMT mua sắm thực tế theo phân nhóm kỹ thuật (nhóm 1 - 5, biệt dược gốc) và xuất xứ (thuốc nội, thuốc ngoại); chỉ số tồn kho an toàn và số tháng sử dụng tồn kho; danh mục thuốc thay thế khi thuốc hết hàng (SKM tồn kho = 0).
• Biến số mục tiêu 2: Cơ cấu sử dụng theo ma trận ABC/VEN; tỷ lệ mua/sử dụng so với số lượng trúng thầu (các mốc: $N=0$, $0 < N < 80%$, $80% \le N \le 120%$, $N > 120%$); tỷ lệ xuất toán BHYT; số lượng và cơ cấu DRPs trong 601 bệnh án nội trú; các chỉ số đánh giá phần mềm đấu thầu BV-105 (thời gian chấm thầu, nhân lực, tỷ lệ phát hiện lỗi hồ sơ kỹ thuật); dữ liệu phân lập vi sinh vật kháng thuốc trên 783 mẫu vi sinh và đánh giá sự đồng thuận đối với 5 phác đồ kháng sinh.

Phương pháp xử lý số liệu quy định chuẩn hóa danh mục thuốc về 28 nhóm tác dụng dược lý, phân tích ma trận ABC dựa trên điểm cắt giá trị tích lũy ($\ge 75%$ cho nhóm A, $\ge 15%$ cho nhóm B, $\le 10%$ cho nhóm C) và phân loại VEN dựa trên các tiêu chí điều trị lâm sàng. Toàn bộ số liệu định lượng được làm sạch và xử lý thống kê bằng phần mềm MedCalc.

---

Kết quả và những đóng góp mới

Kết quả nghiên cứu chính

1. Thực trạng cung ứng và đấu thầu thuốc giai đoạn 2015 - 2018:
   • Quy mô danh mục thuốc bệnh viện tăng từ 507 hoạt chất (587 SKM) năm 2015 lên 794 hoạt chất (859 SKM) năm 2018.
   • Số lượng thuốc trúng thầu tăng từ 234 hoạt chất (867 SKM) năm 2015 lên 347 hoạt chất (695 SKM) năm 2018. Số lượng thuốc được mua sắm thực tế tăng từ 182 hoạt chất (392 SKM) năm 2015 lên 252 hoạt chất (440 SKM) năm 2018.
   • Danh mục thuốc sử dụng thanh toán BHYT mở rộng từ 328 SKM (năm 2015) lên 434 SKM (năm 2018).

Tiêu chí danh mục thuốc	Năm 2015	Năm 2016	Năm 2017	Năm 2018
DMT Bệnh viện (Hoạt chất / SKM)	507 / 587	550 / 655	591 / 697	794 / 859
DMT Đấu thầu (Hoạt chất / SKM)	266 / 987	292 / 503	386 / 642	336 / 630
DMT Trúng thầu (Hoạt chất / SKM)	234 / 867	241 / 479	323 / 624	347 / 695
DMT Mua thực tế (Hoạt chất / SKM)	182 / 392	186 / 360	230 / 420	252 / 440
DMT Tồn trữ (Số SKM)	324	293	357	375
DMT Sử dụng thanh toán BHYT (Số SKM)	328	340	401	434

2. Một số bất cập trong sử dụng thuốc BHYT:
   • Sự mất cân đối giữa số lượng trúng thầu và thực tế sử dụng: Xuất hiện nhiều khoản mục thuốc trúng thầu nhưng không được mua hoặc sử dụng dưới mức quy định tối thiểu ($< 80%$), trong khi một số khoản thuốc lại sử dụng vượt quá mức trần quy định ($> 120%$).
   • Cơ cấu chi phí thuốc qua phân tích ma trận ABC/VEN bộc lộ việc lựa chọn một số thuốc nhóm A (chiếm tỷ trọng kinh phí lớn) nhưng lại thuộc nhóm không thiết yếu (nhóm N), làm tăng chi phí điều trị không cần thiết.
   • Phân tích 601 bệnh án nội trú năm 2017 ghi nhận sự xuất hiện của các vấn đề liên quan đến thuốc (DRPs) trong khâu kê đơn và phối hợp thuốc, các thuốc kháng sinh có dấu (*) hoặc thuốc thanh toán BHYT theo tỷ lệ/phạm vi hẹp còn gặp sai sót dẫn đến nguy cơ bị cơ quan BHXH xuất toán chi phí.

Những đóng góp mới và giải pháp đề xuất

• Đóng góp lý luận và thực tiễn: Cung cấp cơ sở khoa học và hệ thống dữ liệu thực nghiệm toàn diện về chu trình 4 khâu đảm bảo thuốc BHYT tại một bệnh viện quân đội hạng I trong bối cảnh thực hiện chính sách BHYT toàn dân; phân loại và định lượng được các DRPs đặc thù trong kê đơn thuốc BHYT tại bệnh viện.
• Giải pháp áp dụng phần mềm BV-105 trong công tác đấu thầu: Xây dựng và ứng dụng phần mềm BV-105 để tin học hóa quá trình thẩm định hồ sơ dự thầu, kiểm tra tự động các tiêu chí kỹ thuật trên 81 bộ hồ sơ dự thầu và 520 khoản thuốc; khắc phục nhược điểm kéo dài thời gian, tốn nhân lực và phát hiện triệt để các sai sót hồ sơ so với phương pháp chấm thầu thủ công.
• Giải pháp xây dựng phác đồ kháng sinh chuẩn: Phân tích dữ liệu vi sinh trên 783 chủng vi sinh vật kháng thuốc thu thập tại đơn vị để xây dựng thành công 5 phác đồ sử dụng kháng sinh điều trị chuẩn (Phác đồ 1 đến Phác đồ 5), đạt được sự đồng thuận cao thông qua khảo sát ý kiến chuyên môn của 15 bác sĩ điều trị lâm sàng.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế nghiên cứu:
  • Khảo sát thực trạng chỉ tập trung tại một cơ sở y tế đơn lẻ (Bệnh viện Quân y 105), do đó một số phát hiện mang tính đặc thù của mô hình bệnh viện quân y chuyển đổi cơ chế quản lý BHYT.
  • Dữ liệu nghiên cứu bệnh án nội trú để phân tích DRPs chỉ mới khảo sát cắt ngang hồi cứu trên mẫu 601 bệnh án trong phạm vi năm 2017, chưa bao quát được toàn bộ các năm trong giai đoạn nghiên cứu 2015 - 2018.
• Hướng nghiên cứu tiếp theo:
  • Mở rộng phạm vi đánh giá hiệu quả can thiệp dài hạn của phần mềm đấu thầu BV-105 và 5 phác đồ kháng sinh tại các cơ sở khám chữa bệnh quân y và dân y khác.
  • Theo dõi liên tục các chỉ số DRPs và mức độ tuân thủ phác đồ điều trị của bác sĩ lâm sàng trên hệ thống bệnh án điện tử thời gian thực.

---

Giá trị tham khảo

Luận án là tài liệu tham khảo hữu ích cho các nhóm đối tượng:

• Nhà quản lý bệnh viện và Hội đồng Thuốc và điều trị: Cung cấp phương pháp luận thực tiễn về ứng dụng ma trận ABC/VEN, quản lý định mức tồn kho an toàn và quy trình kiểm soát các khâu cung ứng thuốc.
• Cán bộ Dược bệnh viện và Tổ chuyên gia đấu thầu: Cung cấp mô hình tin học hóa quy trình xét thầu thuốc (phần mềm BV-105) giúp giảm thời gian, tiết kiệm nhân lực và hạn chế sai sót trong đấu thầu mua sắm.
• Bác sĩ lâm sàng và Dược sĩ lâm sàng: Tham khảo cấu trúc 5 phác đồ sử dụng kháng sinh xây dựng từ dữ liệu vi sinh vật thực tế để tối ưu hóa chỉ định, hạn chế tương tác bất lợi và phòng tránh các sai sót dẫn đến xuất toán BHYT.
• Cơ quan Bảo hiểm xã hội và quản lý y tế quân đội: Cung cấp bằng chứng thực tế về các điểm nghẽn trong thanh quyết toán chi phí thuốc BHYT để hoàn thiện quy chế phối hợp giám định.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Quy mô giường bệnh và hoạt động khám chữa bệnh tại Bệnh viện Quân y 105 thay đổi như thế nào trong giai đoạn 2015 - 2018?
Giai đoạn 2015 - 2018, số giường bệnh kế hoạch của bệnh viện tăng từ 250 giường (năm 2015 - 2016) lên 550 giường (năm 2017) và 600 giường (năm 2018); số giường thực kê tăng tương ứng từ 474 giường lên 646 giường. Lượt khám bệnh tăng từ 140.447 lượt (năm 2015) lên 238.629 lượt (năm 2018); số lượt bệnh nhân điều trị nội trú tăng từ 23.288 lượt (năm 2015) lên 28.409 lượt (năm 2018).

2. Cỡ mẫu nghiên cứu hồ sơ bệnh án nội trú được tính toán và phân bổ như thế nào?
Cỡ mẫu bệnh án được xác định theo công thức ước tính một tỷ lệ trong quần thể với hệ số tin cậy $Z = 1{,}96$, sai số mong muốn $d = 0{,}04$, tỷ lệ $p = 0{,}5$, tính ra cỡ mẫu tối thiểu là 600,25 và lấy thực tế 601 bệnh án nội trú năm 2017. Số lượng bệnh án thu thập tại mỗi khoa lâm sàng được phân bổ ngẫu nhiên dựa trên tỷ trọng số bệnh nhân thu dung của khoa đó so với toàn bệnh viện (ví dụ khoa B11 lấy 47 bệnh án).

3. Giải pháp can thiệp tin học hóa công tác đấu thầu trong luận án được thử nghiệm trên quy mô nào?
Giải pháp tin học hóa sử dụng phần mềm hỗ trợ đấu thầu mang tên BV-105, được thử nghiệm và so sánh với phương pháp chấm thầu thủ công trên bộ dữ liệu gồm 81 bộ hồ sơ dự thầu và 520 khoản thuốc tham dự thầu năm 2019, có sự tham gia đánh giá của Tổ chuyên gia làm thầu BVQy 105 và 81 nhà phân phối thuốc.

4. Cơ sở dữ liệu nào được sử dụng để xây dựng các phác đồ sử dụng kháng sinh can thiệp?
Luận án đã thu thập và phân tích dữ liệu kháng kháng sinh của 783 chủng vi sinh vật phân lập tại Bệnh viện Quân y 105, từ đó xây dựng 5 phác đồ kháng sinh điều trị và khảo sát lấy ý kiến đồng thuận chuyên môn từ 15 bác sĩ điều trị lâm sàng.

---

Kết luận

Luận án đã phân tích toàn diện thực trạng công tác đảm bảo thuốc BHYT tại Bệnh viện Quân y 105 giai đoạn 2015 - 2018 theo mô hình chuỗi cung ứng 4 khâu, chỉ ra sự mở rộng của danh mục thuốc song song với những bất cập trong việc mua sắm lệch kế hoạch trúng thầu, cơ cấu thuốc nhóm A-N chưa hợp lý và các sai sót DRPs trong kê đơn. Luận án đã đề xuất và thử nghiệm thành công hai giải pháp can thiệp gồm ứng dụng phần mềm BV-105 trong xét duyệt hồ sơ đấu thầu và thiết lập 5 phác đồ kháng sinh chuẩn dựa trên 783 chủng vi sinh vật kháng thuốc. Kết quả nghiên cứu là tài liệu khoa học có giá trị thực tiễn cao cho công tác quản trị dược bệnh viện, góp phần nâng cao hiệu quả sử dụng quỹ BHYT tại các cơ sở y tế quân đội và dân y.

Trích đoạn nội dung tài liệu

ĐẶT VẤN ĐỀ “Sức khoẻ là vốn quý nhất của con người, là một trong những điều cơ bản để con người sống hạnh phúc, là mục tiêu và là nhân tố quan trọng trong việc phát triển kinh tế, văn hoá, xã hội và bảo vệ Tổ quốc” [1]. Theo xu thế phát triển của xã hội thì chăm sóc sức khỏe (CSSK) của con người luôn là chính sách trọng tâm của Đảng và Nhà nước. Bảo hiểm y tế (BHYT) ra đời và nhanh chóng trở thành một chính sách an sinh xã hội quan trọng, mang ý nghĩa nhân đạo và có tính đoàn kết, tương trợ, chia sẻ cộng đồng sâu sắc. Trong công tác CSSK, thuốc là một trong những yếu tố quyết định đến kết quả điều trị của bệnh nhân (BN) thông qua mô hình bệnh tật, thầy thuốc kê đơn và khả năng chi trả.

Vì vậy, công tác đảm bảo thuốc có vai trò quan trọng, phải luôn đáp ứng kịp thời, đầy đủ nhu cầu khám và điều trị cho BN, đồng thời đảm bảo tiêu chí “Hợp lý, an toàn, hiệu quả” và đúng qui định của Luật đấu thầu. Thuốc luôn chiếm từ 40 – 60% ngân sách dành cho y tế, mặc dù công tác đảm thuốc có nhiều tiến bộ trong thời gian qua song vẫn còn nhiều bất cập. Một trong những nguyên nhân được xác định là công tác quản lý chưa phù hợp [2]. Vì vậy, để hạn chế những bất cập trong công tác đảm bảo thuốc thì các nhà quản lý cần làm tốt cả 4 khâu (trong quy trình): Lựa chọn, mua, tồn trữ và cấp phát, sử dụng.

Một số nghiên cứu đã cho thấy hiệu quả rõ rệt khi can thiệp vào các khâu trên như luận án của Nguyễn Trung Hà (2012) [3], Huỳnh Hiền Trung (2012) [4], Hoàng Thị Minh Hiền (2012) [5]. Từ năm 2015, một số cơ sở y tế (CSYT) có giường bệnh trong Quân đội đã thí điểm nhận BN có thẻ BHYT để khám và điều trị theo Nghị định số 70/2015/NĐ-CP [6]. Bệnh viện Quân y 105 (BVQy 105) là một trong những đơn vị quân đội đầu tiên được Cục Quân y thí điểm thực hiện chính sách BHYT toàn dân. Vì vậy, ngoài nhiệm vụ CSSK cho bộ đội và thân nhân, bệnh 2 viện còn CSSK cho nhân dân trong khu vực.

Hiện nay, bệnh viện đã và đang phát triển khoa học kỹ thuật toàn diện, đáp ứng được mọi nhiệm vụ được giao và là cơ sở tin cậy cho BN có nhu cầu khám và điều trị. Tuy nhiên, trong công tác đảm bảo thuốc vẫn còn một số tồn tại như: Số lượng thuốc mua và sử dụng chưa phù hợp với kết quả trúng thầu, tỷ lệ sử dụng nhóm thuốc không thiết yếu cao, quá trình xây kế hoạch và sử dụng danh mục thuốc (DMT) chưa được định lượng thông qua phân tích ABC/VEN, chưa xây dựng được các phác đồ điều trị chuẩn… Vì vậy, luận án được thực hiện: “Nghiên cứu hoạt động đảm bảo thuốc bảo hiểm y tế tại Bệnh viện Quân y 105 từ năm 2015 - 2018” để phân tích những bất cập trong sử dụng thuốc và nguyên nhân của những bất cập đó, từ đó đề xuất một số giải pháp góp phần nâng cao hiệu quả trong công tác đảm bảo thuốc cho BN có thẻ BHYT. Luận án gồm có 2 mục tiêu sau: 1. Phân tích được thực trạng công tác đảm bảo thuốc bảo hiểm y tế tại Bệnh viện Quân y 105 từ năm 2015 - 2018.

Phân tích được một số bất cập trong sử dụng thuốc bảo hiểm y tế tại Bệnh viện Quân y 105 từ năm 2015 – 2018 và đề xuất một số giải pháp trong năm 2019. Kết quả nghiên cứu là cơ sở lý luận khoa học để các nhà quản lý nâng cao chất lượng hoạt động đảm bảo, sử dụng và thanh toán thuốc BHYT tại BVQy 105 nói riêng và các bệnh viện trong Quân đội nói chung. 3 CHƢƠNG 1 TỔNG QUAN 1. TỔNG QUAN VỀ HOẠT ĐỘNG ĐẢM BẢO THUỐC 1.

Quy trình đảm bảo thuốc trong bệnh viện Bảo đảm thuốc hay c n gọi là cung ứng thuốc là một chuỗi các hoạt động bao gồm từ việc lựa chọn thuốc, đến tổ chức mua sắm, tồn trữ và cấp phát đến sử dụng thuốc. Quy trình đảm bảo thuốc trong bệnh viện được mô tả theo sơ đồ (Hình 1.1) dưới đây: H n 1 1 Quy tr nh đảm bảo thuốc trong bệnh viện Nguồn: theo MSH (2010) [7]. Như vậy, 4 khâu trên luôn liên kết chặt chẽ, bổ sung cho nhau để tạo nên một quy tr nh đảm bảo thuốc cung cấp cho nhu cầu khám chữa bệnh (KCB). Quy trình đảm bảo thuốc chỉ đạt được hiệu quả tốt khi các khâu trong quy tr nh đều được quản lý chặt chẽ, theo đúng tr nh tự logic.

4 1111 ự c n t uốc Lựa chọn thuốc là bước đầu tiên trong quy tr nh đảm bảo thuốc cho nhu cầu KCB nói chung và cho công tác xây dựng DMT bệnh viện nói riêng. Theo hướng dẫn của Thông tư số 21/2013/TT-BYT về tổ chức và hoạt động của Hội đồng Thuốc và điều trị (HĐT&ĐT) trong bệnh viện, HĐT&ĐT có nhiệm vụ xây dựng DMT bệnh viện theo nguyên tắc sau và các bước sau [8]: * Nguyên tắc xây dựng danh mục thuốc: - Bảo đảm phù hợp với mô hình bệnh tật và chi phí về thuốc dùng điều trị trong bệnh viện; - Phù hợp về phân tuyến chuyên môn kỹ thuật; - Căn cứ vào các hướng dẫn hoặc phác đồ điều trị đã được xây dựng và áp dụng tại bệnh viện hoặc cơ sở KCB; - Đáp ứng với các phương pháp mới, kỹ thuật mới trong điều trị; - Phù hợp với phạm vi chuyên môn của bệnh viện; - Thống nhất với DMT thiết yếu, DMT chủ yếu do Bộ Y tế ban hành; - Ưu tiên thuốc sản xuất trong nước. * Các bước xây dựng danh mục thuốc: - Thu thập, phân tích tình hình sử dụng thuốc năm trước về số lượng và giá trị sử dụng, phân tích ABC - VEN, thuốc kém chất lượng, thuốc hỏng, các phản ứng có hại của thuốc, các sai sót trong điều trị dựa trên các nguồn thông tin đáng tin cậy, trong đó: + Phân tích ABC là phương pháp phân tích tương quan giữa lượng thuốc tiêu thụ hàng năm và chi phí nhằm phân định ra những thuốc nào chiếm tỷ lệ lớn trong ngân sách cho thuốc của bệnh viện. Phân hạng sản phẩm được tính như: Hạng A: Gồm những sản phẩm chiếm 75 - 80 % tổng giá trị tiền; Hạng B: Gồm những sản phẩm chiếm 15 - 20 % tổng giá trị tiền; Hạng C: Gồm những sản phẩm chiếm 5 - 10 % tổng giá trị tiền.

Thông thường, hạng A 5 chiếm 10 – 20% tổng số sản phẩm, hạng B chiếm 10 – 20% và còn lại là hạng C chiếm 60 - 80%. + Phân tích VEN là phương pháp giúp xác định ưu tiên cho hoạt động mua sắm và tồn trữ thuốc trong bệnh viện khi nguồn kinh phí không đủ để mua toàn bộ các loại thuốc như mong muốn. Trong phân tích VEN, các thuốc được phân chia thành 3 hạng mục cụ thể như sau: Thuốc V (Vital drugs) - là thuốc dùng trong các trường hợp cấp cứu hoặc các thuốc quan trọng, nhất thiết phải có để phục vụ công tác khám bệnh, chữa bệnh của bệnh viện. Thuốc E (Essential drugs) - là thuốc dùng trong các trường hợp bệnh ít nghiêm trọng hơn nhưng vẫn là các bệnh lý quan trọng trong mô hình bệnh tật của bệnh viện.

Thuốc N (Non-Essential drugs) - là thuốc dùng trong các trường hợp bệnh nhẹ, bệnh có thể tự khỏi, có thể bao gồm các thuốc mà hiệu quả điều trị c n chưa được khẳng định rõ ràng hoặc giá thành cao không tương xứng với lợi ích lâm sàng của thuốc. - Đánh giá các thuốc đề nghị bổ sung hoặc loại bỏ từ các khoa lâm sàng một cách khách quan; - Xây dựng DMT và phân loại các thuốc trong danh mục theo nhóm điều trị và theo phân loại VEN; - Xây dựng các nội dung hướng dẫn sử dụng DMT. Như vậy, DMT bệnh viện được HĐT&ĐT xây dựng trên cơ sở DMT thiết yếu, DMT chủ yếu và DMT chữa bệnh được quỹ BHYT thanh toán do Bộ Y tế ban hành. Theo Luật Dược (2016): “Thuốc thiết yếu là thuốc đáp ứng nhu cầu CSSK của đa số nhân dân thuộc DMT thiết yếu do Bộ Y tế ban hành” [9].

Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO): “Thuốc thiết yếu là những loại thuốc đáp ứng nhu cầu sức khỏe ưu tiên của một nhóm dân số cụ thể” [10]. 6 Năm 1978, Tuyên ngôn Alma Ata xác định “Chăm sóc sức khỏe ban đầu đ i hỏi một nguồn cung cấp liên tục thuốc thiết yếu” [11]. Đến năm 2019, WHO đã công bố DMT thiết yếu lần thứ 21 với 570 khoản thuốc [12]. Việc tiếp cận các loại thuốc thiết yếu phụ thuộc vào bốn yếu tố: Lựa chọn hợp lý, giá cả phải chăng, tài chính bền vững và hệ thống y tế đáng tin cậy [13].

Nhận rõ vai trò to lớn của thuốc thiết yếu trong CSSK nói chung và CSSK ban đầu nói riêng, từ năm 1985, Bộ Y tế đã ban hành DMT thiết yếu lần thứ I. Danh mục này sau đó đã được cập nhật, điều chỉnh và ban hành vào các năm 1989, 1995, 1999 và 2005 [14]. DMT thiết yếu lần thứ VII được ban hành gần đây nhất vào năm 2018 [20]. Trên cơ sở DMT thiết yếu, ngày 1/2/2008, Bộ Y tế đã ban hành DMT chữa bệnh chủ yếu sử dụng tại các cơ sở KCB làm cơ sở để thanh toán cho các đối tượng có thẻ BHYT [16].

Chính sách quốc gia về thuốc giai đoạn 1996- 2000 đã đề ra mục tiêu “Bảo đảm cung ứng thường xuyên và đủ thuốc có chất lượng đến người dân. Bảo đảm sử dụng thuốc hợp lí, an toàn, có hiệu quả” [17]. Chính phủ đã xây dựng chiến lược quốc gia phát triển ngành Dược Việt Nam giai đoạn đến năm 2020 và tầm nhìn 2030 [18]. Từ năm 2005 - 2018, Bộ Y tế đã ban hành 3 lần DMT thiết yếu và 3 lần DMT chủ yếu.

Kết quả tổng hợp được thể hiện ở bảng 1.1 dưới đây: Bảng 1. Danh mục thuốc do Bộ Y tế ban hành DMT thiết yếu DMT chủ yếu Năm Số ban hành SKM thuốc Số ban hành SKM thuốc 2005 17/2005/QĐ-BYT [15] 325 03/2005/QĐ-BYT [21] 646 2008 05/2008/QĐ-BYT [22] 750 2013 45/2013/TT-BYT [19] 466 2014 01/2014/TTHN-BYT [23] 1.143 2018 19/2018/TT-BYT [20] 510 SKM của DMT thiết yếu tăng dần từ 325 (năm 2005) lên 510 khoản 7 (năm 2018), của DMT chủ yếu tăng từ 646 (năm 2005) lên 1. Như vậy, DMT thiết yếu ngày càng tăng về số lượng nhằm đảm bảo số chủng loại thuốc thiết yếu cho mô hình bệnh tật trong nước.