Khóa luận tốt nghiệp nghiên cứu đặc điểm thực vật và sinh trưởng của lan tiên vũ nguồn gốc tự nhiên cymbidium finlaysonianum vụ xuân hè tại gia lâm hà nội

Khóa luận tốt nghiệp nghiên cứu tốt nghiệp nghiên cứu đặc điểm thực vật và sinh trưởng của lan tiên vũ nguồn gốc tự nhiên cymbidium, vận dụng lý thuyết vào thực tế, đề xuất giải

• Tác giả: Đặng Xuân Thành
• Người hướng dẫn: TS. Trần Bình Đà
• Trường học: Học viện Nông nghiệp Việt Nam
• Chuyên ngành: Nông học
• Đề tài: Nghiên cứu đặc điểm thực vật và sinh trưởng của lan Kiếm Tiên Vũ nguồn gốc tự nhiên (Cymbidium finlaysonianum) vụ Xuân - Hè tại Gia Lâm - Hà Nội
• Loại tài liệu: Khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2021
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. PHẦN I: MỞ ĐẦU
• 1.1. Đặt vấn đề
• 1.2. Mục đích và yêu cầu
• 1.2.1. Mục đích
• 1.2.2. Yêu cầu
• 2. PHẦN II: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 2.1. Giới thiệu chung về cây lan kiếm Tiên Vũ
• 2.2. Phân loại và nguồn gốc lan kiếm Tiên Vũ
• 2.2.1. Phân loại thực vật cây lan kiếm Tiên Vũ
• 2.2.2. Nguồn gốc
• 2.3. Đặc điểm thực vật học
• 2.4. Điều kiện sinh thái
• 2.5. Kỹ thuật trồng và chăm sóc
• 2.5.1. Xử lí giá thể
• 2.5.2. Tiến hành trồng
• 2.6. Tình hình nghiên cứu trong và ngoài nước
• 2.6.1. Tình hình nghiên cứu ngoài nước
• 2.6.2. Tình hình nghiên cứu trong nước
• 3. PHẦN III: NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Đối tượng và vật liệu nghiên cứu
• 3.2. Địa điểm thời gian nghiên cứu
• 3.3. Nội dung nghiên cứu và các chỉ tiêu theo dõi
• 3.3.1. Nội dung nghiên cứu
• 3.3.2. Các chỉ tiêu theo dõi
• 3.3.3. Tình hình nhiễm sâu, bệnh hại
• 3.4. Phương pháp nghiên cứu
• 3.4.1. Bố trí thí nghiệm
• 3.4.2. Phương pháp xử lý số liệu
• 4. PHẦN IV: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. Một số đặc điểm hình thái của lan kiếm Tiên Vũ thu thập từ tự nhiên
• 4.1.1. Đặc điểm hình thái thân cây lan kiếm Tiên Vũ
• 4.1.2. Đánh giá sinh trưởng của cây măng lan kiếm Tiên Vũ
• 4.1.2.1. Tỉ lệ hình thành măng lan kiếm Tiên Vũ
• 4.1.2.2. Chiều ngang thân măng lan kiếm Tiên Vũ
• 4.1.2.3. Chiều dày thân măng lan kiếm Tiên Vũ
• 4.1.2.4. Chiều cao thân măng lan kiếm Tiên Vũ
• 4.1.2.5. Chiều dài lá măng lan kiếm Tiên Vũ
• 4.1.3. Một số đặc điểm của hoa lan kiếm Tiên Vũ
• 4.1.4. Tình hình sâu bệnh hại và cách phòng trừ
• KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Giới thiệu về lan Tiên Vũ và Cymbidium finlaysonianum

Lan Tiên Vũ (Cymbidium finlaysonianum) là một loài lan quý thuộc chi Cymbidium, họ Orchidaceae. Loài này phân bố chủ yếu ở khu vực Đông Nam Á, bao gồm Việt Nam, Thái Lan, Malaysia, và Indonesia. Lan Tiên Vũ được biết đến với vẻ đẹp độc đáo, sức sống mạnh mẽ và khả năng thích nghi tốt với điều kiện môi trường. Nghiên cứu này tập trung vào việc đánh giá đặc điểm thực vật và sinh trưởng của loài lan này tại Gia Lâm, Hà Nội, nhằm cung cấp cơ sở khoa học cho việc bảo tồn và phát triển loài lan quý này.

1.1. Phân loại và nguồn gốc

Lan Tiên Vũ thuộc chi Cymbidium, họ Orchidaceae, bộ Asparagales. Loài này có nguồn gốc từ các khu vực nhiệt đới và cận nhiệt đới, đặc biệt là vùng Đông Nam Á. Tại Việt Nam, Cymbidium finlaysonianum phân bố rộng rãi từ Bắc vào Nam, từ vùng núi đến đồng bằng. Nghiên cứu này tập trung vào các cá thể lan thu thập từ tự nhiên tại Gia Lâm, Hà Nội, nhằm đánh giá khả năng thích nghi và sinh trưởng của loài lan này trong điều kiện khí hậu miền Bắc.

1.2. Đặc điểm thực vật học

Lan Tiên Vũ có thân phình to, cao khoảng 5-7 cm, lá dài từ 50-90 cm, rộng 3-5 cm, màu xanh đậm hoặc xanh ánh vàng. Rễ chùm, đầu rễ màu trắng tím, thân rễ màu trắng ngà. Hoa của Cymbidium finlaysonianum có màu ngà hoặc vàng pha đỏ, cánh môi có ba thùy, thùy giữa màu trắng với đốm tía. Cụm hoa dài đến 1m, buông xuống, tạo nên vẻ đẹp độc đáo và quyến rũ.

II. Điều kiện sinh thái và kỹ thuật trồng lan Tiên Vũ

Lan Tiên Vũ là loài lan dễ trồng và chăm sóc, thích hợp với điều kiện khí hậu ẩm và thoáng gió. Nghiên cứu này đã xác định các yếu tố sinh thái ảnh hưởng đến sự sinh trưởng và phát triển của Cymbidium finlaysonianum, bao gồm nhiệt độ, ánh sáng, độ ẩm và giá thể trồng. Kết quả cho thấy, lan Tiên Vũ phát triển tốt nhất trong điều kiện nhiệt độ từ 20-30°C, ánh sáng khoảng 60-70%, và độ ẩm cao.

2.1. Nhiệt độ và ánh sáng

Lan Tiên Vũ phát triển tốt trong điều kiện nhiệt độ từ 20-30°C. Ánh sáng cần được điều chỉnh hợp lý, khoảng 60-70%, để tránh tình trạng cháy lá. Sử dụng lưới che nắng là biện pháp hiệu quả để bảo vệ cây khỏi ánh nắng trực tiếp, đặc biệt trong mùa hè nắng nóng.

2.2. Nước và giá thể

Tưới nước đầy đủ là yếu tố quan trọng giúp lan Tiên Vũ phát triển khỏe mạnh. Thời điểm tưới lý tưởng là sáng sớm hoặc chiều tối. Giá thể trồng lan cần thoáng khí và giữ ẩm tốt, thường sử dụng than củi hoặc xơ dừa. Tránh tưới quá nhiều nước để ngăn ngừa tình trạng thối rễ và nhũn lá.

III. Kết quả nghiên cứu và ứng dụng thực tiễn

Nghiên cứu đã đánh giá các chỉ tiêu sinh trưởng của lan Tiên Vũ, bao gồm tỷ lệ ra măng, kích thước thân, lá, và hoa. Kết quả cho thấy, Cymbidium finlaysonianum có khả năng ra măng cao, thân lá phát triển đồng đều, và hoa có màu sắc đẹp, hương thơm nhẹ. Nghiên cứu này cung cấp cơ sở khoa học cho việc phát triển kỹ thuật trồng và chăm sóc lan Tiên Vũ tại Gia Lâm, Hà Nội, góp phần bảo tồn và phát triển loài lan quý này.

3.1. Đánh giá sinh trưởng

Kết quả nghiên cứu cho thấy, lan Tiên Vũ có tỷ lệ ra măng cao, đạt trên 80%. Chiều cao thân măng trung bình đạt 5-7 cm, chiều dài lá từ 50-90 cm. Các chỉ tiêu này phản ánh khả năng sinh trưởng mạnh mẽ của Cymbidium finlaysonianum trong điều kiện khí hậu miền Bắc.

3.2. Đặc điểm hoa và ứng dụng

Hoa của lan Tiên Vũ có màu ngà hoặc vàng pha đỏ, cánh môi ba thùy, thùy giữa màu trắng với đốm tía. Hoa có hương thơm nhẹ, kích thước lớn, tạo nên giá trị thẩm mỹ cao. Nghiên cứu này góp phần thúc đẩy việc trồng và nhân giống Cymbidium finlaysonianum tại Gia Lâm, Hà Nội, đáp ứng nhu cầu thị trường về hoa lan quý.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Ngành sản xuất hoa lan trên thế giới và tại Việt Nam là một lĩnh vực kinh tế nông nghiệp có giá trị cao nhờ sự phong phú về chủng loại, hình thái đa dạng và thời gian lưu giữ hoa kéo dài. Theo các dẫn liệu thống kê thực vật học, giới nghiên cứu đã xác định trên 750 chi với hơn 35.000 loài lan tự nhiên cùng khoảng 75.000 giống lan lai tạo thông qua quá trình chọn lọc nhân tạo. Tại Việt Nam, điều kiện sinh thái nhiệt đới gió mùa tạo môi trường thuận lợi cho nhiều loài phong lan và địa lan sinh trưởng, phát triển tự nhiên. Trong số đó, chi Lan kiếm (Cymbidium) là nhóm thực vật có giá trị thẩm mỹ và thương mại nổi bật. Bên cạnh các giống đột biến hoặc các dòng lan kiếm truyền thống được sưu tầm phổ biến như Hoàng Long, vàng Củ Chi, xanh Huế, Vị Hoàng, loài lan kiếm Tiên Vũ (Cymbidium finlaysonianum) thu hút sự quan tâm của thị trường hoa cây cảnh nhờ cấu trúc thân lá cứng cáp, sức sống bền bỉ và giá thành tiếp cận được nhiều phân khúc người tiêu dùng.

Tuy nhiên, việc di thực và thuần hóa các cá thể lan kiếm Tiên Vũ có nguồn gốc tự nhiên về khu vực đồng bằng Bắc Bộ gặp nhiều rào cản do biến động thời tiết khắc nghiệt. Trong vụ Xuân - Hè, nền nhiệt độ môi trường tại miền Bắc thường tăng cao (từ 33°C đến 38°C) đi kèm độ ẩm không khí lớn và cường độ bức xạ quang hợp mạnh, dễ dẫn đến hiện tượng cháy phiến lá và bùng phát bệnh thối nhũn do vi khuẩn, nấm hại. Ngược lại, vào mùa đông, nhiệt độ hạ thấp, cường độ ánh sáng yếu và thời gian chiếu sáng trong ngày ngắn làm đình trệ quá trình sinh trưởng sinh dưỡng và phân hóa mầm hoa. Thực trạng sản xuất lan kiếm Tiên Vũ tại khu vực phía Bắc còn mang tính tự phát, quy mô hộ gia đình nhỏ lẻ, thiếu giống tuyển chọn đồng đều và chưa xây dựng được quy trình kỹ thuật chăm sóc chuẩn hóa. Nhằm giải quyết các hạn chế nêu trên, đề tài khóa luận "Nghiên cứu đặc điểm thực vật và sinh trưởng của lan Kiếm Tiên Vũ nguồn gốc tự nhiên (Cymbidium finlaysonianum) vụ Xuân - Hè tại Gia Lâm - Hà Nội" đã được triển khai.

Mục tiêu nghiên cứu của đề tài:

• Đánh giá có hệ thống các đặc điểm thực vật học và khả năng sinh trưởng của nguồn giống hoa lan kiếm Tiên Vũ thu thập từ tự nhiên trong điều kiện vụ Xuân - Hè tại Gia Lâm - Hà Nội, tạo cơ sở khoa học để đề xuất các biện pháp kỹ thuật canh tác thích hợp.

Nhiệm vụ nghiên cứu cụ thể:

1. Xác định một số đặc điểm thực vật học của các cá thể lan kiếm Tiên Vũ thu thập từ tự nhiên.
2. Theo dõi và đánh giá khả năng sinh trưởng, phát triển của mầm/măng cây con thuộc các dòng lan kiếm Tiên Vũ tham gia thí nghiệm.
3. Theo dõi sự phát triển của hoa, hình thái cụm hoa và màu sắc hoa của các cá thể thí nghiệm.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng nghiên cứu: 30 cá thể lan kiếm Tiên Vũ (Cymbidium finlaysonianum) thu thập từ rừng tự nhiên thuộc hai khu vực sinh thái: tỉnh Đắk Lắk (17 cá thể) và tỉnh Quảng Nam (13 cá thể).
• Phạm vi không gian: Nhà lưới số 5, Bộ môn Thực vật, Khoa Nông học, Học viện Nông nghiệp Việt Nam (thị trấn Trâu Quỳ, huyện Gia Lâm, thành phố Hà Nội).
• Phạm vi thời gian: Vụ Xuân - Hè năm 2021 (giai đoạn theo dõi số liệu thực nghiệm tập trung từ cuối tháng 3 đến cuối tháng 8 năm 2021).

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Cơ sở phân loại học thực vật của đối tượng nghiên cứu được xác định theo hệ thống APG: bộ Măng tây (Asparagales), họ Lan (Orchidaceae), phân họ Cymbidieae, tông Cyrtopodiinae, chi Lan kiếm (Cymbidium), loài Cymbidium finlaysonianum. Chi Cymbidium do Olof Swartz mô tả khoa học lần đầu tiên vào năm 1799. Loài lan kiếm Tiên Vũ là thực vật biểu sinh hoặc thạch sinh, phân bố tự nhiên trải dài từ Bắc vào Nam tại Việt Nam (Ba Vì, Quảng Trị, Quảng Nam - Đà Nẵng, Nha Trang, Bình Định, Tây Nguyên). Cây có thân giả hành phình to cao từ 5-7 cm, chiều rộng 3-5 cm; lá mọc đối xứng dạng thanh kiếm ngắn, dài từ 50-90 cm, bản lá dày và cứng; rễ chùm bọc velamen màu trắng ngà; cụm hoa dạng chùm buông thõng dài tới 1 m mang nhiều hoa với cánh môi ba thùy.

Phương pháp bố trí thí nghiệm:

• Thí nghiệm được thực hiện theo phương pháp quan sát thực nghiệm nông học, bố trí theo phương thức trồng ngẫu nhiên không nhắc lại đối với 30 cá thể lan kiếm Tiên Vũ (mã hiệu từ DL1 đến DL17 cho nguồn Đắk Lắk và từ QN18 đến QN30 cho nguồn Quảng Nam). Toàn bộ vật liệu thực vật được trồng đồng nhất trong chậu có lỗ thoát nước với giá thể hỗn hợp: xốp lót đáy chậu (chiếm 1/3 thể tích), vỏ thông kích thước lớn (chiếm 2/3 thể tích), bề mặt phủ hỗn hợp vỏ thông vừa, vỏ thông nhỏ và đá bọt Indo. Giá thể vỏ thông trước khi trồng được xử lý bằng cách ngâm nước vôi bột sôi trong 48 giờ để tiêu diệt mầm bệnh và hỗ trợ giữ ẩm.
• Chế độ chăm sóc và phân bón: Sử dụng luân phiên phân bón lá NPK, Vitamin B1 kích rễ và phân tan chậm thông minh Rynan; định kỳ phun phòng bệnh nấm (Ridomil Gold, Captan, Aliette) và bệnh vi khuẩn (Kasumin, Physan 20, Nacossan), kiểm soát nhện đỏ (Pesieu) và rệp hại (Supracide, Mipcin).

Chỉ tiêu và phương pháp theo dõi:

• Đo đếm các chỉ tiêu định kỳ 14 ngày/lần.
• Chỉ tiêu hình thái thân mẹ: Chiều cao thân, chiều ngang thân lớn nhất, chiều dày thân, chiều ngang mở cổ lá.
• Chỉ tiêu sinh thái lá thân mẹ: Chiều dài lá, chiều rộng lá, độ dày phiến lá (đối với lá lớn nhất và lá nhỏ nhất).
• Chỉ tiêu động thái sinh trưởng măng (cây con): Tỉ lệ ra măng (%), chiều ngang thân măng (cm), chiều dày thân măng (cm), chiều cao măng (cm), chiều dài lá măng (cm), độ dày lá măng (cm), chiều rộng lá măng (cm).
• Dụng cụ đo lường: Thước cuộn, thước kẻ kỹ thuật và thước đo vi lượng Panme.
• Phương pháp xử lý dữ liệu: Toàn bộ số liệu thực nghiệm được lưu trữ, tính toán giá trị trung bình (TB), độ lệch chuẩn (±SD) thông qua phần mềm Microsoft Excel 2013.

Nội dung chính theo từng chương

Phần I: Mở đầu

Nội dung chương trình bày tính cấp thiết của việc phát triển các loài hoa lan bản địa có giá trị thẩm mỹ cao, xác định giá trị kinh tế của nhóm lan kiếm trong cảnh quan đô thị và thị hiếu người chơi hoa. Tác giả phân tích những hạn chế về thời tiết tại đồng bằng Bắc Bộ (mùa hè nắng nóng, mùa đông lạnh buốt, cường độ ánh sáng biến động) dẫn đến khó khăn trong thuần hóa lan rừng. Từ đó, xác định rõ mục đích nghiên cứu, 3 nhiệm vụ khoa học và giới hạn phạm vi nghiên cứu của khóa luận.

Phần II: Tổng quan tài liệu

Chương tổng quan tập hợp các công trình phân loại học thực vật, nguồn gốc địa lý và đặc điểm sinh thái học của loài Cymbidium finlaysonianum. Tác giả hệ thống hóa các kỹ thuật chuẩn bị giá thể (vỏ thông, đá bọt Indo, vỏ lạc hun), kỹ thuật sang chậu, cắt tỉa và xử lý vết thương bằng lưu huỳnh/vôi bột. Các tài liệu sinh lý thực vật chỉ ra yêu cầu môi trường của lan kiếm: nhiệt độ tối ưu 20-30°C, chế độ che sáng 60-70% vào mùa hè, giảm tưới vào thời kỳ nghỉ dưỡng. Phần lịch sử nghiên cứu phản ánh bức tranh toàn cảnh: thế giới đã đi sâu vào nhân giống vô tính mô tế bào (invitro), chọn tạo giống và phân tích giá thể, trong khi tại Việt Nam, các nghiên cứu lan kiếm bản địa chủ yếu tập trung vào điều tra nguồn gen, thu thập tập đoàn tại miền núi phía Bắc và bước đầu hoàn thiện quy trình vi nhân giống địa lan thơm.

Phần III: Nội dung và phương pháp nghiên cứu

Trình bày chi tiết danh sách 30 cá thể mẫu (17 mẫu Đắk Lắk: DL1-DL17; 13 mẫu Quảng Nam: QN18-QN30), trang thiết bị thí nghiệm và điều kiện nhà lưới số 5 tại Khoa Nông học. Chương xây dựng hệ thống các biểu mẫu theo dõi định kỳ 14 ngày/lần cho cả giai đoạn sinh trưởng sinh dưỡng (thân, lá, măng) và sinh trưởng sinh thực (trục phát hoa, đường kính hoa, màu sắc cánh hoa, đài hoa, môi hoa). Phương pháp bố trí thực nghiệm không lặp lại và quy trình xử lý thống kê bằng Microsoft Excel 2013 được mô tả mạch lạc.

Phần IV: Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Chương thực nghiệm cung cấp hệ thống số liệu định lượng chi tiết qua 13 bảng biểu và các đồ thị động thái sinh trưởng. Tác giả đối chiếu tính biến dị hình thái giữa hai nguồn xuất xứ Đắk Lắk và Quảng Nam:

Chỉ tiêu hình thái thân mẹ trước trồng	Nguồn Đắk Lắk (DL)	Nguồn Quảng Nam (QN)
Chiều cao thân lớn nhất (cm)	58,70 ± 11,60	54,90 ± 4,15
Chiều ngang thân trung bình (cm)	2,66 ± 0,51	3,15 ± 0,50
Chiều dày thân trung bình (cm)	2,42 ± 0,59	2,68 ± 0,53
Chiều ngang mở cổ lá (cm)	4,27 ± 1,43	4,99 ± 0,67
Chiều dài lá lớn nhất (cm)	51,31 ± 9,65	48,40 ± 18,62
Chiều rộng lá lớn nhất (cm)	3,20 ± 1,03	3,60 ± 1,05
Độ dày lá lớn nhất (cm)	0,22 ± 0,07	0,43 ± 0,61

Về động thái phát sinh và phát triển măng: Khả năng bật mầm măng của các cá thể Quảng Nam diễn ra nhanh hơn. Sau 14 ngày trồng (12/4/2021), tỷ lệ ra măng của nguồn Quảng Nam đạt 69,23%, trong khi nguồn Đắk Lắk đạt 35,29%. Đến ngày 25/5/2021, 100% cá thể Quảng Nam đã hoàn thành việc ra măng, trong khi nguồn Đắk Lắk kéo dài đến ngày 24/6/2021 mới đạt tỷ lệ ra măng 100%.

Động thái sinh trưởng trung bình của măng (TBC cả 2 nguồn)	Ngày 12/4/2021	Ngày 24/6/2021	Ngày 20/8/2021
Tỉ lệ hình thành măng (%)	50,00	100,00	100,00
Chiều ngang thân măng (cm)	0,62 ± 0,41	1,16 ± 0,49	Đạt cực đại (>1,90)
Chiều dày thân măng (cm)	0,33 ± 0,12	0,95 ± 0,38	1,49 (nhóm DL)
Chiều cao thân măng (cm)	3,12 ± 4,07	Tăng ~1,78 cm/kỳ	Phát triển liên tục
Chiều dài lá măng (cm)	2,78 ± 2,10	4,95 ± 3,25	>6,00
Độ dày lá măng (cm)	0,11 ± 0,01	0,13 ± 0,02	0,15 ± 0,02
Chiều rộng lá măng (cm)	0,50 ± 0,00	1,14 ± 0,46	2,06 ± 0,40

Về đặc điểm hoa: Cây hình thành ngồng hoa dạng buông thõng, nụ hoa phân bố đều trên trục phát hoa. Cánh hoa dày dặn, cấu trúc 5 cánh cân đối, màu vàng ngà pha nâu đỏ (màu mắm), cánh môi chia 3 thùy viền trắng có đốm tím tía, hoa tỏa hương thơm dịu nhẹ. Về sâu bệnh hại, cây thể hiện khả năng chống chịu tốt với điều kiện nắng nóng vụ hè khi được che lưới mát và xử lý nấm khuẩn định kỳ.

Kết quả và đóng góp

Nghiên cứu mang lại các kết quả thực nghiệm và số liệu cụ thể:

• Phân định rõ đặc trưng kiểu hình giữa hai xuất xứ tự nhiên: Các cá thể lan kiếm Tiên Vũ nguồn gốc Đắk Lắk có ưu thế về chiều cao cây (58,7 cm) và chiều dài lá (lá lớn nhất đạt 51,31 cm). Ngược lại, các cá thể có nguồn gốc Quảng Nam lại vượt trội về độ mở cổ lá (4,99 cm), độ dày thân (2,68 cm), bề rộng thân (3,15 cm) và kích thước phiến lá (rộng 3,60 cm, dày 0,43 cm).
• Ghi nhận tốc độ sinh trưởng của chồi măng: Chiều cao thân măng tăng bình quân 1,78 cm sau mỗi chu kỳ đo 14 ngày (trong đó nhóm mẫu Đắk Lắk tăng trung bình 1,66 cm/chu kỳ, nhóm Quảng Nam tăng 1,91 cm/chu kỳ). Chiều dài lá măng tăng trung bình 1,08 cm sau mỗi 14 ngày. Chiều rộng lá từ mức khởi điểm 0,50 cm phát triển đạt 2,02 cm (nguồn Đắk Lắk) và 2,11 cm (nguồn Quảng Nam) vào ngày 20/8/2021. Độ dày lá măng tăng trưởng từ 0,11 cm lên mức ổn định 0,15 cm ở cả hai dòng mẫu.
• Xác lập thời gian phát sinh chồi con: Giống lan kiếm Tiên Vũ có khả năng bật chồi măng kéo dài, trong đó nguồn gen Quảng Nam có tốc độ bật mầm tập trung và hoàn thành sớm hơn nguồn gen Đắk Lắk một tháng.
• Khẳng định giá trị thực vật học: Giống thể hiện tính thích nghi cao với khí hậu vụ Xuân - Hè tại đồng bằng sông Hồng, bộ lá dày cứng cáp giúp hạn chế thoát hơi nước và ngăn ngừa hiện tượng cháy nắng khi duy trì độ che sáng 60-70%. Hoa có độ bền cao, kết cấu cánh dày, màu sắc đặc thù và có hương thơm.

Về mặt đóng góp khoa học và thực tiễn, công trình đã xây dựng được bộ dữ liệu hình thái và nông sinh học chi tiết đầu tiên đối với 30 cá thể lan kiếm Tiên Vũ tự nhiên từ miền Trung và Tây Nguyên khi di thực về nuôi trồng tại Gia Lâm - Hà Nội. Kết quả này cung cấp cơ sở dữ liệu tin cậy cho công tác chọn lọc cá thể ưu tú và xây dựng quy chuẩn kỹ thuật chăm sóc lan kiếm bản địa.

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Hạn chế của nghiên cứu:

• Thí nghiệm chỉ được tiến hành trong phạm vi một vụ Xuân - Hè năm 2021, chưa theo dõi trọn vẹn chu kỳ sinh trưởng qua mùa Đông lạnh của miền Bắc để đánh giá toàn diện tính chống chịu thời tiết.
• Số lượng mẫu nghiên cứu dừng lại ở 30 cá thể thu thập từ 2 địa phương (Đắk Lắk và Quảng Nam), phương pháp bố trí trồng ngẫu nhiên không lặp lại nên chưa so sánh đối chứng giữa các công thức giá thể hoặc chế độ phân bón khác nhau.

Hướng nghiên cứu tiếp theo:

• Tiếp tục theo dõi động thái sinh trưởng sinh dưỡng và khả năng ngủ nghỉ của các cá thể lan kiếm Tiên Vũ trong vụ Thu - Đông và mùa đông lạnh tại Gia Lâm.
• Nghiên cứu sâu về các biện pháp kỹ thuật điều khiển phân hóa mầm hoa nhằm làm chủ thời điểm ra hoa của lan kiếm Tiên Vũ phục vụ thị trường Tết Nguyên đán.
• Triển khai các thí nghiệm nhân giống in vitro từ hạt hoặc mô phân sinh đối với các cá thể có bản lá dày, mở cổ lá đẹp và khuôn hoa chuẩn để phục vụ sản xuất thương mại quy mô lớn.

Giá trị tham khảo

Báo cáo khóa luận là tài liệu tham khảo thiết thực cho các đối tượng sau:

• Sinh viên, học viên cao học và cán bộ nghiên cứu chuyên ngành Nông học, Khoa học cây trồng, Thực vật học, Hoa viên cây cảnh đang thực hiện các đề tài về di thực, thuần hóa nguồn gen thực vật bản địa hoặc đánh giá đa dạng hình thái chi Cymbidium.
• Kỹ thuật viên và người sản xuất hoa lan thương phẩm: Phần mô tả chi tiết quy trình xử lý giá thể (vỏ thông ngâm vôi sôi 48 giờ kết hợp đá bọt Indo), kỹ thuật trồng hở gốc chống úng và lịch phun thuốc bảo vệ thực vật định kỳ là cẩm nang ứng dụng trực tiếp vào thực tế nhà màng, nhà lưới.
• Phần biểu mẫu đo đếm định kỳ 14 ngày/lần và hệ thống chỉ tiêu theo dõi hình thái thân, lá, măng là tài liệu tham khảo chuẩn mực để xây dựng phương pháp luận cho các khóa luận tốt nghiệp nông nghiệp thực nghiệm.

Câu hỏi thường gặp

1. Vị trí phân loại thực vật học chính thức của cây lan kiếm Tiên Vũ được xác định như thế nào?
Cây lan kiếm Tiên Vũ có tên khoa học là Cymbidium finlaysonianum, thuộc bộ Asparagales, họ Orchidaceae, phân họ Cymbidieae, tông Cyrtopodiinae, chi Cymbidium.

2. Điểm khác biệt hình thái thân lá giữa hai nguồn mẫu Đắk Lắk và Quảng Nam trước khi trồng là gì?
Các cá thể có nguồn gốc Đắk Lắk có chiều cao thân lớn hơn (58,70 cm so với 54,90 cm) và chiều dài lá lớn nhất dài hơn (51,31 cm so với 48,40 cm). Ngược lại, các cá thể nguồn gốc Quảng Nam chiếm ưu thế về chiều ngang thân (3,15 cm so với 2,66 cm), chiều dày thân (2,68 cm so với 2,42 cm), độ mở cổ lá (4,99 cm so với 4,27 cm) và độ dày lá lớn nhất (0,43 cm so với 0,22 cm).

3. Tốc độ và tỷ lệ ra măng của hai nguồn mẫu trong thí nghiệm vụ Xuân - Hè diễn ra ra sao?
Nguồn mẫu Quảng Nam ra măng sớm và nhanh hơn, đạt 69,23% sau 14 ngày trồng (12/4) và đạt 100% vào ngày 25/5. Nguồn mẫu Đắk Lắk ra măng chậm hơn, đạt 35,29% vào ngày 12/4 và kéo dài đến ngày 24/6 mới đạt tỷ lệ ra măng 100%.

4. Tốc độ tăng trưởng về chiều cao thân măng và chiều dài lá măng của cây con đạt bao nhiêu sau mỗi kỳ đo?
Trung bình chung của cả hai nguồn mẫu, chiều cao thân măng tăng khoảng 1,78 cm và chiều dài phiến lá măng tăng khoảng 1,08 cm sau mỗi chu kỳ đo định kỳ cách nhau 14 ngày.

5. Giá thể trồng lan kiếm Tiên Vũ trong thí nghiệm được phối trộn và xử lý như thế nào?
Đáy chậu lót xốp chiếm 1/3 thể tích, tiếp theo là vỏ thông to chiếm 2/3 thể tích, phần trên chèn hỗn hợp vỏ thông vừa, vỏ thông nhỏ và đá bọt Indo. Vỏ thông được ngâm trong nước vôi bột đun sôi suốt 48 giờ để diệt nấm bệnh và giúp vật liệu ngậm đủ ẩm trước khi trồng.

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của sinh viên Đặng Xuân Thành đã hoàn thành việc đánh giá đặc điểm thực vật học và động thái sinh trưởng của 30 cá thể lan kiếm Tiên Vũ (Cymbidium finlaysonianum) thu thập tự nhiên từ Đắk Lắk và Quảng Nam nuôi trồng tại Gia Lâm - Hà Nội. Kết quả cho thấy loài lan kiếm này có khả năng thích ứng tốt với điều kiện khí hậu vụ Xuân - Hè ở miền Bắc, tỷ lệ ra măng đạt 100% và các chỉ tiêu thân lá phát triển đồng đều. Nghiên cứu chỉ ra những sai khác hình thái rõ rệt giữa hai vùng xuất xứ, trong đó nguồn Quảng Nam có ưu thế về độ dày thân lá và độ mở cổ lá, còn nguồn Đắk Lắk ưu thế về chiều cao cây. Công trình cung cấp hệ thống số liệu khoa học xác thực, đóng góp cơ sở dữ liệu quan trọng cho công tác bảo tồn nguồn gen và hoàn thiện quy trình kỹ thuật canh tác lan kiếm bản địa tại Việt Nam.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Đặt vấn đề Hoa lan là một trong những sản vật của tạo hóa, là tác phẩm nghệ thuật tuyệt tác mà thiên nhiên ban tặng cho con người. Hoa lan có vẻ đẹp, độ phong phú, cấu tạo đa dạng, tinh tế, có độ bền lâu và hương thơm quyến rũ. Đến nay loài người đã biết được trên 750 chi với 35000 loài lan tự nhiên và 75000 giống lan do kết quả chọn lọc và lai tạo (Vũ Thị Huệ,2013). Nhờ các đặc tính quý báu đó mà ngành sản xuất hoa lan không ngừng phát triền và càng lan rộng trên thế giới đem lại nguồn lợi lớn cho các quốc gia đầu tư nghiên cứu và sản xuất.

Hoa lan phong phú như Trung Quốc, Thái Lan v. Việt Nam là nơi có điều kiện khí hậu phù hợp cho rất nhiều loài lan sinh trưởng, phát triển và cũng là khởi nguồn của rất nhiều loài lan quý đã dược các nhà nguyên cứu về hoa lan ghi nhận. Hiện nay có rất nhiều giống lan đẹp và đắt giá trên thế giới đặc biệt các dòng lan đột biến như phi điệp có giá hàng tỉ đồng. Bên cạnh đó lan kiếm cũng là một trong những dòng lan đẹp và được nhiều người chú ý.

Trong các dòng lan kiếm thì có rất nhiều dòng đã được người chơi công nhận về vẻ đẹp và mang giá trị cao như: Lan kiếm Hoàng Long; Lan kiếm vàng Củ Chi; Lan kiếm xanh Huế; Lan kiếm Vị Hoàng. Lan kiếm Tiên Vũ cũng là một trong nhưng dòng hoa đẹp mà giá thành phải chăng hướng đến được nhiều đối tượng trên thị trường. Khu vực phía Bắc điều kiện khí hậu không được thuận lợi, do mùa hè nhiệt độ cao (33o – 38o ), độ ẩm lớn và cường độ ánh sáng mạnh đã ảnh hưởng không tốt đến sinh trưởng của cây, làm cây dễ bị cháy lá, tỷ lệ nhiễm bệnh thối nhũn cao. Về mùa đông nhiệt độ lại quá thấp, cường độ ánh sáng yếu, thời gian chiếu sáng trong ngày ngắn nên cũng không thuận lợi cây cho sinh trưởng, phát triển và ra hoa.

Mặt khác, do thiếu giống tốt, kỹ thuật chưa đồng bộ, chưa có quy trình chăm sóc phù hợp… nên việc sản xuất chưa mang lại hiệu quả cao, 1 số lượng và chất lượng hoa lan chưa đáp ứng được thị hiếu người tiêu dùng, trong khi nhu cầu sử dụng các loài lan trên là rất cao. Nhằm góp phần khắc phục hạn chế này, tạo điều kiện cho cây hoa lan Kiếm Tiên Vũ phát triển có hiệu quả, tôi đã chọn đề tài: “Nghiên cứu đặc đỉm thực vật và nguồn gốc sinh trưởng của lan Kiếm Tiên Vũ nguồn gốc tự nhiên (Cymbidium finlaysonianum) vụ Xuân – Hè tại Gia Lâm – Hà Nội ”.2 Mục đích và yêu cầu 1.1 Mục đích Đánh giá được đặc điểm thực vật và sinh trưởng của hoa lan Kiếm Tiên Vũ nguồn gốc tự nhiên từ đó làm tiefn đề cho các biện pháp kỹ thuật canh tác phù hợp với điều kiện Xuân - Hè tại Gia Lâm-Hà Nội.2 Yêu cầu - Xác định một số đặc điểm thực vật học của lan kiếm Tiên Vũ thu thập từ tự nhiên - Theo dõi khả năng sinh trưởng, phát triển của giống lan Kiếm Tiên Vũ nguồn gốc tự nhiên tham gia thí nghiệm. - Theo dõi sự phát triển của hoa, màu sắc của giống lan Kiếm Tiên Vũ nguồn gốc tự nhiên tham gia thí nghiệm 2 Phần II : TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2.1 Giới thiệu chung về cây lan kiếm Tiên Vũ 2.1 Phân loại và nguồn gốc lan kiếm Tiên Vũ 2.1 Phân loại thực vật cây lan kiếm Tiên Vũ Cây lan kiếm Tiên Vũ tên khoa học: Cymbidium finlaysonianum Phân loại thực vật cây lan kiếm Tiên Vũ Bộ (ordo) Asparagales Họ (familia) Orchidaceae Phân họ (subfamilia) Cymbidieae Tông (tribus) Cyrtopodiinae Chi (genus) Cymbidium Loài (species) C.2 Nguồn gốc Bộ Măng tây hay bộ Thiên môn đông (danh pháp khoa học: Asparagales) là một bộ trong lớp thực vật một lá mầm bao gồm một số họ cây không thân gỗ. Trong các hệ thống phân loại cũ, các họ mà hiện nay đưa vào trong bộ Asparagales đã từng được đưa vào trong bộ Loa kèn (Liliales), và một số chi trong đó thậm chí còn được đưa vào trong họ Loa kèn (Liliaceae).

Một số hệ thống phân loại còn tách một số họ được liệt kê dưới đây thành các bộ khác, bao gồm cả các bộ Orchidales (lan) và bộ Iridales (diên vĩ), trong khi các hệ thống khác, đặc biệt là hệ thống phân loại của APG lại đưa hai bộ Orchidales và Iridales vào trong bộ Asparagales. Bộ này được đặt tên theo chi Asparagus (măng tây, thiên môn đông) lan (Dahlgren, 1985). 3 Họ Lan (danh pháp khoa học: Orchidaceae) là một họ thực vật có hoa, thuộc bộ Măng tây, lớp thực vật một lá mầm. Đây là một trong những họ lớn nhất của thực vật, và chúng phân bổ nhiều nơi trên thế giới.

Vườn thực vật hoàng gia Kew liệt kê 880 chi và gần 22.000 loài được chấp nhận, nhưng số lượng chính xác vẫn không rõ (có thể nhiều tới 25.000 loài) do các tranh chấp phân loại học. Số lượng loài lan cao gấp 4 lần số lượng loài động vật có vú hay hơn 2 lần số lượng loài chim. Nó chiếm khoảng 6-11% số lượng loài thực vật có hoa. Khoảng 800 loài lan mới được bổ sung thêm mỗi năm.

Các chi lớn nhất là Bulbophyllum (khoảng 2.00 loài), Epidendrum (khoảng 1.500 loài), Dendrobium (khoảng 1.400 loài) và Pleurothallis (khoảng 1. Họ này cũng bao gồm chi Vanilla (chi chứa loài cây vani), Orchis (chi điển hình) và nhiều loài được trồng phổ biến như Phalaenopsis hay Cattleya. Ngoài ra, kể từ khi du nhập các loài từ khu vực nhiệt đới vào trong thế kỷ XIX thì các nhà làm vườn châu Âu và Bắc Mỹ đã bổ sung thêm khoảng 100.000 loại cây lai ghép và giống cây trồng (M. Chase và ctv.

Hoa lan được người tiêu dùng ưa chuộng vì vẻ đẹp đặc sắc và các hình thức đa dạng của chúng. Cũng giống như cây lan, hoa lan hầu như có tất cả các màu trong cầu vồng và những kết hợp của các màu đó. Hoa lan nhỏ nhất chỉ bằng hạt gạo trong khi hoa lan lớn nhất có đường kính khoảng 1m (M. Chase và ctv.

Đa số các loại hoa lan được bán rộng rãi trên thị trường thường không có hương thơm nhưng trong tự nhiên có rất nhiều loại hoa lan có mùi thơm đặc trưng. Vanilla là một loại hoa lan mà hương thơm được dùng trong các loại ẩm thực của thế giới và có nguồn gốc từ Mexico; trong khi đó có các loại hoa lan tỏa ra mùi như thịt bị hỏng để hấp dẫn các côn trùng (M. Chase và ctv. Danh sách dưới đây liệt kê gần đúng sự phân bổ của họ này: • Nhiệt đới châu Mỹ: 250 - 270 chi • Nhiệt đới châu Á: 260 - 300 chi 4 • Nhiệt đới châu Phi: 230 - 270 chi • châu Đại Dương: 50 - 70 chi • châu Âu và ôn đới châu Á: 40 - 60 chi • Bắc Mỹ: 20 - 25 chi Một nghiên cứu đăng trong tạp chí Nature đã chỉ ra rằng nguồn gốc họ Lan có xuất phát điểm lâu đời hơn so với dự tính ban đầu, có lẽ khoảng 76-84 triệu năm trước.

Một con ong của loài ong không ngòi tuyệt chủng, với danh pháp Proplebeia dominicana, được tìm thấy bị mắc trong hổ phách thế Miocen khoảng 15-20 triệu năm trước. Con ong này mang phấn hoa của một loài lan trước đây không rõ, Meliorchis caribea, trên các cánh của nó. Đây là chứng cứ đầu tiên về lan hóa thạch cho tới nay. Loài lan tuyệt chủng M.

caribea này được đặt trong tông Cranichideae, phân tông Goodyerinae (phân họ Orchidoideae). Điều này chỉ ra rằng họ Lan có thể có nguồn gốc cổ đại và đã phát sinh khoảng 76-84 triệu năm trước trong thời kỳ Hậu Creta. Nói cách khác, các loài lan có thể cùng tồn tại với khủng long. Nó cũng chỉ ra rằng vào thời gian đó côn trùng là các sinh vật thụ phấn tích cực cho các loài lan.

Chase và ctv. (2001) thì địa lý sinh học chung và mô hình phát sinh loài của họ Orchidaceae chỉ ra rằng chúng thậm chí còn cổ hơn và có thể đã phát sinh khoảng 100 triệu năm trước (M. Chase và ctv. Sử dụng phương pháp đồng hồ phân tử, người ta có thể xác định niên đại của các nhánh chính trong họ Lan.

Điều này cũng xác nhận rằng phân họ Vanilloideae là nhánh tại sự phân đôi cơ sở của lan với nhị đơn, và phải tiến hóa rất sớm trong sự tiến hóa của họ này. Do chi Vanilla trong phân họ này có mặt tại nhiều nơi trên thế giới trong các khu vực nhiệt đới và cận nhiệt đới, từ châu Mỹ qua châu Á, New Guinea và Tây Phi, và các lục địa đã bắt đầu tách ra khoảng 100 triệu năm trước, nên trao đổi quần sinh vật đáng kể phải xảy ra sau sự chia tách này (do niên đại của Vanilla được ước tính khoảng 60-70 triệu năm trước) (M. Chase và ctv. 5 Chi Lan kiếm (danh pháp khoa học: Cymbidium), còn gọi là Đoản kiếm, Thanh ngọc, thuộc loại Địa Lan hay Thổ Lan, là một chi thực vật gồm 52 loài thuộc họ Lan.

Chi này được Olof Swartz mô tả lần đầu vào năm 1799. Tên chi có nguồn gốc từ tiếng Hy Lạp kumbos nghĩa là 'lỗ thủng', dựa theo hình dáng môi hoa. Tên viết tắt của chi này là Cym (Phạm Hoàng Hộ, 1999). Thương mại các cây hoa thuộc chi Cymbidium lần đầu tiên diễn ra khi những người trồng hoa ở Hà Lan nhập khẩu một vài loài từ Mexico và Nam Mỹ.

Quá trình nhân giống và lai tạo kéo dài trong suốt thế kỷ 18, sau đó loài hoa này bắt đầu được con người ở Bắc Mỹ chú ý đến vào khoảng đầu thế kỷ 19. Năm 1946 hai người trồng hoa ở Hà Lan mang hoa này đến Nam Phi và bắt đầu trồng tại đây (Phạm Hoàng Hộ, 1999). Hiện nay, hoa Lan Kiếm được trồng ở nhiều nước trên thế giới. Ở Trung Quốc, người ta gọi là Địa Lan, Thổ Lan.

Ở Việt Nam hiện chưa có nhiều loài trong chi Cymbidium nhưng sự phân bố của chúng là khá đa dạng, có thể bắt gặp các loài hoa trong chi này khắp nơi trên cả nước từ Bắc vào Nam, từ vùng núi đến đồng bằng. Ở miền Nam thấy nhiều loài hơn Miền Bắc, việc trồng trọt, nhân giống, mua bán các loại cây này cũng diễn ra khá phổ biến trong khi đó ở miền Bắc còn chưa nhiều (Phạm Hoàng Hộ, 1999). Ở Việt Nam, hiện chưa có nhiều loài trong chi Cymbidium nhưng sự phân bố của chúng là khá đa dạng, có thể bắt gặp các giống lan kiếm ở khắp nơi trong cả nước từ Bắc vào Nam, từ vùng núi đến đồng bằng.