Đặt vấn đề Đất nước ngày càng phát triển, đời sống của con người ngày càng được nâng cao. Khi có vật chất đầy đủ thì con người sẽ quan tâm nhiều hơn đến đời sống tinh thần. Một trong những món ăn tinh thần không thể thiếu trong cuộc sống hiện nay là trồng và thưởng hoa. Hoa đem lại cho con người những cảm xúc thẩm mĩ cao quý mà không một thứ quà tặng nào có được.
Hoa, cây cảnh đã đi vào cuộc sống như một nét đẹp, một thú chơi thể hiện một phần của dân tộc Việt Nam. Ngày nay, nghệ thuật chơi hoa cây cảnh được xem là có tính quần chúng rộng rãi, tính dân tộc đậm đà, tính nhân văn cao quý, tính thẩm mỹ độc đáo, tính sáng tạo mới mẻ và tính kinh tế cao. Việc xây dựng chương trình phát triển hoa, cây cảnh là việc làm cần thiết. Phát triển hoa, cây cảnh, không những góp phần vào việc chuyển đổi cơ cấu sản xuất nông nghiệp mà sản phẩm của nó sẽ đáp ứng nhu cầu không thể thiếu được trong đời sống của người dân.
Hiện nay ở nước ta, trong chương trình chuyển dịch cơ cấu cây trồng, cây hoa lại càng được quan tâm. Hàng năm có nhiều giống hoa được lai tạo và nhập nội, nhiều tiến bộ kỹ thuật mới được nghiên cứu và áp dụng trong sản xuất nên diện tích trồng hoa ngày càng được nâng cao. Cùng với sự phát triển của xã hội, những nhu cầu về mặt tinh thần ngày một cao. Nhu cầu sử dụng và thưởng thức hoa cây cảnh ngày càng trở nên phổ biến, đặc biệt là trong các dịp lễ, tết…Nghề trồng hoa đã và đang trở thành nghề mang lại nguồn thu nhập cao cho người nông dân, tạo công ăn việc làm cho một lượng lớn lao động, góp phần cải thiện đời sống, phát triển kinh tế đất nước.
Lan kiếm Lô hội là những loài lan đẹp được thị trường ưa chuộng. Nó hấp dẫn người tiêu dùng về màu sắc đa dạng, hương thơm quyến rũ và đặc biệt thu hút các nhà sản xuất kinh doanh bởi độ bền của hoa. Tuy nhiên, thực tế sản xuất những loài lan trên ở Việt Nam còn gặp nhiều khó khăn. Lan kiếm lô hội rất phù hợp với khí hậu khu vực phía Nam do thời tiết quanh năm ấm áp, cường độ ánh sáng lớn và độ dài chiếu sáng thích hợp cho cây sinh trưởng phát triển, còn khu 3 vực phía Bắc điều kiện khí hậu không được thuận lợi, do mùa hè nhiệt độ cao (33 – 38 độ C), độ ẩm lớn và cường độ ánh sáng mạnh đã ảnh hưởng không tốt đến sinh trưởng của cây, làm cây dễ bị cháy lá, tỷ lệ nhiễm bệnh thối nhũn cao.
Về mùa đông nhiệt độ lại quá thấp, cường độ ánh sáng yếu, thời gian chiếu sáng trong ngày ngắn nên cũng không thuận lợi cây cho sinh trưởng, phát triển và ra hoa. Mặt khác, do thiếu giống tốt, kỹ thuật chưa đồng bộ, chưa có quy trình chăm sóc phù hợp… nên việc sản xuất chưa mang lại hiệu quả cao, số lượng và chất lượng hoa lan chưa đáp ứng được thị hiếu người tiêu dùng, trong khi nhu cầu sử dụng các loài lan trên là rất cao. Nhằm góp phần khắc phục hạn chế này, tạo điều kiện cho cây hoa lan nói chung và lan kiếm Lô hôi nói riêng phát triển có hiệu quả, tôi thực hiện đề tài nghiên cứu “Đặc điểm thực vật và sinh trưởng của lan kiếm Lô hội nguồn gốc tự nhiên (Cymbidium aloifolium) vụ Xuân - Hè năm 2021 tại Gia Lâm - Hà Nội”. Mục đích và yêu cầu 1.
Mục đích Tìm hiểu đặc điểm thực vật và khả năng sinh trưởng, phát triển lan kiếm Lô hội có nguồn gốc tự nhiên trong điều kiện khu vực huyện Gia Lâm, Hà Nội. Yêu cầu Tìm hiểu đặc điểm thực vật của lan kiếm Lô hội thu thập từ một số vùng miền trong tự nhiên. Đánh giá sinh trưởng, phát triển và tình hình nhiễm sâu bệnh hại của cây lan kiếm Lô hội thu thập từ tự nhiên. TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2.
Giới thiệu chung về chi Cymbidium 2. Vị trí phân loại, nguồn gốc và phân bố Chi lan kiếm (danh pháp khoa học: Cymbidium), còn gọi là Đoản kiếm, Thanh ngọc, thuộc loại Địa lan hay Thổ lan, là một chi thực vật gồm 52 loài thuộc họ lan. Chi này được Olof Swartz mô tả lần đầu vào năm 1799. Tên chi có nguồn gốc từ tiếng Hy Lạp kumbos nghĩa là 'lỗ thủng', dựa theo hình dáng môi hoa.
Tên viết tắt của chi này là Cym. Cymbidium cũng là tên của một liên minh hoa lan gồm các chi Ansellia, Cymbidium, Grammatophyllum thuộc Phân họ lan biểu sinh bậc cao. Có khoảng 50 loài trên thế giới, phân bố ở vùng đất liền nhiệt đới và á nhiệt đới châu Á, từ Ấn Độ, Nhật Bản, Malaixia, Inđônêxia, Philippin, Bắc Ôxtrâylia. Việt Nam hiện biết 20 loài.
Averyanov (1994), chi Cymbidium được xếp vào Phân tông Cymbidiinae thuộc tông Cymbidieae nằm trong Phân họ Vandoideae của họ Lan Orchidaceae. Khóa định loại các loài thuộc chi Cymbidium hiện biết ở Việt Nam được xây dựng dựa trên các đặc điểm của các đại diện thuộc chi này (Nguyễn Quang Thạch, 2005). Thương mại các cây hoa thuộc chi Cymbidium lần đầu tiên diễn ra khi những người trồng hoa ở Hà Lan nhập khẩu một vài loài từ Mexico và Nam Mỹ. Quá trình nhân giống và lai tạo kéo dài trong suốt thế kỷ 18, sau đó loài hoa này bắt đầu được con người ở Bắc Mỹ chú ý đến vào khoảng đầu thế kỷ 19.
Năm 1946 hai người trồng hoa ở Hà Lan mang hoa này đến Nam Phi và bắt đầu trồng tại đây (dẫn theo Vietnam Records Books, 2007). Hiện nay, hoa lan kiếm Lô hội được trồng ở nhiều nước trên thế giới. Ở Trung Quốc, người ta gọi là Địa lan, Thổ lan. Ở Việt Nam, hiện chưa có nhiều loài trong chi Cymbidium nhưng sự phân bố của chúng là khá đa dạng, có thể bắt gặp các loài hoa trong chi này khắp nơi trên cả nước từ Bắc vào Nam, từ vùng núi đến đồng bằng.
Ở miền Nam thấy nhiều loài hơn miền Bắc, việc trồng trọt, nhân giống, mua bán các loại cây này cũng diễn ra khá phổ biến trong khi đó ở miền Bắc còn chưa nhiều (Nguyễn Quang Thạch và cộng tác viên, 2005). 5 Ở Việt Nam, hiện chưa có nhiều loài trong chi Cymbidium nhưng sự phân bố của chúng là khá đa dạng, có thể bắt gặp các giống loa kèn ở khắp nơi trong cả nước từ Bắc vào Nam, từ vùng núi đến đồng bằng. Ở miền Nam thấy xuất hiện các loài hoa thuộc chi này nhiều hơn và việc trồng trọt, nhân giống, mua bán chúng cũng diễn ra phổ biến hơn miền Bắc (Nguyễn Quang Thạch, 2005). Ngày nay, sự xuất hiện đa dạng về hình dáng, màu sắc cũng như kích thước hoa mà lan kiếm Lô hội dần dần được ưa chuộng trên thị trường trong nước.
Đặc biệt là mọi người rất quan tâm đến vấn đề điều khiển cho cây ra hoa và đúng dịp tết, tuy nhiên quy mô và diện tích trồng còn nhỏ lẻ, chỉ trong phạm vi vườn cây cảnh ở nhà. Đặc điểm thực vật học của Chi Lan Kiếm (Cymbidium aloifolium) Chi Cymbidium gồm những cây có thân thảo, mọc thành bụi nhỏ, thân ngầm ngắn. Lá hình dải, hình mác, dài 10-150 cm, rộng 0,5-6 cm; chót lá nhọn hay chia thành 2 thùy, thường có cuống. Cụm hoa thường mọc bên dưới bọng hay ở nách lá, mang từ vài đến vài chục hoa, khi trưởng thành quay 180 độ.
Hoa lớn 3-5 cm đường kính, nhiều màu (trắng, xanh, vàng, nâu, đỏ, cam), bao hoa có 2 vòng, có 3 lá đài và 2 cánh hoa tự do, còn 1 cánh hoa chuyên hóa thành cánh môi, thường có màu sắc rực rỡ hơn, xẻ thành 3 thùy, thùy thứ 3 thường làm chỗ đậu cho côn trùng đến hút mật và thụ phấn. Hoa Cymbidium lưỡng tính, nhị và nhụy cùng ở trên một trụ nhị-nhụy (gọi là cột) hình bán trụ hơi cong về phía trước. Nhị ở trên đỉnh cột, mang 2 khối phấn màu vàng, có chuôi nối vào gót dính như keo, được đậy bởi một nắp dễ mở. Hốc đặt phấn là một hốc lõm dính nằm ngay dưới cột, phân cách với núm nhụy bởi mỏ.
Cấu trúc này bắt buộc hoa Cymbidium chỉ thụ phấn được nhờ côn trùng trong tự nhiên. Quả nang có 3 gờ dọc, bên trong có chứa hàng trăm ngàn hạt; khi chín mở theo 3 đường gờ và hạt bay vào không khí như bụi phấn màu vàng (Đồng Văn Khiêm, 2005).3 Đặc điểm sinh trưởng, phát triển Lan kiếm là giống cây thuộc thân thảo, mọc thành bụi, không có dạng 6 thân thẳng vươn lên, mà các lá chính là thân mọc chụm lại với nhau tạo thành cá thể lan rất đẹp. Cây sinh trưởng tốt trong môi trường có độ ẩm cao và hạn chế ánh nắng trực tiếp, thường tốt nhất là nơi có bóng râm cây sẽ phát triểm tốt (Đồng Văn Khiêm, 2005). Lá cây nhìn khá hút mắt với màu xanh mướt, lá có bẹ to, cứng hình lưỡi kiếm vươn thẳng tắp từ gốc đi lên.
Chiều dài lá cây tầm 30 – 50 cm tùy bụi cây to nhỏ (Nguyễn Nghĩa Thìn, 2000). Điểm khác biệt ở cây này là lá có thể thay đổi sắc màu tùy theo những điều kiện thời tiết hay môi trường sinh sống khác nhau. Lá sẽ có màu xanh đậm, khỏe mạnh và có bản to, dài, dày sờ vào có cảm giác mềm mại sáng bóng khi sống trong môi trường có ít ánh sáng, độ ẩm cao. Trường hợp ngược lại, lá cây có màu vàng nhợt nhạt, kém sắc và lá không được dài, dày.
Bề măt lá khô và không được sáng bóng nếu sống trong điều kiện tiếp xúc quá nhiều ánh sáng và nhiệt độ quá gắt, nhất là trong thời tiết khô hạn, nắng nóng quanh năm (Nguyễn Quang Thạch, 2005). Nhắc tới cây lan kiếm không thể nào quên được loài hoa của cây này. Sở hữu đường nét khác lạ cùng cách mọc độc đáo. Thường thì hoa lan kiếm sẽ mọc từ các nách lá đi lên tạo thành các cành hoa.
Hoa mọc rủ xuống đất kéo dài đến hoa cuối cùng và có chiều dài trung bình từ 80 cm. Mỗi cành có tới 20 đến 50 bông tùy cành chắc khỏe dài hay ngắn nhỏ. Hoa Lan có kích thước đường kính lớn hơn những hoa bình thường, khoảng 6 cm mỗi hoa. Với hương thơm dịu nhẹ nên cây rất được ưa thích trồng trước nhà làm kiểng.
Trái ngược với lá, hoa lan kiếm ưa ánh sáng, nhưng không được quá gắt để lá cây có thể sống được. Tốt nhất nơi có ánh sáng nhẹ thì hoa sẽ càng thêm lung linh rực rỡ và bạn biết không, hoa sẽ càng thơm hơn nếu được tiếp xúc với anh sáng đấy.