Nghiên cứu đặc điểm thực vật thành phần hoá học và một số tác dụng sinh học của loài chloranthus japonicus sieb ở việt nam

Tài liệu nghiên cứu Nghiên cứu đặc điểm thực vật thành phần hoá học và một số tác dụng sinh học của, tổng hợp lý thuyết và thực hành, cung cấp kiến thức chuyên

• Tác giả: Đỗ Thị Oanh
• Người hướng dẫn: GS. Phạm Thanh Kỳ
• Trường học: Đại học dược Hà Nội
• Chuyên ngành: Dược liệu - Dược học cổ truyền
• Đề tài: Nghiên Cứu Đặc Điểm Thực Vật và Tác Dụng Sinh Học của Chloranthus Japonicus ở Việt Nam
• Loại tài liệu: luận án tiến sĩ
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• ĐẶT VẤN ĐỀ
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN
• 1.1. VỊ TRÍ PHÂN LOẠI, ĐẶC ĐIỂM THỰC VẬT CỦA HỌ HOA SÓI (CHLORANTHACEAE) VÀ CHI CHLORANTHUS SW.
• 1.1.1. Vị trí phân loại
• 1.1.2. Đặc điểm thực vật của họ Hoa sói (Chloranthaceae), chi Chloranthus Sw.
• 1.1.2.1. Đặc điểm thực vật họ Hoa sói (Chloranthaceae)
• 1.1.2.2. Đặc điểm thực vật chi Chloranthus Sw.
• 1.2. THÀNH PHẦN HOÁ HỌC CỦA CHI CHLORANTHUS SW.
• 1.2.1. THÀNH PHẦN HÓA HỌC CỦA CÁC LOÀI TRONG CHI CHLORANTHUS SW.
• 1.2.1.1. Nhóm chất terpenoid
• 1.2.2. THÀNH PHẦN HOÁ HỌC CỦA LOÀI C.
• 1.2.2.1. Nhóm chất terpenoid
• 1.3. TÁC DỤNG SINH HỌC CỦA CHI CHLORANTHUS SW
• 1.3.1. Tác dụng sinh học của các loài trong chi Chloranthus Sw.
• 1.3.1.1. Tác dụng chống ung thư
• 1.3.1.2. Tác dụng kháng khuẩn và kháng nấm
• 1.3.1.3. Tác dụng chống viêm và bảo vệ gan
• 1.3.2. Tác dụng sinh học của loài C.
• 2. CHƯƠNG 2: NGUYÊN VẬT LIỆU VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. NGUYÊN VẬT LIỆU NGHIÊN CỨU
• 2.1.1. Nguyên liệu nghiên cứu
• 2.1.2. Động vật thí nghiệm
• 2.1.3. Thiết bị và hóa chất
• 2.1.3.1. Thiết bị và hóa chất sử dụng trong nghiên cứu đặc điểm hình thái, giải phẫu thực vật
• 2.1.3.2. Các thiết bị và hóa chất dùng trong nghiên cứu thành phần hóa học
• 2.1.3.3. Các thiết bị và hóa chất dùng trong nghiên cứu tác dụng sinh học
• 2.2. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.2.1. Phương pháp nghiên cứu đặc điểm thực vật
• 2.2.2. Phương pháp nghiên cứu về hóa học
• 2.2.2.1. Định tính các nhóm chất hữu cơ có trong dược liệu
• 2.2.2.2. Phân lập các chất
• 2.2.2.3. Xác định cấu trúc các hợp chất phân lập được
• 2.2.3. Phương pháp nghiên cứu tác dụng sinh học
• 2.2.3.1. Thử độc tính cấp
• 2.2.3.2. Nghiên cứu tác dụng chống viêm
• 2.2.3.3. Nghiên cứu tác dụng bảo vệ gan và chống oxy hóa
• 2.2.3.4. Thử hoạt tính ức chế protease HIV-1 của chất tinh khiết đã phân lập được
• 2.2.4. Xử lý số liệu
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
• 3.1. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VỀ THỰC VẬT
• 3.1.1. Thẩm định tên khoa học cây Sói nhật
• 3.1.2. Đặc điểm hình thái cây Sói nhật
• 3.1.3. Đặc điểm giải phẫu cây Sói nhật
• 3.1.3.1. Đặc điểm giải phẫu rễ
• 3.1.3.2. Đặc điểm giải phẫu thân
• 3.1.3.3. Đặc điểm giải phẫu lá
• 3.1.4. Đặc điểm bột phần trên mặt đất và rễ cây Sói nhật
• 3.1.4.1. Đặc điểm bột phần trên mặt đất cây Sói nhật
• 3.1.4.2. Đặc điểm bột rễ cây Sói nhật
• 3.2. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VỀ THÀNH PHẦN HÓA HỌC
• 3.2.1. Định tính các nhóm chất hữu cơ trong cây Sói nhật
• 3.2.2. Kết quả chiết xuất và phân lập các chất
• 3.2.3. Xác định cấu trúc các hợp chất phân lập được
• 3.2.3.1. Xác định cấu trúc các hợp chất phân lập được từ phần TMĐ cây Sói nhật
• 3.2.3.2. Xác định cấu trúc các hợp chất phân lập được từ rễ cây Sói nhật
• 3.3. ĐỘC TÍNH VÀ TÁC DỤNG SINH HỌC CỦA CÂY SÓI NHẬT
• 3.3.1. Độc tính cấp
• 3.3.1.1. Độc tính cấp của cao chiết nước phần TMĐ cây Sói nhật
• 3.3.1.2. Độc tính cấp của cao chiết nước phần rễ cây Sói nhật
• 3.3.2. Tác dụng chống viêm
• 3.3.2.1. Tác dụng chống viêm cấp
• 3.3.2.2. Tác dụng chống viêm mạn
• 3.3.3. Tác dụng bảo vệ gan và chống oxy hóa
• 3.3.3.1. Tác dụng bảo vệ gan và chống oxy hóa của cao Sói nhật (phần TMĐ)
• 3.3.3.2. Tác dụng bảo vệ gan và chống oxy hóa của cao Sói nhật (phần rễ)
• 3.3.4. Hoạt tính ức chế protease HIV-1 của chất tinh khiết SN2
• 4. CHƯƠNG 4: BÀN LUẬN
• KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Chloranthus Japonicus Nghiên Cứu Ở Việt Nam

Việt Nam, với khí hậu nhiệt đới gió mùa, sở hữu nguồn dược liệu phong phú, bao gồm cả Chloranthus japonicus (Sói nhật). Y học cổ truyền Việt Nam từ lâu đã biết đến và sử dụng các loại dược liệu này để phòng và chữa bệnh. Xu hướng "trở về với thiên nhiên" trên toàn cầu đang thúc đẩy việc sử dụng dược liệu ngày càng tăng, do ít tác dụng phụ và giá thành phù hợp. Nghiên cứu khoa học về các cây thuốc, bài thuốc trong dân gian ngày càng được quan tâm để đảm bảo tính khoa học, hiệu quả và an toàn. Mục đích của nghiên cứu này là tìm hiểu sâu hơn về Chloranthus japonicus mọc ở Việt Nam và góp phần làm sáng tỏ kinh nghiệm dân gian.

1.1. Vị Trí Phân Loại Của Chloranthus Japonicus Trong Giới Thực Vật

Họ Hoa Sói (Chloranthaceae) là một họ trong thực vật có hoa. Robert Brown (1821) là người đầu tiên đề cập đến họ này, xếp thuộc bộ Hồ tiêu (Piperales). Một số nhà khoa học khác như Lindlay (1836), Hutchinson (1973), Cronquist (1981) cũng có chung quan điểm này. Các nước lân cận Việt Nam có nhiều công trình nghiên cứu về họ Chloranthaceae dưới dạng thực vật chí, như ở Trung Quốc, Thái Lan, Đài Loan. Tuy nhiên, trong công trình về Hệ thống phân loại thực vật có hoa năm 1987 và 1997, A.Takhtajan tách Hoa sói thành một bộ riêng là bộ Hoa sói (Chloranthes).

1.2. Đặc Điểm Thực Vật Học Của Họ Hoa Sói và Chi Chloranthus

Họ Hoa sói (Chloranthaceae) có dạng sống là cây bụi, nửa bụi hoặc thân thảo sống một hoặc nhiều năm. Thân cây mọc đứng, phân nhánh lưỡng phân, có gióng và mấu. Lá mọc đối hoặc mọc vòng, phiến lá màu xanh, sáng bóng, hình bầu dục, trứng ngược hoặc mác thuôn dài, mép có răng cưa. Cụm hoa mọc ở đỉnh cành hay nách lá, dạng bông đơn hoặc kép. Hoa trần (không có bao hoa), lưỡng tính hoặc đơn tính khác gốc, không cuống. Quả hạch, hình trứng hoặc bầu dục, màu xanh vàng đến đỏ nâu. Chi Chloranthus có 3 loài.

II. Thách Thức Trong Nghiên Cứu Đặc Điểm và Tác Dụng Sói Nhật

Mặc dù Chloranthus japonicus đã được nghiên cứu rộng rãi trên thế giới về thành phần hóa học và tác dụng sinh học, nhưng ở Việt Nam, các nghiên cứu còn rất hạn chế. Việc thiếu các nghiên cứu toàn diện về đặc điểm thực vật, thành phần hóa học và tác dụng sinh học của Chloranthus japonicus ở Việt Nam tạo ra một thách thức trong việc khai thác và sử dụng tiềm năng của cây thuốc này. Cần có những nghiên cứu chuyên sâu hơn để xác định rõ các dược tính và ứng dụng tiềm năng của nó trong y học.

2.1. Thiếu Dữ Liệu Về Thành Phần Hóa Học Cụ Thể Ở Việt Nam

Các nghiên cứu trước đây chủ yếu tập trung vào các loài Chloranthus ở các quốc gia khác. Cần phải xác định chính xác các thành phần hóa học của Chloranthus japonicus mọc tại Việt Nam, do sự khác biệt về điều kiện địa lý và môi trường có thể ảnh hưởng đến thành phần hóa học của cây. Việc xác định các hợp chất có hoạt tính sinh học là rất quan trọng để hiểu rõ hơn về dược tính của cây.

2.2. Hạn Chế Nghiên Cứu Về Tác Dụng Dược Lý và Độc Tính

Cần phải tiến hành các nghiên cứu về tác dụng dược lý, bao gồm kháng viêm, kháng khuẩn, chống oxy hóa và các tác dụng khác của Chloranthus japonicus ở Việt Nam. Đồng thời, việc đánh giá độc tính của cây là rất quan trọng để đảm bảo an toàn khi sử dụng. Các nghiên cứu này sẽ cung cấp cơ sở khoa học cho việc sử dụng Chloranthus japonicus trong y học cổ truyền và hiện đại.

III. Phương Pháp Nghiên Cứu Thực Vật Hóa Học Sinh Học Về Sói Nhật

Nghiên cứu về Chloranthus japonicus ở Việt Nam bao gồm nhiều phương pháp khác nhau để đánh giá toàn diện về đặc điểm thực vật, thành phần hóa học và tác dụng sinh học. Các phương pháp này bao gồm thu thập và định danh thực vật, phân tích hình thái và giải phẫu, chiết xuất và phân lập các hợp chất hữu cơ, xác định cấu trúc hóa học bằng các phương pháp phổ nghiệm hiện đại, và đánh giá tác dụng sinh học thông qua các thử nghiệm in vitro và in vivo.

3.1. Phương Pháp Nghiên Cứu Đặc Điểm Hình Thái và Giải Phẫu Sói Nhật

Việc nghiên cứu đặc điểm hình thái của Chloranthus japonicus bao gồm mô tả chi tiết về hình dạng, kích thước và màu sắc của các bộ phận của cây như lá, thân, hoa và quả. Nghiên cứu giải phẫu bao gồm việc quan sát cấu trúc tế bào và mô của các bộ phận của cây dưới kính hiển vi để xác định các đặc điểm vi học đặc trưng. Các kết quả này sẽ góp phần vào việc tiêu chuẩn hóa dược liệu.

3.2. Quy Trình Chiết Xuất Phân Lập và Định Danh Hóa Chất Từ Sói Nhật

Dược liệu được chiết xuất bằng các dung môi khác nhau để thu được các hợp chất hữu cơ. Các hợp chất này sau đó được phân lập bằng các phương pháp sắc ký khác nhau như sắc ký cột (SKC) và sắc ký lớp mỏng (SKLM). Cấu trúc hóa học của các hợp chất phân lập được xác định bằng các phương pháp phổ nghiệm như phổ cộng hưởng từ hạt nhân (NMR), phổ khối lượng (MS) và phổ hồng ngoại (IR).

3.3. Đánh Giá Tác Dụng Sinh Học và Độc Tính Của Sói Nhật

Các tác dụng sinh học của Chloranthus japonicus được đánh giá thông qua các thử nghiệm in vitro và in vivo. Các thử nghiệm này bao gồm đánh giá tác dụng kháng viêm, chống oxy hóa, bảo vệ gan và các tác dụng khác. Độc tính của cây được đánh giá thông qua các thử nghiệm độc tính cấp trên động vật thí nghiệm.

IV. Kết Quả Nghiên Cứu Đặc Điểm Hóa Học và Sinh Học Của Sói Nhật

Nghiên cứu đã xác định các đặc điểm thực vật của Chloranthus japonicus mọc ở Việt Nam, bao gồm các đặc điểm hình thái và giải phẫu đặc trưng. Đã phân lập và xác định được cấu trúc của nhiều hợp chất hóa học từ cây, bao gồm các terpenoid, flavonoid và các hợp chất khác. Nghiên cứu cũng đã chứng minh một số tác dụng sinh học của cây, bao gồm kháng viêm, chống oxy hóa và bảo vệ gan.

4.1. Các Hợp Chất Hóa Học Mới Được Phân Lập Từ Chloranthus Japonicus

Nghiên cứu đã thành công trong việc phân lập và xác định cấu trúc của một số hợp chất hóa học mới từ Chloranthus japonicus mọc ở Việt Nam. Các hợp chất này có thể có các tác dụng sinh học tiềm năng và có thể được sử dụng để phát triển các loại thuốc mới. Cần có thêm nghiên cứu để đánh giá đầy đủ tiềm năng của các hợp chất này.

4.2. Tác Dụng Kháng Viêm và Chống Oxy Hóa Được Chứng Minh Từ Sói Nhật

Nghiên cứu đã chứng minh rằng Chloranthus japonicus có tác dụng kháng viêm và chống oxy hóa. Các tác dụng này có thể giúp bảo vệ cơ thể khỏi các tổn thương do viêm và stress oxy hóa. Các kết quả này cung cấp cơ sở khoa học cho việc sử dụng Chloranthus japonicus trong điều trị các bệnh liên quan đến viêm và stress oxy hóa.

4.3. Tiềm Năng Bảo Vệ Gan Của Chloranthus Japonicus Được Khám Phá

Nghiên cứu cũng đã cho thấy tiềm năng bảo vệ gan của Chloranthus japonicus. Cây có thể giúp bảo vệ gan khỏi các tổn thương do các chất độc hại và các bệnh gan. Các kết quả này mở ra triển vọng sử dụng Chloranthus japonicus trong điều trị các bệnh gan.

V. Ứng Dụng Thực Tiễn và Hướng Phát Triển Sói Nhật Tại Việt Nam

Nghiên cứu này cung cấp cơ sở khoa học cho việc khai thác và sử dụng Chloranthus japonicus làm dược liệu ở Việt Nam. Các kết quả nghiên cứu có thể được sử dụng để phát triển các sản phẩm chăm sóc sức khỏe có nguồn gốc từ Chloranthus japonicus, như thuốc, thực phẩm chức năng và mỹ phẩm. Cần có các nghiên cứu tiếp theo để đánh giá đầy đủ tiềm năng của Chloranthus japonicus và phát triển các ứng dụng thực tiễn.

5.1. Khả Năng Ứng Dụng Trong Y Học Cổ Truyền và Hiện Đại

Chloranthus japonicus có thể được sử dụng trong y học cổ truyền để điều trị các bệnh như đau nhức xương khớp, viêm nhiễm và các bệnh khác. Các hợp chất phân lập được từ cây có thể được sử dụng để phát triển các loại thuốc mới trong y học hiện đại. Cần có sự hợp tác giữa các nhà khoa học và các nhà sản xuất để phát triển các sản phẩm có giá trị từ Chloranthus japonicus.

5.2. Tiềm Năng Phát Triển Nông Nghiệp Dược Liệu Bền Vững

Việc phát triển nông nghiệp dược liệu bền vững là rất quan trọng để đảm bảo nguồn cung cấp Chloranthus japonicus ổn định và chất lượng cao. Cần có các nghiên cứu về kỹ thuật trồng trọt, chăm sóc và thu hoạch Chloranthus japonicus để tối ưu hóa năng suất và chất lượng dược liệu. Đồng thời, cần có các biện pháp bảo tồn tài nguyên dược liệu này.

VI. Kết Luận Bảo Tồn và Phát Triển Chloranthus Japonicus Bền Vững

Nghiên cứu về Chloranthus japonicus ở Việt Nam đã cung cấp những thông tin quan trọng về đặc điểm thực vật, thành phần hóa học và tác dụng sinh học của cây. Các kết quả này mở ra những triển vọng mới trong việc khai thác và sử dụng Chloranthus japonicus làm dược liệu. Tuy nhiên, cần có các nghiên cứu tiếp theo để đánh giá đầy đủ tiềm năng của cây và phát triển các ứng dụng thực tiễn. Đồng thời, cần có các biện pháp bảo tồn và phát triển Chloranthus japonicus bền vững để đảm bảo nguồn cung cấp dược liệu này trong tương lai.

6.1. Đề Xuất Các Hướng Nghiên Cứu Tiếp Theo Về Sói Nhật

Cần có các nghiên cứu sâu hơn về cơ chế tác dụng của các hợp chất phân lập được từ Chloranthus japonicus. Các nghiên cứu lâm sàng là cần thiết để đánh giá hiệu quả và an toàn của các sản phẩm có chứa Chloranthus japonicus trên người. Cần có sự hợp tác giữa các nhà khoa học và các nhà sản xuất để phát triển các sản phẩm có giá trị từ Chloranthus japonicus.

6.2. Bảo Tồn Nguồn Gen và Phát Triển Bền Vững Chloranthus Japonicus

Việc bảo tồn nguồn gen của Chloranthus japonicus là rất quan trọng để duy trì sự đa dạng di truyền của loài. Cần có các biện pháp bảo vệ môi trường sống tự nhiên của cây. Việc phát triển nông nghiệp dược liệu bền vững là rất quan trọng để đảm bảo nguồn cung cấp Chloranthus japonicus ổn định và chất lượng cao.

Nội dung chính

Tổng quan về luận án

Công trình nghiên cứu tiến sĩ chuyên ngành Dược liệu – Dược học cổ truyền (Mã số: 9720206) của Nghiên cứu sinh Đỗ Thị Oanh, dưới sự hướng dẫn khoa học của GS. Phạm Thanh Kỳ và PGS. Lê Việt Dũng tại Viện Dược liệu (2018), mang tên "Nghiên cứu đặc điểm thực vật, thành phần hóa học và một số tác dụng sinh học của loài Chloranthus japonicus Sieb. ở Việt Nam", đại diện cho một bước tiến tiên phong trong việc chuẩn hóa thực vật học, khai phóng tiềm năng hóa thực vật và xác thực dược lý học hiện đại của nguồn tài nguyên bản địa thuộc chi Chloranthus Sw.

flowchart TD
    A["Nghiên cứu loài Chloranthus japonicus Sieb. (Sói nhật)"] --> B["Thực vật học & Chuẩn hóa"]
    A --> C["Hóa học các hợp chất thiên nhiên"]
    A --> D["Dược lý & Tác dụng sinh học"]
    
    B --> B1["Giám định tên khoa học"]
    B --> B2["Giải phẫu vi phẫu: rễ, thân, lá"]
    B --> B3["Đặc điểm vi học bột dược liệu"]
    
    C --> C1["Chiết xuất phân đoạn dung môi"]
    C --> C2["Sắc ký cột (SKC) & TLC"]
    C --> C3["Xác định cấu trúc 14 hợp chất (1D/2D-NMR, ESI-MS)"]
    
    D --> D1["Độc tính cấp (đường uống)"]
    D --> D2["Chống viêm cấp (Carrageenin) & mạn (U hạt)"]
    D --> D3["Bảo vệ gan & Chống peroxy hóa lipid (Paracetamol, ALT/AST, MDA)"]
    D --> D4["Ức chế enzym HIV-1 Protease (Hợp chất tinh khiết SN2)"]

Bối cảnh khoa học của đề tài bắt nguồn từ nghịch lý lớn trong nghiên cứu dược liệu học: trong khi chi Chloranthus Sw. (họ Hoa Sói – Chloranthaceae) trên thế giới đã ghi nhận 14 loài được phân lập với 398 hợp chất chuyển hóa bậc hai có hoạt tính chống khối u, ức chế miễn dịch và kháng khuẩn cao, thì tại Việt Nam, các dẫn liệu về loài Chloranthus japonicus Sieb. (tên địa phương: Sói nhật, Kim túc lan, Tứ khôi ngõa, Hom sam mường) hầu như chỉ dừng lại ở kinh nghiệm dân gian trị cảm mạo, lao thương, ứ huyết sưng đau, phong thấp.

Khoảng trống nghiên cứu (research gap) cụ thể được xác lập qua ba trục thiếu hụt chính:

1. Thiếu hụt hệ thống tiêu chí chuẩn hóa thực vật - giải phẫu hiển vi đối với mẫu dược liệu thu hái tại các vùng sinh thái đặc thù của Việt Nam (Lâm Đồng, Vĩnh Phúc);
2. Cấu trúc hóa học chi tiết của các nhóm sesquiterpenoid đặc hữu chưa từng được làm sáng tỏ trên nguồn mẫu Việt Nam;
3. Bằng chứng thực nghiệm định lượng về hoạt tính chống viêm, bảo vệ mô gan và tiềm năng ức chế đích sinh học protease virút của các cao chiết và hợp chất phân lập tinh khiết chưa được kiểm chứng theo quy chuẩn dược lý hiện đại.

Các câu hỏi nghiên cứu (RQ) và giả thuyết khoa học (H) được xây dựng nhất quán:

• RQ1: Đặc điểm hình thái cơ quan sinh dưỡng, sinh sản và vi phẫu, bột của C. japonicus tại Việt Nam có những sai khác hay đặc trưng nhận diện nào so với các mô tả trong các hệ thống phân loại khu vực?
• H1: C. japonicus tại Việt Nam mang đầy đủ các đặc trưng vi học và giải phẫu mô học đặc thù của họ Chloranthaceae, cho phép xây dựng khóa nhận dạng phục vụ tiêu chuẩn hóa Dược điển.
• RQ2: Thành phần hóa thực vật của phần trên mặt đất (TMĐ) và rễ C. japonicus chứa đựng những khung cấu trúc hóa học chủ đạo nào?
• H2: Phần rễ và phần trên mặt đất tích lũy hàm lượng dồi dào các sesquiterpenoid (eudesmane, lindenane dimer) và phenolic, có khả năng phân lập các hợp chất tinh khiết bằng phương pháp sắc ký hiện đại.
• RQ3: Dịch chiết nước toàn phần và các hợp chất phân lập có thể hiện tác dụng giảm viêm mô cấp/mạn tính, hạ men gan ALT/AST, ức chế peroxy hóa lipid (MDA) và ức chế HIV-1 protease hay không?
• H3: Dược liệu thể hiện hoạt tính sinh học đa đích rõ rệt với độ an toàn cao ở đường uống, trong đó hợp chất tinh khiết phân lập tạo ra hiệu ứng ức chế chọn lọc enzym protease virút.

Khung lý thuyết của luận án được xây dựng dựa trên sự giao thoa giữa Lý thuyết Phát sinh chủng loại học thực vật (Phylogenetic Taxonomy of Chloranthales) của Armen Takhtajan (1987, 1997), Lý thuyết Tương quan Cấu trúc – Hoạt tính sinh học (Structure-Activity Relationship - SAR) đối với hợp chất sesquiterpene lactone, và Mô hình Động học Viêm - Stress oxy hóa tế bào (Cellular Oxidative Stress and Inflammatory Cascade).

Về phạm vi và ý nghĩa, nghiên cứu khảo sát các mẫu dược liệu thu thập thực địa tại Đà Lạt (Lâm Đồng) vào tháng 01/2012 và tháng 06/2012, cùng mẫu tại Vĩnh Phúc (tháng 04/2012), lưu trữ tiêu bản chuẩn tại Viện Dược liệu (HNIP). Ý nghĩa khoa học của luận án là cung cấp bộ dữ liệu toàn diện đầu tiên ở quy mô quốc gia về thực vật học, phổ học cấu trúc (1D/2D-NMR, ESI-MS) của 14 hợp chất và hệ thống chỉ số dược lý in vivo/in vitro, đặt nền móng vững chắc cho việc phát triển các chế phẩm thuốc mới và thực phẩm bảo vệ sức khỏe.

Literature Review và Positioning

Lịch sử nghiên cứu họ Chloranthaceae R. Br. 1821 phản ánh những cuộc tranh luận phân loại học kéo dài gần hai thế kỷ. Robert Brown (1821) lần đầu tiên mô tả họ này và xếp vào bộ Hồ tiêu (Piperales), một quan điểm nhận được sự đồng thuận của Lindley (1836), Hutchinson (1973) và Cronquist (1981). Ngược lại, trường phái phân loại thực vật châu Á do Wu Kuo-Fang (1982) trong Flora Reipublicae Popularis Sinicae và Liu Tang-Shui (1993) trong Flora of Taiwan lại xếp họ Chloranthaceae vào bộ Laurales. Bước ngoặt căn bản xuất hiện khi Armen Takhtajan (1987, 1997) nâng Chloranthaceae thành một bộ độc lập – Chloranthales thuộc phân lớp Magnoliidae, phản ánh tính chất cổ xưa và vị trí tiến hóa cô lập của nhóm thực vật này. Tại Việt Nam, hệ thống này được củng cố qua các công trình của Loureiro (1790), Lecomte (1914), Võ Văn Chi (1997) và Nguyễn Tiến Bân (2003), ghi nhận 3 loài thuộc chi Chloranthus: C. elatior Link, C. spicatus (Thunb.) Makino và C. japonicus Sieb.

┌─────────────────────────────────────────────────────────────────────────┐
│              TIẾN TRÌNH TRANH LUẬN PHÂN LOẠI CHLORANTHACEAE             │
├─────────────────────────────────────────────────────────────────────────┤
│ 1821: Robert Brown ──────────> Bộ Hồ tiêu (Piperales)                   │
│       (Cronquist 1981, Hutchinson 1973 đồng thuận)                      │
│                                                                         │
│ 1982: Wu Kuo-Fang, Liu Tang-Shui (1993) ───> Bộ Reo / Nguyệt quế        │
│                                              (Laurales)                 │
│                                                                         │
│ 1987, 1997: Armen Takhtajan ──> Bộ độc lập: BỘ HOA SÓI (Chloranthales)  │
│             (Nguyễn Tiến Bân 2003, Võ Văn Chi 1997 áp dụng tại VN)       │
└─────────────────────────────────────────────────────────────────────────┘

Về mặt hóa thực vật, tổng quan tài liệu thế giới cho thấy trong số 398 hợp chất đã được phát hiện từ chi Chloranthus, nhóm terpenoid chiếm ưu thế tuyệt đối với 351 chất, trong đó sesquiterpenoid (259 chất) được xác lập là marker hóa học đặc trưng nhất. Riêng loài C. japonicus trên thế giới đã ghi nhận 104 chất công bố, bao gồm các cấu trúc monomer eudesmane, lindenane và các dạng dimer/trimer vô cùng phức tạp như shizukaol A–P, chlorajaponilide A–H, chlojapolid A–H.

Về dược lý học quốc tế, các nghiên cứu chuyên sâu đã chỉ ra các hoạt tính nổi bật của các hợp chất phân lập từ loài này:

• Nghiên cứu của Kwon O. et al. (2006) chỉ ra rằng ba hợp chất lindenane sesquiterpene phân lập từ rễ C. japonicus gồm shizukaol B, cycloshizukaol A và shizukaol F có khả năng ức chế kết tập đồng loại (homotypic aggregation) kích ứng bởi PMA trên dòng tế bào bạch cầu HL-60 với giá trị nồng độ ức chế tối thiểu (MIC) cực kỳ thấp, lần lượt là 34,1 nM, 0,9 µM và 27,3 nM mà không gây độc tế bào.
• Wu B. et al. (2007) và Li C.J. et al. (2008) chứng minh các sesquiterpene và diterpene từ chi Chloranthus có hoạt tính gây độc mạnh trên các dòng tế bào ung thư HeLa, K562, Bel-7402, BGC-823 (IC50 từ 0,54 đến 5,76 µg/ml) và bảo vệ tế bào gan in vitro với IC50 từ 0,09 đến 0,66 µM.
• Tag H. et al. (2009) khi thử nghiệm dịch chiết methanol từ lá loài Chloranthus erectus (C. elatior) trên mô hình phù chân chuột do carrageenan, histamine và serotonin đã ghi nhận khả năng ức chế tối đa sau 3 giờ, chứng minh tác động ức chế giai đoạn muộn của dòng thác viêm.

Bằng việc định vị chính xác khoảng trống dữ liệu thực nghiệm tại Đông Nam Á, luận án của NCS. Đỗ Thị Oanh kết nối liền mạch từ phân loại học hình thái đến phổ cấu trúc phân tử và tác dụng dược lý thực nghiệm in vivo/in vitro, giải quyết triệt để sự thiếu hụt tài liệu chuẩn hóa của loài C. japonicus tại Việt Nam.

Đóng góp lý thuyết và khung phân tích

Đóng góp cho lý thuyết

Luận án mang lại những đóng góp nền tảng cho lý thuyết Dược liệu học và Hóa học các hợp chất thiên nhiên:

1. Mở rộng lý thuyết phân loại thực vật hóa học (Chemotaxonomy): Kết quả nghiên cứu khẳng định sự hiện diện của các nhóm sesquiterpenoid đặc trưng (eudesmane và lindenane) trong mẫu C. japonicus tại Việt Nam, đóng vai trò bằng chứng phân tử củng cố cho việc định danh loài và chứng minh tính tương đồng hóa sinh của loài phân bố tại Việt Nam với các quần thể tại Nhật Bản, Trung Quốc và Hàn Quốc.
2. Làm sâu sắc thêm lý thuyết Tương quan Cấu trúc - Tác dụng sinh học (SAR): Việc phân lập thành công 14 hợp chất tinh khiết và chứng minh hợp chất SN2 có khả năng ức chế đặc hiệu enzym protease HIV-1 cung cấp dẫn liệu thực nghiệm quý giá về vai trò của các nhóm chức lactone, epoxide hoặc khung lindenane dimer đối với ái lực liên kết tại trung tâm hoạt động của enzym đích.
3. Mô hình hóa cơ chế bảo vệ mô đa tầng: Luận án chứng minh dịch chiết C. japonicus không chỉ giảm biểu hiện viêm thông qua ức chế hóa ứng động bạch cầu và giảm thoát quản protein huyết tương, mà còn đồng thời phong tỏa quá trình peroxy hóa lipid màng tế bào gan (giảm nồng độ MDA), bảo vệ màng tế bào nhu mô gan trước độc chất paracetamol.

graph LR
    subgraph Cơ chế Dược lý Đa tầng của C. japonicus
        A["Dịch chiết Chloranthus japonicus"] --> B["Kháng viêm Cấp & Mạn"]
        A --> C["Bảo vệ Tế bào Gan"]
        A --> D["Kháng Virút / Đích Sinh học"]
        
        B --> B1["Giảm thể tích dịch rỉ viêm"]
        B --> B2["Ức chế di chuyển bạch cầu"]
        B --> B3["Giảm thoát mạch protein"]
        B --> B4["Ức chế hình thành u hạt xơ hóa"]
        
        C --> C1["Hạ hoạt độ men ALT & AST"]
        C --> C2["Giảm malondialdehyd (MDA) gan"]
        C --> C3["Bảo vệ màng tế bào chống hoại tử"]
        
        D --> D1["Hợp chất SN2 ức chế HIV-1 Protease"]
    end

Khung phân tích độc đáo

Khung phân tích của luận án tích hợp liên ngành ba trụ cột khoa học:

• Trụ cột Hình thái - Giải phẫu vi học (Morpho-Anatomy): Sử dụng các lát cắt vi phẫu nhuộm kép (carmine alum - iod green) và quan sát đặc điểm hiển vi bột dược liệu ở độ phóng đại tiêu chuẩn, tạo lập bản đồ mô học chuẩn xác cho từng cơ quan (rễ, thân, lá).
• Trụ cột Hóa học Phổ học Hiện đại (Modern Spectroscopic Phytochemistry): Quy trình chiết xuất phân đoạn lỏng - lỏng kết hợp sắc ký cột silicagel pha thường và pha đảo, định danh phân tử bằng hệ thống phổ cộng hưởng từ hạt nhân 1D/2D ($^1\text{H}$-NMR 500 MHz, $^{13}\text{C}$-NMR 125 MHz, DEPT 90/135, HSQC, HMBC) phối hợp phổ khối ion hóa phun mù điện tử (ESI-MS).
• Trụ cột Dược lý Thực nghiệm Đa phương thức (Multimodal Experimental Pharmacology): Tích hợp song song các mô hình in vivo kinh điển (phù chân chuột do carrageenin, gây u hạt bằng amian vô trùng, hoại tử gan cấp bằng paracetamol liều độc) và mô hình sinh học phân tử in vitro (ức chế HIV-1 protease huỳnh quang).

Điều kiện biên (boundary conditions) của khung phân tích được xác định rõ: các tác dụng dược lý in vivo được đánh giá trên dịch chiết nước toàn phần đường uống trên chuột nhắt trắng chủng Swiss nhằm mô phỏng sát nhất phương thức sử dụng trong y học cổ truyền, trong khi thử nghiệm enzyme đích in vitro được thực hiện trực tiếp trên hợp chất tinh khiết để kiểm định tương tác phân tử.

Phương pháp nghiên cứu tiên tiến

Thiết kế nghiên cứu

Luận án vận dụng thế giới quan thực chứng (positivism) với thiết kế nghiên cứu thực nghiệm có đối chứng mù và chuẩn hóa ngẫu nhiên. Thiết kế đa mức độ (multi-level design) bao gồm:

• Mức độ vĩ mô: Khảo sát hình thái học thực địa và xác định tên khoa học dựa trên khóa phân loại thực vật.
• Mức độ vi mô: Giải phẫu mô học rễ, thân, lá và phân tích cấu trúc vi học bột dược liệu.
• Mức độ phân tử: Tách chiết, phân lập và giải mã cấu trúc 14 hợp chất hữu cơ tinh khiết.
• Mức độ cơ thể toàn vẹn & cơ quan: Thử nghiệm độc tính cấp đường uống, hoạt tính chống viêm cấp/mạn, bảo vệ gan trên động vật thực nghiệm (chuột nhắt trắng Mus musculus, cả hai giống đực và cái, trọng lượng 18–22 g).

┌─────────────────────────────────────────────────────────────────────────┐
│                    SƠ ĐỒ QUY TRÌNH PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU               │
├─────────────────────────────────────────────────────────────────────────┤
│ DƯỢC LIỆU: C. japonicus (Lâm Đồng, Vĩnh Phúc)                           │
│   │                                                                     │
│   ├──> [1] GIẢI PHẪU VI HỌC: Vi phẫu nhuộm kép, Bột soi hiển vi         │
│   │                                                                     │
│   ├──> [2] HÓA THỰC VẬT:                                                │
│   │     Chiết cồn/nước ──> Chiết phân đoạn (Hexan, EtOAc, BuOH)         │
│   │     ──> Sắc ký cột (Silica gel, Sephadex LH-20) ──> SKLM            │
│   │     ──> 14 HỢP CHẤT TINH KHIẾT                                      │
│   │     ──> Phổ 1H-NMR (500MHz), 13C-NMR (125MHz), DEPT, HMBC, HSQC, MS │
│   │                                                                     │
│   └──> [3] DƯỢC LÝ & SINH HỌC:                                          │
│         ├── Độc tính cấp đường uống (Xác định LD50 / Liều dung nạp)     │
│         ├── Chống viêm cấp (Phù chân chuột do Carrageenin)              │
│         ├── Chống viêm mạn (Mô hình u hạt amian)                        │
│         ├── Bảo vệ gan (Gây độc cấp Paracetamol, định lượng ALT/AST/MDA) │
│         └── Ức chế enzym HIV-1 Protease (Hợp chất SN2 vs Axit Maslinic) │
└─────────────────────────────────────────────────────────────────────────┘

Quy trình nghiên cứu rigorous

Quy trình thực nghiệm được triển khai theo các quy chuẩn nghiêm ngặt:

• Lấy mẫu và giám định: Mẫu cây Chloranthus japonicus Sieb. thu thập tại Đà Lạt (Lâm Đồng) và Tam Đảo (Vĩnh Phúc) được định danh chính xác bằng phương pháp hình thái so sánh, đối chiếu mẫu chuẩn tại Phòng Tiêu bản Thực vật - Viện Dược liệu.
• Chiết xuất và phân lập:
  • Phần trên mặt đất (TMĐ) và phần rễ được phơi sấy khô, xay nhỏ, chiết hồi lưu với cồn, cô thu hồi dung môi tạo cao tổng.
  • Phân bố lỏng - lỏng tuần tự với n-hexan, ethyl acetat (EtOAc) và n-butanol (BuOH).
  • Sắc ký cột (Column Chromatography - SKC) trên chất hấp phụ Silica gel 60 ($0,040 - 0,063\text{ mm}$), theo dõi bằng sắc ký lớp mỏng (TLC) trên bản mỏng tráng sẵn Silica gel $60\text{ F}_{254}$, hiện màu bằng đèn tử ngoại ($\lambda = 254\text{ nm}, 366\text{ nm}$) và thuốc thử vanilin-acid sulfuric, nung nóng $105^\circ\text{C}$.
• Xác định cấu trúc: Đo phổ trên máy Bruker Avance 500 ($^1\text{H}$-NMR: $500\text{ MHz}$, $^{13}\text{C}$-NMR: $125\text{ MHz}$) với dung môi $\text{CDCl}_3$, $\text{CD}_3\text{OD}$ hoặc $\text{DMSO-}d_6$, nội chuẩn TMS. Khối phổ đo trên máy Agilent 1100 LC-MSD Trap SL.
• Quy trình dược lý thực nghiệm:
  • Độc tính cấp: Theo dõi trong 14 ngày liên tục sau khi cho chuột uống liều duy nhất theo phương pháp Litchfield - Wilcoxon.
  • Chống viêm cấp: Gây phù chân chuột bằng tiêm dưới da gan chân $0,05\text{ ml}$ dung dịch carrageenin 1%, đo thể tích chân chuột bằng máy đo thể tích (Plethysmometer) tại các thời điểm 1, 2, 3, 4, 5 giờ sau gây viêm; đánh giá thể tích dịch rỉ viêm, đếm số lượng bạch cầu trong buồng đếm Neubauer, định lượng protein dịch rỉ viêm bằng phương pháp Biuret.
  • Chống viêm mạn: Mô hình cấy viên amian ($6\text{ mg}$) dưới da lưng chuột, sau 7 ngày mổ lấy u hạt, sấy khô $60^\circ\text{C}$ trong 24 giờ để xác định trọng lượng khô u hạt.
  • Bảo vệ gan: Chuột được uống thuốc thử nghiệm liên tục trong 7 ngày, ngày thứ 7 gây tổn thương gan bằng paracetamol ($400\text{ mg/kg}$ hoặc $500\text{ mg/kg}$). Sau 24 giờ lấy máu xác định hoạt độ ALT, AST huyết thanh bằng kit thương mại trên máy sinh hóa tự động; lấy gan đồng thể hóa định lượng nồng độ MDA theo phản ứng với acid thiobarbituric (TBA).
  • Thử hoạt tính ức chế HIV-1 protease: Đánh giá khả năng ức chế phân cắt cơ chất huỳnh quang của enzym tái tổ hợp HIV-1 protease, đối chứng dương là acid maslinic.

Data và phân tích

Dữ liệu sinh học được thu thập trên các lô thử nghiệm ngẫu nhiên ($n = 8 - 10$ động vật/lô). Số liệu thực nghiệm được xử lý thống kê y sinh học bằng phần mềm chuyên dụng (SPSS / Microsoft Excel), trình bày dưới dạng giá trị trung bình $\pm$ sai số chuẩn ($\bar{X} \pm \text{SE}$). Sự khác biệt giữa các lô điều trị và lô chứng được kiểm định bằng phép kiểm $t$-Student (Student's $t$-test) hoặc phân tích phương sai ANOVA một yếu tố kèm theo post-hoc Dunnett’s test, với ngưỡng ý nghĩa thống kê được xác lập ở $p < 0,05$, $p < 0,01$ và $p < 0,001$.

Phát hiện đột phá và implications

Những phát hiện then chốt

Luận án mang lại các kết quả đột phá, minh chứng bằng số liệu thực nghiệm định lượng rõ ràng:

1. Xác lập hồ sơ tiêu chuẩn thực vật học toàn diện: Lần đầu tiên ghi nhận đầy đủ cấu trúc giải phẫu vi phẫu của C. japonicus ở Việt Nam: rễ có tầng lông hút sớm rụng, mô mềm vỏ dày chứa tế bào tiết tinh dầu, libe-gỗ cấp 2 xếp thành tia; thân có gờ lồi đặc trưng, vòng cương mô liên tục; lá mang cấu trúc dị thể, lỗ khí kiểu dị bào (anisocytic), bột dược liệu có mảnh biểu bì mang lỗ khí, tế bào tiết và bó mạch xoắn đặc trưng.

2. Phân lập và giải mã cấu trúc 14 hợp chất hữu cơ: Từ phần trên mặt đất và rễ cây Sói nhật, đã chiết xuất và xác định cấu trúc 14 hợp chất hóa học bằng các phương pháp phổ học tiên tiến ($^1\text{H}$-NMR $500\text{ MHz}$, $^{13}\text{C}$-NMR $125\text{ MHz}$, DEPT, HSQC, HMBC, MS), bao gồm các sesquiterpenoid đặc trưng, dẫn chất phenolic, coumarin và sterol (trong đó có chất ký hiệu SN2).

3. Bằng chứng an toàn cao về độc tính cấp: Cao chiết nước phần TMĐ và phần rễ cây Sói nhật có độ an toàn rất cao ở đường uống trên chuột thực nghiệm, xác định được liều dung nạp tối đa mà không gây chết động vật trong vòng 14 ngày theo dõi, khẳng định cơ sở độc học an toàn cho các ứng dụng dược dụng truyền thống.

4. Hiệu năng kháng viêm vượt trội trên cả mô hình cấp và mạn tính:

   • Trên mô hình phù chân chuột do carrageenin, cao chiết nước cả phần TMĐ và rễ làm giảm rõ rệt độ phù chân chuột từ giờ thứ 2 đến giờ thứ 5 so với lô chứng ($p < 0,01$).
   • Làm giảm đáng kể thể tích dịch rỉ viêm (giảm từ 30% đến trên 50% so với lô chứng, $p < 0,01$).
   • Ức chế mạnh mẽ sự thâm nhiễm và di chuyển của bạch cầu vào ổ viêm (giảm mật độ bạch cầu/$\text{mm}^3$ dịch rỉ với $p < 0,001$), đồng thời làm giảm nồng độ protein trong dịch rỉ viêm ($p < 0,01$).
   • Trên mô hình viêm mạn u hạt, cao chiết nước Sói nhật làm giảm trọng lượng khô của u hạt thực nghiệm một cách có ý nghĩa thống kê ($p < 0,05$), chứng minh khả năng ức chế sự tăng sinh của tổ chức hạt và quá trình xơ hóa.

5. Tác dụng bảo vệ nhu mô gan và chống peroxy hóa lipid màng:

   • Trên mô hình tổn thương gan cấp do paracetamol liều cao, cao chiết Sói nhật (cả phần TMĐ và rễ) làm hạ rõ rệt hoạt độ enzym transaminase huyết thanh gồm ALT (Alanin amino transferase) và AST (Aspartat amino transferase) so với lô chứng bệnh lý ($p < 0,01$ đến $p < 0,001$).
   • Làm giảm rõ rệt hàm lượng Malondialdehyd (MDA) trong dịch đồng thể gan chuột ($p < 0,01$), chứng minh cơ chế bảo vệ màng tế bào gan thông qua việc quét dọn gốc tự do và dập tắt chuỗi peroxy hóa lipid.

6. Phát hiện hoạt tính ức chế enzym HIV-1 Protease của hợp chất tinh khiết SN2:

   • Thử nghiệm sinh học in vitro đã chứng minh hợp chất SN2 phân lập từ cây Sói nhật có khả năng ức chế enzym HIV-1 protease mạnh mẽ theo phụ thuộc nồng độ, biểu hiện hoạt tính tương đương với chất đối chứng dương axit maslinic (Maslinic acid), mở ra hướng đi mới trong việc nghiên cứu thuốc kháng virút từ nguồn gốc tự nhiên.

Nhóm chỉ số / Mô hình	Kết quả thực nghiệm chính của Cao Sói nhật (C. japonicus)	Mức ý nghĩa thống kê ($p$)	Đối chứng so sánh
Độ phù chân chuột (Carrageenin)	Giảm phù chân chuột rõ rệt tại các thời điểm 2h, 3h, 4h, 5h	$p < 0,01$	Lô chứng sinh lý & chứng bệnh
Thể tích dịch rỉ viêm	Giảm thể tích dịch rỉ ở cả phần TMĐ và phần rễ	$p < 0,01$	Lô chứng mô hình viêm
Số lượng bạch cầu ổ viêm	Ức chế mạnh mật độ tế bào bạch cầu thâm nhiễm	$p < 0,001$	Lô chứng carrageenin
Hàm lượng Protein dịch rỉ	Giảm thoát mạch protein huyết tương tại ổ viêm	$p < 0,01$	Lô chứng carrageenin
Trọng lượng khô u hạt	Giảm sinh khối u hạt thực nghiệm amian	$p < 0,05$	Lô chứng u hạt
Hoạt độ men gan ALT / AST	Hạ mạnh hoạt độ men ALT và AST trong huyết thanh	$p < 0,01 \to p < 0,001$	Chuột ngộ độc Paracetamol
Hàm lượng MDA gan	Ức chế peroxy hóa lipid, hạ nồng độ MDA mô gan	$p < 0,01$	Chuột ngộ độc Paracetamol
Ức chế HIV-1 Protease	Hợp chất tinh khiết SN2 ức chế mạnh enzym HIV-1 Protease	Phụ thuộc liều ($p < 0,01$)	Đối chứng dương: Axit Maslinic

Implications đa chiều

• Ý nghĩa lý thuyết: Xác thực cơ chế phân tử của kinh nghiệm y học dân gian; chứng minh sự tương hỗ giữa tác dụng chống oxy hóa màng tế bào gan và tác dụng chống viêm toàn thân của nhóm sesquiterpene lactone.
• Ý nghĩa phương pháp luận: Chuẩn hóa quy trình phân lập kết hợp đánh giá hoạt tính sinh học định hướng đích enzym (Bioassay-guided isolation), có thể chuyển giao áp dụng cho các loài khác thuộc họ Chloranthaceae tại khu vực Đông Nam Á.
• Ý nghĩa thực tiễn: Tạo cơ sở khoa học để thiết lập chuyên luận kiểm nghiệm Dược liệu Sói nhật trong Dược điển Việt Nam, đồng thời cung cấp nguyên liệu tiềm năng cho việc phát triển các chế phẩm hỗ trợ điều trị viêm xương khớp, bảo vệ phục hồi chức năng gan và thuốc kháng virút.

Limitations và Future Research

Luận án thẳng thắn ghi nhận các giới hạn nghiên cứu xuất phát từ điều kiện thực nghiệm:

1. Phạm vi địa lý thu mẫu: Dược liệu chỉ mới được thu thập chủ yếu tại hai vùng sinh thái đại diện là Lâm Đồng (Tây Nguyên) và Vĩnh Phúc (miền Bắc), chưa khảo sát biến thiên hàm lượng hoạt chất theo mùa và theo các tọa độ phân bố khác (Gia Lai, Kon Tum, Lào Cai, Hà Giang).
2. Khảo sát cơ chế phân tử sâu in vivo: Tác dụng chống viêm mới dừng lại ở việc đánh giá các chỉ số sinh hóa - tế bào kinh điển (bạch cầu, protein dịch rỉ, u hạt) mà chưa tiến hành định lượng chi tiết các cytokine tiền viêm chuyên biệt (TNF-$\alpha$, IL-1$\beta$, IL-6, COX-2, iNOS) bằng kỹ thuật ELISA hoặc Real-time PCR.
3. Thử nghiệm đơn chất: Mới chỉ thử nghiệm hoạt tính ức chế HIV-1 protease trên hợp chất đại diện SN2; chưa sàng lọc toàn diện hoạt tính bảo vệ gan và kháng viêm trên từng đơn chất trong số 14 chất phân lập được do giới hạn về lượng mẫu tinh khiết thu hồi.

Chương trình nghiên cứu tiếp nối (Future Research Agenda) được đề xuất theo 5 hướng cụ thể:

• Hướng 1: Nghiên cứu bán tổng hợp hoặc tối ưu hóa cấu trúc từ hợp chất dẫn đường SN2 nhằm gia tăng hoạt tính ức chế protease và cải thiện độ sinh khả dụng.
• Hướng 2: Giải trình tự gen vùng phân loại phân tử (ITS, matK, rbcL) để phân tích phả hệ di truyền chi tiết giữa các quần thể C. japonicus ở Việt Nam với các chủng tại Trung Quốc và Nhật Bản.
• Hướng 3: Ứng dụng công nghệ nano (liposome, phytosome) để bao gói cao chiết giàu sesquiterpenoid nhằm tăng cường khả năng hấp thu và tính đích tại mô gan.
• Hướng 4: Nghiên cứu độc tính bán trường diễn và độc tính mạn tính trên động vật linh trưởng/động vật bậc cao để hoàn thiện hồ sơ tiền lâm sàng.
• Hướng 5: Sàng lọc hoạt tính gây độc tế bào trên các dòng tế bào ung thư người (HeLa, HepG-2, MCF-7, K562) của toàn bộ 14 hợp chất đã phân lập.

Tác động và ảnh hưởng

Công trình của NCS. Đỗ Thị Oanh tạo ra tác động học thuật và kinh tế - xã hội sâu rộng:

• Tác động học thuật: Dự báo đóng góp các trích dẫn giá trị trong các cơ sở dữ liệu Scopus/Web of Science liên quan đến hóa thực vật chi Chloranthus, cung cấp phổ chuẩn NMR/MS của 14 hợp chất phục vụ cộng đồng nghiên cứu hóa hợp chất thiên nhiên toàn cầu.
• Đổi mới ngành công nghiệp Dược phẩm: Cung cấp dữ liệu tiền lâm sàng vững chắc cho các doanh nghiệp dược phẩm trong nước nghiên cứu phát triển các dòng sản phẩm chiết xuất chuẩn hóa (standardized extracts) ứng dụng trong điều trị viêm gan, thoái hóa khớp và suy giảm miễn dịch.
• Bảo tồn tài nguyên và sinh kế: Định hướng quy hoạch vùng trồng, bảo tồn và khai thác bền vững loài C. japonicus tại các tỉnh miền núi phía Bắc và Tây Nguyên, góp phần chuyển dịch cơ cấu kinh tế nông - lâm nghiệp dưới tán rừng.

Đối tượng hưởng lợi

• Nghiên cứu sinh & Nhà khoa học trẻ: Tiếp cận quy trình phương pháp luận chuẩn mực từ hình thái vi học, phân lập sắc ký đến thử nghiệm hoạt tính sinh học đa tầng in vitro/in vivo.
• Các Giáo sư & Chuyên gia Hóa thực vật: Sở hữu bộ dữ liệu phổ $^1\text{H}$-NMR, $^{13}\text{C}$-NMR, DEPT, 2D-NMR có độ phân giải cao của 14 hợp chất từ loài C. japonicus ở Việt Nam.
• Bộ phận Nghiên cứu & Phát triển (R&D) Dược phẩm: Nắm bắt quy trình công nghệ chiết xuất, phân đoạn làm giàu hoạt chất và các bằng chứng dược lý tin cậy để thiết kế công thức thuốc mới.
• Cơ quan Quản lý Dược & Hội đồng Dược điển: Nhận bộ tiêu chí hiển vi, giải phẫu học và chất chuẩn hóa học phục vụ xây dựng tiêu chuẩn chất lượng dược liệu quốc gia.

Câu hỏi chuyên sâu

1. Đóng góp lý thuyết độc đáo nhất của luận án là gì và đã mở rộng lý thuyết nào? Trả lời: Luận án đã mở rộng Lý thuyết Hóa phân loại thực vật (Chemotaxonomy) của họ Chloranthaceae và Lý thuyết ức chế enzym virút, khi lần đầu tiên chứng minh sự tồn tại của hệ thống sesquiterpenoid đa dạng ở mẫu C. japonicus tại Việt Nam và phát hiện hợp chất tinh khiết SN2 có khả năng ức chế trực tiếp enzym HIV-1 protease, xác lập mối liên hệ giữa nhóm lindenane sesquiterpene và đích ức chế enzym virút.

2. Đột phá về phương pháp luận khi so sánh với ít nhất 2 nghiên cứu quốc tế trước đây? Trả lời: So với nghiên cứu của Tag H. et al. (2009) chỉ khảo sát thô dịch chiết lá trên mô hình phù chân chuột đơn thuần, hoặc nghiên cứu của Kwon O. et al. (2006) chỉ giới hạn ở thử nghiệm in vitro trên tế bào bạch cầu, luận án này đã thực hiện một quy trình tích hợp hoàn chỉnh và khép kín: chuẩn hóa giải phẫu thực vật học $\rightarrow$ phân lập cấu trúc 14 hợp chất bằng 1D/2D-NMR 500 MHz $\rightarrow$ thử nghiệm dược lý in vivo đa mô hình (carrageenin, u hạt, paracetamol) $\rightarrow$ kiểm chứng cơ chế in vitro ức chế enzym HIV-1 protease.

3. Phát hiện gây bất ngờ nhất có số liệu thực nghiệm chứng minh là gì? Trả lời: Đó là khả năng bảo vệ mô gan kép của cao chiết Sói nhật: vừa hạ mạnh men gan ALT/AST huyết thanh ($p < 0,001$), vừa ức chế sự tích lũy của peroxy hóa lipid (giảm MDA dịch đồng thể gan, $p < 0,01$) trên mô hình tổn thương gan cấp do paracetamol, song hành với hoạt tính ức chế HIV-1 protease của hợp chất SN2 tương đương chất đối chứng dương acid maslinic.

4. Luận án có cung cấp quy trình tái lập (Replication Protocol) rõ ràng không? Trả lời: Có. Luận án mô tả chi tiết từng bước: tọa độ và thời gian thu hái dược liệu, tỷ lệ dung môi chiết xuất phân đoạn (Hexan, EtOAc, BuOH), thông số kích thước hạt chất hấp phụ sắc ký Silica gel 60, hệ dung môi giải hấp, điều kiện đo phổ NMR (500 MHz, TMS), liều lượng và thể tích dùng trên động vật thực nghiệm ($0,05\text{ ml}$ carrageenin 1%, $6\text{ mg}$ amian, $400 - 500\text{ mg/kg}$ paracetamol).

5. Chương trình nghiên cứu 10 năm tới được phác thảo như thế nào? Trả lời: Lộ trình 10 năm tập trung vào: (1) Sàng lọc độc tính tế bào ung thư của toàn bộ 14 hợp chất; (2) Tối ưu hóa cấu trúc dẫn xuất của hợp chất SN2; (3) Định lượng cytokine qua RT-PCR/ELISA; (4) Thử nghiệm lâm sàng pha I/II trên chế phẩm cao chuẩn hóa điều trị thoái hóa khớp và viêm gan; (5) Xây dựng vùng trồng dược liệu đạt chuẩn GACP-WHO tại Lâm Đồng và Vĩnh Phúc.

Kết luận

Luận án tiến sĩ của NCS. Đỗ Thị Oanh xác lập 6 đóng góp mang tính bước ngoặt:

1. Xác định chuẩn xác tên khoa học và hoàn thiện bộ tiêu chí giải phẫu vi học, đặc điểm bột của loài Chloranthus japonicus Sieb. tại Việt Nam phục vụ tiêu chuẩn hóa Dược điển.
2. Chiết xuất, phân lập và làm sáng tỏ cấu trúc hóa học của 14 hợp chất hữu cơ bằng hệ thống phổ hiện đại 1D/2D-NMR (500 MHz) và ESI-MS.
3. Xác định độc tính cấp đường uống của cao chiết nước phần trên mặt đất và phần rễ, chứng minh độ an toàn cao của dược liệu.
4. Chứng minh thực nghiệm tác dụng chống viêm cấp (giảm thể tích dịch rỉ, ức chế bạch cầu, giảm protein dịch rỉ) và chống viêm mạn (giảm trọng lượng u hạt).
5. Chứng minh tác dụng bảo vệ gan vượt trội (hạ men gan ALT, AST) và ức chế peroxy hóa lipid (hạ MDA gan) trên mô hình ngộ độc paracetamol.
6. Phát hiện hoạt tính ức chế enzym HIV-1 protease mạnh mẽ của hợp chất tinh khiết SN2, tương đương với đối chứng dương acid maslinic.

Công trình không chỉ mở ra 3 hướng nghiên cứu mới về thuốc kháng viêm thoái hóa khớp, thuốc bảo vệ gan chống gốc tự do và thuốc kháng virút nguồn gốc tự nhiên, mà còn tạo ra di sản học thuật bền vững cho nền Dược học Việt Nam trên bản đồ nghiên cứu khoa học quốc tế.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN 1. VỊ TRÍ PHÂN LOẠI, ĐẶC ĐIỂM THỰC VẬT CỦA HỌ HOA SÓI (CHLORANTHACEAE) VÀ CHI CHLORANTHUS SW.1 Vị trí phân loại Họ Hoa sói (Chloranthaceae R.1821) là một họ trong thực vật có hoa. Người đầu tiên đề cập đến họ này là Robert Brown (1821), tác giả đặt tên là Chloranthaceae, thuộc bộ Hồ tiêu (Piperales). Theo quan điểm này có Lindlay (1836), Hutchinson (1973), Cronquist (1981)[48].

Cùng quan điểm này có các hệ thống: Engler (1894), Swamy (1953), A. Các nước lân cận Việt Nam, có một số công trình nghiên cứu về họ Chloranthaceae dưới dạng các bộ thực vật chí. Wu Kuo- Fang (1982), khi nghiên cứu hệ thực vật Trung Quốc, trong công trình “Flora Reipublicae Popularis Sinicae [Fl.]” tác giả đã xếp họ Chloranthaceae thuộc bộ Laurales ; đồng thời cũng chỉ ra họ này ở Trung Quốc gồm 3 chi: Sarcandra, Chloranthus, Hedyosmum. Trong đó, chi Sarcandra có 2 loài, chi Chloranthus có 13 loài và chi Hedyosmum có 1 loài duy nhất [152].

Năm 1992, trong công trình “Flora of Thailand”, Verd court B. cho biết ở Thái lan, thuộc họ này chỉ có 2 chi: Chloranthus, Sarcandra với 4 loài là: C. nervosus, Sarcandra glabra [133]. Năm 1993, trong công trình “Flora of Taiwan” của Liu Tang- Shui cũng đã mô tả và xếp họ Chloranthaceae vào bộ Laurales [103].

Ở Việt Nam, người đầu tiên đề cập đến họ Hoa sói là nhà thực vật Bồ Đào Nha-Loureiro J. Trong công trình Thực vật chí Nam Bộ “Flore 3 Cochinchinensis”, tác giả mới chỉ đề cập đến 1 loài thuộc họ Chloranthaceae, ở Nam Bộ [104]. Tuy nhiên, công trình nghiên cứu phân loại họ Hoa sói (Chloranthaceae) đầu tiên ở nước ta lại là của Leconte, M.H (1914); Chloranthaceae; Flore Générale de l'. Trong công trình này tác giả mới đề cập 1 chi Chloranthus và xây dựng khóa dẫn đến 4 loài [91].

Chloranthus officinalis Blume 2. Chloranthus inconspicuous Sw. Chloranthus brachystachys Blume.( Sarcandra chloranthoides Gardn. Chloranthus japonicus Sieb.

Tất cả các loài này đều ghi nhận có ở Việt Nam [23]. Theo quan điểm của A. Trong đó họ Hoa sói (Chloranthaceae) ở Việt Nam có 3 chi: Chloranthus, Hedyosmum, Sarcandra với tổng số 5-6 loài [2]. Tuy nhiên, vẫn theo A.Takhtajan, trong công trình về Hệ thống phân loại thực có hoa năm 1987 và 1997 ông lại tách Hoa sói (Chloranthaceae) thành một bộ riêng là bộ Hoa sói (Chloranthes).

Quan điểm mới này đã được đa số các nhà thực vật học Việt Nam áp dụng, như Võ Văn Chi (1997) [11]; Nguyễn Tiến Bân (2003). Như vây, vị trí họ Hoa sói (Chloranthaceae) được tóm tắt theo sơ đồ sau: [23], [128] Giới thực vật (Plantae) Ngành Ngọc Lan (Magnoliophyta) Lớp Ngọc Lan (Magnoliopsida) Phân lớp Ngọc Lan (Magnoliidae) Bộ Hoa Sói (Chloranthales) Họ Hoa Sói (Chloranthaceae) Ở Việt Nam, họ Hoa Sói có 3 chi với 5 loài [2], [12], [13], [18], [23] 1. Đặc điểm thực vật của họ Hoa sói (Chloranthaceae), chi Chloranthus Sw. Đặc điểm thực vật họ Hoa sói (Chloranthaceae) + Dạng sống: Cây bụi, nửa bụi (Sarcandra glabra (Thunb.) Nakai) hay thân thảo sống một hoặc nhiều năm (C.) Verdcourt, Hedyosmum 4 orientale Merr.

Thân cây mọc đứng, phân nhánh lưỡng phân, có chia thành các gióng và mấu, có gờ nhỏ chạy dọc thân (C.) Nakai hay nhẵn (C. Một số dạng lá 1. Lá hình xoan rộng (C. Lá hình trứng ngược (Sarcandra glabra (Thunb.

Lá hình bầu dục (C. Lá hình mác thuôn dài (Hedyosmum orientale Merr.) Nakai) hay mọc vòng 4 lá (C.); phiến lá màu xanh, sáng bóng, hình bầu dục (C.) Verdcourt), hình trứng ngược (C.) Nakai), hay mác thuôn dài (Hedyosmum orientale Merr.&Chun); chóp và gốc lá nhọn, mép có răng cưa ở 2/3 phía trên; đầu răng cưa nhọn và có tuyến nhỏ (S.) Nakai), hay 5 nhọn thành gai dài 1 mm (C.) Verdcourt), dài 0,5 mm (C.); gân lông chim, gân chính nổi rõ, gân bên hình cung mờ với 4-8 cặp (C.) Nakai), 16 - 18 cặp (Hedyosmum orientale Merr.&Chun); cuống lá dài tới 2 cm, không có lông, tạo thành bẹ ôm mấu thân (Hedyosmum orientale Merr. + Cụm hoa: (Hình 1.2) Cụm hoa mọc ở đỉnh cành hay nách lá; dạng bông đơn (C.), hoặc kép; số lượng hoa trên cụm hoa thay đổi từ vài hoa (C.) Verdcourt, Hedyosmum orientale Merr.&Chun) đến nhiều hoa (C. Vị trí của cụm hoa [152] 1.

Cụm hoa dạng bông đơn (C. Cụm hoa dạng bông kép (Sarcandra glabra (Thunb. + Hoa: Hoa trần (không có bao hoa), lưỡng tính hoặc đơn tính khác gốc (Hedyosmum orientale Merr.&Chun), không có cuống. Lá bắc hình trứng (C.) Verdcourt) hay hình lòng thuyền (C.

Hoa màu vàng hoặc xanh. Nhị 3, chỉ nhị hợp thành dạng bản chia 3 thùy, thùy giữa mang 2 bao phấn, thùy bên mỗi thùy mang một bao phấn (C. Nhị 1, bao phân ô hẹp dạng chùy 6 (S. Nhị 1 bao phân xếp dạng dải dài 2 mm; hoa cái xếp trong bông; ống đài ở hoa cái có 3 răng hàn liền với bầu, vòi nhụy ngắn, núm nhụy không có cuống, sớm rụng (Hedyosmum orientale Merr.

Bộ nhụy gồm 1 lá noãn tạo thành bầu thượng 1 ô, hình trứng hoặc thuôn, mang 1 lá noãn, gần như không có vòi nhụy, núm nhụy cụt ngang (C. + Quả và hạt: Quả hạch, hình trứng hoặc bầu dục (C. hay hình elip (Hedyosmum orientale Merr.&Chun); màu xanh vàng đến đỏ nâu (C.,) hay đỏ cam tươi, hiếm khi đen (S.) Nakai); đường kính 3 - 6 mm ((C. glabra); vỏ cứng và bóng, một phần đỉnh của lá bắc đính bên chặt được kéo dài ra thành mỏ (Hedyosmum orientale Merr.

Hạt nhỏ, có nội nhũ ((C.), màu vàng hoặc vàng kem (S. - Chi Chloranthus Sw. Chi này có 3 loài: + Chloranthus elatior Link. - Cryphaea erecta Buch.

- Chloranthus erectus (Buch.) Verdcourt, 1985 [CCVN, 1: 355-“(Benth.”], non Sweet (1818, nom, Nud. - Chloranthus officinalis Blume, 1827. Phân bố: Cây mọc rải rác khắp nơi ở Việt Nam, còn có ở Ấn Độ, Trung Quốc, Nhật Bản, Campuchia, Malaixia, Inđônêxia. + Chloranthus japonicus Sieb.

Phân bố: Chủ yếu ở Gia Lai (Mang Yang), Lâm Đồng (Đà Lạt). Ngoài ra còn có ở Trung Quốc, Nhật Bản, Campuchia. + Chloranthus spicatus (Thunb. - Nigrina spicatus Thunb.

- Chloranthus inconspicuus Sw. 7 Phân bố: Cây được trồng nhiều nơi ở Việt Nam. Ngoài ra, còn có ở Trung Quốc, Nhật Bản, Campuchia. - Chi Hedyosmum Sw.

Chi này có 1 loài: + Hedyosmum orientale Merr. Phân bố: Chủ yếu ở Kon Tum (Kon Plông, Mang Cành). Còn có ở Trung Quốc (Quảng Đông), Inđônêxia. - Chi Sarcandra Gardn.

Chi này có 1 loài: + Sarcandra glabra (Thunb. - Bladhia glabra Thunb. - Chloranthus brachystachys Blume, 1829. - Sói láng, Sói nhẵn, Sói rừng.

Phân bố: Chủ yếu ở Lạng Sơn (Đồng Đăng), Hà Tây (Ba Vì), Hà Nội, Hòa Bình, Vĩnh Phúc (Tam Đảo), Ninh Bình, Thừa Thiên Huế, Kon Tum (Đác Glây, Kon Plông), Lâm Đồng (Đà Lạt). Ngoài ra còn có ở Ấn Độ, Trung Quốc, Triều Tiên, Malaixia, Inđônêxia. Đặc điểm thực vật chi Chloranthus Sw. Cây nhỡ hay cỏ sống dai, thơm.

Nhánh nhẵn, mọc đối, có khớp ở các mấu. Lá xếp 2 dãy, có lá kèm; lá kèm hình ngọn giáo, thường hợp với nhau và dính với cuống lá để tạo thành một loại bẹ chìa. [11], [18], Cụm hoa ở ngọn, dạng bông; hoa lưỡng tính, không cuống, có lá bắc ở gốc. Không có bao hoa.

Nhị 3 có chỉ nhị dày hợp thành bản dày và chẻ ba, bao phấn giữa có 2 ô và 4 túi phấn, các cái bên có 1 ô và 2 túi phấn. Bầu hình nón có đầu nhụy cụt. Quả dạng quả hạch gần hình cầu hay quả nạc dạng quả lê. Hạt 1, phôi nhỏ trong phôi nhũ giàu.

Chi Chloranthus trên thế giới có 17 loài, ở Trung Quốc có 13 loài, và ở Việt Nam hiện đã biết 3 loài: C. THÀNH PHẦN HOÁ HỌC CỦA CHI CHLORANTHUS SW. Chi Chloranthus Sw. đã được các nhà khoa học trên thế giới nghiên cứu khá kỹ về thành phần hóa học.

Từ tổng quan các tài liệu thu thập được, cho thấy thành phần hóa học chính đã phân lập được từ các loài trong chi này là terpenoid (sesquiterpen, diterpen…), flavonoid, sterol, coumarin, acid hữu cơ và amid…[23], [26], [90], [92] 8 1. THÀNH PHẦN HÓA HỌC CỦA CÁC LOÀI TRONG CHI CHLORANTHUS SW. Nhóm chất terpenoid + Sesquiterpen Bảng 1.1: Các eudesman sesquiterpen Đánh STT Tên chất Loài Bộ phận TLTK số 1 1 atractylenolid II C. henryi [150] 4 4 hydroxyeudesma-7,11-dien- Lá, thân 1,6-dion 8,12-epoxy-1- 5 5 methoxyeudesma-4,7,11- Lá, thân trien-6-on 9-eydroxyeudesma- 6 7 C.

multistachys Toàn cây [182] 4(14),7(11)-dien-12,8a-olid 7 12 atractylenolid III C. henryi Toàn cây [137] C. serratus Toàn cây [178] C. elatior Toàn cây [135] C.

spicatus Rễ [153] 1,4-dihydroxyeudesm- 9 15 C. spicatus TMĐ 7(11)-en-12,8-olid [134] 1,4-dihydroxyeudesm- 10 16 C. spicatus Rễ en-12,8-olid 9 4-hydroxyeudesm-7(11)- 12 18 C. spicatus Rễ en-12,8-olid 4,8-dihydroxyeudesm- 13 19 C.

spicatus Rễ 7(11)-en-12,8-olid C. elatior Toàn cây [135] 4-hydroxy-8- 14 20 methoxyeudesm-7(11)-en- C. spicatus Rễ [153] 12,8-olid 15 21 serralacton A C. serratus Toàn cây [47] 16 22 serralacton B C.

serratus Toàn cây [134] 17 23 serralacton C C. serratus Toàn cây 18 24 serralacton D C. serratus Toàn cây 19 25 chlospicat A C. spicatus TMĐ [134] 22 28 oplodiol C.

spicatus TMĐ 23 34 shizukafuranol C. multistachys Toàn cây [98] hydroxyatractylenolid III C. sessilifolius Toàn cây [138] 25 36 multislacton A C. multistachys Toàn cây [98] 27 38 multistalacton B C.

multistachys Toàn cây 28 39 multistalacton C C. multistachys Toàn cây 29 40 codonolacton C. anhuiensis Rễ [161] 30 41 lasianthuslacton A C. sessilifolius Toàn cây [138] C.

serratus Toàn cây [178] 31 42 chlomultin A C. multistachys Toàn cây [182] 32 43 chlomultin B C. multistachys Toàn cây C. henryi Toàn cây [137] 10 33 44 zedoarofuran C.

multistachys Toàn cây [182] C. henryi Rễ [92] 34 45 curcolonol C. multistachys Toàn cây [170], [182] C.anhuiensis Rễ [161] 35 46 chloranten B C. serratus Toàn cây [175] 36 47 chloranten C C.

serratus Toàn cây C. multistachys Toàn cây [182] 37 48 chloranten D C. serratus Toàn cây [175] C. multistachys Toàn cây [170] 38 49 chloranten G C.

serratus Toàn cây [182] 1-hydroxy-8,12- 39 50 epoxyeudesma-4,7,11-trien- C. henryi [146] 6,9-dion 1-hydroxy-8,12- 40 51 epoxyeudesma-4,7,11-trien- C. henryi Rễ [55] 3,6-dion 41 52 curcolon C. henryi Rễ 42 53 eudesm-4(15)-en-7,11-diol C.

henryi Lá , thân en-12-oic acid 11,12,13- [150] 44 55 trihydroxyeudesma-4(15),8- C. henryi Lá , thân dien-9-on 45 56 acolamon C. serratus Rễ [70] 46 57 7-hydroxyneoacolamon C. serratus Rễ 47 58 neoacolamon C.

serratus Rễ 48 59 anhuienosid A C. anhuiensis Rễ [161] hydroxyatractylenolid III 50 61 chlorantholid A C. elatior Toàn cây [135] 11 51 62 chlorantholid B C. henryi Toàn cây 4(15),7(11)-dien-12,8-olid 6-hydroxyeudesma- 59 74 4(15),7(11),8(9)-trien-12,8- C.

henryi Toàn cây [137] olid 8,12-epoxy-1- 60 75 hydroxyeudesma- C. henryi Toàn cây 4(15),7,11-trien-6-on 61 76 chloranthon A C. elatior TMĐ 62 77 chloranthon B C. elatior TMĐ 63 78 chloranthon C C.

elatior TMĐ [99] 64 79 chloranthon D C. elatior TMĐ (1R,4R,5R,8S,10R)-1- 65 80 hydroxy-4-methoxy- C. elatior eudesm-7(11)-en-12,8-olid 1αH,5βH,6αH,7αH- 66 81 4β,10β,15- C. elatior dihydroxymaalian 68 83 isogermafurenolid C.

spicatus Hoa trien-12- olid [129] 7α-hydroxyeudesm-4-en-6- 70 85 C. spicatus on 12 Bảng 1.2: Các lindenan sesquiterpen Đánh STT Tên chất Loài Bộ phận TLTK số Monosesquiterpen 71 87 9-hydroxyheterogorgiolid C. fortunei Toàn cây [179] 77 95 shizukanolid C.henryi Rễ [92] 80 99 shizukanolid F C. serratus Rễ [75] 81 100 shizukanolid G C.