Luận văn thạc sĩ hay nghiên cứu một số đăc điểm sinh thái và kỹ thuật gây trồng thảo quả amomum aromaticum roxb ở một số tỉnh miền núi phía bắc làm cơ sở đề xuất kỹ thuật trồng và phát triển mở rộng

Nghiên cứu đặc điểm sinh thái và kỹ thuật trồng thảo quả amomum aromaticum roxb tại miền núi phía Bắc, đề xuất phương pháp phát triển hiệu quả.

• Tác giả: Lê Văn Thành
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Huy Sơn
• Trường học: Trường đại học lâm nghiệp
• Chuyên ngành: Lâm học
• Đề tài: Nghiên cứu một số đặc điểm sinh thái và kỹ thuật gây trồng thảo quả (Amomum aromaticum Roxb.) ở một số tỉnh miền núi phía Bắc làm cơ sở đề xuất kỹ thuật trồng và phát triển mở rộng
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sỹ khoa học lâm nghiệp
• Năm xuất bản: 2006
• Địa điểm: Hà Tây

Mục lục chi tiết

• 1. Chương 1: TỔNG QUAN VỀ ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU
• 1.1. Những nghiên cứu về giá trị và cộng đồng của Thảo quả
• 2. Chương 2: MỤC TIÊU, GIỚI HẠN, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Mục tiêu nghiên cứu
• 2.2. Mục tiêu chung

Tóm tắt

I. Tổng quan về thảo quả Amomum aromaticum tại miền núi phía Bắc

Thảo quả Amomum aromaticum Roxb. là một loại cây dược liệu quý, thuộc họ Gừng (Zingiberaceae). Loại cây này chủ yếu phát triển ở các vùng núi cao phía Bắc Việt Nam, như Lào Cai, Hà Giang và Lai Châu. Đặc điểm sinh thái của thảo quả rất đa dạng, bao gồm điều kiện khí hậu, đất đai và độ cao. Nghiên cứu về thảo quả không chỉ giúp hiểu rõ hơn về giá trị dinh dưỡng mà còn mở ra cơ hội phát triển kinh tế cho người dân địa phương.

1.1. Đặc điểm sinh thái của thảo quả Amomum aromaticum

Thảo quả thích nghi tốt với điều kiện khí hậu ẩm ướt, nhiệt độ trung bình từ 15-20°C và lượng mưa trên 2000mm/năm. Cây thường mọc ở độ cao từ 700-1200m, trên đất cát pha, giữ ẩm tốt và thoát nước. Đặc điểm này giúp thảo quả phát triển mạnh mẽ và cho năng suất cao.

1.2. Giá trị dinh dưỡng và ứng dụng của thảo quả

Thảo quả chứa nhiều tinh dầu quý, có tác dụng chữa bệnh như đau bụng, viêm họng và các bệnh về tiêu hóa. Ngoài ra, thảo quả còn được sử dụng trong ẩm thực, làm gia vị cho nhiều món ăn, tăng thêm hương vị và giá trị dinh dưỡng.

II. Thách thức trong việc trồng thảo quả Amomum aromaticum

Mặc dù thảo quả có giá trị kinh tế cao, nhưng việc trồng loại cây này vẫn gặp nhiều thách thức. Các yếu tố như biến đổi khí hậu, sâu bệnh và thiếu kiến thức về kỹ thuật trồng trọt là những vấn đề chính. Điều này ảnh hưởng đến năng suất và chất lượng sản phẩm.

2.1. Biến đổi khí hậu và ảnh hưởng đến thảo quả

Biến đổi khí hậu gây ra sự thay đổi về nhiệt độ và lượng mưa, ảnh hưởng trực tiếp đến sự sinh trưởng của thảo quả. Nhiều vùng trồng thảo quả đã ghi nhận sự giảm năng suất do thời tiết bất thường.

2.2. Sâu bệnh và biện pháp phòng trừ

Sâu bệnh là một trong những thách thức lớn trong việc trồng thảo quả. Các loại sâu như sâu đục thân và bệnh nấm có thể gây hại nghiêm trọng. Việc áp dụng biện pháp phòng trừ sinh học và hóa học là cần thiết để bảo vệ cây trồng.

III. Phương pháp trồng thảo quả Amomum aromaticum hiệu quả

Để đạt được năng suất cao, việc áp dụng các phương pháp trồng thảo quả hợp lý là rất quan trọng. Các kỹ thuật như chọn giống, chăm sóc và thu hoạch cần được thực hiện đúng cách.

3.1. Kỹ thuật chọn giống thảo quả

Chọn giống thảo quả chất lượng cao là bước đầu tiên quan trọng. Giống tốt sẽ giúp cây phát triển mạnh mẽ và cho năng suất cao hơn. Nên chọn những giống đã được kiểm nghiệm và có khả năng chống chịu sâu bệnh.

3.2. Chăm sóc và bảo quản thảo quả

Chăm sóc thảo quả bao gồm việc tưới nước, bón phân và kiểm soát sâu bệnh. Cần đảm bảo cây được cung cấp đủ nước và dinh dưỡng để phát triển tốt. Bảo quản sau thu hoạch cũng rất quan trọng để giữ được chất lượng sản phẩm.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu về thảo quả

Nghiên cứu về thảo quả Amomum aromaticum đã mang lại nhiều kết quả tích cực. Việc áp dụng các kỹ thuật trồng trọt mới đã giúp nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm, đồng thời tạo ra nguồn thu nhập ổn định cho người dân.

4.1. Kết quả nghiên cứu về năng suất thảo quả

Các nghiên cứu cho thấy năng suất thảo quả có thể đạt từ 30-50 triệu đồng/ha/năm. Điều này đã khẳng định giá trị kinh tế của thảo quả trong việc phát triển nông nghiệp miền núi.

4.2. Ứng dụng thảo quả trong đời sống

Thảo quả không chỉ được sử dụng trong ẩm thực mà còn trong y học cổ truyền. Việc phát triển sản phẩm từ thảo quả như tinh dầu, gia vị đã mở ra nhiều cơ hội mới cho người dân.

V. Kết luận và triển vọng tương lai của thảo quả Amomum aromaticum

Thảo quả Amomum aromaticum có tiềm năng lớn trong phát triển kinh tế và bảo tồn nguồn tài nguyên thiên nhiên. Việc nghiên cứu và phát triển bền vững sẽ giúp nâng cao giá trị của loại cây này trong tương lai.

5.1. Tương lai phát triển thảo quả

Với sự quan tâm của chính phủ và các tổ chức, thảo quả có thể trở thành một trong những cây trồng chủ lực tại miền núi phía Bắc. Cần có các chính sách hỗ trợ và khuyến khích người dân trồng thảo quả.

5.2. Bảo tồn và phát triển bền vững

Bảo tồn nguồn gen và phát triển bền vững là rất quan trọng để đảm bảo sự phát triển lâu dài của thảo quả. Cần có các chương trình nghiên cứu và phát triển để nâng cao chất lượng và năng suất cây trồng.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Bé GI¸O DôC Vµ §µO T¹O Bé N¤NG NGHIÖP Vµ ptNT Tr¦êng ®¹i häc l©m nghiÖp Lª V¨n Thµnh NGHI£N CøU mét sè ®Æc ®iÓm sinh th¸i vµ kü thuËt g©y trång th¶o qu¶ (Amomum aromaticum Roxb.) ë MéT Sè tØnh miÒn nói phÝa b¾c LµM C¥ Së §Ò XUÊT Kü THUËT trång Vµ PH¸T TRIÓN Më RéNG Chuyªn ngµnh: L©m häc M· sè: 60.60 LuËn v¨n th¹c sü khoa häc l©m nghiÖp Ng­êi h­íng dÉn khoa häc: TS. NguyÔn Huy S¬n Hµ T©y, 2006 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 1 §Æt vÊn ®Ò Th¶o qu¶ (Amomum aromaticum Roxb.) thuéc hä Gõng (Zingiberaceace) lµ loµi c©y l©m s¶n ngoµi gç ph©n bè tù nhiªn ë vïng nói cao cã khÝ hËu nhiÖt ®íi Èm vµ cËn nhiÖt ®íi, thÝch hîp víi c¸c lo¹i ®Êt cßn tÝnh chÊt ®Êt rõng, lµ c©y chÞu bãng víi ®é tµn che tõ 0,3-0,7. Th¶o qu¶ ®­îc g©y trång chñ yÕu ë c¸c tØnh miÒn Nam Trung Quèc, phÝa B¾c Lµo vµ c¸c tØnh miÒn nói phÝa B¾c n­íc ta nh­ Lµo Cai, Hµ Giang, Lai Ch©u. H¹t Th¶o qu¶ cã hµm l­îng tinh dÇu tõ 1-1,5% mµu vµng nh¹t, mïi th¬m, nãng cay dïng lµm gia vÞ thùc phÈm.

§Æc biÖt Th¶o qu¶ lµ mét lo¹i d­îc liÖu dïng lµm thuèc ®Ó ch÷a trÞ bÖnh ®au ngùc, ®au bông, ®Çy tr­íng, Øa ch¶y, l¸ch to vµ trÞ c¶ bÖnh sèt rÐt,… V× vËy, Th¶o qu¶ lµ loµi c©y l©m s¶n ngoµi gç kh«ng nh÷ng chØ cã gi¸ trÞ tiªu dïng trong n­íc mµ cßn cã gi¸ trÞ xuÊt khÈu cao. ë n­íc ta, nh÷ng n¨m gÇn ®©y gi¸ Th¶o qu¶ trung b×nh kho¶ng tõ 40.000 ®/kg kh«, ®Õn mïa thu ho¹ch t­ th­¬ng ®Õn tËn hé gia ®×nh thu mua nªn nh×n chung Th¶o qu¶ dÔ b¸n vµ mang l¹i nguån thu lín cho nhiÒu hé gia ®×nh nh­ hé «ng Qu¶n Gia M«, x· Chung LÌng Hå, huyÖn B¸t X¸t, tØnh Lµo Cai trång ®­îc 5,0 ha hµng n¨m cho thu nhËp tõ 30-50 triÖu ®ång. Hé «ng Thµo A Khoa th«n XÐo Mý Tû, x· T¶ Van, huyÖn Sa Pa, tØnh Lµo Cai trång ®­îc 6,0 ha hµng n¨m cho thu nhËp tõ 40-60 triÖu ®ång. Riªng n¨m 2001 gi¸ t¨ng tíi 150.000 ®/kg kh«, nhiÒu hé gia ®×nh ë huyÖn Sa Pa, B¸t S¸t, V¨n Bµn cña tØnh Lµo Cai thu ®­îc 60-70 triÖu ®ång, thËm chÝ cã hé gia ®×nh thu ®­îc trªn 100 triÖu ®ång tõ Th¶o qu¶ trong n¨m nµy ®iÓn h×nh cã gia ®×nh «ng P¸o ë B¶n NËm Kh©m x· NËm Chµy, hé «ng Ly ë Th«n NËm Chµy x· NËm Chµy huyÖn V¨n Bµn.

Qua c¸c b¸o c¸o b»ng v¨n b¶n cña chÝnh quyÒn vµ c¸c c¬ quan qu¶n lý cho thÊy viÖc ph¸t triÓn g©y trång Th¶o qu¶ ®· vµ ®ang gãp phÇn LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 2 ph¸t triÓn kinh tÕ x· héi, xo¸ ®ãi gi¶m nghÌo nªn nhiÒu ®Þa ph­¬ng ®· coi c©y Th¶o qu¶ lµ c©y trång chÝnh thay thÕ c©y Thuèc PhiÖn ë vïng cao. V× Th¶o qu¶ cã gi¸ trÞ kinh tÕ cao nh­ vËy nªn diÖn tÝch trång loµi c©y nµy trong nh÷ng n¨m qua t¨ng rÊt nhanh, nh­ng chñ yÕu lµ tù ph¸t, nªn kü thuËt trång rÊt kh¸c nhau, bªn c¹nh nh÷ng diÖn tÝch cã n¨ng suÊt t­¬ng ®èi cao, cßn tån t¹i nhiÒu diÖn tÝch cho n¨ng suÊt thÊp. Tuy mét sè ®Þa ph­¬ng ®· cã h­íng dÉn kü thuËt g©y trång nh­ng do ch­a cã c¬ së khoa häc dùa trªn nh÷ng c«ng tr×nh nghiªn cøu c¬ b¶n nªn ®©y míi chØ lµ b¶n h­íng dÉn kü thuËt t¹m thêi, dùa vµo kinh nghiÖm vµ mang tÝnh ®Þa ph­¬ng. H¬n n÷a, nhiÒu hé gia ®×nh do kh«ng hiÓu ®Æc tÝnh sinh th¸i cña c©y Th¶o qu¶ ®· tù ®éng më t¸n rõng dÉn ®Õn lµm suy gi¶m vèn rõng, gi¶m chøc n¨ng phßng hé vµ n¨ng suÊt Th¶o qu¶.

V× vËy, ®Ó cã thÓ trång c©y Th¶o qu¶ cho n¨ng suÊt vµ chÊt l­îng cao, phï hîp víi ®iÒu kiÖn tù nhiªn n¬i trång, ®¸p øng nhu cÇu tiªu dïng trong n­íc vµ xuÊt khÈu cÇn thiÕt ph¶i thùc hiÖn ®Ò tµi "Nghiªn cøu mét sè ®Æc ®iÓm sinh th¸i vµ kü thuËt g©y trång Th¶o qu¶ (Amomum aromaticum Roxb.) ë mét sè tØnh miÒn nói phÝa B¾c lµm c¬ së ®Ò xuÊt kü thuËt trång vµ ph¸t triÓn më réng" B¶n luËn v¨n nµy ®­îc hoµn chØnh trªn c¬ së kÕt qu¶ nghiªn cøu cña ®Ò tµi cÊp Bé "X©y dùng h­íng dÉn kü thuËt trång Th¶o qu¶ (Amomum aromaticum Roxb.) ë c¸c tØnh miÒn nói phÝa B¾c" giai ®o¹n 2004-2005 do chÝnh t¸c gi¶ lµm chñ nhiÖm ®Ò tµi. LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 3 Ch­¬ng 1 Tæng quan vÊn ®Ò nghiªn cøu 1. Nh÷ng nghiªn cøu vÒ gi¸ trÞ vµ c«ng dông cña Th¶o qu¶ Th¶o qu¶ lµ c©y l©m s¶n ngoµi gç, ph©n bè tù nhiªn hÑp, trªn vïng nói cao ë mét sè tØnh cña miÒn Nam Trung Quèc vµ phÝa B¾c n­íc Lµo. Cho ®Õn nay nh×n chung c¸c c«ng tr×nh nghiªn cøu chñ yÕu tËp trung ®Ò cËp ®Õn gi¸ trÞ vµ c«ng dông cña Th¶o qu¶ cßn kü thuËt g©y trång ®­îc ®Ò cËp rÊt s¬ l­îc.

ë Trung Quèc Th¶o qu¶ ®­îc sö dông c¸ch ®©y hµng tr¨m n¨m, nh­ng viÖc nghiªn cøu vÒ loµi c©y nµy ch­a nhiÒu. KÕt qu¶ nghiªn cøu c©y Th¶o qu¶ ban ®Çu ®­îc tr×nh bµy trong cuèn s¸ch vÒ c«ng dông vµ gi¸ trÞ cña mét sè loµi c©y d­îc liÖu do c¸c nhµ Y häc Trung Quèc biªn so¹n ®­îc xuÊt b¶n vµo ®Çu thÕ kû 19 (dÉn theo Th©n V¨n C¶nh, 2001) [20], c«ng tr×nh nµy míi b­íc ®Çu ®Ò cËp ®Õn c©y Th¶o qu¶ tuy cßn s¬ l­îc vµ ng¾n gän nh­ng ®· chØ ra c«ng dông cña Th¶o qu¶ trong ch÷a trÞ mét sè bÖnh nh­: ®au bông, Øa ch¶y, gi¶i c¶m, ch÷a ho, viªm lîi,… TiÒn TÝn Trung n¨m 1996 [43] nhµ nghiªn cøu vÒ c©y thuèc d©n téc lµm viÖc t¹i ViÖn VÖ sinh dÞch tÕ c«ng céng Trung Quèc ®· xuÊt b¶n Ên phÈm “B¶n th¶o bøc tranh mµu Trung Quèc” trong ®ã còng ®Ò cËp ®Õn gi¸ trÞ vµ c«ng dông cña Th¶o qu¶. Trong qu¸ tr×nh nghiªn cøu vÒ l©m s¶n nhiÖt ®íi J. de Beer (1992) [41] chuyªn gia l©m s¶n ngoµi gç cña Fao, L.J Lemmens (1999) [39] ®· cho thÊy gi¸ trÞ to lín cña th¶o qu¶ trong viÖc t¨ng thu nhËp, xo¸ ®ãi gi¶m nghÌo cho ng­êi d©n sinh sèng ë vïng nói cao.

Nh÷ng nghiªn cøu vÒ h×nh th¸i, sinh th¸i vµ kü thuËt g©y trång ViÖc g©y trång Th¶o qu¶ còng gièng nh­ g©y trång nhiÒu loµi c©y kh¸c, kÕt qu¶ trång th­êng phô thuéc vµo nhiÒu nh©n tè nh­: gièng trång, mËt ®é LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 4 trång, ph­¬ng ph¸p vµ ph­¬ng thøc trång,… ®Æc biÖt lµ ®Æc tÝnh sinh th¸i cña c©y trång, chÝnh v× vËy viÖc nghiªn cøu ®Æc ®iÓm sinh th¸i vµ h×nh th¸i c©y Th¶o qu¶ ®· ®­îc mét sè nhµ nghiªn cøu c©y thuèc t¹i V©n Nam – Trung Quèc n¨m 1968 [20], TiÒn TÝn Trung (1996) [43] quan t©m nghiªn cøu vµ m« t¶ mét sè ®Æc ®iÓm h×nh th¸i, sinh th¸i cña Th¶o qu¶ gióp ng­êi trång rõng x¸c ®Þnh ®iÒu kiÖn g©y trång cho n¨ng suÊt vµ chÊt l­îng cao. C¸c t¸c gi¶ ®· cho biÕt vïng ph©n bè vµ s¶n xuÊt chñ yÕu ë Trung Quèc lµ c¸c huyÖn T©y Trï, M· Quan, V¨n S¬n, B×nh Biªn, M· LËt Ba tØnh V©n Nam, huyÖn TÜnh T©y, §øc B¶o, Lôc Biªn, L¨ng L¹c tØnh Qu¶ng T©y vµ huyÖn La MiÕn tØnh Quý Ch©u. VÒ h×nh th¸i, Th¶o qu¶ lµ lo¹i c©y th©n th¶o, sèng l©u n¨m, mäc bôi hay côm, cao kho¶ng 2-2,5m. Th©n gèc n»m ngang, to mËp cã nhiÒu m¾t, ®­êng kÝnh kho¶ng 2,7cm.

C©y h×nh trô trßn, ®øng th¼ng hoÆc h¬i n»m nghiªng. L¸ mäc so le cã cuèng ng¾n hoÆc kh«ng cã cuèng. L¸ h×nh bÇu dôc dµi, dµi kho¶ng 60 cm, réng kho¶ng 20 cm, ®u«i l¸ nhän, mÐp l¸ nguyªn. Côm hoa d¹ng b«ng mäc tõ gèc dµi kho¶ng 13cm.

Qu¶ mäc thµnh chïm, qu¶ h×nh trøng dµi kho¶ng 2,7-5cm ®­êng kÝnh kho¶ng 2,7cm, qu¶ chÝn mµu ®á sÉm, tõng qu¶ riªng cã cuèng dµi 2-5,7mm. Thêi gian ra hoa tõ th¸ng 5-6 qu¶ chÝn vµo th¸ng 9-10. VÒ sinh th¸i, Th¶o qu¶ lµ c©y chÞu bãng ®é tµn che kho¶ng 0,4. ­a khÝ hËu «n hoµ r©m m¸t, cã thÓ chÞu ®ùng ®­îc b¨ng tuyÕt trong thêi gian ng¾n cña mïa ®«ng.

Sinh tr­ëng tèt trªn nói cao c¸ch mÆt biÓn 700-1200m. C©y thÝch nghi nhÊt ë ®Êt c¸t pha, giµu mïn, tho¸t n­íc tèt, mµu mì vµ Èm. VÒ biÖn ph¸p g©y trång vµ ph¸t triÓn Th¶o qu¶ c¸c t¸c gi¶ chØ ®Ò cËp mét c¸ch ng¾n gän vµ s¬ l­îc nh­: kü thuËt nh©n gièng, ch­a ®­a ra ph­¬ng ph¸p t¹o gièng b»ng h¹t mµ chØ sö dông ph­¬ng ph¸p nh©n gièng b»ng hom gèc cã chåi, hom gèc cã tuæi kho¶ng 12 th¸ng tuæi, ®­îc ®¸nh ë nh÷ng bôi ®· cho hoa kÕt qu¶, cã kÌm mét ®o¹n th©n ngÇm dµi 7-10cm, phÇn th©n khÝ sinh chØ ®Ó mét ®o¹n dµi 33-50cm. Thêi vô trång tr­íc vµ sau tiÕt xu©n ph©n, ch­a ®­a ra mËt ®é trång thÝch hîp.

VÒ ch¨m sãc, míi chØ ®­a ra LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 5 biÖn ph¸p ch¨m sãc cña n¨m thø nhÊt, thêi gian ch¨m sãc th¸ng 4, 6, 8. Kü thuËt ch¨m sãc gåm: lµm cá vun xíi ®Êt vµ bãn ph©n gµ trén lÉn víi tro bÕp, bãn vµo xung quanh bôi Th¶o qu¶ vµ bãn vµo ®Çu mïa h¹. BiÖn ph¸p thu ho¹ch vµ s¬ chÕ b¶o qu¶n còng ®­îc giíi thiÖu mét c¸ch ng¾n gän.J Lemmens ®· c«ng bè mét sè ®Æc ®iÓm sinh vËt häc, sinh th¸i häc vµ ph©n bè cña Th¶o qu¶ trong cuèn “Tµi nguyªn thùc vËt §«ng Nam ¸”. Trong c«ng tr×nh nµy c¸c t¸c gi¶ còng chØ ®Ò cËp ng¾n gän vÒ kü thuËt nh©n gièng, c¸ch trång, ch¨m sãc, b¶o vÖ, thu h¸i, chÕ biÕn, t×nh h×nh s¶n xuÊt vµ tiªu thô Th¶o qu¶ trªn thÕ giíi.

Nh÷ng nghiªn cøu vÒ gi¸ trÞ vµ c«ng dông cña Th¶o qu¶ ë n­íc ta Th¶o qu¶ ®­îc ng­êi d©n c¸c vïng nói cao phÝa B¾c nh­ Lµo Cai, Hµ Giang, Lai Ch©u sö dông tõ rÊt l©u. Trong thêi kú Ph¸p thuéc, ng­êi Ph¸p ®· tiÕn hµnh nghiªn cøu vÒ tµi nguyªn thùc vËt ë §«ng D­¬ng, ®Æc biÖt lµ c¸c loµi thùc vËt cã gi¸ trÞ ®­îc ng­êi b¶n xø sö dông, trong ®ã c«ng tr×nh “Thùc vËt chÝ ®¹i c­¬ng §«ng D­¬ng” cña Lecomte (1907-1951) [38] ®­îc coi lµ c«ng tr×nh ®Çu tiªn ë n­íc ta cã ®Ò cËp ®Õn gi¸ trÞ vµ c«ng dông cña c©y Th¶o qu¶. Nghiªn cøu vÒ thµnh phÇn ho¸ häc vµ c«ng dông cña Th¶o qu¶ ë n­íc ta cho ®Õn nay ®iÓn h×nh cã c¸c c«ng tr×nh cña §ç TÊt Lîi (1957) [11], NguyÔn Xu©n Dòng vµ céng sù (1989), Vâ V¨n Chi (1999) [4] cho thÊy tinh dÇu Th¶o qu¶ cã c¸c thµnh phÇn chñ yÕu: 1-8 cineol chiÕm 30,61%, Trans-2 undecanal chiÕm 17,33%, Citral B (geranial) chiÕm 10,57% vµ Terpineol chiÕm 4,34%. VÒ c«ng dông: Th¶o qu¶ ®­îc dïng lµm gia vÞ ¨n liÒn víi thÞt c¸, còng ®­îc dïng ®Ó thªm vµo mét sè b¸nh kÑo.