Luận văn thạc sĩ: Nghiên cứu đặc điểm lâm học của trạng thái rừng IIA và IIB tại Bà Rịa - Vũng Tàu

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu hay nghiên cứu đặc điểm lâm học của trạng thái rừng iia và iib thuộc rừng kín thường xanh hơi ẩm, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên nhân, đề xuất

• Tác giả: Lê Trung Kiên
• Người hướng dẫn: Pgs. Nguyễn Văn Thêm
• Trường học: Trường Đại Học Lâm Nghiệp
• Chuyên ngành: Lâm Học
• Đề tài: Nghiên Cứu Đặc Điểm Lâm Học Của Trạng Thái Rừng IIA Và IIB Thuộc Rừng Kín Thường Xanh Hơi Ẩm Nhiệt Đới Tại Ban QL RPH Tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sỹ
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Đồng Nai

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• CẢM TẠ
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN
• 1.1. Phạm vi nghiên cứu trong lâm học
• 1.2. Phương pháp phân tích quần xã thực vật
• 1.2.1. Phân tích kết cấu loài cây gỗ
• NHỮNG CHỮ VIẾT TẮT
• DANH SÁCH CÁC BẢNG
• DANH SÁCH CÁC HÌNH
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về nghiên cứu đặc điểm lâm học rừng IIA và IIB

Nghiên cứu đặc điểm lâm học của rừng IIA và IIB tại Bà Rịa - Vũng Tàu là một chủ đề quan trọng trong lĩnh vực lâm nghiệp. Rừng kín thường xanh hơi ẩm nhiệt đới tại khu vực này không chỉ là nguồn tài nguyên thiên nhiên phong phú mà còn đóng vai trò quan trọng trong việc bảo vệ môi trường và phát triển kinh tế. Việc hiểu rõ về các đặc điểm lâm học của hai trạng thái rừng này sẽ giúp xây dựng các biện pháp quản lý rừng hiệu quả.

1.1. Đặc điểm sinh thái của rừng IIA và IIB

Rừng IIA và IIB có những đặc điểm sinh thái riêng biệt, ảnh hưởng đến sự phát triển của các loài cây gỗ. Rừng IIA thường có độ che phủ cao hơn và đa dạng loài phong phú hơn so với rừng IIB.

1.2. Vai trò của rừng IIA và IIB trong hệ sinh thái

Rừng IIA và IIB đóng vai trò quan trọng trong việc duy trì đa dạng sinh học và bảo vệ môi trường sống. Chúng cung cấp nơi cư trú cho nhiều loài động thực vật và góp phần vào chu trình sinh thái.

II. Vấn đề và thách thức trong quản lý rừng IIA và IIB

Quản lý rừng IIA và IIB tại Bà Rịa - Vũng Tàu đang đối mặt với nhiều thách thức. Việc khai thác gỗ trái phép, biến đổi khí hậu và sự phát triển đô thị đang đe dọa đến sự tồn tại của các trạng thái rừng này. Cần có những biện pháp bảo tồn và phục hồi hiệu quả để đảm bảo sự phát triển bền vững.

2.1. Tác động của khai thác gỗ đến rừng IIA và IIB

Khai thác gỗ trái phép đã làm giảm đáng kể diện tích và chất lượng của rừng IIA và IIB. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến đa dạng sinh học mà còn làm suy giảm khả năng phục hồi của rừng.

2.2. Biến đổi khí hậu và ảnh hưởng đến rừng

Biến đổi khí hậu đang gây ra những thay đổi lớn trong điều kiện khí hậu tại Bà Rịa - Vũng Tàu, ảnh hưởng đến sự phát triển và sinh trưởng của các loài cây trong rừng IIA và IIB.

III. Phương pháp nghiên cứu đặc điểm lâm học rừng IIA và IIB

Để nghiên cứu đặc điểm lâm học của rừng IIA và IIB, các phương pháp phân tích quần xã thực vật đã được áp dụng. Việc thu thập dữ liệu từ các ô mẫu tiêu chuẩn giúp xác định cấu trúc loài cây gỗ và tình trạng tái sinh của rừng.

3.1. Phương pháp thu thập số liệu

Số liệu được thu thập từ 6 ô tiêu chuẩn với kích thước 0,20 ha và 30 ô dạng bản với kích thước 16 m2. Phương pháp này giúp đảm bảo tính chính xác và độ tin cậy của kết quả nghiên cứu.

3.2. Phân tích cấu trúc quần thụ

Phân tích cấu trúc quần thụ giúp xác định sự phân bố của các loài cây gỗ trong rừng IIA và IIB. Chỉ số giá trị quan trọng (IVI%) được sử dụng để đánh giá vai trò của từng loài trong quần xã thực vật.

IV. Kết quả nghiên cứu đặc điểm lâm học rừng IIA và IIB

Kết quả nghiên cứu cho thấy tổng số loài cây gỗ trong hai trạng thái rừng này là 52 loài thuộc 43 chi và 29 họ. Sự khác biệt về số lượng loài và họ giữa rừng IIA và IIB cho thấy sự đa dạng sinh học phong phú của khu vực này.

4.1. Đặc điểm loài cây gỗ trong rừng IIA

Rừng IIA có 51 loài thuộc 32 họ, cho thấy sự phong phú về loài và khả năng phục hồi tốt hơn so với rừng IIB. Điều này có thể liên quan đến điều kiện sinh thái thuận lợi hơn.

4.2. Đặc điểm loài cây gỗ trong rừng IIB

Rừng IIB có 49 loài thuộc 27 họ, mặc dù số lượng loài ít hơn nhưng vẫn duy trì được sự đa dạng sinh học cần thiết cho hệ sinh thái.

V. Ứng dụng thực tiễn từ nghiên cứu đặc điểm lâm học

Kết quả nghiên cứu có thể được áp dụng trong việc xây dựng các biện pháp quản lý rừng hiệu quả. Việc hiểu rõ về đặc điểm lâm học của rừng IIA và IIB sẽ giúp các nhà quản lý đưa ra các quyết định đúng đắn trong việc bảo tồn và phát triển rừng.

5.1. Đề xuất biện pháp quản lý rừng

Cần xây dựng các biện pháp quản lý rừng bền vững, bao gồm việc bảo tồn đa dạng sinh học và phục hồi các khu rừng bị suy thoái.

5.2. Tăng cường giáo dục cộng đồng về bảo vệ rừng

Giáo dục cộng đồng về tầm quan trọng của rừng và các biện pháp bảo vệ sẽ góp phần nâng cao nhận thức và trách nhiệm trong việc bảo tồn tài nguyên rừng.

VI. Kết luận và triển vọng tương lai của nghiên cứu

Nghiên cứu đặc điểm lâm học của rừng IIA và IIB tại Bà Rịa - Vũng Tàu đã cung cấp những thông tin quý giá cho việc quản lý và bảo tồn rừng. Tương lai của nghiên cứu này sẽ tiếp tục mở rộng để tìm hiểu sâu hơn về các yếu tố ảnh hưởng đến sự phát triển của rừng.

6.1. Tương lai của nghiên cứu lâm học tại Bà Rịa Vũng Tàu

Nghiên cứu sẽ tiếp tục được mở rộng để bao quát nhiều khu vực khác và áp dụng các công nghệ mới trong việc theo dõi và quản lý rừng.

6.2. Định hướng phát triển bền vững cho rừng

Định hướng phát triển bền vững cho rừng IIA và IIB sẽ là một trong những ưu tiên hàng đầu trong các chính sách lâm nghiệp của tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Khu vực núi Minh Đạm thuộc tỉnh Bà Rịa – Vũng Tàu sở hữu kiểu rừng kín thường xanh hơi ẩm nhiệt đới với diện tích 617,15 ha, chiếm tỷ lệ che phủ khoảng 2,32% diện tích tự nhiên của huyện Đất Đỏ. Đây là hệ sinh thái rừng tự nhiên ven biển mang giá trị to lớn về phòng hộ môi trường, bảo tồn nguồn gen bản địa và an ninh quốc phòng. Sau giai đoạn chịu tác động khai thác với cường độ cao vào thập niên 1980–1990, diện tích rừng nguyên sinh bị suy thoái mạnh và hiện tồn tại phổ biến ở hai trạng thái rừng phục hồi là IIA (rừng phục hồi kiệt) và IIB (rừng phục hồi trung bình) theo hệ thống phân loại của Loeschau.

Vấn đề đặt ra cho công tác quản lý tài nguyên rừng tại Ban Quản lý Rừng phòng hộ tỉnh Bà Rịa – Vũng Tàu là sự thiếu hụt các dữ liệu định lượng chuẩn xác về kết cấu loài cây gỗ, quy luật cấu trúc quần thụ và tiềm năng tái sinh tự nhiên dưới tán. Luận văn thạc sĩ lâm nghiệp của tác giả Lê Trung Kiên, thực hiện dưới sự hướng dẫn khoa học của Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Văn Thêm tại Trường Đại học Lâm nghiệp, tập trung giải quyết mục tiêu xác định toàn diện các đặc điểm lâm học cốt lõi của hai trạng thái rừng IIA và IIB tại khu vực núi Minh Đạm (tập trung tại tiểu khu 6 và tiểu khu 13).

Nghiên cứu được triển khai thực địa từ tháng 7/2018 đến tháng 11/2018 trên 6 ô tiêu chuẩn định lượng (tổng diện tích 1,2 ha) và 30 ô dạng bản tái sinh (tổng diện tích 480 m2). Kết quả ghi nhận tổng số 52 loài cây gỗ thuộc 29 họ, phản ánh sự phục hồi trữ lượng từ 42,8 m3/ha ở trạng thái IIA lên 94,2 m3/ha ở trạng thái IIB, cung cấp luận cứ khoa học thực chứng để xây dựng các giải pháp kỹ thuật nuôi dưỡng và bảo tồn rừng hiệu quả.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn vận dụng hệ thống lý thuyết diễn thế sinh thái rừng nhiệt đới kết hợp với khung phân loại trạng thái rừng phục hồi sau khai thác của Loeschau (1966). Theo đó, trạng thái rừng IIA là giai đoạn rừng phục hồi sau nương rẫy hoặc khai thác kiệt với tầng cây gỗ nhỏ chiếm ưu thế, trong khi trạng thái IIB là giai đoạn phục hồi tiến bộ hơn với sự xuất hiện của các cá thể cây gỗ trung bình và tầng tán bắt đầu khép lại.

Nghiên cứu ứng dụng phương pháp phân tích quần xã thực vật của Thái Văn Trừng (1999) thông qua chỉ số giá trị quan trọng (IVI%), được tính bằng trung bình cộng của mật độ tương đối (N%), tiết diện ngang tương đối (G%) và thể tích thân cây tương đối (V%). Cấu trúc không gian và mức độ phức tạp của lâm phần được lượng hóa qua chỉ số cấu trúc quần thụ (SCI) theo mô hình của Holdridge kết hợp chỉ số cạnh tranh tán (CCI) và chỉ số hỗn giao (HG) do Nguyễn Văn Trương (1983) đề xuất. Lý thuyết đa dạng sinh học được lượng hóa qua ba chiều kích: độ giàu loài (chỉ số Margalef), độ đa dạng alpha (chỉ số Shannon-Wiener H', chỉ số ưu thế Simpson 1 - λ), và độ đồng đều (chỉ số Pielou J').

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu thực chứng được thu thập thông qua hệ thống 6 ô tiêu chuẩn (OTC) điển hình tạm thời có diện tích 0,20 ha/ô (kích thước 40m x 50m, tương đương 2.000 m2/ô), phân bố đều cho 2 trạng thái rừng (3 OTC cho trạng thái IIA và 3 OTC cho trạng thái IIB) trên các tuyến điều tra song song cách nhau 200–300m. Để đánh giá lớp cây tái sinh mục đích, tác giả bố trí 30 ô dạng bản (ODB) có kích thước 16 m2 (4m x 4m) tại 4 góc và vị trí trung tâm của mỗi OTC.

Toàn bộ cây gỗ tầng cao có đường kính ngang ngực D ≥ 6,0 cm được đo đếm chu vi bằng thước dây (độ chính xác 0,1 cm) và đo chiều cao vút ngọn (H) bằng thước đo cao Blume-Leise (độ chính xác 0,5 m). Đường kính tán (DT) được đo theo 4 hướng chính. Cây tái sinh có chiều cao từ 10 cm đến D < 6,0 cm được phân cấp theo 6 cấp chiều cao và đánh giá chất lượng (tốt, trung bình, xấu).

Phương pháp phân tích mô hình hóa toán học sử dụng hàm phân bố số mũ Meyer và hàm phân bố Beta để nắn đường cong phân bố số cây theo cấp đường kính (N/D), hàm phân bố khoảng cách một đỉnh cho phân bố chiều cao (N/H). Việc lựa chọn phương pháp chọn mẫu điển hình kết hợp các mô hình thống kê phi tuyến (sử dụng phần mềm Statgraphics Plus 4.0, Primer 5.0 và Excel) đảm bảo phản ánh chính xác cấu trúc phi đối xứng của rừng tự nhiên nhiệt đới hỗn loài không đều tuổi. Tiêu chuẩn đánh giá độ phù hợp của mô hình dựa trên sai số tuyệt đối trung bình (MAE), sai số phần trăm tuyệt đối trung bình (MAPE) và tổng bình phương sai lệch nhỏ nhất (SSRmin).

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, về thành phần và kết cấu loài cây gỗ, toàn khu vực điều tra ghi nhận 52 loài cây gỗ thuộc 43 chi và 29 họ thực vật. Trạng thái IIA ghi nhận 51 loài thuộc 32 họ, trong khi trạng thái IIB có 49 loài thuộc 27 họ. Họ Sao Dầu (Dipterocarpaceae) giữ vai trò ưu thế tuyệt đối ở cả hai trạng thái với chỉ số IVI đạt 41,4% ở IIA (mật độ 260 cây/ha, tiết diện ngang 3,0 m2/ha, trữ lượng 21,8 m3/ha) và đạt 38,3% ở IIB (mật độ 258 cây/ha, tiết diện ngang 6,6 m2/ha, trữ lượng 40,7 m3/ha). Loài Dầu cát (Dipterocarpus costatus) chiếm vị trí ưu thế số 1 với IVI lần lượt là 16,5% ở IIA và 20,7% ở IIB.

Thứ hai, về động thái cấu trúc lâm phần và trữ lượng gỗ, có sự chuyển biến rõ rệt giữa hai trạng thái. Mật độ cây gỗ giảm từ 895 cây/ha (trạng thái IIA) xuống 802 cây/ha (trạng thái IIB), tương ứng mức giảm 10,4%. Tuy nhiên, tổng tiết diện ngang (G) tăng từ 6,8 m2/ha lên 16,6 m2/ha (tăng 144,1%) và tổng trữ lượng gỗ (M) tăng từ 42,8 m3/ha lên 94,2 m3/ha (tăng 120,1%). Ở trạng thái IIA, có tới 84,4% số cây (755 cây/ha) tập trung ở nhóm đường kính nhỏ D < 10 cm; trong khi ở trạng thái IIB, nhóm cây có đường kính D > 20 cm chiếm 18,9% mật độ nhưng đóng góp tới 69,3% tổng trữ lượng (65,2 m3/ha).

Thứ ba, về chỉ số cấu trúc không gian và tán rừng, chỉ số cấu trúc quần thụ (SCI) ở trạng thái IIA đạt 0,9 và tăng mạnh lên 1,6 ở trạng thái IIB (tăng 77,8%). Chỉ số cạnh tranh tán (CCI) tăng từ 0,739 ở IIA lên 0,932 ở IIB, phản ánh mức độ khép tán ngày càng dày đặc. Phân bố N/D của cả hai trạng thái đều tuân theo quy luật phân bố giảm dạng hàm mũ, trong khi phân bố N/H có dạng một đỉnh lệch trái với số cây tập trung cao nhất tại cấp chiều cao H = 8 m.

Thứ tư, về đặc điểm tái sinh tự nhiên và đa dạng loài, mật độ cây tái sinh ở trạng thái IIA đạt 3.667 cây/ha, cao hơn trạng thái IIB với 3.208 cây/ha. Đa số cây tái sinh tập trung ở cấp chiều cao nhỏ H < 100 cm (chiếm trên 70%). Hệ số tương đồng Sorensen (CS) giữa tầng cây tái sinh và tầng cây mẹ vượt trên 50%, minh chứng tính ổn định của chu trình tái sinh tự nhiên. Chỉ số đa dạng loài Shannon-Wiener (H') đạt 2,87 ở trạng thái IIA và tăng lên 2,99 ở trạng thái IIB.

Thảo luận kết quả

Sự vượt trội về tiết diện ngang và trữ lượng ở trạng thái IIB so với IIA phản ánh quá trình tích lũy sinh khối và sinh trưởng đường kính của các loài cây ưu thế bản địa qua thời gian phục hồi tự nhiên. Mật độ cá thể ở nhóm D < 10 cm giảm dần từ IIA (84,4%) sang IIB (58,2%) là kết quả của quy luật tỉa thưa tự nhiên khốc liệt, khi các loài cây ưa sáng chiếm tầng ưu thế và chèn ép các cá thể yếu hơn. Dữ liệu này được thể hiện trực quan qua các bảng cấu trúc trữ lượng phân theo 3 nhóm đường kính và đồ thị hồi quy phân bố N/D dạng hàm số mũ giảm đều.

Việc họ Sao Dầu chiếm ưu thế trên 38% chỉ số IVI ở cả hai trạng thái rừng chứng minh tính chất đặc trưng của kiểu phụ thổ nhưỡng rừng kín thường xanh hơi ẩm nhiệt đới vùng Đông Nam Bộ, tương đồng với các công bố của Thái Văn Trừng và các nghiên cứu tại Khu bảo tồn thiên nhiên Bình Châu – Phước Bửu. Việc chỉ số đa dạng Shannon-Wiener (H' đạt xấp xỉ 2,99) và chỉ số đồng đều Pielou duy trì ở mức cao cho thấy thảm thực vật núi Minh Đạm có khả năng tự phục hồi mạnh mẽ sau chấn động khai thác nếu được bảo vệ nghiêm ngặt.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Thực hiện các biện pháp điều chỉnh mật độ và nuôi dưỡng rừng: Ban Quản lý Rừng phòng hộ tỉnh Bà Rịa – Vũng Tàu cần áp dụng biện pháp phát dọn dây leo, cây bụi chèn ép và tỉa thưa vệ sinh cục bộ tại trạng thái IIA, tập trung vào nhóm cá thể có D < 10 cm nhằm nâng cao chỉ số cạnh tranh tán CCI và thúc đẩy tốc độ tăng trưởng đường kính bình quân đạt trên 0,8 cm/năm trong giai đoạn 2020–2025.
2. Triển khai xúc tiến tái sinh kết hợp làm giàu rừng bổ sung: Đơn vị quản lý cần khoanh nuôi xúc tiến tái sinh tự nhiên tại trạng thái IIB, đồng thời trồng bổ sung các loài cây gỗ bản địa có giá trị kinh tế và bảo tồn cao như Cẩm lai Bà Rịa (Dalbergia bariaensis), Gụ mật (Sindora siamensis), Sao đen và Dầu rái; đặt mục tiêu nâng tỷ lệ cây tái sinh có chiều cao H > 200 cm từ mức dưới 25% hiện tại lên trên 50% trong vòng 3 đến 5 năm tới.
3. Thiết lập mạng lưới ô định vị giám sát diễn thế sinh thái: Chi cục Kiểm lâm tỉnh Bà Rịa – Vũng Tàu phối hợp cùng các viện nghiên cứu lâm nghiệp chuyển hóa 6 ô tiêu chuẩn điều tra thành các ô định vị cố định, thực hiện đo đạc định kỳ chu kỳ 3 năm một lần để theo dõi biến động chỉ số cấu trúc SCI và phấn đấu duy trì chỉ số Shannon-Wiener H' trên mức 3,00 cho toàn bộ khu vực.
4. Tăng cường kiểm soát cháy rừng và bảo vệ nghiêm ngặt diện tích rừng ven biển: Chính quyền địa phương huyện Đất Đỏ và lực lượng kiểm lâm chuyên trách cần xây dựng các đường băng cản lửa xanh, nâng cao năng lực tuần tra bảo vệ 617,15 ha rừng kín thường xanh núi Minh Đạm, kiên quyết ngăn chặn các hoạt động khai thác trộm và xâm lấn đất rừng làm nương rẫy, bảo đảm tỷ lệ che phủ rừng duy trì ổn định trên 2,32% diện tích tự nhiên.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

• Cán bộ quản lý tại các Ban quản lý rừng phòng hộ và vườn quốc gia: Cung cấp bộ chỉ số thực chứng (SCI = 1,6; CCI = 0,932; trữ lượng 94,2 m3/ha) để xây dựng phương án quản lý rừng bền vững, quy hoạch phân khu chức năng và thiết kế các giải pháp kỹ thuật lâm sinh phù hợp cho hệ sinh thái rừng nhiệt đới ven biển.
• Giảng viên và nhà nghiên cứu lâm học, sinh thái học: Cung cấp hệ thống dữ liệu định lượng chuẩn xác về 52 loài cây gỗ, ứng dụng mô hình hàm mũ Meyer và hàm Beta trong phân tích cấu trúc N/D, phục vụ công tác giảng dạy môn Lâm học đại cương và viết các công trình khoa học chuyên ngành.
• Học viên cao học và sinh viên ngành Quản lý tài nguyên rừng: Nắm vững phương pháp bố trí ô tiêu chuẩn 0,20 ha, quy trình đo đếm tán cây 4 hướng, kỹ thuật điều tra tái sinh trên ô dạng bản 16 m2 và phương pháp xử lý số liệu bằng các phần mềm chuyên dụng như Statgraphics Plus và Primer.
• Các tổ chức bảo tồn đa dạng sinh học và phát triển bền vững: Sử dụng các số liệu về mức độ phong phú loài họ Sao Dầu và hiện trạng bảo tồn cây gỗ quý hiếm để xây dựng hồ sơ tài trợ các dự án phục hồi cảnh quan rừng tự nhiên và thích ứng với biến đổi khí hậu khu vực Nam Bộ.

Câu hỏi thường gặp

1. Trạng thái rừng IIA và IIB tại núi Minh Đạm khác biệt thế nào về mật độ và trữ lượng? Trạng thái IIA có mật độ cá thể cao hơn với 895 cây/ha nhưng trữ lượng chỉ đạt 42,8 m3/ha do 84,4% số cây tập trung ở cấp đường kính D < 10 cm. Ngược lại, trạng thái IIB có mật độ giảm còn 802 cây/ha nhưng trữ lượng đạt 94,2 m3/ha (gấp hơn 2,2 lần) nhờ nhóm cây D > 20 cm đóng góp tới 69,3% tổng thể tích thân gỗ.

2. Vì sao họ Sao Dầu chiếm vai trò thống trị trong cấu trúc thảm thực vật nghiên cứu? Họ Sao Dầu chiếm ưu thế cao nhất về chỉ số giá trị quan trọng với IVI đạt 41,4% ở IIA và 38,3% ở IIB. Các loài như Dầu cát (Dipterocarpus costatus) và Làu táu (Vatica odorata) thể hiện khả năng thích nghi vượt trội với điều kiện đất xói mòn trên đá macma axit và đóng góp tới 82,1% trữ lượng ở nhóm cây lớn.

3. Quy luật phân bố chiều cao cây gỗ (N/H) tại khu vực nghiên cứu có đặc điểm gì? Cả hai trạng thái rừng đều tuân theo dạng phân bố một đỉnh lệch trái được mô phỏng chính xác qua hàm phân bố khoảng cách. Đỉnh số cây tập trung cao nhất ở cấp chiều cao H = 8 m, phản ánh đặc trưng của quần xã rừng đang trong giai đoạn phục hồi mạnh với tầng tán chính chưa phân hóa đa tầng phức tạp.

4. Khả năng tái sinh tự nhiên của rừng kín thường xanh núi Minh Đạm có khả quan không? Tiềm năng tái sinh rất khả quan với mật độ đạt 3.667 cây/ha ở IIA và 3.208 cây/ha ở IIB. Hệ số tương đồng Sorensen giữa cây tái sinh và cây mẹ đạt trên 50%, bảo đảm tính liên tục của thế hệ kế cận. Tuy nhiên, do phần lớn cây con có H < 100 cm nên cần can thiệp dọn thực bì mở tán.

5. Mô hình toán học nào nắn đường cong phân bố đường kính (N/D) tối ưu nhất? Hàm phân bố số mũ Meyer là mô hình tối ưu nhất để mô tả phân bố N/D cho cả hai trạng thái rừng. Mô hình đạt tiêu chuẩn tổng bình phương sai lệch nhỏ nhất (SSRmin) và sai số tuyệt đối trung bình (MAE) thấp, phản ánh chính xác quy luật giảm số cây theo cấp kính tăng dần của rừng nhiệt đới tự nhiên.

Kết luận

• Luận văn đã xác định toàn diện cấu trúc lâm học của 52 loài cây gỗ thuộc 29 họ tại núi Minh Đạm, khẳng định vai trò ưu thế cốt lõi của họ Sao Dầu với chỉ số IVI trên 38%.
• Quá trình phục hồi từ trạng thái IIA sang IIB ghi nhận sự gia tăng vượt bậc về trữ lượng gỗ từ 42,8 m3/ha lên 94,2 m3/ha và chỉ số cấu trúc quần thụ SCI tăng từ 0,9 lên 1,6.
• Quy luật cấu trúc lâm phần được định lượng chính xác qua mô hình hàm số mũ đối với phân bố đường kính N/D và hàm khoảng cách một đỉnh đối với phân bố chiều cao N/H.
• Tiềm năng tái sinh tự nhiên đạt mật độ cao (trên 3.200 cây/ha) với hệ số tương đồng thành phần loài trên 50%, bảo đảm triển vọng tự phục hồi bền vững nếu có biện pháp hỗ trợ mở tán.
• Trong giai đoạn 2020–2030, các đơn vị quản lý cần khẩn trương áp dụng quy trình nuôi dưỡng rừng kết hợp khoanh nuôi xúc tiến tái sinh để phục hồi toàn diện 617,15 ha rừng phòng hộ ven biển Bà Rịa – Vũng Tàu.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN 1. Phạm vi nghiên cứu trong lâm học Phạm vi nghiên cứu của lâm học là điều kiện hình thành rừng, kết cấu loài cây gỗ, cấu trúc quần thụ, tình trạng tái sinh và diễn thế rừng (Kimmins, 1998[26]; Thái Văn Trừng, 1999)[22]. Phương pháp phân tích quần xã thực vật 1. Phân tích kết cấu loài cây gỗ Kết cấu loài cây gỗ biểu thị thành phần loài cây gỗ và tỷ trọng của chúng.

Theo Thái Văn Trừng (1999)[22], để hiểu biết về quy luật sống của rừng, nhà lâm học cần phải biết rõ về kết cấu loài cây gỗ. Curtis và McIntosh (1951) (dẫn theo Nguyễn Văn Thêm, 2010 [20]) đã sử dụng chỉ số giá trị quan trọng (IVI%) để biểu thị vai trò của các loài cây gỗ trong quần xã thực vật (QXTV). Chỉ số IVI là giá trị trung bình hoặc tổng của ba tham số: độ thường gặp tương đối của loài (F%), mật độ tương đối của loài (N%) và tiết diện ngang thân cây tương đối của loài (G%). Phương pháp của Curtis và McIntosh có một số nhược điểm: (a) chỉ số IVI% thay đổi tùy theo kích thước và số lượng ô mẫu; (b) F% chỉ có ý nghĩa khi phân bố của loài cây gỗ tuân theo luật ngẫu nhiên.

Ở Việt Nam, Thái Văn Trừng (1999)[22] đã xác định kết cấu loài cây gỗ theo giá trị trung bình của ba tham số: N%, G% và thể tích thân cây tương đối (V%). Căn cứ vào kết cấu loài cây gỗ, ông đã được phân chia những QXTV rừng thành những quần hợp, ưu hợp và phức hợp. Quần hợp thực vật là QXTV có tỷ lệ cá thể (hoặc thể tích) của 1-2 loài cây gỗ ưu thế chiếm trên 90% số lượng cá thể (hoặc thể tích) của các loài cây trong thảm thực vật. Ưu hợp thực vật là QXTV có tỷ lệ cá thể của dưới 10 loài cây ưu thế chiếm 40 - 50% tổng số lượng cá thể của các loài.

Phức hợp thực vật là QXTV có độ ưu thế của các loài cây phân hóa không rõ. LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 3 Độ phong phú của loài cây bụi được đánh giá dựa theo chiều cao và độ che phủ của tán lá trên mặt đất. Độ phong phú của thảm cỏ được đánh giá theo phần trăm độ che phủ của thảm cỏ trên mặt đất. Phân tích cấu trúc rừng Cấu trúc rừng biểu thị những thành phần và sự tổ chức và sắp xếp của các thành phần vật theo không gian và thời gian (Nguyễn Văn Thêm, 2002 [19]).

Richards, 1965[16]; Baur(1979)[1]) đã mô tả cấu trúc rừng nhiệt đới bằng những trắc đồ dọc và ngang. Sau này nhiều nhà lâm học Việt Nam cũng đã ứng dụng phương pháp này để mô tả cấu trúc rừng nhiệt đới ở Việt Nam. Phương pháp trắc đồ rừng có nhược điểm là không định lượng được những đặc trưng cấu trúc rừng. Để khắc phục nhược điểm này, ngày nay các nhà lâm học đã ứng dụng những mô hình toán để mô tả cấu trúc rừng.

Meyer đã mô tả phân bố đường kính thân cây (N/D) của rừng tự nhiên bằng hàm số mũ có dạng y = k*exp(-αx); trong đó y là tần số, x là đường kính, k và α là tham số, e là cơ số neper (Nguyễn Hải Tuất, 1982 [24]). Đổng Sĩ Hiền (1974) (Dẫn theo Nguyễn Hải Tuất, 1982 [24]) đã sử dụng hàm phân bố Meyer và hệ đường cong Poisson và Pearson để nắn phân bố N/D đối với rừng tự nhiên. Nguyễn Văn Trương (1983) [23] đã mô tả cấu trúc rừng hỗn loài nhiệt đới ở Việt Nam bằng những hàm phân bố xác suất khác nhau. Nguyễn Hải Tuất (1982)[24] đã sử dụng phân bố khoảng cách để mô tả phân bố N/D và phân bố N/H đối với rừng tự nhiên phục hồi sau khai thác.

Phân tích đa dạng loài cây gỗ Hiện nay đa dạng sinh vật là mối quan tâm lớn đối với mỗi quốc gia (Magurran, 2004 [27]). Nguyên nhân là vì đa dạng sinh vật có ý nghĩa lớn đối với quy hoạch rừng, bảo tồn đa dạng sinh vật, đời sống cộng đồng và kinh tế. Đa dạng sinh vật trong một cảnh quan hay một khu vực địa lý nhất định là đa dạng gamma LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Đa dạng gamma bao gồm đa dạng alpha (α) và đa dạng beta (β).

Đa dạng alpha là đa dạng sinh vật trong một vi môi trường sống nhất định hoặc một ô mẫu nhất định. Đa dạng alpha được xác định bằng những chỉ số đa dạng loài bình quân trong một quần xã sinh vật nhất định. Đa dạng beta là đa dạng loài của nhiều quần xã sinh vật trong những môi trường khác nhau. Đa dạng beta được xác định bằng cách gộp chung nhiều quần xã trong những môi trường khác nhau.

Đa dạng sinh vật phụ thuộc vào vị trí địa lý (vĩ độ, kinh độ), độ cao địa hình, khí hậu, thời gian hình thành môi trường, những rối loạn trong môi trường, cấu trúc và diễn thế của quần xã … Đa dạng sinh vật của một khu vực nào đó được xác định thông qua ba số đo: sự giàu có về loài, đa dạng loài và phân bố độ phong phú hay độ ưu thế của loài (Kimmins, 1998 [26]; Magurran, 2004 [27]). Sự giàu có về loài của quần xã được biểu thị bằng số loài bắt gặp và có thể được đo bằng chỉ số của Margalef và chỉ số Menhinick. Đa dạng loài thường được đo bằng các chỉ số của Simpson (1949), Shannon-Weiner (1948, 1949), McIntosh (1967), Berger-Parker (1970), Hill (1973) và Brillouin (Magurran, 2004 [27]). Chỉ số ưu thế Simpson được sử dụng để xác định đa dạng sinh vật của những quần xã sinh vật ở một môi trường nhất định (đa dạng Alpha).

Chỉ số đa dạng Shannon – Weiner được sử dụng để so sánh đa dạng giữa những môi trường sống khác nhau (đa dạng Beta). Phân bố độ phong phú của các loài trong quần xã (chỉ số đồng đều) có thể được đo đạc bằng các chỉ số Shannon-Weiner (1948), Simpson (1949), Pielou (1969), Hill (1973) và Heip (1974); trong đó hai chỉ số thông dụng nhất là Shannon-Weiner và Pielou. Những chỉ số này đã được sử dụng rộng rãi trong sinh thái học và cũng đã được xây dựng thành phần mềm tính toán trong các gói thống kê (Magurran, 2004 [27]). Phương pháp thu mẫu trong nghiên cứu lâm học Đặc trưng lâm học của QXTV được báo cáo tùy thuộc vào phương pháp thu mẫu (Nguyễn Văn Thêm, 2010 [20]).

Ở Việt Nam, khi nghiên cứu đặc điểm lâm học của rừng tự nhiên hỗn loài, nhiều nhà lâm học (Thái Văn Trừng (1999)[22]; Nguyễn Văn Trương (1983)[23]; Vũ Tiến Hinh, 1991 [9]; Nguyễn Văn Thêm, 1992[18]) đã sử dụng kích thước ô mẫu thay đổi từ 0,1 – 1,0 ha để phân tích đặc LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 5 trưng lâm học của các QXTV rừng. Ô mẫu thường có dạng hình chữ nhật. Phương pháp bố trí ô mẫu thường là phương pháp điển hình hay hệ thống (Thái Văn Trừng, 1999 [22]; Nguyễn Văn Thêm, 2010 [20]). Mặc khác, cùng một đối tượng nghiên cứu nhưng kết quả nghiên cứu có thể được báo cáo khác nhau.

Điều đó có liên quan đến phương pháp thu mẫu và phương pháp phân tích số liệu (Thái Văn Trừng, 1999 [22]; Nguyễn Văn Thêm, 2010 [20]). Vì thế, khi phân tích QXTV, nhà nghiên cứu cần phải có những quy ước rõ ràng về kích thước ô mẫu và phương pháp bố trí ô mẫu; về những tài liệu dùng để nhận biết thành phần cây gỗ, kiểu rừng; về cây trưởng thànhvà cây tái sinh; vềvị trí đo đường kính trên thân (D, cm) và D min bắt đầu đo đối với cây lớn; về phân cấp chiều cao (H, m) cây lớn và cây cây tái sinh; về đơn vị đo đếm và độ chính xác của các chỉ tiêu đo đếm… 1. Một số nghiên cứu về rừng ở miền Đông Nam Bộ Rừng kín thường xanh ẩm nhiệt đới ở miền Đông Nam Bộ đã thu hút sự chú ý của nhiều nhà lâm học (Thái Văn Trừng (1985)[21]; Vũ Xuân Đề, 1985, 1989 [5, 6]; Nguyễn Minh Đường (1985)[7]; Nguyễn Lương Duyên, 1985[8]; Lê văn Mính, 1985 – 1986[13, 14, 15]; Lâm Xuân Sanh (1985)[17]; Nguyễn Văn Thêm, 1992[18]). Theo Thái Văn Trừng (1999) [22], kiểu rừng kín thường xanh hơi ẩm nhiệt đới ở miền Đông Nam Bộ có thể được phân chia thành nhiều kiểu phụ; trong đó có kiểu phụ miền thực vật thân thuộc với khu hệ thực vật Malaysia – Indonesia, ưu hợp ưu thế cây họ Sao – Dầu.

Nguyễn Lương Duyên (1985)[8] và Vũ Xuân Đề (1989)[6] đã thử nghiệm trồng rừng hỗn giao giữa Dầu rái, Sao đen và Dầu song nàng với Đậu chàm và Muồng đen theo mô hình đề xuất của P. Thảo luận Rừng tự nhiên bao gồm nhiều đặc trưng khác nhau. Tuy vậy, phần lớn những nghiên cứu về các QXTV rừng đều tập trung làm rõ điều kiện hình thành (khí hậu- thủy văn, địa hình – đất, khu hệ thực vật…), kết cấu loài cây gỗ, cấu trúc, diễn thế và tình trạng tái sinh của rừng (Thái Văn Trừng, 1999[22]; Phùng Ngọc Lan (1986)[10]; Nguyễn Ngọc Lung, 1989[12]). Do những giới hạn về điều kiện nghiên cứu, nghiên cứu này chi đi sâu xem xét kết cấu loài cây gỗ, cấu trúc quần thụ, đa LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 6 dạng loài cây gỗ và tình trạng tái sinh tự nhiên đối với 2 trạng thái rừng IIA và IIB theo phân chia trạng thái rừng của Loeschau (1966) [11].

Những thông tin này là cơ sở khoa học cho việc xây dựng những phương thức lâm sinh và quản lý rừng. Trong lâm học, kết cấu loài cây gỗ (IVI%) có thể được xác định theo nhiều chỉ tiêu khác nhau. Trong nghiên cứu này, chỉ số IVI% của mỗi loài cây gỗ được xác định theo phương pháp của Thái Văn Trừng (1999)[22]. Những cây gỗ trưởng thành (cây gỗ lớn) có D ≥ 6 cm, còn cây tái sinh có H = 10 cm đến D < 6 cm.

Đa dạng loài cây gỗ được xác định thông qua ba thành phần: sự giàu có về loài, đa dạng loài và mức độ đồng đều về độ phong phú của các loài. Sự giàu có về loài được xác định theo chỉ số Margalef. Đa dạng loài cây gỗ được xác định theo chỉ số ưu thế Simpson và chỉ số đa dạng Shannon-Weiner. Chỉ số đồng đều được đo bằng chỉ số Pielou.

Sự tương đồng giữa thành phần cây mẹ và cây tái sinh được đánh giá theo hệ số tương đồng của Sorensen (CS). LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 7 Chương 2 ĐIỀU KIỆN TỰ NHIÊN KHU VỰC NGHIÊN CỨU 2. Vị trí địa lý Rừng kín thường xanh hơi ẩm nhiệt đới (Rkx) ở khu vực núi Minh Đạm nằm trong địa giới hành chính của các xã Long Mỹ và thị trấn Phước Hải thuộc huyện Đất Đỏ, tỉnh Bà Rịa-Vũng Tàu.