Nghiên Cứu Đặc Điểm Lâm Học Của Loài Lát Hoa (Chukrasia Tabularis) Tại Huyện Bắc Hà, Tỉnh Lào Cai

Nghiên cứu đặc điểm lâm học của loài lát hoa Chukrasia tabularis tại huyện Bắc Hà, tỉnh Lào Cai, góp phần bảo tồn và phát triển bền vững.

• Tác giả: Lê Mạnh Hùng
• Người hướng dẫn: TS. Hồ Ngọc Sơn
• Trường học: Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Quản lý tài nguyên rừng
• Đề tài: Nghiên Cứu Đặc Điểm Lâm Học Của Loài Lát Hoa Tại Huyện Bắc Hà, Tỉnh Lào Cai
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. PHẦN 1: MỞ ĐẦU
• 1.1. Đặt vấn đề
• 1.2. Mục tiêu nghiên cứu của đề tài
• 1.3. Ý nghĩa của đề tài
• 1.3.1. Ý nghĩa trong học tập và nghiên cứu khoa học
• 1.3.2. Ý nghĩa trong thực tiễn
• 2. PHẦN 2: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 2.1. Tổng quan về tình hình nghiên cứu trong và ngoài nước
• 2.1.1. Tình hình nghiên cứu trên thế giới
• 2.1.2. Tình hình nghiên cứu trong nước
• 2.2. Tổng quan về khu vực nghiên cứu
• 2.2.1. Điều kiện tự nhiên
• 2.2.2. Thực trạng kinh tế - xã hội
• 3. ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 3.2. Nội dung nghiên cứu
• 3.2.1. Nghiên cứu đặc điểm hình thái loài Lát hoa
• 3.2.2. Nghiên cứu đặc điểm sinh thái và phân bố Lát hoa tại huyện Bắc Hà, tỉnh Lào Cai
• 3.2.3. Nghiên cứu đặc điểm tái sinh tự nhiên của Lát hoa tại huyện Bắc Hà, tỉnh Lào Cai
• 3.2.4. Đề xuất giải pháp bảo tồn và phát triển các loài cây
• 3.3. Phương pháp nghiên cứu
• 3.3.1. Phương pháp nghiên cứu chung
• 3.3.2. Phương pháp điều tra cụ thể
• 4. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. Đặc điểm hình thái loài Lát hoa tại huyện Bắc Hà tỉnh Lào Cai
• 4.1.1. Đặc điểm hình thái cây Lát hoa
• 4.1.2. Đặc điểm phân bố cây Lát hoa tại huyện Bắc Hà
• 4.1.2.1. Các đặc điểm nơi có loài Lát hoa phân bố tự nhiên tại huyện Bắc Hà
• 4.1.2.2. Đặc điểm cấu trúc quần xã thực vật rừng nơi có loài Lát hoa phân bố tự nhiên tại huyện Bắc Hà, tỉnh Lào Cai
• 4.1.3. Đề xuất một số giải pháp bảo tồn và phát triển loài Lát hoa tại huyện Bắc Hà, tỉnh Lào Cai
• KẾT LUẬN, TỒN TẠI VÀ KIẾN NGHỊ

Tóm tắt

I. Tổng Quan Nghiên Cứu Đặc Điểm Lâm Học Lát Hoa Bắc Hà

Rừng là tài nguyên vô giá, gắn liền với đời sống của đồng bào dân tộc thiểu số. Rừng có giá trị kinh tế, khoa học, bảo tồn đa dạng sinh học, điều hòa khí hậu và phòng hộ. Lát hoa (Chukrasia tabularis) là cây gỗ lớn thuộc họ Xoan, gỗ có vân đẹp, cứng, ít co giãn, không mối mọt. Gỗ lát hoa được dùng để đóng đồ đạc, làm gỗ dán lạng hoặc trang sức. Cây dễ trồng và phát triển ở các tỉnh Bắc Trung Bộ. Hiện nay, lát hoa đang bị khai thác quá mức để làm đồ thủ công mỹ nghệ. Nghiên cứu này nhằm cung cấp thông tin và cách phát triển, sử dụng lát hoa hợp lý, hiệu quả cao, bảo tồn lát hoa trong tự nhiên, đáp ứng nhu cầu sử dụng của con người.

1.1. Mục Tiêu Nghiên Cứu Đặc Điểm Sinh Thái Lát Hoa Lào Cai

Nghiên cứu tập trung xác định đặc điểm hình thái, vật hậu của lát hoa. Đồng thời, nghiên cứu xác định đặc điểm sinh thái, phân bố và tái sinh của lát hoa tại khu vực nghiên cứu. Đề xuất các giải pháp bảo tồn và phát triển loài cây này ở tỉnh Lào Cai và Việt Nam. Nghiên cứu này sẽ cung cấp cơ sở khoa học cho việc quản lý và phát triển bền vững nguồn tài nguyên lát hoa.

1.2. Ý Nghĩa Thực Tiễn Nghiên Cứu Giá Trị Kinh Tế Lát Hoa

Nghiên cứu này có ý nghĩa quan trọng trong học tập và nghiên cứu khoa học, giúp sinh viên làm quen với nghiên cứu khoa học, củng cố kiến thức, vận dụng lý thuyết vào thực tế. Bổ sung thông tin khoa học cho các nhà quản lý. Nghiên cứu về lát hoa làm cơ sở đề xuất hướng bảo tồn và phát triển loài tại Huyện Bắc Hà Tỉnh Lào Cai. Trang bị cho sinh viên cách tiếp cận với thực tiễn sản xuất. Tạo cơ hội cho sinh viên tiếp cận phương pháp nghiên cứu khoa học, giải quyết vấn đề khoa học ngoài thực tiễn.

II. Tổng Quan Tình Hình Nghiên Cứu Lâm Học Lát Hoa Hiện Nay

Các chuyên gia sinh thái học khẳng định rừng là một hệ sinh thái, thực vật rừng biến động khi yếu tố ngoại cảnh thay đổi. Odum (1978) chia sinh thái học cá thể và quần thể. Sinh thái học cá thể nghiên cứu từng cá thể sinh vật hoặc từng loài, chú ý chu kì sống, tập tính và khả năng thích nghi. Cấu trúc rừng là quy luật sắp xếp tổ hợp các thành phần cấu tạo nên quần xã thực vật theo không gian và thời gian (Phùng Ngọc Lan, 1986). Cấu trúc rừng bao gồm cấu trúc sinh thái, cấu trúc hình thái và cấu trúc tuổi. Richards P.W (1952) phân biệt tổ thành thực vật của rừng mưa thành hai loại rừng mưa hỗn hợp và rừng mưa đơn ưu.

2.1. Tình Hình Nghiên Cứu Đặc Điểm Lâm Học Lát Hoa Trên Thế Giới

Odum (1978) đã phân chia ra sinh thái học cá thể và sinh thái học quần thể. Sinh thái học cá thể nghiên cứu từng cá thể sinh vật hoặc từng loài, trong đó chu kì sống và tập tính cũng như khả năng thích nghi với môi trường được đặc biệt chú ý. Ngoài ra mối quan hệ giữa các yếu tố sinh thái và sinh trưởng có thể định lượng bằng các phương pháp toán học thường được gọi là mô phỏng, phản ánh các đặc điểm, quy luật tương quan phức tạp trong tự nhiên. N (1976) đã nghiên cứu các vấn đề về cơ sở sinh thái học nói chung và về cơ sở thái học trong kinh doanh rừng mưa nói riêng, trong đó đã đi sâu nghiên cứu các nhân tố cấu trúc rừng, các kiểu xử lý về mặt lâm sinh áp dụng cho rừng mưa tự nhiên.

2.2. Nghiên Cứu Đặc Điểm Sinh Thái Lát Hoa Tại Việt Nam

Khi nghiên cứu về thảm thực vật ở Việt Nam, Thái Văn Trừng (1978) đã nhấn mạnh tới ý nghĩa của điều kiện ngoại cảnh đến các giai đoạn phát triển cây tái sinh. Trần Ngũ Phương (1970) khi nghiên cứu về kiểu rừng nhiệt đới mưa mùa lá rộng thường xanh đã có nhận xét “rừng tự nhiên dưới tác động của con người khai thác hoặc làm nương rẫy, lặp đi lặp lại nhiều lần thì kết quả cuối cùng là sự hình thành đất trống, đồi núi trọc. Nếu chúng ta để thảm thực vật hoang dã tự nó phát triển lại, thì sau một thời gian dài trảng cây bụi, trảng cỏ chuyển dần lên những dạng thực bì cao hơn, thông qua quá trình tái sinh tự nhiên và cuối cùng rừng có thể phục hồi dưới dạng gần giống trạng thái rừng ban đầu”. Các công trình nghiên cứu riêng về cây Lát hoa chưa nhiều, phần lớn các tác giả mới chỉ nghiên cứu về lĩnh vực phân loại mô tả phát hiện, giám định tên loài cây Lát hoa.

III. Điều Kiện Tự Nhiên Ảnh Hưởng Phân Bố Lát Hoa Bắc Hà

Bắc Hà là huyện vùng cao nằm ở phía Đông Bắc của tỉnh Lào Cai. Bắc Hà có 20 xã và 1 thị trấn, chia thành 3 vùng với địa hình, chế độ thời tiết khí hậu khác nhau. Về không gian địa lý, Bắc Hà nằm ở phía Đông Bắc của tỉnh Lào Cai, cách thành phố Lào Cai khoảng 66 km. Bắc Hà có tổng diện tích tự nhiên 68.176,4 ha, đất quy hoạch cho lâm nghiệp 33.501,83 ha, chiếm 49,14% so với tổng diện tích đất tự nhiên toàn huyện. Độ che phủ rừng 31,7% (tính đến 31/12/2012).

3.1. Vị Trí Địa Lý Và Khí Hậu Tác Động Đến Lát Hoa Bắc Hà

Bắc Hà là huyện vùng cao nằm ở phía Đông Bắc của tỉnh Lào Cai, có tọa độ địa lý nằm trong khoảng 22019’31” đến 24024’ Vĩ độ Bắc; 104009’55” đến 104027’55” Kinh độ Đông. Về hành chính, Bắc Hà có 20 xã và 1 thị trấn, chia thành 3 vùng với địa hình, chế độ thời tiết khí hậu khác nhau. Vùng thượng huyện có độ cao trên 1.500 m so với mực nước biển, gồm các xã: Tả Củ Tỷ, Bản Già, Lùng Phình, Lùng Cải, Tả Văn Chư, Lầu Thí Ngải. Vùng trung huyện có độ cao từ 900 - 1200 m, gồm các xã: Bản Phố, Tà Chải, Na Hối, Nậm Khánh, Bản Liền, Hoàng Thu Phố, Thải Giàng Phố và thị trấn Bắc Hà. Vùng hạ huyện có độ cao dưới 600 m, gồm các xã: Bản Cái, Cốc Lầu, Nậm Lúc, Bảo Nhai, Nậm Mòn, Nậm Đét, Cốc Ly.

3.2. Đặc Điểm Thổ Nhưỡng Ảnh Hưởng Tốc Độ Sinh Trưởng Lát Hoa

Trên địa bàn huyện Bắc Hà có các loại đất chính như: Đất đỏ vàng ở độ cao dưới 900 m nên tập trung chủ yếu ở vùng hạ Huyện, chiếm khoảng 3,2% diện tích, có hàm lượng dinh dưỡng nghèo, độ pH từ 4,6-5,7. Đất phù sa sông Chảy chiếm 1,7% diện tích tự nhiên, tập trung chủ yếu ở các xã ven sông Chảy như Bản Cốc, Cốc Lầu, Bảo Nhai, Nậm Mòn, Cốc Ly, Hoàng Thu Phố. Đất từ chua đến ít chua, hàm lượng chất dinh dưỡng trung bình.

IV. Nghiên Cứu Đặc Điểm Hình Thái Cây Lát Hoa Tại Bắc Hà

Nghiên cứu về đặc điểm hình thái của cây lát hoa tại Bắc Hà, Lào Cai bao gồm các yếu tố như chiều cao, đường kính thân cây, hình dạng lá, hoa và quả. Các đặc điểm này được ghi nhận và phân tích để hiểu rõ hơn về sự thích nghi của cây lát hoa với điều kiện tự nhiên tại địa phương. Kết quả nghiên cứu sẽ cung cấp thông tin quan trọng cho việc bảo tồn và phát triển loài cây này.

4.1. Chiều Cao Và Đường Kính Thân Cây Lát Hoa

Chiều cao và đường kính thân cây là hai yếu tố quan trọng để đánh giá sự phát triển của cây lát hoa. Các số liệu về chiều cao và đường kính được thu thập và phân tích để xác định tốc độ sinh trưởng và tuổi thọ của cây. Nghiên cứu cũng xem xét sự ảnh hưởng của các yếu tố môi trường như ánh sáng, độ ẩm và dinh dưỡng đến sự phát triển của cây.

4.2. Hình Dạng Lá Hoa Và Quả Của Cây Lát Hoa

Hình dạng lá, hoa và quả là những đặc điểm hình thái quan trọng để phân biệt cây lát hoa với các loài cây khác. Nghiên cứu mô tả chi tiết về hình dạng, kích thước và màu sắc của lá, hoa và quả. Các đặc điểm này cũng được sử dụng để xác định sự đa dạng di truyền của cây lát hoa tại Bắc Hà.

V. Phân Bố Tự Nhiên Và Cấu Trúc Rừng Có Lát Hoa Bắc Hà

Nghiên cứu về phân bố tự nhiên của cây lát hoa tại Bắc Hà, Lào Cai tập trung vào việc xác định các khu vực có sự hiện diện của loài cây này. Đồng thời, nghiên cứu cũng xem xét cấu trúc của quần xã thực vật rừng nơi có cây lát hoa phân bố. Kết quả nghiên cứu sẽ giúp hiểu rõ hơn về mối quan hệ giữa cây lát hoa và môi trường sống của nó.

5.1. Các Khu Vực Phân Bố Tự Nhiên Của Cây Lát Hoa

Nghiên cứu xác định các khu vực có sự hiện diện của cây lát hoa tại Bắc Hà, Lào Cai. Các khu vực này được đánh giá về diện tích, mật độ cây và các yếu tố môi trường liên quan. Kết quả nghiên cứu sẽ cung cấp thông tin quan trọng cho việc quản lý và bảo tồn các khu vực phân bố tự nhiên của cây lát hoa.

5.2. Cấu Trúc Quần Xã Thực Vật Rừng Nơi Có Lát Hoa

Nghiên cứu xem xét cấu trúc của quần xã thực vật rừng nơi có cây lát hoa phân bố. Các yếu tố như thành phần loài, độ che phủ và tầng thứ của rừng được đánh giá. Kết quả nghiên cứu sẽ giúp hiểu rõ hơn về vai trò của cây lát hoa trong hệ sinh thái rừng.

VI. Giải Pháp Bảo Tồn Và Phát Triển Lát Hoa Tại Bắc Hà

Đề xuất các giải pháp bảo tồn và phát triển cây lát hoa tại Bắc Hà, Lào Cai dựa trên kết quả nghiên cứu về đặc điểm hình thái, phân bố và cấu trúc rừng. Các giải pháp này tập trung vào việc bảo vệ các khu vực phân bố tự nhiên của cây lát hoa, phục hồi rừng và phát triển trồng cây lát hoa.

6.1. Bảo Vệ Khu Vực Phân Bố Tự Nhiên Của Cây Lát Hoa

Đề xuất các biện pháp bảo vệ các khu vực phân bố tự nhiên của cây lát hoa tại Bắc Hà, Lào Cai. Các biện pháp này bao gồm việc ngăn chặn khai thác trái phép, kiểm soát cháy rừng và bảo vệ đất đai. Đồng thời, cần tăng cường công tác tuyên truyền, nâng cao nhận thức của cộng đồng về giá trị của cây lát hoa.

6.2. Phục Hồi Rừng Và Phát Triển Trồng Cây Lát Hoa

Đề xuất các biện pháp phục hồi rừng và phát triển trồng cây lát hoa tại Bắc Hà, Lào Cai. Các biện pháp này bao gồm việc trồng cây lát hoa trên đất trống, cải tạo đất và chăm sóc cây trồng. Đồng thời, cần lựa chọn giống cây lát hoa có chất lượng tốt và phù hợp với điều kiện tự nhiên tại địa phương.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Tài nguyên rừng giữ vai trò then chốt đối với hệ sinh thái và sinh kế của cộng đồng dân cư miền núi, đồng thời đóng góp giá trị lớn trong việc bảo tồn nguồn gen, điều hòa khí hậu và phòng hộ đầu nguồn. Lát hoa (Chukrasia tabularis A.Juss) là loài cây gỗ lớn thuộc họ Xoan (Meliaceae Juss), có tốc độ sinh trưởng tương đối nhanh, cho chất lượng gỗ quý với giác màu hồng nhạt, ánh vân đẹp, độ bền cơ học cao, ít co giãn và không bị mối mọt. Tuy nhiên, do bị khai thác lạm dụng để phục vụ nhu cầu sản xuất đồ thủ công mỹ nghệ và đồ mộc gia dụng cao cấp, số lượng cá thể Lát hoa mọc tự nhiên ngoài thực địa đã suy giảm nghiêm trọng. Trong khi đó, các lâm phần Lát hoa gây trồng nhân tạo thường có chất lượng gỗ mềm và vân thớ kém rõ nét hơn so với cây mọc tự nhiên. Xuất phát từ thực tế này, khóa luận tốt nghiệp "Nghiên cứu một số đặc điểm lâm học của loài Lát hoa (Chukrasia tabularis) tại huyện Bắc Hà, tỉnh Lào Cai" được thực hiện nhằm xây dựng cơ sở khoa học cho công tác bảo tồn nguồn gen và định hướng gây trồng phát triển loài cây này.

Khóa luận xác định các mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu cụ thể sau:

1. Xác định được những đặc điểm cơ bản về hình thái và vật hậu của loài Lát hoa.
2. Xác định được một số đặc điểm sinh thái, phân bố và đặc điểm tái sinh tự nhiên của loài Lát hoa tại khu vực nghiên cứu.
3. Bước đầu đề xuất các giải pháp kỹ thuật và lâm sinh nhằm bảo tồn, phát triển loài Lát hoa tại huyện Bắc Hà, tỉnh Lào Cai và mở rộng ra phạm vi cả nước.

Đối tượng nghiên cứu của đề tài là các cá thể và quần thể loài Lát hoa (Chukrasia tabularis) sinh trưởng, phát triển và tái sinh trong điều kiện tự nhiên. Phạm vi không gian nghiên cứu được giới hạn tại địa bàn huyện Bắc Hà, tỉnh Lào Cai (nằm trong tọa độ địa lý từ 22°19'31" đến 24°24' Vĩ độ Bắc và 104°09'55" đến 104°27'55" Kinh độ Đông), tập trung khảo sát tại các sinh cảnh rừng tự nhiên thuộc các xã vùng hạ và trung huyện như Nậm Lúc, Bảo Nhai, Cốc Lầu... Phạm vi thời gian nghiên cứu gắn liền với đợt thực tập tốt nghiệp đại học năm 2015, thu thập và phân tích số liệu thực địa kết hợp kế thừa tài liệu lưu trữ từ giai đoạn 2011 - 2015.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu lâm học

Khóa luận xây dựng cách tiếp cận dựa trên hệ sinh thái học rừng và lâm học thực nghiệm. Nền tảng lý thuyết kế thừa các công trình kinh điển về phân chia sinh thái học cá thể và quần thể của Odum (1978); các quy luật cấu trúc không gian, thời gian và sinh thái của quần xã thực vật rừng (Phùng Ngọc Lan, 1986; Lamprecht, 1976; Richards, 1952); hệ thống phân cấp cây rừng theo khả năng sinh trưởng của Kraft (1884); phân loại thảm thực vật rừng Việt Nam thành các tầng tán $A_1, A_2, A_3, B, C$ của Thái Văn Trừng (1970, 1978); cùng các quy luật diễn thế rừng tự nhiên của Trần Ngũ Phương (1970). Đồng thời, tác giả vận dụng các nghiên cứu mô hình hóa cấu trúc đường kính, mật độ lâm phần của Đồng Sĩ Hiền (1974), Nguyễn Hải Tuất (1982, 1986), Trần Văn Con (1991) và phương pháp giám định thực vật của Nguyễn Nghĩa Thìn (2007).

Phương pháp nghiên cứu thực tế kết hợp giữa kế thừa tư liệu thứ cấp và điều tra thực địa theo các tiêu chuẩn lâm học:

• Phương pháp điều tra tuyến: Thiết lập tối thiểu 03 tuyến điều tra cắt ngang qua các sinh cảnh rừng, đai cao khác nhau (từ dưới 600 m đến 800 m) có Lát hoa phân bố nhằm ghi nhận tọa độ GPS, độ cao, kích thước cây đứng và lập danh lục loài đi kèm.
• Phương pháp ô tiêu chuẩn (OTC): Tại các đai cao đại diện (chênh lệch 100 m lập 01 OTC), thiết lập các OTC điển hình tạm thời diện tích 1.000 m² (25 m $\times$ 40 m). Trong OTC, tiến hành đo đếm toàn bộ tầng cây gỗ có đường kính ngang ngực $D_{1.3} \ge 6\text{ cm}$, chiều cao vút ngọn ($H_{vn}$), chiều cao dưới cành ($H_{dc}$), đường kính tán lá ($D_t$), ghi nhận chất lượng thân cây.
• Phương pháp điều tra cây tái sinh và thảm tươi: Bố trí 05 ô dạng bản (ODB) diện tích 25 m² (5 m $\times$ 5 m) đặt tại 4 góc và tâm của mỗi OTC. Đo đếm số lượng cây tái sinh theo 4 cấp chiều cao ($<0,5\text{ m}$; $0,5 - 1\text{ m}$; $1 - 2\text{ m}$; $>2\text{ m}$), đánh giá chất lượng (Tốt - TB - Xấu), phân loại nguồn gốc (hạt hoặc chồi) và khảo sát thảm cây bụi, thảm tươi. Đồng thời thiết lập ô tròn 6 cây lân cận quanh cây Lát hoa làm tâm để xác định quan hệ tương hỗ giữa các loài.
• Xử lý và phân tích số liệu:
  • Tổ thành tầng cây gỗ xác định thông qua chỉ số giá trị quan trọng: $IV_i% = \frac{N_i% + G_i%}{2}$ (trong đó $N_i%$ là tỷ lệ số cây, $G_i%$ là tỷ lệ tiết diện ngang của loài $i$).
  • Mật độ cá thể: $N = \frac{n}{S} \times 10.000$ (cây/ha).
  • Mức độ thường gặp: $M_{tg}% = \frac{r}{R} \times 100$ (với $r$ là số cá thể loài $i$, $R$ là tổng số cá thể điều tra).
  • Mức độ thân thuộc giữa hai loài theo chỉ số Sorensen: $q = \frac{2c}{2c + a + b}$.
  • Tổ thành cây tái sinh theo hệ số: $K_i = \frac{N_i}{N} \times 10$.
  • Số liệu được tổng hợp và xử lý trên các phần mềm Microsoft Excel, SPSS và công cụ định vị GPS/GIS.

Nội dung chính theo từng phần của khóa luận

Phần 1: Mở đầu

Trình bày tính cấp thiết của đề tài xuất phát từ giá trị kinh tế của gỗ Lát hoa, tình trạng suy giảm nguồn tài nguyên tự nhiên do khai thác quá mức và sự cần thiết phải bảo tồn nguồn gen bản địa tại huyện Bắc Hà, tỉnh Lào Cai. Xác định 3 mục tiêu nghiên cứu cụ thể, làm rõ ý nghĩa lý luận trong việc bổ sung dẫn liệu khoa học về lâm học và ý nghĩa thực tiễn trong công tác quản lý, chỉ đạo sản xuất lâm nghiệp tại địa phương.

Phần 2: Tổng quan tài liệu

Tổng hợp bức tranh tổng quan về tình hình nghiên cứu lâm học trên thế giới và ở Việt Nam. Khái quát các thành tựu về cấu trúc quần xã thực vật, tầng thứ tán rừng nhiệt đới, quy luật tái sinh và đặc điểm sinh thái của các loài cây gỗ bản địa. Trình bày chi tiết điều kiện tự nhiên của huyện Bắc Hà: diện tích tự nhiên 68.176,4 ha (đất lâm nghiệp chiếm 49,14%, độ che phủ rừng đạt 31,7% năm 2012), đặc trưng 5 nhóm đất chính (đất xám trên đá biến chất chiếm 75%, đất dốc tụ chiếm 18,7%, đất đỏ vàng, đất phù sa, đất mùn), hệ thống tiểu khí hậu chia 3 vùng độ cao (hạ, trung, thượng huyện) với nhiệt độ trung bình năm 18,91°C, lượng mưa mùa mưa chiếm 87%. Đồng thời phân tích bối cảnh kinh tế - xã hội gồm 14 dân tộc sinh sống, tỷ lệ hộ nghèo 46,06% và tập quán canh tác ảnh hưởng trực tiếp đến tài nguyên rừng.

Phần 3: Đối tượng, nội dung và phương pháp nghiên cứu

Xác định đối tượng là loài Lát hoa mọc tự nhiên tại Bắc Hà. Thiết lập hệ thống 4 nội dung nghiên cứu: đặc điểm hình thái; đặc điểm sinh thái và phân bố; đặc điểm tái sinh tự nhiên; đề xuất giải pháp bảo tồn và phát triển. Quy định chi tiết các mẫu biểu điều tra thực địa (phiếu mô tả cây, biểu điều tra vật hậu, biểu điều tra tuyến, biểu tầng cây cao, biểu cây tái sinh dưới tán và quanh gốc cây mẹ, biểu cây bụi thảm tươi, biểu ô tròn 6 cây) cùng các công thức tính toán toán học lâm sinh tương ứng.

Phần 4: Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Tập trung phân tích các dữ liệu định lượng thu thập ngoài hiện trường kết hợp tài liệu chuyên ngành:

• Đặc điểm hình thái và vật hậu: Mô tả cấu tạo giải phẫu thân gỗ lớn (cao khoảng 20 m, đường kính ngang ngực đạt tới 100 cm, vỏ ngoài màu xám tro nứt dọc bong mảng, vỏ trong nâu đỏ); cành non có lông hung vàng, sẹo lá rõ; lá kép lông chim 1 lần chẵn mọc cách mang 10 - 18 lá chét (dài 10 - 12 cm, rộng 5 - 6 cm); cụm hoa xim viên chùy ở đầu cành, hoa lưỡng tính dài 1,5 cm với 10 nhị hợp thành ống; quả nang hóa gỗ hình trái xoan đường kính 3 - 3,5 cm, hạt dẹt hình quạt có cánh mỏng. Chu kỳ vật hậu ghi nhận sinh trưởng nhanh (chiều cao tăng 1 m/năm, đường kính tăng 2 cm/năm ở điều kiện tối ưu), mùa hoa tháng 6 - 7, quả chín tháng 10 đến tháng 2 năm sau, mùa rụng lá vào cuối đông đầu xuân.
• Đặc điểm phân bố sinh thái: Lát hoa xuất hiện tự nhiên chủ yếu ở đai cao 300 - 800 m, trên các loại đất đỏ trên đá vôi, đất đỏ vàng trên sét và đá biến chất, đất mùn trên đá mácma; thích nghi vùng có lượng mưa năm 1.200 - 2.000 mm, nhiệt độ trung bình 21 - 27°C, độ ẩm 78 - 86%.
• Cấu trúc quần xã thực vật: Phân tích định lượng cấu trúc tầng cây gỗ, mật độ và mức độ thường gặp của các loài cây phối hợp cùng Lát hoa trong lâm phần.
• Đặc điểm tái sinh tự nhiên: Đánh giá tổ thành, chất lượng và nguồn gốc của thế hệ cây tái sinh dưới tán rừng tự nhiên.

Kết quả nghiên cứu và đóng góp học thuật

Khóa luận đã định lượng hóa cấu trúc lâm phần và đặc tính tái sinh của quần xã thực vật nơi có loài Lát hoa phân bố tự nhiên thông qua các bảng số liệu chi tiết:

STT	Loài cây	Tên viết tắt	Trị số quan trọng ($IV%$)	Mật độ (cây/ha)	Mức độ thường gặp ($M_{tg}%$)
1	Lát hoa	Lh	30,875	280	33,33
2	Sâng	S	11,960	110	13,09
3	Sp2	Sp2	11,075	90	10,71
4	Kháo	K	10,940	100	11,90
5	Sau sau	Ss	7,110	70	8,33
6	Chò chỉ	Cc	6,425	50	5,95
7	Chẩn	-	-	30	3,57
8	Sp1	-	-	30	3,57
9	Phay	-	-	30	3,57
10	Sến đỏ	-	-	30	3,57
11	Vối thuốc	-	-	20	2,41
-	Các loài khác	Lk	21,615	-	-
Tổng			100,000	840	100,00

Từ kết quả phân tích chỉ số quan trọng, tác giả xác lập công thức tổ thành tầng cây gỗ của lâm phần: $$\text{CTTT} = 30,875\text{ Lh} + 11,96\text{ S} + 11,075\text{ Sp2} + 10,94\text{ K} + 7,11\text{ Ss} + 6,425\text{ Cc} + 21,615\text{ Lk}$$ Kết quả này khẳng định Lát hoa giữ vai trò ưu thế sinh thái vượt trội trong tầng cây cao tại các điểm khảo sát.

Về cấu trúc tầng cây tái sinh, tổng số cây tái sinh điều tra trên các ô dạng bản là 56 cá thể thuộc 17 loài thực vật khác nhau:

STT	Loài cây	Ký hiệu	Số cây điều tra	Hệ số tổ thành ($K_i$)	Nguồn gốc chủ yếu
1	Lát hoa	Lh	14	2,50	Hạt
2	Kháo	K	8	1,43	Hạt / Chồi
3	Sâng	S	7	1,25	Hạt / Chồi
4	Sp3	Sp	5	0,89	Hạt
5	Phay	P	4	0,71	Hạt
6	Chò chỉ	Cc	3	0,54	Hạt
7	Sau sau	Ss	3	0,54	Hạt
8	Nhóm loài khác (Bã đậu, Chẩn, Lõi thọ, Ngái, Sến đỏ, Thẩu tấu, Thị rừng...)	Lk	12	2,14	Hạt / Chồi
Tổng			56	10,00

Công thức tổ thành tầng cây tái sinh được xác định là: $$\text{CTTT}_{\text{tái sinh}} = 2,5\text{ Lh} + 1,43\text{ K} + 1,25\text{ S} + 0,89\text{ Sp3} + 0,71\text{ P} + 0,54\text{ Cc} + 0,54\text{ Ss} + 2,14\text{ Lk}$$

Đánh giá thực trạng tái sinh cho thấy Lát hoa có khả năng tái sinh bằng hạt tốt dưới tán rừng có độ tàn che thích hợp, tuy nhiên tại các trạng thái rừng nghèo kiệt hoặc rừng thứ sinh sau khai thác mạnh thì mật độ tái sinh rất thấp. Về mặt vật hậu nhân giống, quả Lát hoa thu hái vào giai đoạn tháng 11 đến tháng 12 (khi vỏ quả chuyển sang màu nâu sẫm) cho tỷ lệ nảy mầm cao nhất, đạt từ 81% đến 86%.

Dựa trên các phát hiện lâm học, tác giả đề xuất các nhóm giải pháp:

• Bảo tồn nguyên vị: Bảo vệ nghiêm ngặt các cá thể cây mẹ tự nhiên còn sót lại trong rừng tự nhiên; ngăn chặn tình trạng phá rừng trồng cây Thảo quả và chấm dứt tập quán thả rông gia súc phá hoại tầng cây tái sinh.
• Kỹ thuật lâm sinh và gây trồng: Khi phục hồi hoặc gây trồng Lát hoa, bắt buộc phải áp dụng phương thức trồng rừng hỗn loài (phối hợp với các loài cây đi kèm tự nhiên như Sâng, Kháo, Sau sau, Chò chỉ), không trồng thuần loài nhằm đảm bảo tính ổn định sinh thái và hạn chế nguy cơ sâu đục ngọn. Quy hoạch các đai cao từ 300 - 800 m trên đất thoát nước tốt để phát triển vùng nguyên liệu gỗ lớn.

Đóng góp học thuật chính của khóa luận là cung cấp hệ thống dẫn liệu thực nghiệm có giá trị định lượng đầu tiên về đặc tính lâm học, tổ thành loài và tái sinh của Lát hoa tại huyện vùng cao Bắc Hà, tạo cơ sở khoa học cho công tác quản lý và phục hồi tài nguyên rừng bản địa tại Lào Cai.

Hạn chế của đề tài và hướng nghiên cứu tiếp theo

• Hạn chế của đề tài: Do thời gian thực tập tốt nghiệp có hạn và thời điểm thực địa không trùng vào mùa cây Lát hoa ra hoa, kết quả nên một số đặc điểm hình thái cụ thể của hoa, quả và chu kỳ vật hậu chi tiết phải kế thừa từ tài liệu thứ cấp của Viện Khoa học Lâm nghiệp Việt Nam thay vì đo đếm trực tiếp liên tục ngoài thực địa. Bên cạnh đó, dung lượng mẫu điều tra mới tập trung chủ yếu tại một số xã đại diện ở huyện Bắc Hà.
• Hướng nghiên cứu tiếp theo: Cần mở rộng quan trắc vật hậu liên tục nhiều năm trên các sinh cảnh đai cao khác nhau; nghiên cứu sâu hơn về đặc điểm sinh lý nảy mầm hạt giống, các biện pháp kỹ thuật nhân giống vô tính (nuôi cấy mô, giâm hom) và thử nghiệm các mô hình trồng rừng hỗn giao Lát hoa với các loài cây bản địa ở quy mô thực địa rộng hơn.

Giá trị tham khảo và đối tượng thụ hưởng

Khóa luận là nguồn tài liệu tham khảo chuyên ngành hữu ích cho:

• Sinh viên và học viên: Các ngành Lâm học, Quản lý tài nguyên rừng, Quản lý tài nguyên và Môi trường có thể tham khảo phương pháp luận thiết lập tuyến, ô tiêu chuẩn, cách tính toán các chỉ số sinh thái học quần xã ($IV%$, $M_{tg}%$, $q$ Sorensen, $K_i$) và cấu trúc bảng biểu điều tra lâm học.
• Cơ quan quản lý và kiểm lâm địa bàn: Cung cấp thông số thực tế cho Hạt Kiểm lâm huyện Bắc Hà, Chi cục Kiểm lâm tỉnh Lào Cai trong việc xây dựng phương án bảo tồn nguồn gen cây gỗ quý hiếm và khoanh nuôi tái sinh rừng tự nhiên.
• Cán bộ kỹ thuật lâm nghiệp: Tham khảo thông tin về mùa vụ thu hái hạt (tháng 11 - 12) và tỷ lệ nảy mầm (81 - 86%) phục vụ công tác gieo ươm cây giống lâm nghiệp bản địa.

Câu hỏi thường gặp

1. Vị trí của loài Lát hoa trong cấu trúc tầng cây gỗ tại khu vực nghiên cứu được thể hiện như thế nào?

Trong quần xã thực vật rừng được điều tra tại huyện Bắc Hà, Lát hoa chiếm vị trí ưu thế cao nhất với chỉ số giá trị quan trọng $IV% = 30,875%$, mật độ đạt 280 cây/ha và mức độ thường gặp $M_{tg} = 33,33%$, vượt trội so với các loài cây gỗ đi kèm như Sâng ($IV% = 11,96%$), Kháo ($IV% = 10,94%$), Sau sau ($IV% = 7,11%$) và Chò chỉ ($IV% = 6,425%$).

2. Khả năng tái sinh tự nhiên của loài Lát hoa tại huyện Bắc Hà có đặc điểm gì?

Lát hoa chiếm tỷ lệ cao nhất trong tổ thành cây tái sinh với hệ số $K_i = 2,5$ (chiếm 14 trên tổng số 56 cây tái sinh điều tra trong các ODB), chủ yếu có nguồn gốc từ hạt. Tuy nhiên, khả năng tái sinh tự nhiên của loài phân bố không đồng đều, đạt kết quả tốt dưới tán rừng có độ tàn che thích hợp nhưng rất kém tại các trạng thái rừng nghèo kiệt hoặc rừng thứ sinh sau khai thác.

3. Thời điểm thu hái quả Lát hoa tốt nhất và tỷ lệ nảy mầm đạt bao nhiêu?

Thời điểm thu hái quả Lát hoa thích hợp nhất là từ tháng 11 đến tháng 12, khi quả chín chuyển từ màu xanh sang màu nâu sẫm và hạt có màu cánh gián. Hạt thu hái trong giai đoạn này đảm bảo tỷ lệ nảy mầm cao, đạt từ 81% đến 86%.

4. Điều kiện sinh thái lập địa tự nhiên nơi Lát hoa phân bố tại Bắc Hà là gì?

Lát hoa phân bố tự nhiên ở các đai cao từ 300 m đến 800 m so với mực nước biển, trên các chân đất thoát nước tốt như đất đỏ trên đá vôi, đất đỏ vàng trên đá biến chất và đất mùn trên đá mácma; thích ứng với vùng có nhiệt độ trung bình năm 21 - 27°C, lượng mưa năm 1.200 - 2.000 mm và độ ẩm không khí 78 - 86%.

5. Tại sao tác giả khuyến nghị không nên trồng Lát hoa theo phương thức thuần loài?

Trong tự nhiên, Lát hoa tham gia vào tổ thành rừng lá rộng mưa ẩm và rừng nửa rụng lá, sống hỗn giao với nhiều loài cây khác mà không biểu hiện tính quần thể tập trung rõ rệt. Do đó, việc gây trồng phải thiết lập các quần thể hỗn loài (kết hợp với Sâng, Kháo, Sau sau, Chò chỉ) mới đảm bảo tính bền vững sinh thái, nâng cao năng suất và hạn chế dịch hại sinh học.

Kết luận

Khóa luận của tác giả Lê Mạnh Hùng đã hệ thống hóa toàn diện các đặc điểm hình thái, vật hậu, sinh thái phân bố và tái sinh của loài Lát hoa (Chukrasia tabularis) tại huyện Bắc Hà, tỉnh Lào Cai. Kết quả phân tích định lượng đã khẳng định vai trò ưu thế sinh thái của Lát hoa trong tầng cây gỗ ($IV% = 30,875%$) và tầng cây tái sinh ($K_i = 2,5$), đồng thời chỉ ra tính chất phụ thuộc chặt chẽ của loài vào điều kiện lập địa đai cao 300 - 800 m. Các giải pháp kỹ thuật về mùa vụ thu hái quả (tháng 11 - 12) và định hướng gây trồng rừng hỗn loài bản địa là những đóng góp có ý nghĩa thực tiễn quan trọng cho công tác bảo tồn nguồn gen và phát triển lâm nghiệp bền vững tại địa phương.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Đặt vấn đề Rừng là tài nguyên quý giá, là một bộ phận quan trọng của môi trường sống, luôn gắn liền với đời sống của đồng bào các dân tộc miền núi. Rừng không chỉ có giá trị về kinh tế mà còn có ý nghĩa rất lớn trong nghiên cứu khoa học, bảo tồn nguồn gen, bảo tồn đa dạng sinh học, điều hoà khí hậu, phòng hộ đầu nguồn, hạn chế thiên tai, ngăn chặn sự hoang mạc hoá, chống sói mòn, sạt lở đất, ngăn ngừa lũ lụt, đảm bảo an ninh quốc phòng, đồng thời rừng cũng tạo cảnh quan phục vụ cho du lịch sinh thái, du lịch cộng đồng. Lát hoa (Chukrasia tabularis A.Juss) là cây gỗ lớn thuộc họ Xoan (Meliaceae Juss), là cây gỗ lớn mọc khá nhanh. Gỗ có màu hồng nhạt, có ánh vân đẹp, cứng và nặng trung bình, dễ làm, ít co giãn, không bị mối mọt, thường dung để đóng đồ đạc, làm gỗ dán lạng hoặc trang sức bề mặt.

Dễ gây trồng và có thể phát triển trên diện rộng của các tỉnh Bắc Trung Bộ. Lát hoa có nhiều tên gọi khác nhau, vì căn cứ vào vân gỗ và màu sắc gỗ khi xẻ ra. Nghe bà con người Tày Nùng nói, có lẽ Lát da đồng khác giống, còn Lát hoa, Lát chun, Lát mặt quỷ có lẽ chỉ là một giống, nhưng mọc nơi tốt đất hay nơi khô cằn, và tuỳ theo xẻ các chiều khác nhau mà có vân khác nhau thôi. Ngày nay, chúng ta không thể trồng được như thế, vì cây non đặt trên tảng đá thì chết ngay.

Lát hoa ta trồng lên rất tốt, rất to, và gỗ rất mềm, hầu như không có vân, trong khi Lát hoa tự nhiên thì vân rất đẹp. Lát hoacàng già thì vân dần dần càng nổi và rõ. Cây Lát hoa là cây gỗ quý, gỗ có độ cứng và nặng trung bình, dễ làm ít bị co dãn, không mối mọt, thường được dùng để đóng đồ đạc quý, làm gỗ, tán lạng, trang sức bề mặt. Hiện nay con người khá lạm dụng cây Lát hoa để làm đồ thủ công.

Vì thế còn rất ít nhưng cây Lát hoa mọc tự nhiên bởi cây Lát hoa mọc tự nhiên có vân thớ đẹp hơn cây trồng. 2 Vấn đề đặt ra bây giờ là làm thế nào để có đầy đủ thông tin và cách phát triển cũng như sử dụng cây Lát hoa một cách hợp lý, có hiệu quả cao. Có được cây Lát hoa cho vân thớ đẹp đáp ứng nhu cầu sử dụng của con người mà không phải khai thác những cây trong tự nhiên vì thế tôi tiến hành nghiên cứu đề tài : “Nghiên cứu đặc điểm lâm học của loài Lát hoa (Chukrasia tabularis) làm đề suất phát triển cây ở khu vực huyện Bắc Hà tỉnh Lào Cai” được thực hiện nhằm bảo tồn những cây Lát hoa trong tự nhiên mà vẫn đáp ứng được nhu cầu sử dụng của con người.2 Mục tiêu nghiên cứu của đề tài - Xác định được những đặc điểm cơ bản về hình thái và vật hậu của loài Lát hoa. - Xác định được một số đặc điểm sinh thái và phân bố, đặc điểm tái sinh của loài Lát hoa tại khu vực nghiên cứu.

- Bước đầu đề xuất các giải pháp bảo tồn và phát triển loài cây này ở tỉnh Lào Cai và Việt Nam.3 Ý nghĩa của đề tài 1.1 Ý nghĩa trong học tập và nghiên cứu khoa học - Qua việc thực hiện đề tài sẽ giúp sinh viên làm quen với việc nghiên cứu khoa học, cũng cố kiến thức đã học, vận dụng lý thuyết vào thực tế; biết các thu thập, phân tích và xử lý thông tin cũng như kỹ năng tiếp cận và làm việc với cộng đồng thôn bản và người dân. - Bổ sung các thông tin khoa học và là cơ sở khoa học cho các nhà quản lý. - Học tập và hiểu biết thêm về kinh nghiệm, kỹ thuật trong thực tiễn tại địa bàn nghiên cứu.2 Ý nghĩa trong thực tiễn - Nghiên cứu loài Lát hoa (Chukrasia tabularis) làm cơ sở đề xuất hướng bảo tồn và phát triển loài tại Huyện Bắc Hà Tỉnh Lào Cai. - Trang bị cho sinh viên cách tiếp cận với thực tiễn sản xuất.

- Qua quá trình thực hiện đề tài tạo cơ hội cho sinh viên tiếp cận phương pháp nghiên cứu khoa học, giải quyết vấn đề khoa học ngoài thực tiễn. 4 PHẦN 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2.1 Tổng quan về tình hình nghiên cứu trong và ngoài nước 2.Tình hình nghiên cứu trên thế giới Các chuyên gia sinh thái học đã khẳng định: Rừng là một hệ sinh thái, thực vật rừng có sự biến động cả về chất và lượng khi yếu tố ngoại cảnh thay đổi, rừng cây và con người có quan hệ mật thiết với nhau. Chính vì lẽ đó, cây rừng được con người quan sát, xem xét.Odum (1978) [19] đã phân chia ra sinh thái học cá thể và sinh thái học quần thể. Sinh thái học cá thể nghiên cứu từng cá thể sinh vật hoặc từng loài, trong đó chu kì sống và tập tính cũng như khả năng thích nghi với môi trường được đặc biệt chú ý.

Ngoài ra mối quan hệ giữa các yếu tố sinh thái và sinh trưởng có thể định lượng bằng các phương pháp toán học thường được gọi là mô phỏng, phản ánh các đặc điểm, quy luật tương quan phức tạp trong tự nhiên. - Nghiên cứu về cấu trúc rừng : Cấu trúc rừng là một khái niệm dùng để chỉ quy luật sắp xếp tổ hợp của các thành phần cấu tạo nên quần xã thực vật theo không gian và thời gian (Phùng Ngọc Lan, 1986). Cấu trúc rừng bao gồm cấu trúc sinh thái, cấu trúc hình thái và cấu trúc tuổi. - Về cơ sở sinh thái của cấu trúc rừng: Rừng tự nhiên là một hệ sinh thái cực kỳ phức tạp bao gồm nhiều thành phần với các quy luật sắp xếp khác nhau trong không gian và thời gian.

Trong nghiên cứu cấu trúc rừng người ta chia thành ba dạng cấu trúc là cấu trúc sinh thái, cấu trúc không gian và cấu trúc thời gian. Cấu trúc của lớp thảm thực vật là kết quả của quá trình chọn lọc tự nhiên, là sản phẩm của quá trình đấu tranh sinh tồn giữa thực vật với thực vật và giữa thực vật với hoàn cảnh sống. Trên 5 quan điểm sinh thái thì cấu trúc rừng chính là hình thức bên ngoài phản ánh nội dung bên trong của hệ sinh thái rừng.N (1976) [18] đã nghiên cứu các vấn đề về cơ sở sinh thái học nói chung và về cơ sở thái học trong kinh doanh rừng mưa nói riêng, trong đó đã đi sâu nghiên cứu các nhân tố cấu trúc rừng, các kiểu xử lý về mặt lâm sinh áp dụng cho rừng mưa tự nhiên. Từ đó tác giả này đã đưa ra những tổng kết hết sức phong phú về các nguyên lý tác động xử lý lâm sinh nhằm đem lại rừng cơ bản là đều tuổi, rừng không đều tuổi và các phương thức xử lý cải thiện rừng mưa.

Khái niệm hệ sinh thái được làm sáng tỏ là cơ sở để nghiên cứu các nhân tố cấu trúc trên quan điểm sinh thái học. - Về mô tả hình thái cấu trúc rừng: Richards P.W (1952) [20] đã phân biệt tổ thành thực vật của rừng mưa thành hai loại rừng mưa hỗn hợp có tổ thành loài cây phức tạp và rừng mưa đơn ưu có tổ thành loài cây đơn giản, trong những lập địa đặc biệt thì rừng mưa đơn ưu chỉ bao gồm một vài loài cây. Cũng theo tác giả này thì rừng mưa thường có nhiều tầng (thường có 3 tầng, trừ tầng cây bụi và tầng cây thân cỏ). Trong rừng mưa nhiệt đới, ngoài cây gỗ lớn, cây bụi và các loài thân cỏ còn có nhiều loài cây leo đủ hình dáng và kích thước, cùng nhiều thực vật phụ sinh trên thân hoặc cành cây.

Kraft (1884) lần đầu tiên đưa ra hệ thống phân cấp cây rừng, ông chia cây rừng trong một lâm phần thành 5 cấp dựa vào khả năng sinh trưởng, kích thước và chất lượng của cây rừng. Phân cấp của Kraft phản ánh được phương án phân cấp cây rừng cho rừng nhiệt đới tự nhiên mà được chấp nhận rộng rãi. Như vậy, hầu hết các tác giả khi nghiên cứu về tầng thứ thường đưa ra những nhận xét mang tính định tính, việc phân chia tầng thứ theo chiều cao mang tính cơ giới nên chưa phản ánh được sự phân tầng phức tạp của rừng tự nhiên nhiệt đới.Tình hình nghiên cứu trong nước Khi nghiên cứu về thảm thực vật ở Việt Nam, Thái Văn Trừng (1978) [17] đã nhấn mạnh tới ý nghĩa của điều kiện ngoại cảnh đến các giai đoạn phát triển cây tái sinh. Trần Ngũ Phương (1970) [11] khi nghiên cứu về kiểu rừng nhiệt đới mưa mùa lá rộng thường xanh đã có nhận xét “rừng tự nhiên dưới tác động của con người khai thác hoặc làm nương rẫy, lặp đi lặp lại nhiều lần thì kết quả cuối cùng là sự hình thành đất trống, đồi núi trọc.

Nếu chúng ta để thảm thực vật hoang dã tự nó phát triển lại, thì sau một thời gian dài trảng cây bụi, trảng cỏ chuyển dần lên những dạng thực bì cao hơn, thông qua quá trình tái sinh tự nhiên và cuối cùng rừng có thể phục hồi dưới dạng gần giống trạng thái rừng ban đầu”. * Nghiên cứu cấu trúc rừng: Trong vòng vài chục năm qua, nghiên cứu về cấu trúc rừng là một trong những nội dung quan trọng nhằm đề xuất các giải pháp kết thúc phù hợp. Thái Văn Trừng (1978), Trần Ngũ Phương (1970) cũng đã nghiên cứu cấu trúc sinh thái để làm căn cứ phân loại thảm thực vật rừng Việt Nam. Trần Ngũ Phương (1970) [11] đã chỉ những đặc điểm cấu trúc của các thảm thực vật rừng miền Bắc Việt Nam trên cơ sở kết quả điều tra tổng quát về tình hình rừng miền Bắc Việt Nam 1961 đến 1965.

Nhân tố cấu trúc đầu 7 tiên được nghiên cứu là tổ thành và thông qua đó một số quy luật phát triển của các hệ sinh thái rừng được phát hiện và ứng dụng vào thực tiễn sản xuất. Khi nghiên cứu kiểu rừng kín thường xanh mưa ẩm nhiệt đới ở nước ta Thái Văn Trừng (1963, 1970, 1978) đã đưa ra mô hình cấu trúc tầng như: tầng vượt tán (A1), tầng ưu thế sinh thái (A2), tầng dưới tán (A3), tầng cây bụi (B) và tầng cỏ quyết (C) (Lương Thị Anh (2007) [1]). Thái Văn Trừng đã vận dụng và cải tiến, bổ sung phương pháp biểu đồ mặt cắt đứng của Davit – Risa để nghiên cứu cấu trúc rừng Việt Nam, trong đó tầng cây bụi và thảm tươi được vẽ phóng đại với tỷ lệ nhỏ hơn và có ghi ký hiệu thành phần loài cây của quần thể đối với những đặc trưng sinh thái và vật hậu cùng biểu đồ khí hậu, vị trí địa lý, địa hình.