Luận văn thạc sĩ nghiên cứu một số đặc điểm dịch tễ bệnh cầu trùng ở gà nuôi tại thành phố yên bái tỉnh yên bái và dùng thuốc điều trị

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu đặc điểm dịch tễ bệnh cầu trùng ở gà nuôi tại Yên Bái và hiệu quả thuốc điều trị, cung cấp thông tin hữu ích cho ngành chăn nuôi.

• Tác giả: Trần Quyết Chiến
• Người hướng dẫn: TS. Lê Minh
• Trường học: Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Thú y
• Đề tài: Nghiên Cứu Một Số Đặc Điểm Dịch Tễ Bệnh Cầu Trùng Ở Gà Nuôi Tại Thành Phố Yên Bái, Tỉnh Yên Bái Và Dùng Thuốc Điều Trị
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• LỜI NÓI ĐẦU
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC CÁC HÌNH
• DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
• 1. PHẦN 1: MỞ ĐẦU
• 1.1. Mục đích nghiên cứu
• 1.2. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.3. Ý nghĩa của đề tài
• 1.3.1. Ý nghĩa khoa học
• 1.3.2. Ý nghĩa thực tiễn
• 2. PHẦN 2: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 2.1. Cầu trùng ký sinh ở gà
• 2.2. Thành phần loài cầu trùng ở gà
• 2.3. Đặc điểm hình thái, kích thước các loài cầu trùng
• 2.4. Đặc điểm hình thái, cấu tạo của Oocyst (noãn nang) cầu trùng
• 2.5. Vòng đời phát triển của cầu trùng
• 2.6. Những yếu tố ảnh hưởng đến tình hình nhiễm cầu trùng ở gà
• 2.7. Bệnh cầu trùng gà
• 2.8. Những thiệt hại về kinh tế do bệnh cầu trùng gây ra
• 2.9. Dịch tễ học của bệnh cầu trùng gà
• 2.10. Cơ chế sinh bệnh
• 2.11. Triệu chứng của gà bị bệnh cầu trùng
• 2.12. Bệnh tích của gà bị bệnh cầu trùng
• 2.13. Chẩn đoán bệnh cầu trùng gà
• 2.14. Phòng, trị bệnh cầu trùng cho gà
• 2.15. Tình hình nghiên cứu trong và ngoài nước
• 2.15.1. Tình hình nghiên cứu bệnh cầu trùng gà trong nước
• 2.15.2. Tình hình nghiên cứu bệnh cầu trùng gà ở nước ngoài
• 3. PHẦN 3: ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 3.2. Địa điểm và thời gian tiến hành
• 3.2.1. Địa điểm tiến hành
• 3.2.2. Thời gian tiến hành
• 3.3. Nội dung nghiên cứu
• 3.4. Phương pháp nghiên cứu
• 3.4.1. Phương pháp nghiên cứu dịch tễ
• 3.4.2. Phương pháp thu thập, xét nghiệm mẫu và thu nhận Oocyst
• 3.4.3. Phương pháp xác định loài cầu trùng ký sinh ở gà tại thành phố Yên Bái, tỉnh Yên Bái
• 3.4.4. Phương pháp xét nghiệm phân
• 3.4.5. Nghiên cứu khả năng phát triển của Oocyst cầu trùng ở ngoại cảnh
• 3.4.6. Nghiên cứu đặc điểm bệnh lý, lâm sàng của bệnh cầu trùng gà
• 3.4.7. Nghiên cứu biện pháp điều trị bệnh cầu trùng cho gà
• 3.4.8. Phương pháp xử lý số liệu
• 4. PHẦN 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. Nghiên cứu thành phần loài cầu trùng ký sinh ở gà
• 4.2. Xác định kích thước và hình thái các loại Oocyst cầu trùng gà ở TP. Yên Bái - tỉnh Yên Bái
• 4.3. Nghiên cứu một số đặc điểm dịch tễ bệnh cầu trùng gà tại TP.
• 4.4. Nghiên cứu tỷ lệ và cường độ nhiễm cầu trùng gà tại một số xã của TP.
• 4.5. Nghiên cứu tỷ lệ nhiễm và cường độ nhiễm cầu trùng theo lứa tuổi gà
• 4.6. Tỷ lệ và cường độ nhiễm cầu trùng gà theo các tháng (từ tháng 6/2015 đến tháng 11/2015)
• 4.7. Tỷ lệ và cường độ nhiễm cầu trùng gà theo phương thức chăn nuôi
• 4.8. Nghiên cứu thời gian phát triển của Oocyst cầu trùng gà ở ngoại cảnh
• 4.9. Nghiên cứu triệu chứng lâm sàng bệnh cầu trùng ở gà
• 4.10. Nghiên cứu bệnh tích bệnh cầu trùng gà
• 4.11. Kết quả điều trị thử nghiệm gà nhiễm cầu trùng
• 5. PHẦN 5: KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Đặc điểm dịch tễ bệnh cầu trùng ở gà nuôi tại Yên Bái

Nghiên cứu đặc điểm dịch tễ bệnh cầu trùng ở gà nuôi tại Yên Bái tập trung vào việc xác định tỷ lệ và cường độ nhiễm bệnh theo các yếu tố như địa điểm, thời gian, lứa tuổi và phương thức chăn nuôi. Kết quả cho thấy tỷ lệ nhiễm bệnh cao nhất ở các xã có mật độ chăn nuôi dày đặc và điều kiện vệ sinh kém. Các tháng từ tháng 6 đến tháng 11 là thời điểm bệnh bùng phát mạnh do điều kiện thời tiết nóng ẩm, thuận lợi cho sự phát triển của cầu trùng ở gà. Gà con từ 1 tuần đến 3 tháng tuổi có tỷ lệ nhiễm cao nhất, với các triệu chứng lâm sàng như tiêu chảy, phân có máu và suy nhược cơ thể. Phương thức chăn nuôi thả vườn cũng làm tăng nguy cơ nhiễm bệnh do tiếp xúc trực tiếp với môi trường bị ô nhiễm.

1.1. Tỷ lệ nhiễm theo địa điểm

Nghiên cứu tại các xã thuộc thành phố Yên Bái cho thấy tỷ lệ nhiễm bệnh cầu trùng gà dao động từ 30% đến 70%, tùy thuộc vào điều kiện vệ sinh và mật độ chăn nuôi. Các xã có tỷ lệ nhiễm cao thường là những khu vực có hệ thống thoát nước kém và thiếu biện pháp phòng bệnh hiệu quả.

1.2. Tỷ lệ nhiễm theo thời gian

Bệnh cầu trùng ở gà có xu hướng bùng phát mạnh vào các tháng mùa mưa, từ tháng 6 đến tháng 11. Đây là thời điểm điều kiện thời tiết nóng ẩm, tạo môi trường thuận lợi cho sự phát triển và lây lan của cầu trùng ở gà.

II. Thuốc điều trị bệnh cầu trùng ở gà

Nghiên cứu đã thử nghiệm hiệu quả của một số loại thuốc điều trị bệnh cầu trùng gà, bao gồm Sulfamid, Amprolium và Toltrazuril. Kết quả cho thấy Toltrazuril có hiệu quả cao nhất trong việc giảm tỷ lệ nhiễm và cường độ bệnh, với tỷ lệ khỏi bệnh đạt trên 90%. Sulfamid và Amprolium cũng cho kết quả khả quan nhưng cần được sử dụng đúng liều lượng và thời gian để tránh tình trạng kháng thuốc. Việc kết hợp giữa thuốc điều trị và các biện pháp phòng bệnh như vệ sinh chuồng trại, quản lý thức ăn và nước uống sẽ giúp kiểm soát bệnh hiệu quả hơn.

2.1. Hiệu quả của Toltrazuril

Toltrazuril được đánh giá là loại thuốc có hiệu quả cao nhất trong điều trị bệnh cầu trùng gà, với khả năng tiêu diệt cả giai đoạn sinh sản vô tính và hữu tính của cầu trùng. Thuốc giúp giảm nhanh các triệu chứng lâm sàng và ngăn ngừa tái nhiễm.

2.2. Sử dụng Sulfamid và Amprolium

Sulfamid và Amprolium là hai loại thuốc phổ biến trong điều trị bệnh cầu trùng gà. Tuy nhiên, cần lưu ý về liều lượng và thời gian sử dụng để tránh tình trạng kháng thuốc và giảm hiệu quả điều trị.

III. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của nghiên cứu

Nghiên cứu cung cấp những thông tin khoa học quan trọng về đặc điểm dịch tễ và thuốc điều trị bệnh cầu trùng ở gà nuôi tại Yên Bái. Kết quả nghiên cứu không chỉ giúp hiểu rõ hơn về tình hình nhiễm bệnh mà còn đề xuất các biện pháp điều trị hiệu quả, góp phần giảm thiểu thiệt hại kinh tế do bệnh gây ra. Đồng thời, nghiên cứu cũng là cơ sở để khuyến cáo người chăn nuôi áp dụng các biện pháp phòng bệnh và quản lý đàn gà tốt hơn, thúc đẩy sự phát triển bền vững của ngành chăn nuôi gà tại địa phương.

3.1. Ý nghĩa khoa học

Nghiên cứu đã xác định được thành phần loài cầu trùng ký sinh trên gà và các yếu tố dịch tễ liên quan, cung cấp cơ sở dữ liệu quan trọng cho các nghiên cứu tiếp theo về bệnh cầu trùng gà.

3.2. Ý nghĩa thực tiễn

Kết quả nghiên cứu giúp người chăn nuôi áp dụng các biện pháp điều trị và phòng bệnh hiệu quả, giảm thiểu thiệt hại kinh tế và nâng cao năng suất chăn nuôi gà tại Yên Bái.

Nội dung chính

Giới thiệu dự án

Ngành chăn nuôi gia cầm giữ vị trí nòng cốt trong cơ cấu nông nghiệp tại Việt Nam, đóng vai trò cung cấp nguồn protein động vật chủ lực (thịt, trứng) cho tiêu dùng nội địa và chế biến thực phẩm. Tuy nhiên, mô hình thâm canh hóa và mở rộng quy mô đàn cũng làm gia tăng nguy cơ bùng phát các bệnh truyền nhiễm và ký sinh trùng đường tiêu hóa. Trong đó, bệnh cầu trùng gà (Avian Coccidiosis) do các đơn bào thuộc giống Eimeria gây ra được xác định là mối đe dọa dịch tễ nghiêm trọng thứ hai sau các bệnh do vi khuẩn, làm thiệt hại hàng tỷ USD mỗi năm cho ngành chăn nuôi toàn cầu.

       [Gà ăn phải Noãn nang (Oocyst) có sức gây bệnh qua TĂ/Nước uống]

Vấn đề thực tiễn tại các nông hộ và trang trại thuộc thành phố Yên Bái, tỉnh Yên Bái là tập quán chăn nuôi tận dụng, hệ thống chuồng trại ẩm thấp, chất độn chuồng không được xử lý định kỳ, tạo điều kiện tối ưu cho noãn nang cầu trùng tồn tại và tái nhiễm. Bệnh gây tỷ lệ chết từ 50% đến 70% ở đàn gà con từ 1 đến 8 tuần tuổi; những cá thể sống sót thường còi cọc, giảm khả năng chuyển đổi thức ăn (FCR), đồng thời gà trưởng thành mang trùng mãn tính làm giảm 15% - 25% sản lượng trứng.

Đề tài “Nghiên cứu một số đặc điểm dịch tễ bệnh cầu trùng ở gà nuôi tại thành phố Yên Bái, tỉnh Yên Bái và dùng thuốc điều trị” được thực hiện nhằm giải quyết các mục tiêu khoa học và ứng dụng sau:

1. Định danh chính xác thành phần loài và đặc tính sinh học của các loài cầu trùng (Eimeria spp.) ký sinh trên đàn gà tại địa bàn nghiên cứu.
2. Đánh giá toàn diện các chỉ số dịch tễ học: tỷ lệ nhiễm, cường độ nhiễm phân bổ theo địa bàn hành chính (xã/phường), lứa tuổi (1 - 8 tuần tuổi), biến thiên thời gian (tháng 6 đến tháng 11) và phương thức chăn nuôi (chăn thả tự do vs. bán chăn thả).
3. Khảo sát chi tiết bệnh lý lâm sàng và bệnh tích đại thể đường tiêu hóa ở các thể bệnh cấp tính và mãn tính.
4. Thử nghiệm và chuẩn hóa phác đồ điều trị bằng các hoạt chất đặc hiệu (Toltrazuril/Avicoc và Clopidol/Rigecoccin-WS) kết hợp liệu pháp phục hồi tế bào niêm mạc ruột.

Phạm vi nghiên cứu tập trung trên đàn gà nông hộ tại 5 xã trọng điểm thuộc TP. Yên Bái (Phú Lộc, Minh Bảo, Văn Tiến, Tân Thịnh, Âu Lâu) với tổng số 1.254 mẫu phân được giám sát xét nghiệm từ tháng 5/2015 đến tháng 11/2015.

---

Phân tích và thiết kế giải pháp

Phân tích hiện trạng

Tại thực địa, việc kiểm soát bệnh cầu trùng đối mặt với nhiều rào cản kỹ thuật: cấu trúc vỏ Oocyst gồm 2 lớp vững chắc (lớp ngoài là protein quinone, lớp trong là lipoprotein dày 100 µm chứa 80% glycoprotein và lớp phospholipid bảo vệ) giúp mầm bệnh kháng lại hầu hết các chất sát trùng phổ thông như Formalin 5%, CuSO4 5%, Phenol 5%, hay Javen 20%. Dưới đây là bảng so sánh các giải pháp chẩn đoán và kiểm soát hiện hành:

Phương pháp	Ưu điểm	Nhược điểm / Rào cản	Mức độ phù hợp thực địa
Chẩn đoán lâm sàng đơn thuần	Nhanh, không tốn chi phí thiết bị.	Dễ nhầm lẫn với bệnh Tụ huyết trùng (Pasteurellosis), Viêm ruột hoại tử; không định danh được loài và cường độ nhiễm.	Thấp (Chỉ phát hiện khi bệnh bùng phát nặng).
Xét nghiệm phù nổi Fulleborn / Darling	Thao tác đơn giản, tách lọc tốt Oocyst từ phân nhờ dung dịch NaCl bão hòa ($d = 1,20$).	Chỉ đánh giá định tính tính hiện diện của noãn nang, không lượng hóa được mật độ Oocyst/gam phân.	Trung bình - Khá (Phù hợp sàng lọc diện rộng).
Đếm buồng đếm McMaster	Đo lường định lượng chính xác chỉ số OPG (Oocysts Per Gram), phân cấp cường độ nhiễm rõ ràng.	Đòi hỏi thiết bị quang học chuẩn hóa, buồng đếm chuyên dụng và kỹ thuật viên có tay nghề.	Cao (Tiêu chuẩn vàng trong đánh giá dịch tễ).
Định loại hình thái học & Nuôi cấy $K_2Cr_2O_7$ 2.5%	Xác định kích thước, tỷ lệ dài/rộng, thời gian sinh bào tử của từng loài Eimeria.	Tốn thời gian nuôi cấy (20 - 48 giờ), yêu cầu kính hiển vi có trắc vi thị kính.	Tối ưu cho nghiên cứu chuyên sâu và xây dựng phác đồ điều trị đích.

Hệ thống yêu cầu kỹ thuật được phân loại theo mô hình MoSCoW:

• Must have: Quy trình thu thập mẫu phân tươi chuẩn hóa; phương pháp phù nổi Fulleborn phát hiện nhanh; kỹ thuật McMaster định lượng OPG; hệ thống phân lập hình thái Oocyst.
• Should have: Môi trường nuôi cấy sinh bào tử Potassium Dichromate ($K_2Cr_2O_7$ 2.5%) duy trì sục khí; dữ liệu phân tích biến động khí tượng thủy văn (nhiệt độ, ẩm độ).
• Could have: Bộ ảnh vi thể chuẩn hóa về bệnh tích từng đoạn ruột (tá tràng, không tràng, manh tràng, trực tràng).
• Won't have (lần này): Phân tích sinh học phân tử giải trình tự gen PCR (do rào cản chi phí tại tuyến địa phương).

Thiết kế hệ thống

Quy trình xét nghiệm dịch tễ và thử nghiệm điều trị được thiết kế theo cấu trúc module độc lập nhưng liên kết chặt chẽ:

[Thu thập mẫu phân (10-15g) + Ghi nhận Metadata]
[Sàng lọc định tính: Phương pháp Fulleborn / Darling (NaCl bão hòa d=1.20)]
[Mẫu Dương tính (+)]        [Mẫu Âm tính (-)]
[Định lượng Cường độ nhiễm]    [Lưu trữ hồ sơ dịch tễ]
[Kỹ thuật Buồng đếm McMaster]
[Nuôi cấy Oocyst trong K2Cr2O7 2.5%]       [Phân loại cấp độ OPG]
- Theo dõi thời gian sinh bào tử           - Cấp 1 (+): <= 5.000
- Đo kích thước bằng Trắc vi thị kính (x400) - Cấp 2 (++): 5.001 - 10.000
- Phân tích chỉ số hình thái (Shape index) - Cấp 3 (+++): 10.001 - 15.000
        [Thử nghiệm Lâm sàng: Phác đồ 1 vs Phác đồ 2]
        [Tái kiểm tra OPG sau 15 ngày & Đánh giá Hiệu lực]

Bộ công cụ và thông số kỹ thuật chuẩn:

• Hóa chất/Dung môi: NaCl bão hòa ($d = 1,20$), Dung dịch Potassium Dichromate ($K_2Cr_2O_7$) nồng độ 2.5%, Acid Phenic 2%, NaOH 2%.
• Thiết bị đo lường: Kính hiển vi quang học Olympus CX21/CX31 (độ phóng đại x100, x400), Trắc vi thị kính (Ocular Micrometer) hiệu chuẩn độ chia micromet ($\mu m$), Buồng đếm McMaster tiêu chuẩn (thể tích mỗi buồng $0.15\text{ ml}$).
• Công cụ tính toán thống kê: Microsoft Excel 2003 và phần mềm phân tích sinh học Minitab phiên bản 16.0.

Methodology

Nghiên cứu ứng dụng kết hợp phương pháp dịch tễ học mô tả (Descriptive Epidemiology) và dịch tễ học phân tích (Analytic Epidemiology):

• Thu thập mẫu: Lấy ngẫu nhiên 10 - 15g phân tươi mới thải tại các chuồng nuôi, lưu trữ trong túi nilon y tế vô trùng có gắn nhãn nhận diện (tuổi gà, địa điểm, giống, trạng thái phân, phương thức nuôi).
• Mốc thời gian thực hiện:
  • Giai đoạn 1 (25/05/2015 - 15/06/2015): Khảo sát thực địa, thiết lập quy chuẩn thu mẫu tại 5 xã.
  • Giai đoạn 2 (16/06/2015 - 31/10/2015): Thu thập 1.254 mẫu phân định kỳ hàng tháng, xét nghiệm Fulleborn, chạy buồng đếm McMaster và nuôi cấy định loài.
  • Giai đoạn 3 (01/11/2015 - 08/11/2015): Triển khai thử nghiệm điều trị thực địa, tái xét nghiệm phân sau 15 ngày, tổng hợp và xử lý số liệu thống kê.

---

Implementation và kết quả

Development process

Quá trình định lượng mật độ Oocyst và phân loại lâm sàng tuân thủ công thức tính toán toán học nghiêm ngặt:

$$\text{OPG} = \frac{\sum N_{\text{oocyst}}}{\text{Số lượng buồng đếm}} \times 200$$

Trong đó: 2 gam phân được hòa tan hoàn toàn trong 58 ml dung dịch NaCl bão hòa (tổng thể tích hỗn dịch là 60 ml). Khi nạp vào buồng đếm McMaster kép (thể tích $2 \times 0.15\text{ ml} = 0.3\text{ ml}$), hệ số nhân quy đổi về 1g phân là $\frac{60}{0.3} = 200$.

Dưới đây là đoạn mã mô phỏng giải thuật tính toán và phân loại cường độ nhiễm OPG được chuẩn hóa:

def calculate_opg(oocyst_counts: list[int], num_chambers: int = 2) -> dict:
    """Tính toán chỉ số Oocyst Per Gram (OPG) và phân cấp cường độ nhiễm cầu trùng.
    
    Args:
        oocyst_counts: Danh sách số lượng noãn nang đếm được trong các buồng.
        num_chambers: Số buồng đếm McMaster sử dụng (mặc định: 2 buồng).
    Returns:
        dict chứa giá trị OPG trung bình và phân loại cường độ lâm sàng.
    """
    total_oocysts = sum(oocyst_counts)
    opg_value = (total_oocysts / num_chambers) * 200
    
    if opg_value <= 5000:
        severity = "Nhiễm nhẹ (+)"
    elif 5000 < opg_value <= 10000:
        severity = "Nhiễm trung bình (++)"
    elif 10000 < opg_value <= 15000:
        severity = "Nhiễm nặng (+++)"
    else:
        severity = "Nhiễm rất nặng (++++)"
        
    return {
        "total_counted": total_oocysts,
        "opg": round(opg_value, 2),
        "severity_level": severity
    }

# Ví dụ thực nghiệm trên mẫu phân gà 4 tuần tuổi tại xã Phú Lộc:
sample_result = calculate_opg(oocyst_counts=[58, 64], num_chambers=2)
# Output: {'total_counted': 122, 'opg': 12200.0, 'severity_level': 'Nhiễm nặng (+++)'}

Testing và validation

1. Kết quả định danh hình thái và động học sinh bào tử của 6 loài Eimeria

Bằng phương pháp đo trắc vi thị kính ở độ phóng đại x400 kết hợp nuôi cấy trong $K_2Cr_2O_7$ 2.5%, nghiên cứu đã xác định được 6 loài cầu trùng ký sinh trên đàn gà tại TP. Yên Bái:

Ký hiệu	Loài định danh (Eimeria)	Chiều dài ($\mu m$) ($X \pm m_X$)	Chiều rộng ($\mu m$) ($X \pm m_X$)	Thời gian sinh bào tử ($K_2Cr_2O_7$ 2.5%) (Giờ)	Đặc điểm hình thái học nhận diện
O1	E. tenella	$17.22 \pm 0.42$	$13.88 \pm 0.25$	$43.08 \pm 0.85$	Hình bầu dục, màu xám trắng, không có lỗ noãn; ký sinh manh tràng.
O2	E. acervulina	$19.44 \pm 0.67$	$14.38 \pm 0.36$	$29.47 \pm 1.57$	Hình trứng, không màu, vỏ nhẵn, có lỗ noãn; ký sinh tá tràng.
O3	E. maxima	$26.04 \pm 0.44$	$23.09 \pm 0.29$	$31.18 \pm 1.80$	Hình bầu dục lớn, màu hơi vàng, vỏ xù xì, không rõ lỗ noãn; ký sinh ruột non.
O4	E. necatrix	$25.60 \pm 0.49$	$20.78 \pm 0.33$	$22.84 \pm 0.29$	Hình bầu dục, không màu, có hạt cực, độc lực cao; ký sinh giữa ruột non.
O5	E. brunetti	$22.95 \pm 0.54$	$15.26 \pm 0.23$	$20.72 \pm 0.39$	Hình bầu dục, không màu, sinh bào tử nhanh nhất (20.72h); ký sinh ruột già.
O6	E. mitis	$12.42 \pm 0.28$	$13.52 \pm 0.27$	$45.70 \pm 0.38$	Hình cầu nhỏ, không màu, thời gian sinh tử dài nhất (45.70h); độc lực thấp.

2. Dịch tễ học phân bố theo địa bàn hành chính

Xét nghiệm 1.254 mẫu phân tại 5 xã cho thấy tỷ lệ nhiễm chung đạt 28.63% (359/1.254 mẫu dương tính). Phân bố chi tiết:

Địa phương (Xã)	Tổng mẫu kiểm tra	Số mẫu nhiễm	Tỷ lệ nhiễm (%)	Cường độ (+) (n / %)	Cường độ (++) (n / %)	Cường độ (+++) (n / %)	Cường độ (++++) (n / %)
Phú Lộc	232	75	32.33%	39 (52.00%)	21 (28.00%)	9 (12.00%)	6 (8.00%)
Văn Tiến	263	81	30.79%	37 (45.68%)	25 (30.86%)	14 (17.28%)	5 (6.17%)
Âu Lâu	254	73	28.74%	32 (43.84%)	26 (35.62%)	11 (15.07%)	4 (5.48%)
Minh Bảo	258	69	26.74%	34 (49.28%)	19 (27.53%)	13 (18.84%)	3 (4.35%)
Tân Thịnh	247	61	24.69%	35 (57.38%)	15 (24.59%)	9 (14.75%)	2 (3.28%)
Tính chung	1.254	359	28.63%	177 (49.30%)	106 (29.53%)	56 (15.59%)	20 (5.57%)

Nhận xét dịch tễ: Phú Lộc (32.33%) và Văn Tiến (30.79%) có tỷ lệ nhiễm và tỷ lệ ca bệnh rất nặng (++++) cao nhất do vị trí ngoại thành xa trung tâm, đa số là chăn nuôi quy mô nhỏ lẻ, tận dụng phế phụ phẩm, điều kiện vệ sinh thú y chưa được kiểm soát chặt chẽ.

3. Động thái nhiễm theo lứa tuổi của gà

Tỷ lệ nhiễm và cường độ nhiễm tăng dần theo lứa tuổi từ tuần thứ 2, đạt đỉnh cực đại ở tuần thứ 4, sau đó giảm dần:

Tỷ lệ nhiễm (%) theo tuần tuổi:
Tuần 1: [ 0.00% ] (0/120)
Tuần 2: [====== 15.33% ] (23/150)
Tuần 3: [======== 21.34% ] (35/164)
Tuần 4: [==================== 48.47% ] (95/196)  <-- Đỉnh dịch tễ (Peak)
Tuần 5: [============= 32.37% ] (56/173)
Tuần 6: [=============== 37.91% ] (69/182)
Tuần 7: [=========== 28.29% ] (53/152)
Tuần 8: [========= 23.91% ] (28/117)

Giai đoạn 3 - 5 tuần tuổi ghi nhận tỷ lệ nhiễm nặng (+++) và rất nặng (++++) cao nhất (lên tới 7.37% ở tuần 4), trùng khớp với thời điểm kháng thể thụ động từ mẹ truyền giảm xuống mức tối thiểu trong khi hệ miễn dịch chủ động của gà con chưa hoàn thiện.

4. Biến thiên theo mùa và yếu tố khí hậu (Tháng 6 - Tháng 11/2015)

• Tháng 6: Tỷ lệ nhiễm cao nhất đạt 33.03% (72/218 mẫu), cường độ rất nặng chiếm 8.33%. Đây là tháng có nhiệt độ trung bình $29.6^\circ\text{C}$, ẩm độ không khí $85%$, lượng mưa và giờ nắng cao nhất trong năm.
• Tháng 7: Duy trì mức cao 31.03% (63/203 mẫu), cường độ rất nặng đạt đỉnh $10.53%$.
• Tháng 8 - 11: Tỷ lệ nhiễm giảm dần và dao động ổn định: Tháng 8 (26.85%), Tháng 9 (28.57%), Tháng 10 đạt mức thấp nhất (25.48%), Tháng 11 (26.76%).

5. Ảnh hưởng của phương thức chăn nuôi

• Chăn thả tự do: Tỷ lệ nhiễm 24.60% (155/630 mẫu); trong đó nhiễm nặng và rất nặng chỉ chiếm lần lượt 8.39% và 3.87%. Ánh nắng mặt trời trực tiếp và độ thông thoáng tự nhiên giúp tiêu diệt đáng kể Oocyst trên bãi chăn.
• Bán chăn thả: Tỷ lệ nhiễm lên tới 32.69% (204/624 mẫu); cường độ nặng chiếm 21.08% và rất nặng chiếm 6.86%. Mật độ nuôi cao, gà tiếp xúc liên tục với chất độn chuồng tích tụ phân ẩm ướt là nguyên nhân chính thúc đẩy chu kỳ tái nhiễm khép kín.

Kết quả đạt được

Nghiên cứu đã hoàn thành toàn bộ các chỉ tiêu kỹ thuật đề ra, cung cấp bản đồ dịch tễ học phân tử và định lượng đầu tiên về bệnh cầu trùng gia cầm tại TP. Yên Bái với độ tin cậy thống kê cao ($p < 0.05$).

---

Đổi mới và đóng góp

• Xác lập dữ liệu chuẩn về đa loài Eimeria địa phương: Phát hiện đồng thời 6 loài cầu trùng với kích thước và chu kỳ sinh học đặc thù; chỉ ra rằng thời gian hoàn tất sinh bào tử trong điều kiện phòng thí nghiệm ($24 - 36^\circ\text{C}$) tại Việt Nam ngắn hơn từ 24 - 48 giờ so với các công bố tại vùng ôn đới.
• So sánh định lượng giữa hai phương thức chăn nuôi: Cung cấp bằng chứng thực nghiệm rõ ràng cho thấy mô hình bán chăn thả có nguy cơ nhiễm cao hơn 32.89% so với chăn thả tự do nếu không quản lý tốt đệm lót sinh học.
• Tối ưu hóa phác đồ điều trị thực địa:
  • Phác đồ 1 (Avicoc - Virbac): Hoạt chất Toltrazuril liều $1\text{ g/1 lít nước}$ liên tục 5 - 7 ngày kết hợp Gluco-K-C ($2\text{ g/lít}$) đạt hiệu lực sạch noãn nang 88.5% - 92.3% sau 15 ngày, giảm nhanh triệu chứng ỉa chảy lẫn máu và tụ máu manh tràng.
  • Phác đồ 2 (Rigecoccin-WS - Hanvet): Hoạt chất Clopidol liều $1\text{ g/6 lít nước}$ liên tục 5 - 7 ngày kết hợp Gluco-K-C đạt hiệu lực 81.0% - 85.7%.
• Đóng góp học thuật: Làm tài liệu tham khảo dịch tễ học thú y phục vụ công tác giảng dạy, nghiên cứu bệnh truyền lây tại các trường đại học nông lâm và xây dựng quy chuẩn kiểm soát dịch bệnh của Chi cục Chăn nuôi & Thú y tỉnh.

---

Ứng dụng thực tế và triển khai

Quy trình kỹ thuật can thiệp cho trang trại

1. Khử trùng chuồng trại định kỳ: Oocyst đề kháng cao với chất khử trùng thông thường; bắt buộc sử dụng dung dịch Amoniac ($NH_3$) nồng độ 10% hoặc huyễn dịch Formol - dầu hỏa 10% để tiêu độc nền chuồng và dụng cụ.
2. Quản lý chất độn chuồng: Định kỳ đảo và thay chất độn trấu; giữ độ ẩm chất độn chuồng $< 25%$; áp dụng phương pháp ủ phân sinh học phát nhiệt ($> 50^\circ\text{C}$) để diệt noãn nang sau 30 phút.
3. Lịch dùng thuốc phòng ngừa theo lứa tuổi: Bắt đầu bổ sung thuốc cầu trùng liều phòng ngừa từ ngày tuổi thứ 10 - 14 và lặp lại ở tuần thứ 4 (giai đoạn nguy cơ cao nhất).

Lịch trình can thiệp Thú y chuẩn hóa:

Phân tích hiệu quả kinh tế (ROI)

• Chi phí thiệt hại khi không can thiệp: Tỷ lệ chết 50% ở đàn 1.000 gà con tương đương mất 500 con (ước tính thiệt hại con giống và thức ăn giai đoạn 1 tháng tuổi khoảng 15.000.000 - 20.000.000 VNĐ), cộng thêm 15% tổn thất FCR trên số gà sống sót.
• Chi phí can thiệp dự phòng: Thuốc phòng trị + Gluco-K-C + hóa chất tiêu độc ước tính 1.200.000 - 1.500.000 VNĐ/1.000 gà.
• Tỷ suất sinh lời (ROI): Đầu tư 1 đồng cho công tác phòng dịch tễ giúp bảo toàn từ 10 đến 13 đồng doanh thu thuần cho chủ hộ chăn nuôi.

---

Hạn chế và hướng phát triển

• Hạn chế kỹ thuật: Nghiên cứu mới thực hiện trong khung thời gian 6 tháng (tháng 6 - tháng 11), chưa bao quát trọn vẹn đặc điểm dịch tễ mùa đông - xuân (tháng 12 - tháng 4 năm sau). Việc định loài phụ thuộc chủ yếu vào vi học truyền thống, chưa tích hợp kỹ thuật sinh học phân tử giải trình tự đoạn gen ITS-1/18S rDNA.
• Hướng phát triển:
  • Ứng dụng kỹ thuật Real-time PCR để định lượng nhanh đồng nhiễm nhiều loài Eimeria trong cùng một mẫu phân.
  • Nghiên cứu cơ chế kháng thuốc kháng cầu trùng (Anticoccidial Drug Resistance) của các chủng phân lập thực địa đối với nhóm Ionophore và nhóm Hóa tổng hợp.
  • Thử nghiệm các chế phẩm thảo dược chiết xuất (tinh dầu Oregano, Curcumin, Berberin) và Probiotics nhằm thay thế thuốc kháng sinh trong chiến lược chăn nuôi gia cầm an toàn sinh học không tồn dư hóa chất.

---

Đối tượng hưởng lợi

• Sinh viên ngành Thú y / Chăn nuôi: Cung cấp bộ dữ liệu thực tế mẫu mực về phương pháp thu thập mẫu dịch tễ học, kỹ thuật vi thể Fulleborn/McMaster và phương pháp tính toán thống kê sinh học ($X \pm m_X, S_X$).
• Kỹ sư Chăn nuôi & Bác sĩ Thú y: Nắm vững đặc điểm bệnh tích đặc trưng theo vị trí giải phẫu (tá tràng: E. acervulina; ruột non: E. maxima, E. necatrix; manh tràng: E. tenella; trực tràng: E. brunetti) để chẩn đoán phân biệt chính xác tại trại.
• Chủ trang trại / Nông hộ: Tiếp cận quy trình chăm sóc - nuôi dưỡng giảm thiểu ẩm độ, phác đồ điều trị Toltrazuril mang lại tỷ lệ khỏi bệnh $> 90%$.
• Cơ quan quản lý Thú y địa phương: Sở cứ khoa học xác thực để dự báo các đợt bùng phát dịch bệnh theo chu kỳ mùa (tháng 6 - 7) và lứa tuổi (tuần 3 - 5) nhằm triển khai tiêm phòng vắc-xin và tiêu độc khử trùng đồng loạt.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Điều kiện kỹ thuật tối thiểu để triển khai quy trình chẩn đoán McMaster tại chỗ?

Cần trang bị kính hiển vi quang học độ phóng đại x100 - x400, cân tiểu ly điện tử (độ chính xác 0.01g), buồng đếm McMaster 2 ngăn tiêu chuẩn, lưới lọc thép mắt nhỏ, dung dịch NaCl bão hòa ($360\text{ g NaCl}/1\text{ lít nước}$, tỷ trọng $d = 1.20$).

2. Làm thế nào để giải quyết tình trạng nhờn thuốc / kháng thuốc cầu trùng?

Cần áp dụng chiến lược luân chuyển thuốc (Rotation Program) hoặc con thoi (Shuttle Program): không sử dụng duy nhất một hoạt chất quá 2 lứa nuôi liên tiếp; chuyển đổi linh hoạt giữa nhóm hóa dược (Clopidol, Diclazuril) và nhóm kháng sinh Ionophore (Monensin, Salinomycin, Maduramicin).

3. Có thể phân biệt bệnh cầu trùng với Viêm ruột hoại tử (Clostridium perfringens) như thế nào?

Bệnh cầu trùng thường có phân lẫn máu tươi hoặc dịch nhầy màu chocolate, bệnh tích xuất huyết điểm hoặc cục máu đông trong lòng manh tràng/ruột non. Viêm ruột hoại tử thường tạo màng giả bạch hầu màu vàng nâu bám chặt trên niêm mạc ruột non giống như lớp vỏ cây xơ chai.

4. Thuốc sát trùng nào có khả năng tiêu diệt hoàn toàn noãn nang Oocyst ngoài môi trường?

Hầu hết thuốc sát trùng thông thường không có tác dụng do cấu trúc vỏ kép lipoprotein của noãn nang. Các chất có hiệu quả cao nhất gồm: Dung dịch Amoniac 10%, xút nóng ($NaOH\text{ 2%}$ ở $60^\circ\text{C}$), ngọn lửa đèn khò nhiệt, hoặc quét vôi sống tôi trực tiếp ($CaO$).

5. Chi phí và thời gian thu hồi vốn khi áp dụng phác đồ điều trị kết hợp phục hồi?

Một đợt điều trị 5 ngày bằng Avicoc + Gluco-K-C tiêu tốn trung bình 1.200 - 1.500 VNĐ/con. Tỷ lệ cứu sống đàn bệnh tăng từ $30% - 50%$ lên $> 90%$, giúp thu hồi toàn bộ chi phí điều trị và đạt điểm hòa vốn ngay trong lứa xuất chuồng hiện tại.

---

Kết luận

Đề tài đã xác định một cách khoa học và hệ thống thành phần gồm 6 loài cầu trùng (E. tenella, E. acervulina, E. maxima, E. necatrix, E. brunetti, E. mitis) ký sinh trên đàn gà tại TP. Yên Bái với tỷ lệ nhiễm chung là 28.63%. Các phát hiện về đỉnh dịch tễ học ở gà 4 tuần tuổi (48.47%), mùa cao điểm tháng 6 (33.03%) và nguy cơ cao hơn ở phương thức bán chăn thả (32.69%) cung cấp nền tảng dịch tễ quan trọng cho công tác kiểm soát dịch bệnh gia cầm. Việc áp dụng đúng phác đồ điều trị hoạt chất Toltrazuril (Avicoc) kết hợp tăng cường sức đề kháng bằng Gluco-K-C giúp thanh thải noãn nang triệt để, hạn chế tổn thương thành ruột và phục hồi năng suất chăn nuôi. Các hộ chăn nuôi và cơ sở thú y cần phối hợp chặt chẽ giữa biện pháp vệ sinh đệm lót chuồng khô ráo và lịch trình can thiệp thuốc dự phòng định kỳ để phát triển ngành chăn nuôi gà an toàn sinh học và bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Đặt vấn đề Trong sản xuất nông nghiệp, ngành chăn nuôi ngày càng có ý nghĩa và vai trò rất quan trọng. Ngành chăn nuôi hàng năm cung cấp cho nhu cầu của con người sản lượng lớn thực phẩm như thịt, trứng, sữa. Gia cầm là vật nuôi đặc biệt quan trọng trong cơ cấu ngành chăn nuôi. Đây không chỉ là loài vật nuôi truyền thống, gắn bó với người dân từ bao đời nay, phù hợp với hình thức chăn nuôi và tập quán sinh hoạt của người nông dân Việt Nam, mà đây còn là vật nuôi cung cấp phần lớn lượng thực phẩm cho toàn xã hội, trong đó, chăn nuôi gà giữ vai trò cốt lõi và quan trọng nhất.

Nguồn protein từ chăn nuôi gà mang lại là nguồn protein quan trọng và chủ yếu trong khẩu phần ăn của người Việt Nam. Ngày nay, chất lượng cuộc sống đã được nâng cao, con người không chỉ đòi hỏi nguồn thực phẩm dinh dưỡng cao mà còn phải an toàn và cân đối. Lĩnh vực chăn nuôi gà nói riêng cũng đang phát triển theo xu hướng thực phẩm sạch, an toàn, cân đối và giàu dinh dưỡng. Để có thể có được nguồn thực phẩm sạch và an toàn thì vấn đề phòng trừ và kiểm soát dịch bệnh trong chăn nuôi gà là vấn đề then chốt.

Bệnh cầu trùng gà là một bệnh phổ biến khắp nơi trên thế giới. Bệnh cầu trùng gà được coi là vấn đề lớn thứ hai sau bệnh do vi trùng gây nên. Đặc điểm quan trọng của cầu trùng gà là vòng đời rất ngắn (5 - 7 ngày), không cần ký chủ trung gian. Bệnh cầu trùng gây tác hại lớn cho chăn nuôi gà, nhất là chăn nuôi với mật độ cao.

Tỷ lệ chết cao từ 50 - 70% số gà mắc bệnh. Bệnh thường gây tác hại lớn nhất đối với gà con từ 1 tuần đến 3 tháng tuổi. Gà con sau khi khỏi bệnh rất khó hồi phục sức khỏe, chậm lớn. Gà trưởng thành phần lớn mắc bệnh ở thể mãn tính hoặc là vật mang cầu trùng, làm giảm sản lượng thịt và trứng (Nguyễn Thị Kim Lan, 2012 [10]).

Do vậy, để hiểu rõ phần nào tình hình nhiễm cầu trùng gà tại thành phố Yên Bái tỉnh Yên Bái và đưa ra biện pháp điều trị, tôi tiến hành nghiên cứu đề tài: “Nghiên cứu một số đặc điểm dịch tễ bệnh cầu trùng ở gà nuôi tại thành phố Yên Bái, tỉnh Yên Bái và dùng thuốc điều trị”. Mục đích nghiên cứu - Xác định thành phần loài cầu trùng ký sinh trên gà nuôi tại TP. - Nghiên cứu một số đặc điểm dịch tễ bệnh cầu trùng. - Nghiên cứu triệu chứng và bệnh tích bệnh cầu trùng ở gà và đề xuất biện pháp điều trị bệnh cầu trùng cho gà.

Mục tiêu nghiên cứu Xác định được thành phần loài cầu trùng gà ký sinh trên đàn gà nuôi tại TP. Yên Bái; các yếu tố dịch tễ liên quan đến tình hình nhiễm cầu trùng ở gà; xác định được những biểu hiện và bệnh tích chủ yếu của gà bị bệnh; xác định được thuốc điều trị bệnh cầu trùng đạt hiệu quả cao. Ý nghĩa của đề tài 1. Ý nghĩa khoa học Kết quả của đề tài là những thông tin khoa học về các loài cầu trùng ký sinh ở gà, đặc điểm dịch tễ, triệu chứng lâm sàng, bệnh tích bệnh cầu trùng gà và biện pháp điều trị bệnh đạt hiệu quả cao.

Ý nghĩa thực tiễn Kết quả của đề tài là cơ sở khoa học để khuyến cáo người chăn nuôi áp dụng biện pháp điều trị bệnh cầu trùng, nhằm giảm tỷ lệ và cường độ nhiễm cầu trùng ở gà, hạn chế thiệt hại do cầu trùng gây ra, góp phần nâng cao năng suất chăn nuôi, thúc đẩy ngành chăn nuôi gà phát triển. e 3 Phần 2 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 2. Cầu trùng ký sinh ở gà 2. Thành phần loài cầu trùng ở gà Cầu trùng là động vật đơn bào có hình thái đa dạng, phụ thuộc vào từng loài cầu trùng mà có hình thái khác nhau như hình hơi tròn, hình trứng, hình bầu dục….

Cầu trùng ký sinh chủ yếu ở tế bào biểu mô ruột của gà. Dựa vào đặc điểm về hình thái, kích thước, màu sắc, vị trí ký sinh, thời gian sinh bào tử. Đặc điểm hình thái, kích thước các loài cầu trùng Bệnh do các nguyên trùng thuộc bộ cầu trùng Coccidia, lớp bào tử trùng gây nên. Ở gà chủ yếu là giống Eimeria, thuộc bộ Eimerioria, họ Eimeriidae.

Trên thế giới đã được biết trên 10 loài cầu trùng, trong đó có 9 loài được xác định, đó là: E. tenella (Raillet và Lucet (1891) [39]) có hình bầu dục, kích thước 14,2 - 31,2 x 9,5 - 24,8 µm, ký sinh ở manh tràng của gà, độc lực cao nhất gây bệnh cho gà từ 1 tháng tuổi. Các noãn nang hình trứng, vỏ bọc màu xám trắng hoặc xanh nhạt, không có lỗ sinh dục. Tại một cực của noãn nang có nhân phân cực, có Oocyst có hạt cực, không có lỗ noãn.

Quá trình tạo bào tử nang kéo dài 24 - 48 giờ. maxima (Tyzzer (1929) [40]): hình bầu dục, kích thước nang trứng từ 21,8 - 42,5 x 16,5 - 29,8 µm, có độc lực gây bệnh, ký sinh ở ruột non, gây dầy thành ruột và dãn ruột. Noãn nang hình trứng, vỏ bọc xù xì màu vàng nhạt, tại đầu nhỏ của noãn nang có lỗ noãn và hạt cực. Quá trình sinh bào tử kéo dài 30 - 48 giờ.

Trong cơ thể chúng ký sinh không những ở các tế bào biểu bì bề mặt niêm mạc mà còn trong các lớp sâu Mucose thuộc đoạn tá tràng và dưới tá tràng. acervulina (Tyzzer (1929) [40]): có độc lực yếu, noãn nang có hình trứng không màu, vỏ bọc nhẵn, kích thước 17 - 20 x 13 - 16 µm. Khối nguyên sinh chất trong cầu trùng chưa hình thành bào tử có dạng hạt ở đầu hẹp, có một hay nhiều cực. Thể cặn không có trong bào tử lẫn trong nang trứng.

Chúng ký sinh ở phần tá tràng của cơ thể, sinh bào tử tốt nhất ở 28 – 380C và kéo dài khoảng 13 - 20 giờ. Loài này ký sinh ở đầu ruột non của gà. Ruột non dầy và viêm cata, ít xuất huyết. Oocyst nằm trong ruột tạo nên những điểm màu trắng hay màu xám hoặc lan rộng ở mặt ruột non.

mitis (Tyzzer (1929) [40]): hình cầu, có độc lực yếu, nang trứng hình tròn hoặc gần tròn, không màu, khối nguyên sinh chất đều đặn, nang trứng có hạt cực, kích thước nang trứng 10 - 19 x 10 - 17 µm. Chúng ký sinh ở phần đầu của ruột non, thành thục trong 48 giờ, thời kỳ nung bệnh ở gà là 4 ngày. mitis gây bệnh nhẹ. necatrix (Johnson (1930) [37], loài này có độc lực cao song mức phổ biến và khả năng gây bệnh thấp hơn loài E.

Nang trứng không màu hình tròn hay hình bầu dục, không có lỗ noãn, có hạt cực, độ lớn của nang trứng 13 - 30 x 11,3 - 18,3 µm. Thời gian sinh bào tử từ 21 - 24 giờ, giai đoạn phát triển nội sinh ở giữa ruột non, ký sinh vào cả manh tràng. Khi gia cầm ăn phải Oocyst gây nhiễm, Sporozoite xâm nhập vào tế bào biểu mô ruột non xuyên qua biểu mô tới trung tâm của lông nhung di chuyển tới màng cơ do các đại thực bào chuyển vận chúng. Các đại thực bào xâm nhập tế bào, sau đó giải phóng Sporozoite, Merozoite tròn dần lại và bắt đầu sinh sản vô tính.

Thời kỳ nung bệnh là 6 - 7 ngày. Tổn thương thường thấy ở ruột non đoạn giữa và 2/3 phía trước. Bệnh tích nặng với những tiêu điểm nhỏ, màu trắng mờ được tìm thấy ở ngày thứ 4 sau khi nhiễm. Xuất huyết xảy ra vào ngày thứ 5 hoặc thứ 6, lòng ruột non chứa đầy máu, có nhiều đốm máu xung quanh những tụ điểm màu trắng.

Manh tràng ít bị tổn thương hơn, có chứa nhiều dịch nhầy, tử cung thường xuất hiện ở ngày thứ 7 sau khi xuất hiện triệu chứng. Gia cầm không uống nước, yếu ớt hay đứng ở tư thế cánh xã, mắt nhắm lại. praecox: (Johnson (1930) [37]), loài này phân bố rộng, nằm ở trên 1/3 phía trên ruột non, có độc lực yếu, nang trứng hình bầu dục không màu, khối nguyên sinh chất dạng hình hạt tròn, có nhân ở giữa. Hạt cực không rõ, không có lỗ noãn, kích thước nhỏ 10,6 - 27,7 x 14,8 - 19,4 µm.

Thời gian sinh sản của bào tử từ 24 - 36 giờ, phát triển nội sinh tại tế bào biểu bì lớp niêm mạc phần đầu ruột non. hagani (Levine (1938)): loài này hiếm gặp, có độc lực yếu, nằm ở nửa đoạn đầu ruột non của gà, nang trứng hình bầu dục không màu, khối nguyên sinh chất dạng hạt tròn, có nhân ở giữa, không có noãn nang, có hạt cực nhìn thấy 1 - 2 ngày sau khi sinh sản bào tử. Kích thước từ 15,8 - 20,5 x 14,3 - 19,5 µm, phát triển nội sinh chủ yếu trong tá tràng. brunetti (Levine (1938)): là loại cầu trùng có độc lực cao gần như E.

Nang trứng hình bầu dục không màu, kích thước 20,7 - 30,3 x 18,1 - 24,2 µm. Sinh sản bào tử kết thúc trong 24 giờ, trong nang trứng có một cực hay một số hạt cực, trong thời kỳ nội sinh phát triển chủ yếu trong ruột già, phần cuối ruột non e 6 cũng như trực tràng, lỗ huyệt cũng có thể bị nhiễm. brunetti gây bệnh phụ thuộc vào mức độ nhiễm. Nhiễm nhẹ không thấy tổn thương.

Nhiễm nặng vách ruột dầy và có dịch màu hồng. Phân lỏng có chứa chất nhầy và lẫn máu, gia cầm ủ rũ. Triệu chứng kéo dài 5 ngày. Ruột non xuất huyết ở phần cuối và có xuất huyết ở ruột già.

Nhiễm nặng có hiện tượng viêm hoại tử toàn bộ ống tiêu hoá nhưng thường thấy ở đoạn cuối ruột non, hồi tràng và manh tràng. mivati (Edgar và Seibold (1964)): nang trứng có hình trứng, hình bầu dục không màu, có lỗ noãn và hạt cực, kích thước 10,7 - 20 x 10,1 - 15,3 µm. Sinh sản bào tử tiến hành trong 18 - 24 giờ. Thời kỳ phát triển nội sinh của cầu trùng gây tổn thương tế bào biểu bì, nhung mao hay những khe hốc suốt chiều dài ruột non.

Loài này phân bố rộng, định cư ở đoạn ruột non, cũng có khi ở cả ruột non và ruột già của gà. Đặc điểm hình thái, cấu tạo của Oocyst (noãn nang) cầu trùng Oocyst (noãn nang) cầu trùng có nhiều hình dạng khác nhau: hình cầu, hình tròn, hình ovan hay có khi có hình quả lê…, kích thước cũng khác nhau thay đổi theo từng loài. Tuy nhiên, phần lớn Oocyst cầu trùng có đặc điểm cấu tạo như sau: Oocyst màu sáng hoặc không màu, màu vàng nhạt hoặc màu nâu nhạt. Lớp vỏ ngoài thường nhẵn, cũng có loài xù xì (E.