Khóa Luận Tốt Nghiệp: Nghiên Cứu Đa Dạng Loài Chim Tại Xã Nậm Xé, Vườn Quốc Gia Hoàng Liên

Chuyên khảo phân tích 2020 k61 qltnr do duy khuong, đánh giá các khía cạnh quan trọng, đề xuất hướng nghiên cứu tiếp theo., phục vụ nghiên cứu và ứng dụng thực tiễn

• Tác giả: Đỗ Duy Khương
• Người hướng dẫn: ThS. Giang Trọng Toàn
• Trường học: Trường Đại Học Lâm Nghiệp
• Chuyên ngành: Quản Lý Tài Nguyên Rừng
• Đề tài: Nghiên Cứu Đa Dạng Thành Phần Loài Chim Tại Xã Nậm Xé Thuộc Địa Phận Vườn Quốc Gia Hoàng Liên
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• DANH LỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
• 1. CHƯƠNG I: TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 1.1. Phân loại chim ở Việt Nam
• 1.2. Một số nghiên cứu về đa dạng thành phần loài chim trong những năm gần đây
• 1.3. Một số nghiên cứu về khu hệ chim tại Vườn quốc gia Hoàng Liên
• 2. CHƯƠNG II: ĐIỀU KIỆN TỰ NHIÊN, KINH TẾ XÃ HỘI KHU VỰC NGHIÊN CỨU
• 2.1. Điều kiện tự nhiên
• 2.1.1. Vị trí địa lý
• 2.1.2. Đặc điểm địa hình
• 2.1.3. Khí hậu, thuỷ văn
• 2.1.4. Đặc điểm đất đai
• 2.2. Điều kiện kinh tế xã hội
• 2.2.1. Dân số và lao động
• 2.2.2. Tăng trưởng, cơ cấu kinh tế và thu nhập
• 2.2.3. Cơ sở hạ tầng
• 2.2.4. Đánh giá một số thuận lợi và khó khăn của khu vực
• 3. CHƯƠNG III: MỤC TIÊU, ĐỐI TƯỢNG, PHẠM VI NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. Mục tiêu nghiên cứu
• 3.1.1. Mục tiêu chung
• 3.1.2. Mục tiêu cụ thể
• 3.2. Đối tượng nghiên cứu
• 3.3. Phạm vi nghiên cứu
• 3.3.1. Về địa điểm
• 3.3.2. Phạm vi về nội dung nghiên cứu
• 3.3.3. Về thời gian
• 3.4. Nội dung nghiên cứu
• 3.5. Phương pháp nghiên cứu
• 3.5.1. Phương pháp kế thừa tài liệu
• 3.5.2. Phương pháp phỏng vấn
• 3.5.3. Phương pháp điều tra theo tuyến
• 3.5.4. Phương pháp bắt thả chim bằng lưới mờ
• 3.5.5. Phương pháp xác định, đánh giá các mối đe dọa đến các loài chim tại khu vực nghiên cứu
• 3.5.6. Phương pháp xử lý số liệu
• 4. CHƯƠNG IV: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. Thành phần các loài chim tại khu vực xã Nậm Xé
• 4.1.1. Thành phần loài
• 4.1.2. Tình trạng bảo tồn các loài chim tại xã Nậm Xé
• 4.1.3. Loài chim bổ sung cho khu vực xã Nậm Xé
• 4.1.4. Mức độ đa dạng các loài chim tại xã Nậm Xé
• 4.1.5. Mức độ đa dạng giữa các bộ chim
• 4.1.6. Mức độ đa dạng giữa các họ chim tại khu vực nghiên cứu
• 4.1.7. Các mối đe dọa tới khu hệ chim tại khu vực nghiên cứu
• 4.1.7.1. Săn bắt trái phép
• 4.1.7.2. Khai thác gỗ củi và lâm sản ngoài gỗ
• 4.1.7.3. Hoạt động đốt nương làm rẫy
• 4.1.7.4. Xếp hạng các mối đe dọa
• 4.1.8. Đề xuất một số giải pháp quản lý bảo tồn hệ chim tại xã Nậm Xé
• 4.1.8.1. Giải pháp giảm thiểu các mối đe dọa
• 4.1.8.2. Giải pháp bảo tồn các loài chim quý hiếm trong khu vực nghiên cứu
• 4.1.8.3. Bảo vệ sinh cảnh sống
• 4.1.8.4. Giải pháp về kinh tế nâng cao đời sống người dân
• 4.1.8.5. Nâng cao nhận thức cộng đồng
• KẾT LUẬN, TỒN TẠI VÀ KHUYẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng Quan Về Nghiên Cứu Đa Dạng Loài Chim Tại Vườn Quốc Gia Hoàng Liên

Nghiên cứu đa dạng loài chim tại Vườn Quốc gia Hoàng Liên là một chủ đề quan trọng trong lĩnh vực nghiên cứu sinh học và bảo tồn thiên nhiên. Vườn Quốc gia Hoàng Liên, với hệ sinh thái phong phú, là nơi sinh sống của nhiều loài chim quý hiếm. Việc tìm hiểu về đa dạng sinh học tại đây không chỉ giúp nâng cao nhận thức về giá trị của thiên nhiên mà còn hỗ trợ các nỗ lực bảo tồn. Nghiên cứu này sẽ cung cấp thông tin cần thiết cho các chính sách bảo tồn và phát triển bền vững.

1.1. Đặc Điểm Địa Lý Và Sinh Thái Của Vườn Quốc Gia Hoàng Liên

Vườn Quốc gia Hoàng Liên nằm ở độ cao từ 1000 đến 3000m so với mực nước biển, có khí hậu nhiệt đới gió mùa. Địa hình đa dạng với nhiều dãy núi và thung lũng tạo điều kiện thuận lợi cho sự phát triển của nhiều loài chim. Hệ sinh thái phong phú này là nơi cư trú của nhiều loài chim đặc hữu và quý hiếm.

1.2. Tầm Quan Trọng Của Nghiên Cứu Đa Dạng Loài Chim

Nghiên cứu đa dạng loài chim không chỉ giúp xác định số lượng và thành phần loài mà còn đánh giá tình trạng bảo tồn của chúng. Điều này rất quan trọng trong việc xây dựng các chiến lược bảo tồn hiệu quả, nhằm bảo vệ các loài chim đang bị đe dọa và duy trì sự cân bằng của hệ sinh thái.

II. Vấn Đề Và Thách Thức Trong Nghiên Cứu Đa Dạng Loài Chim

Mặc dù Vườn Quốc gia Hoàng Liên có tiềm năng lớn về đa dạng sinh học, nhưng vẫn tồn tại nhiều thách thức trong việc bảo tồn và nghiên cứu. Các hoạt động như săn bắn, khai thác gỗ, và biến đổi khí hậu đang đe dọa đến môi trường sống của các loài chim. Việc nhận diện và giải quyết những vấn đề này là rất cần thiết để bảo vệ các loài chim và môi trường sống của chúng.

2.1. Các Mối Đe Dọa Từ Hoạt Động Con Người

Hoạt động săn bắn và khai thác tài nguyên rừng đang làm giảm số lượng loài chim tại Vườn Quốc gia Hoàng Liên. Những hành động này không chỉ ảnh hưởng đến quần thể chim mà còn làm suy giảm chất lượng môi trường sống của chúng.

2.2. Biến Đổi Khí Hậu Và Tác Động Đến Hệ Sinh Thái

Biến đổi khí hậu đang gây ra những thay đổi lớn trong điều kiện khí hậu và môi trường sống của các loài chim. Sự thay đổi này có thể dẫn đến sự suy giảm số lượng và đa dạng loài chim, làm tăng nguy cơ tuyệt chủng cho nhiều loài.

III. Phương Pháp Nghiên Cứu Đa Dạng Loài Chim Tại Vườn Quốc Gia Hoàng Liên

Để nghiên cứu đa dạng loài chim tại Vườn Quốc gia Hoàng Liên, nhiều phương pháp đã được áp dụng. Các phương pháp này bao gồm quan sát trực tiếp, phỏng vấn người dân địa phương, và thu thập mẫu vật. Việc sử dụng các phương pháp này giúp thu thập dữ liệu chính xác và đầy đủ về thành phần loài chim trong khu vực.

3.1. Phương Pháp Quan Sát Trực Tiếp

Phương pháp quan sát trực tiếp cho phép ghi nhận số lượng và hành vi của các loài chim trong môi trường tự nhiên. Đây là một trong những phương pháp hiệu quả nhất để đánh giá sự đa dạng và tình trạng của các loài chim.

3.2. Phỏng Vấn Người Dân Địa Phương

Phỏng vấn người dân địa phương giúp thu thập thông tin về các loài chim mà họ đã quan sát và những thay đổi trong quần thể chim qua thời gian. Thông tin này rất quý giá trong việc đánh giá tình trạng bảo tồn của các loài chim.

IV. Kết Quả Nghiên Cứu Đa Dạng Loài Chim Tại Nậm Xé

Kết quả nghiên cứu cho thấy khu vực xã Nậm Xé có sự đa dạng cao về loài chim. Nghiên cứu đã ghi nhận được nhiều loài chim quý hiếm và đặc hữu, đồng thời đánh giá tình trạng bảo tồn của chúng. Những thông tin này sẽ là cơ sở để xây dựng các kế hoạch bảo tồn hiệu quả hơn trong tương lai.

4.1. Thành Phần Loài Chim Tại Khu Vực Nghiên Cứu

Khu vực xã Nậm Xé đã ghi nhận được 123 loài chim thuộc nhiều họ khác nhau. Sự đa dạng này cho thấy tầm quan trọng của khu vực trong việc bảo tồn các loài chim tại Vườn Quốc gia Hoàng Liên.

4.2. Tình Trạng Bảo Tồn Các Loài Chim

Nhiều loài chim tại khu vực Nậm Xé đang bị đe dọa do các hoạt động của con người. Việc đánh giá tình trạng bảo tồn của các loài chim là rất cần thiết để có những biện pháp bảo vệ kịp thời.

V. Kết Luận Và Đề Xuất Giải Pháp Bảo Tồn

Kết luận từ nghiên cứu cho thấy sự cần thiết phải có các biện pháp bảo tồn hiệu quả cho các loài chim tại Vườn Quốc gia Hoàng Liên. Các giải pháp như tăng cường quản lý, nâng cao nhận thức cộng đồng, và phát triển các chương trình bảo tồn là rất quan trọng để bảo vệ đa dạng sinh học tại đây.

5.1. Giải Pháp Quản Lý Bảo Tồn Hiệu Quả

Cần có các chính sách quản lý chặt chẽ hơn đối với các hoạt động khai thác tài nguyên và bảo vệ môi trường sống của các loài chim. Điều này sẽ giúp duy trì sự đa dạng sinh học tại Vườn Quốc gia Hoàng Liên.

5.2. Nâng Cao Nhận Thức Cộng Đồng Về Bảo Tồn

Nâng cao nhận thức của cộng đồng về tầm quan trọng của việc bảo tồn các loài chim và môi trường sống của chúng là rất cần thiết. Các chương trình giáo dục và tuyên truyền sẽ giúp cộng đồng hiểu rõ hơn về giá trị của thiên nhiên.

Trích đoạn nội dung tài liệu

ĐẶT VẤN ĐỀ Việt Nam có khu hệ chim đa dạng và phong phú với 887 loài thuộc 88 họ và 20 bộ (Nguyễn Lân Hùng Sơn và Nguyễn Thanh Vân, 2011), chiếm 9% tổng số các loài chim trên thế giới (9800 loài) (James, Clements F, 2007). Trong số các loài chim ở Việt Nam có 11 loài đặc hữu, 40 loài bị đe dọa tuyệt chủng trên toàn thế giới (IUCN, 2020), 76 loài bị đe dọa tuyệt chủng tại quốc gia (Bộ Khoa học và Công nghệ, 2007). Tuy nhiên, số lượng loài tại Việt Nam còn có thể nhiều hơn nếu có những nghiên cứu chi tiết và tỷ mỷ hơn tại tất cả các vùng miền trên cả nước, đặc biệt là các loài chim nhỏ vì chúng thường sống trong các bụi rậm khó phát hiện, những khu vực sâu trong rừng nơi con người khó tiếp cận hoặc ít qua lại. Hiện nay, các chuyên đề nghiên cứu khoa học, dự án bảo tồn cũng như phát hiện các loài chim mới được diễn ra khắp các vùng trên cả nước từ Bắc vào Nam.

Vì vậy, để xây dựng được đầy đủ dữ liệu về nguồn tài nguyên chim tại Việt Nam ta cần phải có thời gian và tích lũy từ các hoạt động nghiên cứu trên cả nước. Cũng giống như các loài động vật khác, các loài chim ở nước ta đang bị đe dọa nghiêm trọng do sự phá hoại và lấn chiếm môi trường sống của con người qua các hoạt động: săn bắn, chặt phá rừng để tăng diện tích cach tác và xây dựng; biến đổi khí hậu toàn cầu cũng như xả rác bừa bãi làm thay đổi môi trường sống làm nhiều loài chim không kịp thích nghi dẫn đến suy giảm kích thước quần thể, dần bị tuyệt chủng. Bên cạnh đó thú vui chim cảnh và làm thức ăn cũng ảnh hưởng rất lớn đến số lượng loài chim ngoài tự nhiên, đặc biệt là các loài quý hiếm. Vì vậy, việc điều tra thành phần các loài chim tại các vùng miền trên cả nước để xây dựng cơ sở dữ liệu phục vụ cho công tác bảo tồn các loài chim là rất cần thiết.

Xã Nậm Xé có diện tích rừng tự nhiên thuộc địa phận Vườn Quốc gia Hoàng Liên, là một xã vùng III của huyện Văn Bàn, tỉnh Lào Cai. Tổng diện tích tự nhiên 17.133,00 ha; trong đó, diện tích rừng tự nhiên 12.903,20 ha, rừng trồng 153,10 ha, đất chưa có rừng 846,20 ha, diện tích ngoài lâm nghiệp (trụ sở) 1 0,35 ha (báo cáo “Quy hoạch bảo tồn và phát triển bền vững Khu bảo tồn thiên nhiên Hoàng Liên – Văn Bàn, tỉnh Lào Cai giai đoạn 2013 – 2020”). Mặc dù hiện nay đã có nhiều nghiên cứu về thành phần các loài chim tại Vườn Quốc gia Hoàng Liên nhưng chủ yếu được thực hiện trên toàn bộ diện tích của Vườn nên không được chi tiết và tỉ mỉ. Việc thực hiện các đề tài tại các xã nhỏ lẻ trong khu vực của Vườn góp phần bổ xung chi tiết và rõ hơn về thành phần các loài chim cho cả Vườn.

Xuất phát từ thực tiễn trên, tôi lựa chọn đề tài: “Nghiên cứu đa dạng thành phần loài chim tại xã Nậm Xé thuộc địa phận Vườn Quốc gia Hoàng Liên, huyện Văn Bàn, tỉnh Lào Cai”. Mục đích của nghiên cứu này nhằm trả lời 2 câu hỏi: (1). Mức độ đa dạng thành phần các loài chim tại khu vực xã Nậm Xé như thế nào? (2). Làm thế nào để giảm thiểu các tác động tiêu cực của người dân địa phương tới thành phần các loài chim, các phương án bảo tồn thích hợp tại khu vực xã Nậm Xé thuộc địa phận Vườn Quốc gia Hoàng Liên, huyện Văn Bàn, tỉnh Lào Cai? 2 CHƢƠNG I TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1.

Phân loại chim ở Việt Nam Hệ thống phân loại chim ở Việt Nam thay đổi theo thời gian và khác nhau giữa các tác giả (bảng 1.1: Phân loại Chim tại Việt Nam theo thời gian Các loài chim Năm Nguồn thông tin Bộ Họ Loài 1975 và 773 Võ Quý (1975; 1981) 1981 1995 19 81 828 Võ Quý và Nguyễn Cử (1995) 1999 19 81 828 Võ Quý và Nguyễn Cử (1999) Nguyễn Cử, Lê Trọng Trải, Karen 2000 19 81 867 Phillipps (2000) Nguyễn Lân Hùng Sơn và Nguyễn 2011 20 88 887 Thanh Vân (2011) Võ Quý (1975;1981) đã xây dựng tài liệu về hình thái và phân loại chim ở Việt Nam. Tác giả đã xây dựng khóa định loại cho 773 loài theo phương pháp “phân chia đối lập”. Đây là công trình nghiên cứu đầu tiên về mặt hình thái phân loại và phân bố tự nhiên của chim trên toàn bộ lãnh thổ Việt Nam. Tuy nhiên các thông tin mô tả về loài và hình ảnh của các loài còn rất nhiều hạn chế.

Năm 1995, Võ Quý và Nguyễn Cử đã tổng hợp các kết quả nghiên cứu tại nhiều vùng trong cả nước và đưa ra danh lục các loài chim ở Việt Nam gồm 828 loài, 81 họ và 19 bộ trong cuốn “Danh lục chim Việt Nam”. Tên tiếng Anh, tên khoa học và thứ tự sắp xếp các loài trong bảng danh lục được sử dụng theo Richard Howard và Alick Moore “A complete Checklist of the Birds of the World”. 3 Năm 1999, Võ Quý và Nguyễn Cử tiếp tục tái bản một lần nữa cuốn sách “Danh lục chim Việt Nam”. Tuy nhiên số lượng của các loài vẫn không có sự thay đổi so với nghiên cứu trước đó.

Năm 2000, Nguyễn Cử, Lê Trọng Khải, Karen Phillips đã xây dựng cuốn “Chim Việt Nam” trên cơ sở cuốn sách Chim Hồng Kông và Nam Trung Quốc của các tác giả Clive Viney, Lam Chiu Ying và Karen Phillipps (1994). Trong tài liệu có bổ sung và thay đổi dựa trên các tài liệu mô tả trước đó. Tình trạng của các loài và các loài mới được phát hiện ở Việt Nam cũng được cập nhật. Trong phần phụ lục cảu cuốn sách “ Danh lục Chim Việt Nam” có sự kế thừa của các tác giả Võ Quý và Nguyên Cử (1995, 1999) về thành phần loài và tên phổ thông của các loài.

Cuốn sách đã sử dụng các bản đồ trong báo cáo mở rộng hệ thống rừng đặc dụng của Việt Nam cho thế kỷ 21. Ngoài ra, các tác giả có mô tả về đặc điểm loài (có cả hình ảnh minh họa), tình trạng, phân bố, nơi ở của 500 loài trên tổng số 867 loài thuộc 81 họ và 19 bộ. Vì vậy, các thông tin về các loài chưa được mô tả cần tiếp tục bổ sung trong các nghiên cứ tiếp theo. Năm 2011, Nguyễn Lân Hùng Sơn và Nguyễn Thanh Vân đã xây dựng tài liệu “Danh lục Chim Việt Nam”.

Bản danh lục là sự kế thừa các nghiên cứ trước đây của Võ Quý và Nguyễn Cử và sắp xếp danh lục chim theo hệ thống phân loại được đề xuất bởi Sibley – Ahlquist – Monroe (SAM) và được sự dụng trong danh lục chim thế giới (Complete Checklist of the Birds of the World), tái bản lần thứ 3 có chỉnh lý và bổ sung (Dickinson ed. Bên cạnh đó, các tác giả có bổ xung một số dẫn liệu mới về phân loại chim được công bố gần đây và tham khảo thêm cuốn Danh lục chim thế giới ( The Clements Checklist of Birds of the World) tái bản lần thứ 6 năm 2007 của James F. Nhìn chung đến nay có nhiều tài liệu khác nhau về phân loại chim ở Việt Nam. Tuy nhiên, bản “Danh lục chin Việt Nam” của tác giả Nguyễn Lân Hùng Sơn và Nguyễn Thanh Vân (2011) là tài liệu cập nhật chi tiết nhất nên được sử dụng trong nghiên cứu này để xây dựng bảng danh sách các loài chim tại khu vực xã Nậm Xé thuộc địa phận Vườn quốc gia Hoàng Liên, huyện Văn Bàn, tỉnh Lào Cai.

Một số nghiên cứu về đa dạng thành phần loài chim trong những năm gần đây Năm 2015, Trần Văn Hà thực hiện đề tài “Nghiên cứu đặc điểm khu hệ chim tại Khu bảo tồn thiên nhiên Bắc Mê - Tỉnh Hà Giang” đã nghi nhận 183 loài, 41 họ và 12 bộ chim. Tác giả đánh giá mức độ đa dạng các loài chim tại khu bảo tồn thiên nhiên Bắc Mê theo số bộ, họ. Năm 2016, Vũ Văn Mỳ trong luận văn thạc Sỹ “Nghiên cứu thành phần loài chim tại Khu Bảo tồn thiên nhiên Đồng Sơn- Kỳ Thượng, tỉnh Quảng Ninh” đã nghi nhận được 185 loài, 125 giống, 53 họ và 18 bộ chim. Tác giả đánh giá mức độ đa dạng các loài chim theo số bộ, họ và loài.

Năm 2017, Khóa luận tốt nghiệp của Nguyễn Tuấn Anh về “Nghiên cứu tính đa dạng về thành phần các loài chim và đề suất đề xuất các giải pháp bảo tồn tại khu vực hồ Đồng Mô, Hà Nội”. Tác giả đã ghi nhận 113 loài, 44 họ, 15 bộ chim, đánh giá mức độ đa dạng khu hệ chim theo số bộ, họ và loài. Năm 2019, Khóa luận tốt nghiệp của Lê Công Minh về “Nghiên cứu đa dạng thành phần loài chim và đề suất kế hoạch bảo tồn tại xã Đại Đình – Khu di tích danh thắng Tây Thiên, Vườn quốc gia Tam Đảo”. Tác giả đã ghi nhận 123 loài, 80 giống, 38 họ và 15 bộ chim.

Đánh giá mức độ da dạng thành phần loài chim tại khu vực nghiên cứu theo số bộ, họ và loài. Năm 2019, Khóa luận tốt nghiệp của Nguyễn Hồng Sơn về “Nghiên cứu tính đa dạng về thành phần loài chim và đề suất kế hoạch bảo tồn tại xã Vân Hòa và xã Tản Lĩnh thuộc địa phận Vườn Quốc gia Ba Vì, Hà Nội”. Tác giả đã ghi nhận 164 loài, 46 họ và 16 bộ chim, tác giả đánh giá mức độ đa dạng theo số bộ, họ và loài. Trên cơ sở kế thừa phương pháp đánh giá thành phần loài chim của một số nghiên cứu tương tự, Nghiên cứu đa dạng thành phần loài chim tại xã Nậm Xé thuộc địa phận Vườn Quốc gia Hoàng Liên, huyện Văn Bàn, tỉnh Lào Cai Cũng được đánh giá mức độ da dạng khu hệ chim thông qua việc thống kê số bộ, họ và loài.

Một số nghiên cứu về khu hệ chim tại Vƣờn quốc gia Hoàng Liên Năm 2013, Ban quản lý VQG Hoàng Liên đã thống kê được 486 loài động vật thuộc 89 họ và 27 bộ trong báo cáo “Quy hoạch bảo tồn và phát triển bền vững VQG Hoàng Liên, tỉnh Lào Cai giai đoạn 2013 – 2020”. Trong số các loài động vật được ghi nhận, lớp Thú có 60 loài thuộc 22 họ ở 8 bộ; lớp Chim có 310 loài thuộc 50 họ,15 bộ; lớp Bò sát có 64 loài 50 họ thuộc 15 bộ; Lưỡng cư có 52 loài thuộc 7 họ, 2 bộ. Năm 2015, Báo cáo Đa dạng sinh học của Ban quản lý VQG Hoàng Liên – đã ghi nhận và phát hiện 347 loài động vật thuộc 68 họ, 21 bộ. Thành phần các loài chim của VQG Hoàng Liên có 269 loài thuộc 47 họ, 14 bộ.