Luận văn thạc sĩ nghiên cứu hoạt động chuyển giá và kiểm soát chuyển giá tại công ty đa quốc gia trong ngành công nghiệp đóng tàu việt nam dưới góc độ thu mua hàng hóa

Nghiên cứu hoạt động chuyển giá và kiểm soát chuyển giá tại công ty đa quốc gia trong ngành đóng tàu Việt Nam từ góc độ thu mua hàng hóa.

• Tác giả: Nguyễn Phú Kỳ Trân
• Người hướng dẫn: GS. Võ Thanh Thu
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế TP. Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Kinh Doanh Thương Mại
• Đề tài: Nghiên Cứu Chuyển Giá Tại Công Ty Đa Quốc Gia Ngành Đóng Tàu
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sĩ Kinh Tế
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Thành Phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ HOẠT ĐỘNG CHUYỂN GIÁ TRONG KHÂU THU MUA HÀNG HÓA TẠI CÁC CÔNG TY ĐA QUỐC GIA TRONG NGÀNH CN ĐÓNG TÀU
• 1.1. Hoạt động chuyển giá của các công ty MNC trong ngành CN Đóng tàu tại Việt Nam
• 1.2. Khái niệm của chuyển giá
• 1.3. Đặc điểm của chuyển giá trong ngành CN đóng tàu
• 1.4. Thu mua hàng hóa trong ngành CN đóng tàu
• 1.5. Các hình thức chuyển giá trong ngành CN đóng tàu
• 1.6. Các MNC chuyển giá trong giai đoạn đầu của dự án đóng tàu
• 1.7. Các MNC chuyển giá trong giai đoạn triển khai dự án đóng tàu
• 1.8. Các MNC trong ngành đóng tàu cũng tránh thuế hợp pháp
• 1.9. Kinh nghiệm kiểm soát hoạt động chuyển giá của các nước
• 1.10. Lý do tìm hiểu kinh nghiệm kiểm soát chuyển giá các nước
• 1.11. Trung Quốc kiểm soát hoạt động chuyển giá của các MNC trong ngành CN đóng tàu
• 1.12. Hoa Kỳ kiểm soát hoạt động chuyển giá của các MNC trong ngành CN đóng tàu
• 1.13. Bài học kinh nghiệm kiểm soát chuyển giá của cơ quan chức năng Việt Nam đối với các MNC trong ngành CN đóng tàu
• 2. CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG VÀ KIỂM SOÁT HOẠT ĐỘNG CHUYỂN GIÁ CỦA CÁC MNC TRONG NGÀNH CN ĐÓNG TÀU VIỆT NAM DƯỚI GÓC ĐỘ THU MUA HÀNG HÓA
• 2.1. Giới thiệu sơ lược về các MNC trong ngành đóng tàu tại Việt Nam
• 2.2. Các MNC chiếm phần lớn thị trường đóng tàu Việt Nam
• 2.3. Đa số các MNC thực hiện giao dịch với công ty liên kết
• 2.4. Thực trạng chuyển giá tại các công ty MNC ngành CN Đóng tàu tại Việt Nam dưới góc độ thu mua hàng hóa
• 2.5. Các MNC chuyển giá bằng cách nâng cao giá trị vốn góp đầu tư
• 2.6. Các MNC trong ngành CN đóng tàu chuyển giá thông qua chuyển nhượng tài sản hữu hình
• 2.7. Các MNC trong ngành CN đóng tàu chuyển giá thông qua chuyển nhượng tài sản vô hình
• 2.8. Các MNC trong ngành đóng tàu chuyển giá bằng cách định giá các yếu tố đầu ra thấp hơn giá thị trường
• 2.9. Các MNC trong ngành đóng tàu chuyển giá bằng cách điều chỉnh giá trị dịch vụ để tránh thuế nhà thầu
• 2.10. Hệ quả của hoạt động chuyển giá trong ngành CN đóng tàu
• 2.11. Tình hình kiểm soát hoạt động chuyển giá của các cơ quan chức năng đối với các MNC trong ngành CN đóng tàu
• 2.12. Các hành lang pháp lý về kiểm soát chuyển giá
• 2.13. Cơ sở vật chất- kỹ thuật và thông tin
• 2.14. Tình hình liên kết, hợp tác trong kiểm soát chuyển giá
• 2.15. Tình hình nhân lực, bộ máy kiểm soát chuyển giá
• 3. CHƯƠNG 3: GIẢI PHÁP GÓP PHẦN KIỂM SOÁT HOẠT ĐỘNG CHUYỂN GIÁ TRONG NGÀNH CÔNG NGHIỆP ĐÓNG TÀU TẠI VIỆT NAM
• 3.1. Nguyên tắc đề xuất giải pháp kiểm soát hoạt động chuyển giá của cơ quan chức năng đối với các MNC trong ngành CN đóng tàu
• 3.2. Các giải pháp kiểm soát hoạt động chuyển giá của cơ quan thuế đối các MNC trong ngành CN đóng tàu
• 3.3. Hoàn thiện hệ thống pháp lý về hoạt động kiểm soát chuyển giá tại các MNC có hoạt động liên kết
• 3.4. Từng bước hạ thuế suất TNDN theo lộ trình để MNC trong ngành CN không lợi dụng thuế suất cao chuyển lợi nhuận về nước
• 3.5. Hoàn thiện quy định về thuế xuất nhập khẩu trong khâu hải quan điện tử để hạn chế MNC điều chỉnh giá khai báo nhằm tránh thuế nhà thầu, TNDN
• 3.6. Hoàn thiện luật đầu tư nước ngoài để kiểm soát các MNC đầu tư vào ngành CN đóng tàu
• 3.7. Hoàn thiện luật quản lý thuế để kiểm soát hoạt động chuyển giá của các MNC trong ngành CN đóng tàu
• 3.8. Khuyến khích MNC tham gia cơ chế thỏa thuận giá trước
• 3.9. Xây dựng cơ sở-vật chất, kỹ thuật và thông tin phục vụ công tác kiểm soát chuyển giá trong ngành CN đóng tàu
• 3.10. Liên kết, hợp tác và phối hợp kiểm soát chuyển giá trong nước và quốc tế đối với các MNC đóng tàu
• 3.11. Cơ quan thuế tăng cường công tác thanh tra thực hiện nghĩa vụ thuế đối với các MNC trong ngành CN đóng tàu
• 3.12. Tổ chức đào tạo, quản lý và nâng cao nghiệp vụ nguồn nhân lực phục vụ kiểm soát chuyển giá trong ngành CN đóng tàu
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT
• DANH MỤC BẢNG BIỂU
• DANH MỤC ĐỒ THỊ, HÌNH VẼ

Tóm tắt

I. Tổng quan về nghiên cứu chuyển giá tại công ty đa quốc gia ngành đóng tàu

Nghiên cứu chuyển giá là một lĩnh vực quan trọng trong quản lý tài chính của các công ty đa quốc gia (MNC) trong ngành đóng tàu. Hoạt động này không chỉ ảnh hưởng đến lợi nhuận mà còn liên quan đến các chính sách thuế và quy định pháp lý tại các quốc gia nơi công ty hoạt động. Việc hiểu rõ về chuyển giá giúp các công ty tối ưu hóa chi phí và tuân thủ các quy định pháp luật. Đặc biệt, ngành đóng tàu tại Việt Nam đang phát triển mạnh mẽ, thu hút nhiều MNC đầu tư, tạo ra nhu cầu cấp thiết cho việc nghiên cứu và kiểm soát hoạt động chuyển giá.

1.1. Khái niệm và vai trò của chuyển giá trong ngành đóng tàu

Chuyển giá là quá trình xác định giá trị giao dịch giữa các công ty liên kết trong cùng một tập đoàn. Trong ngành đóng tàu, chuyển giá đóng vai trò quan trọng trong việc xác định chi phí sản xuất và lợi nhuận của từng công ty con. Việc áp dụng các phương pháp chuyển giá hợp lý giúp các MNC tối ưu hóa lợi nhuận và giảm thiểu rủi ro thuế.

1.2. Đặc điểm chuyển giá trong ngành công nghiệp đóng tàu

Ngành đóng tàu có những đặc điểm riêng biệt như quy trình sản xuất phức tạp và yêu cầu cao về công nghệ. Điều này dẫn đến việc xác định giá trị giao dịch giữa các công ty liên kết trở nên khó khăn hơn. Các MNC thường sử dụng nhiều phương pháp khác nhau để xác định giá trị giao dịch, từ đó ảnh hưởng đến lợi nhuận và nghĩa vụ thuế của họ.

II. Thách thức trong việc kiểm soát hoạt động chuyển giá tại MNC ngành đóng tàu

Việc kiểm soát hoạt động chuyển giá tại các công ty đa quốc gia trong ngành đóng tàu gặp nhiều thách thức. Các MNC thường sử dụng các chiến lược chuyển giá tinh vi để tối ưu hóa lợi nhuận và giảm thiểu thuế. Điều này tạo ra khó khăn cho các cơ quan chức năng trong việc phát hiện và xử lý các hành vi chuyển giá không hợp pháp. Hơn nữa, sự khác biệt trong quy định pháp lý giữa các quốc gia cũng làm tăng độ phức tạp trong việc kiểm soát hoạt động này.

2.1. Các hình thức chuyển giá phổ biến trong ngành đóng tàu

Các hình thức chuyển giá phổ biến bao gồm định giá dịch vụ, chuyển nhượng tài sản vô hình và điều chỉnh giá trị hàng hóa. Mỗi hình thức đều có những đặc điểm riêng và ảnh hưởng khác nhau đến lợi nhuận và nghĩa vụ thuế của các MNC. Việc hiểu rõ các hình thức này giúp các cơ quan chức năng dễ dàng hơn trong việc kiểm soát và phát hiện các hành vi chuyển giá không hợp pháp.

2.2. Rủi ro và hệ quả của hoạt động chuyển giá không hợp pháp

Hoạt động chuyển giá không hợp pháp có thể dẫn đến nhiều rủi ro cho các MNC, bao gồm việc bị phạt thuế, mất uy tín và ảnh hưởng đến hoạt động kinh doanh. Hệ quả của việc này không chỉ ảnh hưởng đến lợi nhuận của công ty mà còn tác động đến nền kinh tế quốc gia nơi công ty hoạt động.

III. Phương pháp kiểm soát hoạt động chuyển giá hiệu quả cho MNC ngành đóng tàu

Để kiểm soát hoạt động chuyển giá hiệu quả, các cơ quan chức năng cần áp dụng các phương pháp và công cụ phù hợp. Việc xây dựng hệ thống pháp lý chặt chẽ và tăng cường công tác thanh tra là rất cần thiết. Ngoài ra, việc đào tạo nhân lực và nâng cao nhận thức về chuyển giá cũng đóng vai trò quan trọng trong việc kiểm soát hoạt động này.

3.1. Xây dựng hệ thống pháp lý về chuyển giá

Hệ thống pháp lý về chuyển giá cần được hoàn thiện để đảm bảo tính minh bạch và công bằng trong việc xác định giá trị giao dịch. Các quy định cần rõ ràng và dễ hiểu để các MNC có thể tuân thủ một cách hiệu quả.

3.2. Tăng cường công tác thanh tra và kiểm tra

Công tác thanh tra và kiểm tra cần được thực hiện thường xuyên để phát hiện kịp thời các hành vi chuyển giá không hợp pháp. Việc này không chỉ giúp bảo vệ lợi ích của nhà nước mà còn tạo ra môi trường kinh doanh công bằng cho các doanh nghiệp.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu chuyển giá tại MNC ngành đóng tàu

Nghiên cứu chuyển giá tại các công ty đa quốc gia trong ngành đóng tàu đã chỉ ra nhiều ứng dụng thực tiễn. Các MNC đã áp dụng các phương pháp chuyển giá hợp lý để tối ưu hóa lợi nhuận và tuân thủ quy định pháp luật. Kết quả nghiên cứu cho thấy rằng việc kiểm soát chuyển giá không chỉ giúp bảo vệ lợi ích của nhà nước mà còn tạo ra môi trường kinh doanh công bằng cho các doanh nghiệp trong ngành.

4.1. Kết quả nghiên cứu về chuyển giá tại các MNC

Kết quả nghiên cứu cho thấy rằng nhiều MNC đã áp dụng các phương pháp chuyển giá hợp lý, từ đó giảm thiểu rủi ro thuế và tối ưu hóa lợi nhuận. Việc này không chỉ giúp các công ty phát triển bền vững mà còn góp phần vào sự phát triển của ngành đóng tàu tại Việt Nam.

4.2. Các bài học kinh nghiệm từ nghiên cứu chuyển giá

Nghiên cứu chuyển giá đã rút ra nhiều bài học kinh nghiệm quý báu cho các MNC và cơ quan chức năng. Việc áp dụng các phương pháp kiểm soát hiệu quả và xây dựng hệ thống pháp lý chặt chẽ là rất cần thiết để đảm bảo tính minh bạch và công bằng trong hoạt động kinh doanh.

V. Kết luận và tương lai của nghiên cứu chuyển giá tại ngành đóng tàu

Nghiên cứu chuyển giá tại các công ty đa quốc gia trong ngành đóng tàu là một lĩnh vực quan trọng và cần thiết. Tương lai của nghiên cứu này sẽ phụ thuộc vào việc cải thiện hệ thống pháp lý và tăng cường công tác kiểm soát. Việc này không chỉ giúp bảo vệ lợi ích của nhà nước mà còn tạo ra môi trường kinh doanh công bằng cho các doanh nghiệp trong ngành.

5.1. Tương lai của nghiên cứu chuyển giá tại Việt Nam

Tương lai của nghiên cứu chuyển giá tại Việt Nam sẽ tiếp tục phát triển mạnh mẽ, đặc biệt trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế. Các cơ quan chức năng cần tiếp tục hoàn thiện hệ thống pháp lý và tăng cường công tác thanh tra để đảm bảo tính minh bạch trong hoạt động kinh doanh.

5.2. Đề xuất giải pháp cho nghiên cứu chuyển giá

Đề xuất các giải pháp cho nghiên cứu chuyển giá bao gồm việc xây dựng hệ thống pháp lý chặt chẽ, tăng cường công tác thanh tra và đào tạo nhân lực. Những giải pháp này sẽ giúp nâng cao hiệu quả kiểm soát hoạt động chuyển giá tại các MNC trong ngành đóng tàu.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong bối cảnh hội nhập kinh tế quốc tế sâu rộng, dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) vào Việt Nam đã ghi nhận sự tăng trưởng vượt bậc với tổng vốn đăng ký đạt 20,23 tỷ USD vào năm 2014, tăng 19% so với kế hoạch năm. Ngành công nghiệp đóng tàu được định vị ở vị trí thứ tư trong chiến lược công nghiệp hóa thuộc khuôn khổ hợp tác Việt Nam - Nhật Bản hướng đến năm 2020, tầm nhìn 2030, đóng vai trò mũi nhọn thúc đẩy kinh tế biển và tích lũy ngoại tệ. Tuy nhiên, sự phát triển nhanh chóng của các tập đoàn đa quốc gia (MNC) cũng kéo theo thách thức nghiêm trọng về hành vi chuyển giá, đặc biệt trong khâu thu mua hàng hóa có giá trị lớn.

Vấn đề nghiên cứu trọng tâm của luận văn là nhận diện, phân tích thực trạng các thủ thuật chuyển giá tinh vi và đánh giá hiệu quả kiểm soát chuyển giá tại các doanh nghiệp FDI ngành đóng tàu dưới góc độ thu mua vật tư, tài sản cố định. Mục tiêu nghiên cứu cụ thể bao gồm: hệ thống hóa cơ sở lý luận về chuyển giá trong chuỗi cung ứng hàng hải; mổ xẻ các trường hợp vi phạm thực tế tại các MNC như Công ty TNHH S.O, Tập đoàn EMA, Tập đoàn TMA; đồng thời đối chiếu với các chuẩn mực của Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD) để đề xuất hệ thống giải pháp toàn diện cho cơ quan quản lý Việt Nam.

Phạm vi nghiên cứu tập trung vào các dự án đóng tàu có vốn đầu tư nước ngoài tại các trung tâm hàng hải trọng điểm như Bà Rịa - Vũng Tàu và Thành phố Hồ Chí Minh trong giai đoạn 2009 - 2014. Nghiên cứu mang ý nghĩa thực tiễn to lớn khi khảo sát thực tế chỉ ra 72% doanh nghiệp tham gia giao dịch liên kết và có những thương vụ nâng khống giá thiết bị lên tới 287%, giúp cơ quan thuế nhận diện các lỗ hổng chính sách, ngăn chặn nguy cơ thất thu hàng trăm tỷ đồng ngân sách nhà nước và bảo vệ môi trường cạnh tranh bình đẳng cho các doanh nghiệp nội địa.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn xây dựng hệ thống luận cứ dựa trên sự tích hợp của hai nền tảng lý thuyết cốt lõi: Lý thuyết chuyển giá tại các công ty đa quốc gia (Transfer Pricing Theory) theo các hướng dẫn chuẩn mực của OECD và Lý thuyết quản trị thuế - tối ưu hóa lợi nhuận doanh nghiệp toàn cầu. Căn cứ theo tinh thần của Thông tư 66/2010/TT-BTC do Bộ Tài chính ban hành, chuyển giá được xác định là hành vi chủ quan của các MNC thông qua việc thiết lập chính sách giá đối với sản phẩm, dịch vụ và tài sản giữa các bên có quan hệ liên kết khác với giá giao dịch thông thường trên thị trường nhằm tối thiểu hóa nghĩa vụ thuế toàn cầu.

Khung phân tích tập trung vào bốn khái niệm chuyên ngành căn bản:

• Giao dịch liên kết trong công nghiệp nặng: Các giao dịch mua bán vật tư, máy móc, chuyển giao công nghệ giữa công ty mẹ và các công ty con hoặc các đơn vị chịu sự kiểm soát chung chiếm tỷ trọng trên 50% tổng giá trị giao dịch.
• Nguyên tắc giá giao dịch độc lập (Arm's Length Principle - ALP): Nguyên tắc chuẩn mực quốc tế yêu cầu giá trong giao dịch liên kết phải tương đương với giá áp dụng giữa các đối tác độc lập trong điều kiện tương đồng.
• Thỏa thuận trước về phương pháp xác định giá tính thuế (Advance Pricing Agreement - APA): Cơ chế thỏa thuận mang tính đón đầu giữa cơ quan thuế và người nộp thuế nhằm xác lập trước các tiêu chí xác định giá cho các giao dịch liên kết trong thời hạn từ 3 đến 5 năm.
• Né thuế nhà thầu và chuyển giá tài sản vô hình: Thủ thuật phân bổ chi phí dịch vụ kỹ thuật, khảo sát, kiểm tra bản vẽ hoặc thuê nhân lực chuyên gia nước ngoài với giá trị cao bất thường để rút lợi nhuận trước thuế về công ty mẹ tại các thiên đường thuế có mức thuế suất thu nhập doanh nghiệp ưu đãi như Singapore (17%) hay Hồng Kông (16,5%).

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu kết hợp chặt chẽ giữa phương pháp luận quy nạp và phân tích định tính chuyên sâu. Nguồn dữ liệu sơ cấp được thu thập thông qua khảo sát thực tế với bảng hỏi phát cho 90 doanh nghiệp tại sự kiện Triển lãm Quốc tế Hàng hải INMEX Vietnam 2013. Nguồn dữ liệu thứ cấp được tổng hợp minh bạch từ báo cáo tài chính kiểm toán của Công ty S.O, báo cáo thường niên giai đoạn 2009 - 2014 của Tập đoàn TMA niêm yết trên Sàn Giao dịch Chứng khoán Singapore (SGX-ST), hồ sơ tờ khai hải quan từ Cục Hải quan TP. Hồ Chí Minh và dữ liệu khảo sát chuyển giá toàn cầu của Ernst & Young năm 2013.

Cỡ mẫu khảo sát gồm N = 90 đại diện doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực hàng hải, đóng tàu và dịch vụ ngoài khơi. Phương pháp chọn mẫu định ngạch kết hợp chọn mẫu thuận tiện được áp dụng để bao phủ các doanh nghiệp có quy mô hoạt động lớn, đại diện cho hơn 80% thị phần đóng tàu dịch vụ ngoài khơi tại thị trường Việt Nam.

Lý do lựa chọn phương pháp phân tích so sánh giá giao dịch độc lập (CUP) kết hợp phân tích tình huống điển hình (case study) là vì đặc thù ngành đóng tàu có kết cấu thiết bị phức tạp với hàng ngàn chi tiết kỹ thuật độc quyền. Việc mổ xẻ cụ thể từng hóa đơn, mã phân loại hàng hóa và hợp đồng thầu phụ là cách tiếp cận duy nhất giúp bóc tách sự chênh lệch giữa giá kê khai hải quan và giá thị trường thực tế. Toàn bộ quá trình thu thập và xử lý dữ liệu được hoàn thiện trong giai đoạn 2013 - 2015 dưới sự cố vấn khoa học chuyên sâu của các chuyên gia kinh tế thương mại hàng đầu.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Kết quả nghiên cứu đã chỉ ra bức tranh chuyển giá đa chiều và vô cùng phức tạp tại các công ty đa quốc gia ngành đóng tàu với các bằng chứng định lượng rõ rệt:

Thứ nhất, mức độ tham gia giao dịch liên kết và tự định giá nội bộ chiếm tỷ lệ áp đảo. Khảo sát 90 doanh nghiệp ngành đóng tàu tại Việt Nam cho thấy có 65 công ty (chiếm 72,2%) thường xuyên thực hiện các giao dịch với công ty liên kết, trong khi chỉ có 25 công ty (chiếm 27,8%) không phát sinh giao dịch nội bộ. Đáng chú ý, có tới 87% doanh nghiệp tham gia khảo sát thừa nhận giá giao dịch được xác định hoàn toàn dựa trên sự áp đặt nội bộ từ tập đoàn mẹ, chỉ 8% tuân theo sự công nhận của cơ quan chức năng và 5% căn cứ theo giá niêm yết trên thị trường. Điển hình tại Công ty S.O, giá trị mua hàng hóa và dịch vụ từ công ty mẹ EMA năm 2012 đạt 39.229 USD, chiếm 56,52% tổng giá trị mua vào; trong khi doanh thu bán hàng và cho thuê dịch vụ cho các bên liên kết đạt 31.996 USD, chiếm tới 89,23% tổng tiền hàng phải thu.

Thứ hai, thủ thuật nâng khống giá trị tài sản cố định hữu hình nhập khẩu ở mức báo động. Khi nhập khẩu thiết bị máy móc để trang bị cho tàu, các MNC đã lợi dụng việc cơ quan hải quan thiếu dữ liệu kỹ thuật để khai khống giá nhập khẩu. Đối chiếu tờ khai hải quan tháng 5/2012 đối với cùng một mặt hàng bơm nhiên liệu (Mã hàng 120400026): khi nhập khẩu từ nhà cung cấp độc lập tại Trung Quốc (Công ty C.H), đơn giá thực tế chỉ là 2.600 USD/bộ; tuy nhiên, khi nhập khẩu cùng chủng loại từ công ty mẹ EMA, đơn giá bị đẩy vọt lên 7.468,025 USD/bộ. Mức giá chênh lệch lên tới 4.868,025 USD/bộ, tương đương tỷ lệ tăng giá khống 287%, giúp tập đoàn vừa chuyển lợi nhuận ra nước ngoài vừa trích khấu hao tài sản cố định cao để xóa bỏ nghĩa vụ thuế thu nhập doanh nghiệp tại Việt Nam.

+-----------------------------------------------------------------------------+
| SO SÁNH ĐƠN GIÁ BƠM NHIÊN LIỆU (MÃ HÀNG: 120400026) THÁNG 5/2012            |
+-----------------------------------------------------------------------------+
| Giao dịch độc lập (Nhà cung cấp Trung Quốc C.H): 2.600 USD/bộ               |
| [████████]                                                                  |
+-----------------------------------------------------------------------------+
| Giao dịch liên kết (Công ty mẹ EMA): 7.468 USD/bộ                            |
| [███████████████████████] (+287% chênh lệch giá)                            |
+-----------------------------------------------------------------------------+

Thứ ba, chuyển giá thông qua tài sản vô hình và dịch vụ kỹ thuật khống để né thuế nhà thầu. Điển hình trong hợp đồng số 1031/2013 về đầu tư hệ thống nâng hạ 250 tấn trị giá 1.000.000 SGD, Công ty S.O đã ký thêm phụ lục dịch vụ kiểm tra bản vẽ và bảo trì trị giá 600.000 USD với điều kiện thanh toán lòng vòng qua hai công ty liên kết thứ ba tại Singapore (Công ty X nhận 200.000 USD và Công ty Y nhận 400.000 USD). Thêm vào đó, tại đơn hàng số 046/2012 về thuê hệ thống thử tải điện trị giá 741.600 SGD, doanh nghiệp đã cố tình không khai báo khoản chi phí dịch vụ kỹ sư nước ngoài 87.000 SGD, né tránh khoản thuế nhà thầu phát sinh lên tới 1.344.913.598 VND (trong đó thuế TNDN là 655.214.265 VND và thuế GTGT là 689.699.333 VND).

Thứ tư, cấu trúc thị trường tập trung cao độ tạo rào cản kiểm soát. Theo số liệu thống kê tải trọng đóng tàu dịch vụ ngoài khơi, ba tập đoàn MNC lớn đã nắm giữ tới 97% thị phần cả nước (TMA chiếm 49%, Vard/STX chiếm 34%, STM chiếm 14%), các đơn vị nội địa chỉ chiếm vỏn vẹn 3%. Sự áp đảo tuyệt đối này khiến cơ quan thuế hoàn toàn thiếu vắng các doanh nghiệp độc lập nội địa cùng quy mô để làm hệ quy chiếu so sánh giá thị trường.

Thảo luận kết quả

Sự tồn tại phổ biến của các hành vi chuyển giá xuất phát từ ba nguyên nhân căn bản:

• Khoảng cách thuế suất: Sự chênh lệch giữa thuế suất thuế thu nhập doanh nghiệp của Việt Nam (thời điểm nghiên cứu là 25%) so với các trung tâm tài chính như Singapore (17%) hay Hồng Kông (16,5%) tạo động lực kinh tế cực lớn để các tập đoàn dịch chuyển dòng tiền chịu thuế.
• Thiếu hụt hạ tầng dữ liệu và công nghệ: Giai đoạn trước năm 2015, hệ thống hải quan điện tử chưa được đồng bộ hóa hoàn toàn, việc tra cứu lịch sử giá máy móc chuyên ngành đóng tàu chưa có cơ sở dữ liệu chuyên biệt.
• Năng lực thanh tra chuyên ngành: Kiểm toán viên thuế thiếu kiến thức sâu về kỹ thuật hàng hải, khó phân định giá trị thực tế của các hợp đồng chuyển giao công nghệ hay chi phí chuyên gia nước ngoài.

Kết quả nghiên cứu này tương thích chặt chẽ với khảo sát của Ernst & Young (2013), khi tỷ lệ xử phạt chuyển giá toàn cầu tăng từ 15% năm 2007 lên gần 25% năm 2013. Để cơ quan quản lý dễ dàng giám sát, dữ liệu nghiên cứu có thể được trực quan hóa thành mô hình ma trận luân chuyển dòng tiền: một biểu đồ tròn mô tả 97% thị phần tập trung vào 3 tập đoàn FDI lớn, kết hợp bảng đối chiếu ma trận giá phân tích chi tiết mức chênh lệch 287% của tài sản nhập khẩu và sơ đồ phân luồng thanh toán dịch vụ lòng vòng qua bên thứ ba tại Singapore.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả phân tích thực chứng và bài học kinh nghiệm quản lý từ Trung Quốc (quy định mức phạt trốn thuế từ 3 đến 5 lần cùng lãi suất phạt chậm nộp 0,05%/ngày) và Hoa Kỳ (áp dụng Điều luật IRS Section 482 với mức phạt truy thu lên đến 40%), luận văn đề xuất 4 nhóm giải pháp chiến lược:

+-----------------------------------------------------------------------------+
| LỘ TRÌNH 4 TRỤ CỘT KIỂM SOÁT CHUYỂN GIÁ NGÀNH ĐÓNG TÀU                       |
+-----------------------------------------------------------------------------+
| [1] Hoàn thiện khung pháp lý (Thuế TNDN 20% + Thông tư quản lý giá mới)     |
| [2] Mở rộng cơ chế thỏa thuận giá trước APA (Thương thảo 12 - 24 tháng)     |
| [3] Số hóa dữ liệu giá & Kết nối mạng lưới hiệp định thuế (96+ quốc gia)    |
| [4] Thanh tra liên ngành & Đào tạo chuyên sâu 200+ cán bộ kiểm định hàng hải|
+-----------------------------------------------------------------------------+

1. Hoàn thiện thể chế pháp lý và chuẩn hóa thủ tục hải quan điện tử: Bộ Tài chính cần sớm hoàn thiện khung pháp lý về quản lý giá giao dịch liên kết theo hướng dẫn BEPS của OECD; đồng thời triển khai lộ trình hạ thuế suất thuế thu nhập doanh nghiệp phổ thông về mức 20% nhằm triệt tiêu động cơ chuyển lợi nhuận ra nước ngoài. Tổng cục Hải quan phải tích hợp thuật ngữ hàng hải chuyên dụng vào hệ thống thông quan điện tử VNACCS/VCIS, thiết lập cơ chế cảnh báo tự động khi giá khai báo của tài sản cố định có biến động vượt ngưỡng 20% so với dữ liệu lịch sử.

2. Đẩy mạnh triển khai cơ chế Thỏa thuận trước về phương pháp xác định giá tính thuế (APA): Tổng cục Thuế cần ban hành quy trình hướng dẫn đàm phán APA chi tiết cho ngành đóng tàu với thời hạn đàm phán tối đa từ 12 đến 24 tháng đối với thỏa thuận đơn phương và dưới 36 tháng đối với thỏa thuận song phương; quy định thời gian áp dụng ổn định từ 3 đến 5 năm cho các hợp đồng đóng tàu dài hạn nhằm giảm thiểu chi phí thanh tra ước tính tiết kiệm 30% ngân sách quản lý thuế.

3. Xây dựng hệ thống cơ sở dữ liệu giá tham chiếu và tăng cường hợp tác quốc tế: Cơ quan thuế và hải quan cần hợp tác xây dựng ngân hàng dữ liệu với hơn 1.000 danh mục giá máy móc tàu thủy tiêu chuẩn (như động cơ chính, hệ thống cẩu trục, máy phát điện, van bơm thủy lực). Tận dụng tối đa mạng lưới hiệp định tránh đánh thuế hai lần đã ký kết với hơn 96 quốc gia để chủ động xác minh nguồn gốc dòng tiền chuyển nhượng tài sản vô hình sang các chi nhánh liên kết tại Singapore, Hà Lan hoặc quần đảo Virgin thuộc Anh.

4. Tăng cường thanh tra chuyên đề và đào tạo chuyên sâu nguồn nhân lực: Thành lập tổ công tác kiểm tra chuyên đề chuyển giá ngành đóng tàu trực thuộc Cục Thuế các địa phương trọng điểm (TP. Hồ Chí Minh, Bà Rịa - Vũng Tàu, Hải Phòng, Quảng Ninh). Đặt mục tiêu thanh tra định kỳ 100% doanh nghiệp FDI có dấu hiệu báo lỗ liên tiếp trên 3 năm nhưng vẫn liên tục mở rộng nhà xưởng; đồng thời tổ chức các khóa tập huấn nghiệp vụ kỹ thuật hàng hải và ngoại ngữ chuyên sâu cho tối thiểu 200 lượt cán bộ thanh tra thuế mỗi năm.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang giá trị tham khảo thực tiễn và học thuật sâu sắc cho bốn nhóm độc giả chuyên ngành:

1. Cán bộ quản lý thuế và thanh tra hải quan: Nắm bắt các phương thức nhận diện gian lận giá nhập khẩu tài sản cố định, phát hiện thủ thuật phân bổ chi phí dịch vụ khống và áp dụng hiệu quả quy trình truy thu thuế nhà thầu đối với các hợp đồng công nghiệp nặng phức tạp.

2. Chuyên gia tư vấn thuế, kế toán và kiểm toán độc lập: Hiểu rõ ranh giới giữa tối ưu hóa chi phí thuế hợp pháp và hành vi trốn thuế chuyển giá bất hợp pháp; hỗ trợ khách hàng doanh nghiệp xây dựng hồ sơ xác định giá thị trường (Transfer Pricing Documentation) chuẩn mực, sẵn sàng cho các cuộc thanh tra thuế hoặc đàm phán APA.

3. Lãnh đạo và quản lý chuỗi cung ứng tại các doanh nghiệp FDI, doanh nghiệp đóng tàu: Nhận thức rõ các rủi ro pháp lý và chế tài xử phạt vi phạm thuế; xây dựng chiến lược mua sắm hàng hóa minh bạch, chuẩn hóa quy trình thẩm định giá với công ty mẹ nhằm nâng cao tính tuân thủ pháp luật tại nước sở tại.

4. Giảng viên, học viên cao học và nhà nghiên cứu kinh tế thương mại: Sử dụng làm tài liệu nghiên cứu chuyên khảo giá trị về kinh doanh thương mại quốc tế, quản trị chuỗi cung ứng và chính sách quản lý thuế đối với các ngành công nghiệp thâm dụng vốn tại các quốc gia đang phát triển.

Câu hỏi thường gặp

1. Doanh nghiệp MNC ngành đóng tàu thường chuyển giá qua những hình thức nào?

Các MNC ngành đóng tàu chủ yếu chuyển giá qua ba hình thức: nâng khống giá trị tài sản cố định nhập khẩu từ công ty mẹ (lên tới 287%), tạo lập hợp đồng dịch vụ kỹ thuật hoặc kiểm tra bản vẽ khống để chuyển tiền sang các công ty liên kết tại các nước thuế suất thấp, và định giá xuất khẩu tàu thành phẩm thấp hơn giá trị thực tế nhằm né tránh thuế thu nhập doanh nghiệp 25% tại Việt Nam.

2. Mức độ chênh lệch giá vật tư trong giao dịch liên kết ngành đóng tàu diễn ra như thế nào?

Số liệu thực tế chỉ ra sự chênh lệch giá cực kỳ lớn. Điển hình như lô hàng bơm nhiên liệu mã hàng 120400026 nhập khẩu vào tháng 5/2012: giá mua từ nhà cung cấp độc lập độc lập C.H (Trung Quốc) là 2.600 USD/bộ, trong khi giá mua từ công ty mẹ EMA bị nâng lên thành 7.468,025 USD/bộ, mức chênh lệch tuyệt đối là 4.868,025 USD/bộ, tương đương tỷ lệ tăng giá khống 287%.

3. Tại sao cơ chế APA lại được xem là giải pháp kiểm soát chuyển giá hiệu quả?

Thỏa thuận trước về phương pháp xác định giá tính thuế (APA) giúp cơ quan thuế và doanh nghiệp chủ động xác lập nguyên tắc tính giá minh bạch trong thời hạn từ 3 đến 5 năm trước khi tiến hành giao dịch. Cơ chế này giúp doanh nghiệp loại bỏ hoàn toàn nguy cơ bị hồi tố phạt thuế, đồng thời giúp cơ quan quản lý tiết kiệm đáng kể chi phí, nguồn lực thanh tra kéo dài từ 2 đến 4 năm.

4. Chiêu thức trốn thuế nhà thầu nước ngoài được thực hiện ra sao trong dự án đóng tàu?

Doanh nghiệp FDI thường tách riêng phần dịch vụ chuyên gia, thử tải điện hoặc lắp ráp hệ thống chân vịt ra khỏi giá trị nhập khẩu thiết bị nhưng không thực hiện kê khai thuế nhà thầu. Ví dụ tại đơn hàng số 046/2012, Công ty S.O đã không kê khai chi phí dịch vụ kỹ sư nước ngoài 87.000 SGD, né tránh nghĩa vụ nộp 1,344 tỷ VND thuế TNDN và thuế GTGT vào ngân sách nhà nước.

5. Khó khăn lớn nhất của cơ quan quản lý Việt Nam khi kiểm soát chuyển giá ngành đóng tàu là gì?

Thách thức lớn nhất nằm ở tính chất độc quyền và hàm lượng công nghệ cao của thiết bị hàng hải. Do 3 tập đoàn FDI lớn nắm giữ 97% thị phần đóng tàu dịch vụ ngoài khơi, cơ quan thuế thiếu hoàn toàn cơ sở dữ liệu so sánh giá độc lập trên thị trường nội địa, kết hợp với hạn chế về kiến thức kỹ thuật máy tàu của cán bộ thanh tra khi thẩm định các hợp đồng vô hình.

Kết luận

• Luận văn đã phân tích toàn diện thực trạng chuyển giá trong khâu thu mua hàng hóa tại các công ty đa quốc gia ngành đóng tàu tại Việt Nam giai đoạn 2009 - 2014, vạch trần các thủ thuật nâng khống giá vật tư hữu hình và dịch vụ vô hình.
• Cung cấp minh chứng định lượng cụ thể từ khảo sát 90 doanh nghiệp (72% có giao dịch liên kết, 87% tự định giá) và các case study thực tế chứng minh mức nâng giá nhập khẩu lên đến 287% và né tránh hàng tỷ đồng thuế nhà thầu.
• Hệ thống hóa bài học kinh nghiệm thực tiễn từ hệ thống pháp luật của Trung Quốc và Hoa Kỳ, chỉ rõ lộ trình ứng dụng công cụ kiểm soát giá theo chuẩn mực OECD.
• Đề xuất giải pháp mang tính đột phá: hoàn thiện khung khổ pháp lý, triển khai cơ chế APA với thời gian đàm phán 12 - 24 tháng, số hóa cơ sở dữ liệu hơn 1.000 thiết bị hàng hải và thanh tra 100% doanh nghiệp báo lỗ kéo dài.
• Định hướng nghiên cứu tiếp theo cần tập trung vào việc ứng dụng trí tuệ nhân tạo và dữ liệu lớn trong đối chiếu giá tờ khai hải quan quốc tế theo thời gian thực.

Quý độc giả, nhà nghiên cứu và các nhà hoạch định chính sách quan tâm có thể khai thác chi tiết các mô hình phân tích và dữ liệu biểu bảng chuyên sâu bằng cách tham khảo toàn văn luận văn thạc sĩ tại thư viện các trường đại học khối kinh tế trên toàn quốc.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ HOẠT ĐỘNG CHUYỂN GIÁ TRONG KHÂU THU MUA HÀNG HÓA TẠI CÁC CÔNG TY ĐA QUỐC GIA TRONG NGÀNH CN ĐÓNG TÀU 1. Hoạt động chuyển giá của các công ty MNC trong ngành CN Đóng tàu tại Việt Nam 1. Khái niệm của chuyển giá Theo thông tư 66/TT-BTC ngày 22/04/2010 của Bộ tài chính: Chuyển giá là việc thực hiện chính sách giá đối với sản phẩm (hàng hóa, dịch vụ) được chuyển dịch giữa các bên có quan hệ liên kết không theo giá giao dịch thông thường trên thị trường (giá thị trường), nhằm tối thiểu hoá tổng số thuế phải nộp của doanh nghiệp trên toàn cầu. Khái niệm khác Chuyển giá là một hoạt động mang tính chất chủ quan, cố ý của các tập đoàn đa quốc gia (MNC) nhằm tối thiểu hóa số thuế phải nộp bằng cách định giá mua sản phẩm, nguyên vật liệu… giữa các công ty trong cùng 1 tập đoàn, không theo giá thị trường nhằm thu được lợi nhuận cao nhất (Võ ThanhThu & Ngô Thị Ngọc Huyền (2011), Kỹ thuật đầu tư trực tiếp nước ngoài) Theo định nghĩa của KPMG, các công ty đa quốc gia thực hiện chuyển giá bằng cách định giá hàng hóa dịch vụ chuyển giao giữa các công ty liên kết trong cùng tập đoàn tại các quốc gia khác nhau để thực hiện mục tiêu tối đa hóa lợi nhuận.

Việc chuyển giá chỉ xảy ra khi giữa các đơn vị, doanh nghiệp có liên kết về kinh tế như các công ty mẹ, công ty con hoặc các đơn vị liên doanh, liên kết với nhau. Việc chuyển giá sẽ được thực hiện thông qua hệ thống xây dựng giá, có thể giá bán thấp hơn hoặc cao hơn để thông qua đó tránh thuế, chuyển thuế đến nơi có chính sách thuế thấp hơn. Khi giá bán ra nước ngoài thấp hơn, đồng nghĩa với giá đầu vào tại nước ngoài sẽ thấp hơn, lãi ở nước ngoài sẽ có nhưng lỗ tại Việt Nam sẽ diễn ra. Và TIEU LUAN MOI download : [e-mail] 14 lẽ ra thuế thu nhập của doanh nghiệp sẽ được nộp tại Việt Nam nhưng trong trường hợp nói trên thì thuế đó sẽ được chuyển sang nước có công ty mẹ hoạt động.

Doanh nghiệp thực hiện tượng chuyển giá thường phổ biến nhất ở các ngành có nhiều tài sản vô hình là ngành có công nghệ độc quyền, sản xuất các sản phẩm không phổ biến trong nước, đặc biệt là ngành CN đóng tàu. Một số doanh nghiệp FDI làm cả 2 đầu là nâng chi phí đầu vào, tìm cách ép giá đầu ra xuống thấp và xuất khẩu hàng hóa được sản xuất tại Việt Nam qua một nước trung gian có thuế suất thấp (Singapore chẳng hạn), sau đó từ công ty nước trung gian đưa hàng hóa vào châu Âu hay châu Mỹ là nơi xuất khẩu cuối cùng. Biểu đồ khảo sát chuyển giá toàn cầu của Ernst and Young năm 2013 (Nguồn: Ernst and Young, 2013) Tình hình các MNC vi phạm hành vi chuyển giá ngày càng gia tăng.1 mô tả khảo sát tình hình chuyển giá trên phạm vi toàn cầu do tập đoàn Ernst and Young thực hiện năm 2013, ta thấy mức phạt vi phạm chuyển giá tăng từ 15% năm 2007 đến gần 25%. Đặc điểm của chuyển giá trong ngành CN đóng tàu Mục tiêu của các MNC trong ngành CN đóng tàu khi thực hiện hoạt động chuyển giá là tối thiểu hóa chi phí, tối đa hóa lợi nhuận để tập trung thu hồi vốn đầu tư nhanh nhất và mở rộng quy mô kinh doanh sang những nhà máy đóng tàu khác.

Dựa theo kết quả khảo sát nhân sự kiện INMEX Vietnam 2013, trong 90 doanh nghiệp trả lời bảng khảo sát có 65 công ty tham gia các giao dịch liên kết, 25 công ty không tham gia. Đây là con số thể hiện nguy cơ thực hiện chuyển giá (hình 1.