Khóa luận nghiên cứu chuỗi liên kết trong sản xuất mía đường tại huyện Bá Thước, Thanh Hóa

Nghiên cứu chuỗi liên kết trong sản xuất mía đường tại huyện Bá Thước, Thanh Hóa là một vấn đề cấp thiết. 64 trang · Trường Đại học Lâm nghiệp · 2018.

• Tác giả: Trần Thị Hoa
• Người hướng dẫn: Cô Trần Thị Thanh Bình
• Trường học: Trường Đại học Lâm nghiệp
• Chuyên ngành: Nông nghiệp
• Đề tài: Nghiên Cứu Chuỗi Liên Kết Trong Sản Xuất Mía Đường Tại Huyện Bá Thước
• Loại tài liệu: khóa luận
• Năm xuất bản: 2018
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
• DANH MỤC BẢNG
• DANH MỤC HÌNH
• 1. PHẦN 1: ĐẶT VẤN ĐỀ
• 1.1. TÍNH CẤP THIẾT CỦA VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 1.2. MỤC TIÊU, PHẠM VI VÀ ĐỐI TƯỢNG NGHIÊN CỨU
• 1.2.1. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.2.2. Phạm vi nghiên cứu
• 1.2.3. Đối tượng nghiên cứu
• 2. PHẦN 2: TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 2.1. CÁC NGHIÊN CỨU VỀ CHUỖI GIÁ TRỊ VÀ CHUỖI LIÊN KẾT TRÊN THẾ GIỚI VÀ Ở VIỆT NAM
• 2.1.1. Các nghiên cứu trên thế giới
• 2.1.2. Nghiên cứu trong nước
• 2.2. TÌNH HÌNH SẢN XUẤT MÍA Ở VIỆT NAM VÀ TẠI THANH HÓA
• 2.2.1. Tình hình sản xuất mía ở Việt Nam
• 2.2.2. Tình hình sản xuất mía ở Thanh Hóa
• 2.2.3. Tình hình sản xuất ở huyện Bá Thước
• 2.2.4. Thị trường và chuỗi tiêu thụ
• 3. PHẦN 3: NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.1. NỘI DUNG NGHIÊN CỨU
• 3.2. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 3.2.1. Phương pháp thu thập số liệu
• 3.2.2. Phương pháp phân tích thông tin
• 3.2.3. Hệ thống chỉ tiêu phân tích và xử lý số liệu
• 4. PHẦN 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. ĐIỀU KIỆN TỰ NHIÊN, KINH TẾ - XÃ HỘI
• 4.1.1. Điều kiện tự nhiên
• 4.1.2. Điều kiện kinh tế - xã hội
• 4.2. TÌNH HÌNH SẢN XUẤT VÀ TIÊU THỤ MÍA HUYỆN BÁ THƯỚC
• 4.2.1. Tình hình sản xuất Mía tại huyện Bá Thước
• 4.2.2. Tình hình tiêu thụ Mía đường ở huyện Bá Thước
• 4.3. PHÂN TÍCH CHUỖI LIÊN KẾT
• 4.3.1. Người vận hành chuỗi liên kết
• 4.3.2. Nhà hỗ trợ chuỗi liên kết
• 4.3.3. Phân tích chuỗi liên kết
• 4.3.4. Những khó khăn đang gặp phải
• 4.4. ĐÁNH GIÁ THỰC TRẠNG HOẠT ĐỘNG CỦA CÁC TÁC NHÂN TRONG CHUỖI LIÊN KẾT MÍA ĐƯỜNG HUYỆN BÁ THƯỚC
• 4.4.1. Thực trạng của các tác nhân sản xuất đầu vào trong chuỗi liên kết Mía đường
• 4.4.2. Những thuận lợi khó khăn trong hoạt động của các tác nhân sản xuất đầu vào trong chuỗi liên kết Mía đường ở huyện Bá thước
• 4.5. PHÂN TÍCH CHUỖI LIÊN KẾT MÍA ĐƯỜNG HUYỆN BÁ THƯỚC
• 4.5.1. Mô tả chuỗi liên kết Mía đường
• 4.6. GIẢI PHÁP NÂNG CAO CHUỖI LIÊN KẾT SẢN PHẨM MÍA ĐƯỜNG Ở HUYỆN BÁ THƯỚC
• 4.6.1. Quan điểm nâng cấp chuỗi
• 4.6.2. Đề xuất giải pháp chiến lược nâng cấp chuỗi
• 4.6.3. Phân tích lợi thế cạnh tranh sản phẩm Mía đường ở huyện Bá Thước
• 4.6.4. Mô hình SWOT
• KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng Quan Nghiên Cứu Chuỗi Liên Kết Mía Đường Bá Thước

Nghiên cứu chuỗi liên kết trong sản xuất mía đường tại huyện Bá Thước, Thanh Hóa là một vấn đề cấp thiết. Mía tím, cây trồng chủ lực của huyện, đóng vai trò quan trọng trong xóa đói giảm nghèo. Tuy nhiên, chuỗi giá trị mía đường còn nhiều bất cập, từ khâu sản xuất đến tiêu thụ. Việc liên kết giữa nông hộ và nhà máy chế biến chưa chặt chẽ, dẫn đến tình trạng bấp bênh về giá cả và thị trường tiêu thụ. Năng suất mía giảm cũng ảnh hưởng đến đời sống của người dân. Vì vậy, nghiên cứu này tập trung vào việc phân tích chuỗi liên kết, xác định các tác nhân liên quan, đánh giá hiệu quả hoạt động và đề xuất giải pháp nâng cao giá trị gia tăng cho ngành mía đường tại Bá Thước. Nghiên cứu này sẽ góp phần ổn định sản xuất, cải thiện thu nhập cho người trồng mía và thúc đẩy phát triển kinh tế địa phương.

1.1. Tầm quan trọng của chuỗi liên kết trong sản xuất nông nghiệp

Chuỗi liên kết sản xuất đóng vai trò quan trọng trong việc đảm bảo sự ổn định và hiệu quả của ngành nông nghiệp. Một chuỗi liên kết chặt chẽ giúp kết nối người sản xuất, nhà chế biến và người tiêu dùng, tạo ra một hệ thống sản xuất và tiêu thụ bền vững. Liên kết dọc và liên kết ngang là hai hình thức liên kết phổ biến. Liên kết dọc tạo mối quan hệ giữa doanh nghiệp và các đối tác trực tiếp, trong khi liên kết ngang là sự hợp tác giữa các nhà sản xuất cùng loại sản phẩm. Việc xây dựng chuỗi liên kết hiệu quả giúp giảm thiểu rủi ro, tăng cường khả năng cạnh tranh và nâng cao giá trị gia tăng cho sản phẩm nông nghiệp.

1.2. Mục tiêu và phạm vi nghiên cứu chuỗi liên kết mía đường Bá Thước

Mục tiêu của nghiên cứu là đánh giá thực trạng sản xuất và tiêu thụ mía đường tại Bá Thước, phân tích vai trò của các tác nhân trong chuỗi liên kết và đề xuất giải pháp nâng cao hiệu quả. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào các hộ trồng mía, cửa hàng vật tư nông nghiệp, người thu gom vận chuyển và nhà máy đường trên địa bàn huyện. Thời gian nghiên cứu bao gồm các thông tin thu thập từ năm 2016 đến 2018. Nghiên cứu sử dụng các phương pháp thu thập và phân tích số liệu định tính và định lượng để đánh giá một cách khách quan và toàn diện chuỗi liên kết mía đường.

II. Phân Tích Vấn Đề Chuỗi Cung Ứng Mía Đường Thách Thức

Ngành mía đường Việt Nam nói chung và tại Bá Thước nói riêng đang đối mặt với nhiều thách thức. Thứ nhất, sự liên kết giữa nông dân và nhà máy đường còn lỏng lẻo, dẫn đến tình trạng giá cả mía nguyên liệu biến động, ảnh hưởng đến thu nhập của người trồng mía. Thứ hai, năng suất mía còn thấp so với các nước trong khu vực. Thứ ba, công nghệ chế biến đường chưa hiện đại, làm giảm chất lượng sản phẩm. Thứ tư, thị trường tiêu thụ đường chưa ổn định, cạnh tranh gay gắt với đường nhập khẩu. Những thách thức này đòi hỏi cần có các giải pháp đồng bộ từ khâu sản xuất đến chế biến và tiêu thụ, nhằm nâng cao năng lực cạnh tranh và phát triển bền vững ngành mía đường.

2.1. Các yếu tố ảnh hưởng đến năng suất và chất lượng mía

Năng suất và chất lượng mía chịu ảnh hưởng bởi nhiều yếu tố, bao gồm giống mía, kỹ thuật canh tác, điều kiện thời tiết và sâu bệnh hại. Việc sử dụng giống mía kém chất lượng, kỹ thuật canh tác lạc hậu và thiếu kiến thức về phòng trừ sâu bệnh là những nguyên nhân chính dẫn đến năng suất thấp. Điều kiện thời tiết bất lợi như hạn hán, lũ lụt cũng ảnh hưởng đến sinh trưởng và phát triển của cây mía. Do đó, cần có các giải pháp đồng bộ như cải thiện giống mía, tập huấn kỹ thuật canh tác cho nông dân và xây dựng hệ thống phòng trừ sâu bệnh hiệu quả.

2.2. Thực trạng liên kết giữa nông dân và nhà máy đường

Mối liên kết giữa nông dân và nhà máy đường hiện nay còn nhiều bất cập. Nhiều nông dân vẫn chưa có hợp đồng bao tiêu sản phẩm với nhà máy, dẫn đến tình trạng bị ép giá khi thu hoạch. Việc thiếu thông tin về thị trường và giá cả cũng khiến nông dân gặp khó khăn trong việc quyết định thời điểm bán mía. Cần có các chính sách hỗ trợ để tăng cường liên kết giữa nông dân và nhà máy đường, đảm bảo quyền lợi của cả hai bên và tạo ra một chuỗi cung ứng ổn định.

III. Hướng Dẫn Phương Pháp Nghiên Cứu Chuỗi Giá Trị Mía Đường

Nghiên cứu sử dụng kết hợp các phương pháp định tính và định lượng để thu thập và phân tích dữ liệu. Phương pháp định tính bao gồm phỏng vấn sâu các hộ trồng mía, các nhà quản lý nhà máy đường, các thương lái và các chuyên gia trong ngành. Phương pháp định lượng sử dụng khảo sát bằng bảng hỏi để thu thập thông tin từ một mẫu đại diện của các hộ trồng mía. Dữ liệu thu thập được sẽ được phân tích bằng các phần mềm thống kê để đưa ra các kết luận và khuyến nghị. Phương pháp SWOT được sử dụng để phân tích điểm mạnh, điểm yếu, cơ hội và thách thức của ngành mía đường tại Bá Thước.

3.1. Phương pháp thu thập số liệu và thông tin nghiên cứu

Việc thu thập số liệu được thực hiện thông qua các cuộc khảo sát trực tiếp tại địa phương, phỏng vấn các tác nhân trong chuỗi cung ứng và thu thập thông tin từ các báo cáo và tài liệu liên quan. Các mẫu khảo sát được lựa chọn ngẫu nhiên để đảm bảo tính đại diện. Các cuộc phỏng vấn được thực hiện theo cấu trúc bán mở, cho phép thu thập thông tin chi tiết và sâu sắc. Thông tin từ các nguồn khác nhau được đối chiếu và so sánh để đảm bảo tính chính xác và tin cậy.

3.2. Phương pháp phân tích chuỗi giá trị và liên kết

Phân tích chuỗi giá trị được thực hiện bằng cách xác định các hoạt động chính và hỗ trợ trong chuỗi cung ứng, đánh giá chi phí và giá trị gia tăng của từng hoạt động. Phân tích liên kết được thực hiện bằng cách xác định các mối quan hệ giữa các tác nhân trong chuỗi và đánh giá hiệu quả của các mối quan hệ này. Các công cụ phân tích như sơ đồ chuỗi giá trị, biểu đồ dòng chảy vật chất và thông tin, và phân tích chi phí - lợi ích được sử dụng để hỗ trợ quá trình phân tích.

IV. Ứng Dụng Nghiên Cứu Kết Quả Thực Tế Tại Bá Thước

Kết quả nghiên cứu cho thấy chuỗi liên kết mía đường tại Bá Thước còn nhiều hạn chế. Nông dân chưa được hưởng lợi nhiều từ chuỗi giá trị, trong khi các nhà máy đường và thương lái lại có lợi nhuận cao hơn. Việc thiếu thông tin về thị trường và giá cả khiến nông dân gặp khó khăn trong việc quyết định thời điểm bán mía. Cần có các giải pháp để tăng cường liên kết giữa các tác nhân trong chuỗi, đảm bảo phân chia lợi nhuận công bằng và nâng cao giá trị gia tăng cho ngành mía đường.

4.1. Đánh giá vai trò của các tác nhân trong chuỗi cung ứng

Nghiên cứu đánh giá vai trò của từng tác nhân trong chuỗi cung ứng, bao gồm nông dân, nhà cung cấp vật tư đầu vào, thương lái và nhà máy đường. Nông dân đóng vai trò quan trọng trong việc sản xuất mía, nhưng thường gặp khó khăn về vốn, kỹ thuật và thông tin thị trường. Nhà cung cấp vật tư đầu vào có vai trò cung cấp giống, phân bón và thuốc bảo vệ thực vật, nhưng giá cả thường cao và chất lượng không ổn định. Thương lái có vai trò thu mua và vận chuyển mía, nhưng thường ép giá nông dân. Nhà máy đường có vai trò chế biến mía thành đường, nhưng thường chậm thanh toán và không chia sẻ lợi nhuận công bằng.

4.2. Phân tích lợi thế cạnh tranh của sản phẩm mía đường

Phân tích SWOT cho thấy sản phẩm mía đường Bá Thước có những lợi thế cạnh tranh nhất định, như điều kiện tự nhiên thuận lợi, kinh nghiệm sản xuất lâu đời và sự hỗ trợ của chính quyền địa phương. Tuy nhiên, sản phẩm cũng có những điểm yếu, như năng suất thấp, chất lượng chưa cao và thị trường tiêu thụ chưa ổn định. Cơ hội phát triển bao gồm nhu cầu tiêu thụ đường ngày càng tăng, xu hướng liên kết sản xuất và sự hỗ trợ của các tổ chức quốc tế. Thách thức bao gồm cạnh tranh từ đường nhập khẩu, biến đổi khí hậu và thiếu nguồn nhân lực chất lượng cao.

V. Bí Quyết Nâng Cao Hiệu Quả Chuỗi Liên Kết Mía Đường

Để nâng cao hiệu quả chuỗi liên kết mía đường, cần có các giải pháp đồng bộ từ khâu sản xuất đến chế biến và tiêu thụ. Thứ nhất, cần cải thiện giống mía và kỹ thuật canh tác để tăng năng suất và chất lượng. Thứ hai, cần tăng cường liên kết giữa nông dân và nhà máy đường thông qua các hợp đồng bao tiêu sản phẩm. Thứ ba, cần đầu tư vào công nghệ chế biến đường hiện đại để nâng cao chất lượng sản phẩm. Thứ tư, cần mở rộng thị trường tiêu thụ đường và xây dựng thương hiệu cho sản phẩm.

5.1. Giải pháp về chính sách và quản lý chuỗi cung ứng

Cần có các chính sách hỗ trợ để khuyến khích liên kết sản xuất, như hỗ trợ vốn vay cho nông dân và nhà máy đường, hỗ trợ chi phí vận chuyển và chế biến, và hỗ trợ xây dựng thương hiệu. Cần có các quy định chặt chẽ về chất lượng sản phẩm và bảo vệ môi trường. Cần có cơ chế giám sát và kiểm tra hoạt động của các tác nhân trong chuỗi cung ứng để đảm bảo tính minh bạch và công bằng.

5.2. Giải pháp về công nghệ và kỹ thuật canh tác

Cần đầu tư vào nghiên cứu và phát triển giống mía mới có năng suất cao, chất lượng tốt và khả năng chống chịu sâu bệnh. Cần chuyển giao các kỹ thuật canh tác tiên tiến cho nông dân, như kỹ thuật tưới tiêu tiết kiệm nước, kỹ thuật bón phân cân đối và kỹ thuật phòng trừ sâu bệnh tổng hợp. Cần khuyến khích sử dụng các loại phân bón hữu cơ và thuốc bảo vệ thực vật sinh học để giảm thiểu tác động đến môi trường.

VI. Kết Luận và Triển Vọng Phát Triển Mía Đường Bá Thước

Nghiên cứu đã đánh giá thực trạng chuỗi liên kết mía đường tại Bá Thước và đề xuất các giải pháp nâng cao hiệu quả. Việc thực hiện các giải pháp này sẽ góp phần phát triển bền vững ngành mía đường, cải thiện thu nhập cho người trồng mía và thúc đẩy phát triển kinh tế địa phương. Cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các bên liên quan, từ chính quyền địa phương, các nhà máy đường, các thương lái và các hộ trồng mía để thực hiện thành công các giải pháp này.

6.1. Tóm tắt kết quả và ý nghĩa của nghiên cứu

Nghiên cứu đã chỉ ra những hạn chế trong chuỗi liên kết mía đường tại Bá Thước và đề xuất các giải pháp cụ thể để khắc phục. Kết quả nghiên cứu có ý nghĩa thực tiễn đối với việc phát triển bền vững ngành mía đường và cải thiện đời sống của người trồng mía. Nghiên cứu cũng cung cấp thông tin hữu ích cho các nhà hoạch định chính sách và các nhà đầu tư trong ngành mía đường.

6.2. Đề xuất hướng nghiên cứu tiếp theo về mía đường

Nghiên cứu tiếp theo có thể tập trung vào phân tích sâu hơn về các yếu tố ảnh hưởng đến năng suất và chất lượng mía, đánh giá hiệu quả của các mô hình liên kết sản xuất, và nghiên cứu về thị trường tiêu thụ đường. Nghiên cứu cũng có thể mở rộng phạm vi nghiên cứu sang các địa phương khác để so sánh và học hỏi kinh nghiệm.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Cây mía (thuộc chi Saccharum, tông Andropogoneae, họ Hòa thảo Poaceae) là cây công nghiệp lấy đường truyền thống, có thân to mập, chứa nhiều đường và sinh khối xenluloza cao (từ 2 đến 6 m). Tại huyện Bá Thước, tỉnh Thanh Hóa, mía đường (cùng với mía tím) giữ vai trò là cây trồng chủ lực trong chiến lược xóa đói giảm nghèo và chuyển đổi cơ cấu cây trồng trên các diện tích đất lúa một vụ không chủ động nguồn nước tưới hoặc đất vườn tạp kém hiệu quả. Khác với nhiều loại nông sản tiêu dùng tươi, mía cây sau khi thu hoạch là sản phẩm trung gian; giá trị kinh tế của nông hộ không thể tự gia tăng tại chỗ mà phụ thuộc hoàn toàn vào chuỗi vận chuyển, chế biến công nghiệp thành đường thành phẩm và hệ thống phân phối thương mại. Do đó, ngành hàng mía đường đòi hỏi sự liên kết chặt chẽ và tương tác hữu cơ giữa người sản xuất nông nghiệp và doanh nghiệp chế biến công nghiệp.

Tuy nhiên, thực trạng ngành mía đường Việt Nam nói chung và địa bàn huyện Bá Thước nói riêng tồn tại nhiều bất cập: đất canh tác thuộc sở hữu của nông hộ cá thể, quy mô manh mún, thiếu vắng các hợp tác xã làm đầu mối liên kết; chuỗi giá trị vận hành thiếu tính đồng bộ và cơ chế chia sẻ lợi nhuận chưa công bằng giữa các tác nhân. Những năm gần đây, người trồng mía tại Bá Thước đối mặt với tình trạng chi phí vật tư đầu vào tăng cao, giá thu mua nguyên liệu sụt giảm (từ mức 1.025 đồng/kg năm 2017 xuống còn 830 đồng/kg năm 2018), thời tiết biến động thất thường và tỷ lệ hao hụt sau thu hoạch lớn. Xuất phát từ bối cảnh thực tiễn trên, tác giả Trần Thị Hoa (sinh viên lớp 59 Khuyến nông, Viện Quản lý đất đai và phát triển nông thôn, Trường Đại học Lâm nghiệp, dưới sự hướng dẫn của cô Trần Thị Thanh Bình) đã thực hiện khóa luận tốt nghiệp: "Chuỗi liên kết từ sản xuất đến tiêu thụ trong hệ thống mía đường chuyên canh tại huyện Bá Thước tỉnh Thanh Hóa".

Khóa luận xác định rõ mục tiêu, nhiệm vụ, đối tượng và phạm vi nghiên cứu như sau:

Mục tiêu tổng quát:

• Nghiên cứu chuỗi liên kết sản xuất mía đường.
• Tìm hiểu về vòng tròn tiêu thụ sản phẩm mía đường.
• Tìm hiểu về các bên liên quan tham gia chuỗi liên kết.
• Đánh giá vai trò của các bên liên quan trong chuỗi.

Mục tiêu cụ thể:

1. Đánh giá thực trạng sản xuất và tiêu thụ mía đường đồng thời đánh giá tác động của các tác nhân trong chuỗi liên kết mía đường ở Bá Thước.
2. Mô tả chuỗi liên kết mía đường ở Bá Thước.
3. Phân tích kinh tế chuỗi liên kết mía đường Bá Thước.
4. Đề xuất các giải pháp nâng cao hiệu quả chuỗi liên kết mía đường Bá Thước.

Đối tượng nghiên cứu: Các tác nhân tham gia trực tiếp và gián tiếp vào chuỗi liên kết mía đường, bao gồm:

• Cửa hàng, đại lý cung cấp vật tư nông nghiệp đầu vào (phân bón, thuốc bảo vệ thực vật) và cơ sở cung ứng giống.
• Nông hộ sản xuất mía đường tại địa bàn.
• Người thu gom và các đơn vị vận chuyển mía nguyên liệu.
• Nhà máy mía đường Lam Sơn (đơn vị chế biến và tiêu thụ sản phẩm).

Phạm vi nghiên cứu:

• Phạm vi không gian: Địa bàn huyện Bá Thước, tỉnh Thanh Hóa; khảo sát trọng điểm tại xã Lương Trung (tập trung tại thôn Trung Dương và thôn Trung Thành – những nơi có diện tích canh tác mía lớn nhất xã).
• Phạm vi thời gian: Số liệu thứ cấp được tổng hợp trong giai đoạn 2016 – 2018 (kết hợp chuỗi dữ liệu kinh tế - xã hội địa phương giai đoạn 2011 – 2016); số liệu sơ cấp được điều tra thực địa trong tháng 3 và tháng 4 năm 2018.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Khóa luận được xây dựng dựa trên cơ sở lý thuyết về chuỗi giá trị và chuỗi liên kết nông sản, kết hợp các công cụ phân tích kinh tế vi mô và quản trị chiến lược:

• Khung lý thuyết và khái niệm:

  • Chuỗi liên kết từ sản xuất đến tiêu thụ: Là chuỗi tuần hoàn khép kín từ cung đến cầu, kết nối các tác nhân cùng phân phối lợi ích kinh tế, giúp nông hộ giải quyết đầu ra và nhà máy bảo đảm vùng nguyên liệu ổn định.
  • Liên kết dọc (Vertical integration): Thiết lập mối liên kết giữa doanh nghiệp chế biến và các tác nhân đối tác trực tiếp (nhà cung cấp đầu vào, hộ sản xuất, kênh phân phối) trên nguyên lý cộng sinh thông qua hợp đồng kinh tế.
  • Liên kết ngang (Horizontal integration): Liên minh hợp tác giữa các nông hộ/nhà sản xuất trong cùng một khâu nhằm giảm chi phí giao dịch, tăng quy mô hàng hóa và nâng cao năng lực thương lượng.
  • Khung phân tích chuỗi liên kết ValueLinks (GTZ, 2007): Ứng dụng phương pháp tiếp cận của Tổ chức Hợp tác Kỹ thuật Đức để lập sơ đồ chuỗi, nhận diện người vận hành (chủ sở hữu sản phẩm qua từng công đoạn) và nhà hỗ trợ chuỗi (chính quyền, khuyến nông, dịch vụ kỹ thuật).
  • Mô hình 5 áp lực cạnh tranh của Michael Porter: Nhận diện cường độ cạnh tranh tác động lên ngành mía đường Bá Thước từ 5 nguồn lực: đối thủ tiềm ẩn, đối thủ cạnh tranh nội bộ ngành, năng lực thương lượng của nhà cung cấp, áp lực từ sản phẩm thay thế (đường nhập khẩu, chất tạo ngọt khác) và áp lực từ nhà máy chế biến.
  • Ma trận SWOT: Phân tích kết hợp các cặp chiến lược S/O, W/O, S/T, W/T phục vụ nâng cấp chuỗi.

• Phương pháp thu thập dữ liệu:

  • Phương pháp thu thập số liệu thứ cấp: Kế thừa niên giám thống kê, báo cáo kinh tế - xã hội của UBND huyện Bá Thước, báo cáo chuyên ngành của Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn Thanh Hóa, Công ty Cổ phần Mía đường Lam Sơn và Báo cáo ngành hàng mía đường của Trung tâm Phát triển Nông nghiệp Nông thôn (AGROINFO).
  • Phương pháp thu thập số liệu sơ cấp:
    • Thảo luận nhóm nông hộ (FGD - Focus Group Discussion) kết hợp công cụ đánh giá nhanh có sự tham gia của người dân (PRA): thực hiện 02 nhóm PRA (mỗi nhóm 10 nhà vườn) tại thôn Trung Dương để xác định lịch mùa vụ, chi phí và nhận diện khó khăn.
    • Thảo luận nhóm cán bộ thôn: Trưởng thôn, Hội Phụ nữ, Hội Nông dân, Đoàn Thanh niên.
    • Phỏng vấn sâu lãnh đạo và người am hiểu vấn đề (KIP - Key Informant Panel): Sử dụng bảng hỏi bán cấu trúc với cán bộ nông nghiệp, cán bộ khuyến nông về định hướng phát triển vùng nguyên liệu.
    • Điều tra khảo sát trực tiếp bằng bảng hỏi cấu trúc: Mẫu điều tra phân bổ theo chuỗi liên kết với tổng quy mô $N = 60$ quan sát, chi tiết tại bảng dưới đây:

Tác nhân trong chuỗi liên kết	Số lượng mẫu quan sát	Phương pháp thu thập
Đại lý vật tư nông nghiệp	01	Phỏng vấn trực tiếp bằng bảng hỏi
Người cung ứng giống mía	02	Phỏng vấn trực tiếp bằng bảng hỏi
Hộ nông dân sản xuất mía đường	50 (+ 02 nhóm PRA)	Khảo sát trực tiếp bằng bảng hỏi cấu trúc
Chủ phương tiện vận chuyển	04	Phỏng vấn trực tiếp bằng bảng hỏi
Nhà máy chế biến mía đường	01	Phỏng vấn đại diện NMĐ Lam Sơn
Tổng cộng	60	Điều tra thực địa 03/2018 - 04/2018

• Hệ thống chỉ tiêu và công thức tính toán:
  • Giá trị sản xuất ($GO$): $GO = \sum (q_i \cdot p_i)$, trong đó $q_i$ là sản lượng mía loại $i$, $p_i$ là giá bán bình quân.
  • Chi phí trung gian ($IC$): Toàn bộ chi phí vật chất và dịch vụ mua ngoài: $IC = \sum (i_j \cdot c_j)$, bao gồm phân bón, thuốc bảo vệ thực vật, vôi, giống...
  • Giá trị gia tăng ($VA$): $VA = GO - IC$.
  • Thu nhập hỗn hợp ($MI$): $MI = VA - (\text{Thuế} + \text{Khấu hao tài sản cố định})$.
  • Các chỉ tiêu hiệu quả kinh tế: Tỷ số $VA/IC$, $GO/IC$, $MI/IC$.

---

Nội dung chính theo từng chương

Phần 1: Đặt vấn đề

Phần này trình bày tính cấp thiết của đề tài dựa trên đặc thù sinh học và kinh tế của cây mía tại miền Trung và huyện Bá Thước. Tác giả nêu rõ mía là cây trồng cạn chịu hạn thích hợp trên đất dốc không chủ động nước tưới. Tuy nhiên, tính chất sản phẩm trung gian đòi hỏi mối liên kết bắt buộc với nhà máy chế biến khiến nông hộ chịu rủi ro khi thị trường biến động. Văn bản xác định 4 mục tiêu cụ thể, phạm vi nghiên cứu tại xã Lương Trung (giai đoạn 2016 - 2018, khảo sát tháng 3-4/2018) và 4 nhóm đối tượng tác nhân tham gia khảo sát.

Phần 2: Tổng quan vấn đề nghiên cứu

Chương này hệ thống hóa cơ sở lý luận về chuỗi liên kết, liên kết dọc và liên kết ngang. Tác giả tổng quan các công trình quốc tế về chuỗi giá trị nông sản (táo Syria của Hosni & Lancon 2011; xoài Ethiopia của Ssemwanga 2008; lê Trung Quốc của Zuhui Huang 2009; gạo và ngô Tanzania của Uliwa 2010; rau quả Nam Kinh của Hualiang Lu 2006). Đồng thời, tác giả tổng hợp các nghiên cứu trong nước về mía đường (Võ Hồng Tú 2017 tại Hậu Giang), cà phê Đắk Lắk (GTZ 2006), dưa hấu Long An (GTZ 2006), bưởi Năm Roi và vú sữa Vĩnh Kim (Nguyễn Ngọc Huy 2010; Nguyễn Vũ Trâm 2010).

Về thực trạng ngành, báo cáo phân tích bức tranh ngành mía đường Việt Nam giai đoạn 2001 - 2018: diện tích trồng mía giảm bình quân 1,13%/năm do cạnh tranh cây trồng khác; niên vụ 2017 - 2018 cả nước có 39/41 nhà máy đường hoạt động với tổng công suất gần 160.000 tấn mía/ngày, tổng diện tích 255.354 ha, năng suất trung bình 63,33 tấn/ha, trữ đường bình quân 9,8 CCS, sản lượng mía 15,5 triệu tấn. Tại Thanh Hóa, mía là cây trồng chủ lực với diện tích chiếm 11,3% và sản lượng chiếm 10,8% cả nước; diện tích bình quân giai đoạn 2011 - 2017 đạt trên 30.500 ha/vụ ép, năng suất 58 tấn/ha. Vùng nguyên liệu của Công ty Cổ phần Mía đường Lam Sơn đạt 15.000 ha (vùng Lam Sơn 11.000 ha, Nông Cống 4.000 ha), sở hữu các bộ giống chủ đạo VĐ 93-159, VĐ 00236, VL6, LS1, LS2. Tại huyện Bá Thước, mía đường chiếm tỷ trọng nhỏ, thị trường tiêu thụ duy nhất là bán nguyên liệu cho Nhà máy đường Lam Sơn.

Phần 3: Nội dung và phương pháp nghiên cứu

Văn bản quy định 4 nội dung nghiên cứu chi tiết: (1) Đánh giá hiện trạng sản xuất và tiêu thụ; (2) Phân tích hoạt động của các tác nhân đầu vào, nông hộ, trung gian; (3) Phân tích kinh tế chuỗi liên kết (doanh thu, chi phí, VA, phân phối lợi nhuận); (4) Đề xuất giải pháp nâng cao hiệu quả chuỗi. Tác giả trình bày quy trình thu thập số liệu thứ cấp và sơ cấp qua mẫu điều tra $N = 60$, các bước thảo luận nhóm nông hộ (FGD/PRA), phỏng vấn sâu cán bộ (KIP) và chi tiết hóa các công thức toán kinh tế tính toán $GO$, $IC$, $VA$, $MI$.

Phần 4: Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Chương này phân tích toàn diện thực trạng địa bàn và dữ liệu khảo sát thực tế:

• Điều kiện tự nhiên, KT-XH huyện Bá Thước: Diện tích tự nhiên 77.522 ha (đất nông nghiệp 7.340 ha, lâm nghiệp 50.545 ha). Dân số năm 2016 gồm 26.600 hộ với 108.000 nhân khẩu (người Mường chiếm 57,2%, Thái 31,9%, Kinh 16,8%). GRDP tăng trưởng 12,9%/năm; thu nhập bình quân đầu người tăng từ 9,0 triệu đồng (2011) lên 14,2 triệu đồng (2015) và đạt 16,5 triệu đồng (2016). Tỷ lệ hộ nghèo giảm nhanh từ 50,16% (2011) xuống còn 18,26% (2016).
• Tình hình sản xuất và mùa vụ: Diện tích mía đường tại xã Lương Trung sau năm 2006 đạt khoảng 150 ha (thôn Trung Dương 80 ha, Trung Sơn 40 ha, Chiêm Thái 30 ha). Lịch thời vụ kéo dài 10 - 12 tháng: trồng mới từ cuối tháng 1 đến đầu tháng 2; bón phân và đánh lá vào tháng 6; thu hoạch tập trung từ cuối tháng 11 đến hết tháng 2 năm sau. Mía đường chiếm 90 - 96% diện tích đất canh tác của các hộ được điều tra.
• Đặc điểm nông hộ trồng mía: Khảo sát 50 hộ cho thấy chủ hộ nam giới chiếm 95%; độ tuổi trung bình là 47,2 tuổi (tập trung cao nhất ở nhóm 41 - 50 tuổi chiếm 42%); trình độ học vấn còn thấp (34% dưới tiểu học, 38% dưới THCS, 18% dưới THPT, 10% đại học). Kinh nghiệm sản xuất mía bình quân 8,3 năm (50% số hộ có trên 10 năm kinh nghiệm). Quy mô đất canh tác bình quân manh mún: 16% số hộ dưới 1 ha, 54% số hộ từ 1 - 3 ha, 30% số hộ trên 3 ha (hộ thấp nhất 0,7 ha, cao nhất 6,0 ha).
• Cơ cấu chi phí sản xuất 1 sào mía: Tổng chi phí sản xuất bình quân đạt 2.080.000 đồng/sào, trong đó chi phí trung gian đầu vào chiếm 1.350.000 đồng/sào và chi phí tăng thêm chiếm 730.000 đồng/sào.
• Phân tích chuỗi và ách tắc vận hành: 100% nông hộ mua phân bón trả chậm từ nhà máy đường. Tuy nhiên, khâu thu hoạch và vận chuyển gặp ách tắc nghiêm trọng: 95% hộ có tỷ lệ hao hụt sản lượng trên 10% (cao nhất lên đến 14%) do thiếu phương tiện cơ giới vận chuyển kịp thời làm mía bị khô, giảm trọng lượng và giảm độ đường CCS. Giá bán giảm sút nghiêm trọng xuống 830 đồng/kg khiến hiệu quả kinh tế của nông hộ suy giảm.

---

Kết quả và đóng góp

Khóa luận đã tổng hợp các phát hiện định lượng thực nghiệm về kinh tế hộ và chuỗi liên kết mía đường tại huyện Bá Thước thông qua hệ thống bảng biểu chi tiết:

1. Đặc điểm nhân khẩu và kinh nghiệm của hộ sản xuất mía đường

Tiêu chí phân loại	Nhóm phân loại	Tần số (hộ)	Tỷ lệ (%)
Độ tuổi chủ hộ	Dưới 30 tuổi	7	14,0
(Trung bình: 47,2 tuổi;	Từ 31 - 40 tuổi	9	18,0
Thấp nhất: 26 tuổi;	Từ 41 - 50 tuổi	21	42,0
Cao nhất: 77 tuổi)	Từ 51 - 60 tuổi	9	18,0
	Trên 60 tuổi	4	8,0
Trình độ học vấn	Dưới tiểu học	17	34,0
	Dưới trung học cơ sở	19	38,0
	Dưới trung học phổ thông	9	18,0
	Đại học	5	10,0
Kinh nghiệm canh tác	Dưới 5 năm	4	8,0
(Trung bình: 8,3 năm;	Từ 5 đến 7 năm	7	14,0
Thấp nhất: 4 năm;	Từ 7 đến 10 năm	14	28,0
Cao nhất: 12 năm)	Trên 10 năm	25	50,0
Quy mô nhân khẩu	Dưới 4 người	12	24,0
	Từ 4 đến 5 người	22	44,0
	Trên 5 người	16	32,0
Quy mô diện tích	Dưới 1 ha	8	16,0
(Thấp nhất: 0,7 ha;	Từ 1 đến 3 ha	27	54,0
Cao nhất: 6,0 ha)	Trên 3 ha	15	30,0

2. Hạch toán cơ cấu chi phí sản xuất mía đường tính trên 1 sào canh tác

Khoản mục chi phí	Giá trị (nghìn đồng/sào)	Tỷ trọng trong tổng chi phí (%)
I. Chi phí đầu vào (Chi phí trung gian - IC)	1.350	64,90
- Chi phí phân bón	400	16,80
- Chi phí thuốc bảo vệ thực vật (sâu bệnh, trừ cỏ)	700	33,60
- Chi phí mua vôi cải tạo đất	250	12,01
II. Chi phí tăng thêm	730	35,10
- Chi phí thuê máy cày làm đất	180	8,65
- Chi phí lao động (lao động thuê ngoài và gia đình)	150	7,21
- Chi phí khác (đắp mô, tưới nước, vận chuyển, dụng cụ, lãi vay)	400	21,73
Tổng giá thành sản xuất (I + II)	2.080	100,00

3. Đóng góp và giải pháp đề xuất của tác giả

• Đóng góp mới của đề tài: Khóa luận là công trình đầu tiên ứng dụng khung phân tích chuỗi liên kết kết hợp mô hình 5 lực lượng cạnh tranh của Porter và ma trận SWOT để khảo sát thực chứng vùng nguyên liệu mía đường tại huyện miền núi Bá Thước, tỉnh Thanh Hóa – một địa bàn chưa từng có nghiên cứu tương tự trước đó.
• Giải pháp và kiến nghị tác giả đề xuất:
  • Thành lập Hợp tác xã / Tổ hợp tác: Tạo đầu mối liên kết ngang giữa các hộ trồng mía nhằm thống nhất quy trình kỹ thuật, đàm phán hợp đồng mua chung vật tư đầu vào giá gốc và tổ chức lịch thu hoạch luân phiên.
  • Hoàn thiện liên kết dọc với Nhà máy đường Lam Sơn: Xây dựng hợp đồng bao tiêu minh bạch về giá sàn bảo hiểm cho nông dân khi giá thị trường giảm sâu; duy trì chính sách ứng trước phân bón, giống trả chậm.
  • Đầu tư cơ giới hóa và hạ tầng giao thông nội đồng: Đưa máy móc vào khâu cày bừa, làm đất, đồng thời tăng cường phương tiện cơ giới vận chuyển mía ngay sau khi chặt nhằm chấm dứt tình trạng mía tồn đọng gây hao hụt sản lượng (>10%) và suy giảm chữ đường CCS.
  • Tập huấn chuyển giao kỹ thuật: Đẩy mạnh khuyến nông, mở lớp chuyển giao quy trình bón phân cân đối, kỹ thuật phòng trừ sâu bệnh để giảm bớt chi phí thuốc bảo vệ thực vật (hiện chiếm tỷ trọng rất cao: 33,6% tổng chi phí).

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

• Hạn chế của nghiên cứu:
  • Quy mô mẫu khảo sát trực tiếp còn tập trung hẹp tại 2 thôn (Trung Dương, Trung Thành) thuộc xã Lương Trung; số lượng mẫu các tác nhân trung gian (4 đơn vị vận chuyển, 1 đại lý vật tư, 1 nhà máy đường) còn khiêm tốn, chưa bao quát toàn bộ các xã có diện tích mía khác trên địa bàn huyện Bá Thước.
  • Khóa luận chưa bóc tách và lượng hóa chi tiết dòng phân phối giá trị gia tăng ($VA$) và tỷ suất lợi nhuận ở các khâu chế biến sâu (đường tinh luyện RE, phụ phẩm mật rỉ, bã mía) tại Nhà máy đường Lam Sơn do hạn chế tiếp cận số liệu kế toán chi tiết của doanh nghiệp.
  • Dữ liệu khảo sát phản ánh thực trạng biến động giá trong niên vụ 2017 - 2018; chưa có chuỗi số liệu định lượng đa năm tại hộ để so sánh tác động dài hạn của biến động thị trường.
• Hướng nghiên cứu tiếp theo:
  • Mở rộng phạm vi điều tra sang các xã lân cận trong huyện và các huyện lân cận thuộc vùng nguyên liệu phía Tây Thanh Hóa.
  • Đi sâu lượng hóa phân phối biên lợi nhuận giữa nhà máy chế biến và nông hộ nhằm đề xuất cơ chế phân chia tỷ lệ lợi ích kinh tế hài hòa hơn trong chuỗi liên kết dọc.

---

Giá trị tham khảo

Khóa luận là tài liệu tham khảo thiết thực cho các đối tượng và mục đích học thuật/thực tiễn sau:

• Đối tượng thụ hưởng:
  • Sinh viên, học viên cao học và nghiên cứu viên các ngành Khuyến nông, Phát triển nông thôn, Kinh tế nông nghiệp, Quản lý đất đai và Kinh tế phát triển.
  • Cán bộ quản lý nông nghiệp tại Phòng Nông nghiệp & PTNT huyện Bá Thước, Trạm Khuyến nông, UBND các xã vùng miền núi đang triển khai các chương trình liên kết sản xuất cánh đồng mẫu lớn hoặc chuyển đổi cơ cấu cây trồng theo Nghị quyết 30a.
  • Cán bộ phụ trách phát triển vùng nguyên liệu của các công ty/nhà máy mía đường.
• Nội dung có giá trị tham khảo cao nhất:
  • Bộ công cụ kết hợp giữa phương pháp điều tra thực địa (FGD, PRA, KIP) và khung phân tích chuỗi liên kết theo tiếp cận GTZ ValueLinks.
  • Bảng hạch toán chi tiết chi phí sản xuất 1 sào mía đường thực tế của nông hộ miền núi (phân định rõ chi phí trung gian IC và chi phí tăng thêm).
  • Phân tích thực chứng về các nguyên nhân gây đứt gãy và tổn thất trong chuỗi liên kết nông sản trung gian (vấn đề độc quyền mua, chậm trễ logistics thu gom làm giảm chất lượng nguyên liệu).

---

Câu hỏi thường gặp

1. Cơ cấu chi phí sản xuất 1 sào mía đường của nông hộ tại huyện Bá Thước được phân bổ như thế nào?
Trả lời: Tổng chi phí sản xuất bình quân là 2.080.000 đồng/sào. Trong đó: Chi phí đầu vào (IC) chiếm 1.350.000 đồng (64,9%), gồm chi phí phân bón 400.000 đồng (16,8%), chi phí thuốc trừ sâu bệnh 700.000 đồng (33,6%), chi phí mua vôi 250.000 đồng (12,01%). Chi phí tăng thêm chiếm 730.000 đồng (35,1%), gồm thuê máy cày 180.000 đồng (8,65%), chi phí lao động 150.000 đồng (7,21%), và các chi phí khác (đắp mô, tưới, vận chuyển, dụng cụ, lãi vay) là 400.000 đồng (21,73%).

2. Thực trạng hao hụt sản lượng mía đường trong quá trình thu hoạch và tiêu thụ tại địa bàn nghiên cứu diễn ra ra sao?
Trả lời: Dữ liệu khảo sát chỉ ra chỉ có 5% số hộ có tỷ lệ hao hụt dưới 10%, trong khi 95% hộ còn lại có tỷ lệ hao hụt trên 10% (tỷ lệ hao hụt cao nhất ghi nhận là 14%). Nguyên nhân chủ yếu do địa phương thiếu phương tiện xe cơ giới vận chuyển thu gom, mía sau khi chặt bị để sót lại trên nương hoặc vận chuyển chậm khiến cây mía bị khô, mất nước, hao hụt trọng lượng và giảm hàm lượng đường trong thân cây.

3. Mối quan hệ liên kết cung ứng đầu vào và bao tiêu đầu ra giữa nông hộ với Nhà máy mía đường Lam Sơn có đặc điểm gì?
Trả lời: Về đầu vào, 100% nông hộ sử dụng phân bón do Nhà máy mía đường hỗ trợ theo hình thức nhận ứng trước và thanh toán sau khi thu hoạch vụ mía. Về đầu ra, toàn bộ mía cây tại địa bàn được thu mua bởi một kênh duy nhất là Nhà máy đường Lam Sơn. Do phụ thuộc vào kênh tiêu thụ độc quyền này, nông dân không có kênh so sánh giá và hoàn toàn bị động chấp nhận mức giá do nhà máy ấn định (năm 2018 giá mua giảm xuống còn 830 đồng/kg so với mức 1.025 đồng/kg của năm 2017).

4. Đặc điểm nhân khẩu và trình độ của các chủ hộ trồng mía tại xã Lương Trung có điểm gì nổi bật?
Trả lời: Khảo sát 50 hộ cho thấy 95% chủ hộ là nam giới; độ tuổi trung bình là 47,2 tuổi (chủ hộ từ 41 - 50 tuổi chiếm tỷ lệ cao nhất là 42%); trình độ học vấn còn hạn chế với 34% dưới tiểu học và 38% dưới THCS (chỉ 10% có trình độ đại học); 50% số hộ có kinh nghiệm canh tác mía trên 10 năm (kinh nghiệm trung bình toàn mẫu là 8,3 năm).

5. Lịch thời vụ canh tác mía đường tại huyện Bá Thước được bố trí như thế nào trong năm?
Trả lời: Canh tác mía tại Bá Thước kéo dài qua các tháng dương lịch: Trồng mía mới bắt đầu từ cuối tháng 1 đến đầu tháng 2; Bón phân tập trung vào cuối tháng 6 kết hợp đánh lá trong các tháng tiếp theo; Thu hoạch bắt đầu từ cuối tháng 11, đầu tháng 12 và hoàn thành dứt điểm toàn thôn vào cuối tháng 2 năm sau.

---

Kết luận

Khóa luận của tác giả Trần Thị Hoa đã phản ánh bức tranh thực chứng về chuỗi liên kết sản xuất và tiêu thụ mía đường chuyên canh tại huyện miền núi Bá Thước, tỉnh Thanh Hóa. Nghiên cứu đã làm rõ sự phụ thuộc gần như tuyệt đối của nông hộ vào Nhà máy mía đường Lam Sơn trong cả khâu ứng trước vật tư và bao tiêu sản phẩm, đồng thời chỉ ra những điểm nghẽn lớn về chi phí bảo vệ thực vật cao, tình trạng hao hụt sau thu hoạch do vận chuyển chậm và tác động tiêu cực của việc giá mía nguyên liệu sụt giảm. Các phân tích định lượng và giải pháp thành lập hợp tác xã, cơ giới hóa khâu thu gom, minh bạch hóa hợp đồng liên kết dọc là cơ sở dữ liệu có giá trị cho công tác khuyến nông và định hướng tái cơ cấu nông nghiệp tại địa phương.

Trích đoạn nội dung tài liệu

ĐẶT VẤN ĐỀ 1. TÍNH CẤP THIẾT CỦA VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU Mía là tên gọi của một số loài trong chi mía (Saccharum), bên cạnh các loài lau, lách. Chúng là các loại cỏ sống lâu năm, thuộc tông Andropogoneae của họ Hòa thảo (Poaceae), bản địa khu vực nhiệt đới và ôn đới ấm của thế giới. Chúng có thân to mập, chia đốt, chứa nhiều đƣờng, cao từ 2-6 m.

Do chứa nhiều xenluloza nên mía cũng đƣợc dùng để sản xuất giấy và bìa cát tông, đƣợc rao bán là "thân thiện môi trƣờng" vì làm từ phụ phẩm của kỹ nghệ đƣờng. Miền Trung là vùng đất truyền thống trồng mía. Việc canh tác mía lấy ngọn mía cắm xuống đất để mọc thành cây mía. Năm sau thì có thể chặt thân mía thu hoạch, gọi là mía tơ năm đầu tiên.

Gốc để nguyên, chỉ xới đất thêm và bón cho mọc lại. Mía thu hoạch năm thứ nhì gọi là mía gốc. Đến năm thứ ba thì phải chặt cả gốc, trồng lại từ đầu vì năng suất kém dần Cây mía tím ở huyện Bá Thƣớc đã trở thành cây trồng chủ lực và cũng là cây xóa đói, giảm nghèo cho nhân dân ở nhiều xã trong huyện. Dự kiến, huyện sẽ tiếp tục mở rộng diện tích mía tím ra những vùng trồng lúa 1 vụ, không chủ động đƣợc nƣớc tƣới, đất vƣờn tạp hiệu quả kinh tế thấp.

Mối liên kết này đem lại nhiều lợi thế về chi phí, về sự chủ động nguồn nguyên liệu, chủ động trong việc sản xuất và đƣa hàng ra thị trƣờng. Nhƣng cũng có khó khăn là sẽ bị phân tán nguồn lực, khó tập trung vào hoạt động chủ yếu tạo giá trị gia tăng cao nhất trong chuỗi giá trị. Mía không nhƣ các nông sản khác, khi thu hoạch chỉ là một sản phẩm trung gian. Ở nông hộ tự thân mía không thể gia tăng giá trị mà phải trải qua quá trình vận chuyển, chế biến (thành đƣờng và các sản phẩm khác), dự trữ, tiếp thị…đến ngƣời tiêu dùng để tăng thêm giá trị.

Vì thế, ngành hàng mía đƣờng là 1 ngành có sự tƣơng tác, kết hợp rất mật thiết và hài hòa giữa ngành nông nghiệp và ngành công nghiệp/dịch vụ nhƣ 1 chuỗi giá trị và giá trị tăng thêm theo từng tác nhân của chuỗi. 1 Công nghiệp mía đƣờng ở Việt Nam có đặc thù là: đất canh tác mía chủ yếu do nông dân cá thể sở hữu, rất ít HTX. Nông dân trồng mía, nhà máy và công ty đảm nhiệm khâu vận chuyển, chế biến đƣờng, dự trữ, tiếp thị và xuất khẩu. Thành quả của một tác nhân riêng lẻ trong nền công nghiệp mía đƣờng không thể mang lại lợi nhuận cho toàn ngành hàng và thực tế đã gây thiệt hại không nhỏ đến các tác nhân khác.

Tuy nhiên, bức tranh chung của ngành mía đƣờng Việt Nam trong nhiều thập kỷ qua là mỗi tác nhân tham gia đều muốn tối đa hóa lợi nhuận và tối thiểu hóa chi phí sản xuất cho riêng mình. Thiếu hẳn sự quản lý đồng bộ, sự phối hợp và phân phối lợi nhuận công bằng giữa các tác nhân. Tuy nhiên những năm gần đây gặp khó khăn nhƣ phân tán nguồn lực, khó tập trung vào hoạt động sản xuất chủ yếu tạo giá trị gia tăng cao nhất trong chuỗi giá trị mía bấp bênh thị trƣờng tiêu thụ chƣa ổn định năng suất giảm làm cho đời sống của bà con còn gặp những khó khăn nhất định. Từ những vấn đề trên chúng tôi tiến hành nghiên cứu đề tài: “Chuỗi liên kết từ sản xuất đến tiêu thụ trong hệ thống mía đường chuyên canh tại huyện Bá Thước tỉnh Thanh Hóa” 1.

MỤC TIÊU, PHẠM VI VÀ ĐỐI TƢỢNG NGHIÊN CỨU 1.