Luận Văn Tốt Nghiệp Về Phân Tích Chuỗi Giá Trị Chè Xanh Tại Vườn Quốc Gia Xuân Sơn Tỉnh Phú Thọ

Luận văn tốt nghiệp nghiên cứu Luận văn tốt nghiệp phân tích chuỗi giá trị chè xanh tại vườn quốc gia xuân sơn tỉnh phú thọ, điều tra thực trạng, phân tích số liệu, đề xuất biện

• Tác giả: Nguyễn Xuân Việt
• Người hướng dẫn: TS. Dương Hoài An
• Trường học: Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Kinh tế nông nghiệp
• Đề tài: Phân Tích Chuỗi Giá Trị Chè Xanh Tại Vườn Quốc Gia Xuân Sơn
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2020
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• MỤC LỤC
• DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC CÁC SƠ ĐỒ, HÌNH VẼ
• 1. MỞ ĐẦU
• 1.1. Tính cấp thiết của đề tài
• 1.2. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.3. Đối tượng nghiên cứu
• 1.4. Phạm vi nghiên cứu
• 1.4.1. Về không gian
• 1.4.2. Về thời gian
• 1.5. Những đóng góp mới, ý nghĩa khoa học và thực tiễn
• 1.5.1. Về mặt khoa học
• 1.5.2. Về mặt thực tiễn
• 2. CƠ SỞ KHOA HỌC CỦA ĐỀ TÀI
• 2.1. Cơ sở lý luận của đề tài
• 2.1.1. Chuỗi giá trị trong nông nghiệp
• 2.1.1.1. Những lý luận chung
• 3. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 3.1. Thực trạng trồng chè trên địa bàn huyện Tân Sơn và Vườn Quốc gia Xuân Sơn – tỉnh Phú Thọ
• 3.1.1. Tình hình phát triển cây chè tại huyện Tân Sơn
• 3.1.2. Thực trạng trồng chè tại khu vực Vườn quốc gia Xuân Sơn
• 3.2. Chuỗi giá trị chè xanh Vườn quốc gia Xuân Sơn
• 3.2.1. Phân tích SWOT chuỗi giá trị chè VQG Xuân Sơn
• 3.2.1.1. Ma trận SWOT chuỗi giá trị chè VQG Xuân Sơn
• 3.2.1.2. Phân tích điểm mạnh (S)
• 3.2.1.3. Phân tích điểm yếu (W)
• 3.2.1.4. Phân tích cơ hội (O)
• 3.2.1.5. Phân tích thách thức (T)
• 3.3. Mục tiêu, chiến lược và giải pháp nâng cấp chuỗi giá trị chè xanh Vườn quốc gia Xuân Sơn
• 3.3.1. Mục tiêu phát triển chuỗi
• 3.3.2. Chiến lược nâng cấp chuỗi
• 3.3.3. Giải pháp nâng cấp chuỗi giá trị chè xanh tại VQG Xuân Sơn giai đoạn 2020 - 2025
• 4. KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Giới thiệu về chuỗi giá trị chè xanh

Chuỗi giá trị chè xanh tại Vườn Quốc gia Xuân Sơn là một phần quan trọng trong phát triển kinh tế nông nghiệp của tỉnh Phú Thọ. Chuỗi giá trị này không chỉ bao gồm các hoạt động sản xuất mà còn liên quan đến việc chế biến, tiêu thụ và phân phối sản phẩm chè xanh. Theo nghiên cứu, chè xanh đã được trồng tại khu vực này từ những năm 2000, với diện tích hiện tại là 118.85ha. Tuy nhiên, năng suất bình quân chỉ đạt 7,76 tấn/ha/năm, thấp hơn so với các vùng chè chuyên canh khác. Điều này cho thấy sự cần thiết phải phân tích và nâng cấp chuỗi giá trị để tăng cường hiệu quả kinh tế cho người trồng chè.

1.1. Đặc điểm của chuỗi giá trị chè xanh

Chuỗi giá trị chè xanh tại Vườn Quốc gia Xuân Sơn bao gồm bốn kênh chính: từ nông dân đến cơ sở chế biến, từ nông dân đến người thu gom, và từ cơ sở chế biến đến người tiêu dùng. Mỗi kênh có những đặc điểm riêng, ảnh hưởng đến chi phí và lợi nhuận của các tác nhân tham gia. Việc phân tích chuỗi giá trị giúp xác định rõ ràng vai trò của từng tác nhân, từ đó đề xuất các giải pháp nâng cấp nhằm tối ưu hóa lợi ích cho người trồng chè và các bên liên quan.

II. Phân tích SWOT chuỗi giá trị chè xanh

Phân tích SWOT là một công cụ hữu ích để đánh giá chuỗi giá trị chè xanh tại Vườn Quốc gia Xuân Sơn. Phân tích này giúp xác định các điểm mạnh, điểm yếu, cơ hội và thách thức trong quá trình phát triển. Điểm mạnh của chuỗi giá trị bao gồm nguồn nguyên liệu dồi dào và tiềm năng phát triển du lịch sinh thái. Tuy nhiên, điểm yếu lại nằm ở năng lực chế biến và tiêu thụ sản phẩm. Cơ hội đến từ nhu cầu ngày càng tăng về sản phẩm chè xanh chất lượng cao, trong khi thách thức là sự cạnh tranh từ các vùng chè khác trong cả nước.

2.1. Điểm mạnh và điểm yếu

Điểm mạnh của chuỗi giá trị chè xanh tại Vườn Quốc gia Xuân Sơn bao gồm vị trí địa lý thuận lợi và sự hỗ trợ từ chính quyền địa phương. Tuy nhiên, điểm yếu chính là thiếu hụt kỹ năng chế biến và tiêu thụ, dẫn đến việc sản phẩm chủ yếu được tiêu thụ ở dạng thô. Việc cải thiện các điểm yếu này là cần thiết để nâng cao giá trị thương mại của sản phẩm chè xanh.

2.2. Cơ hội và thách thức

Cơ hội cho chuỗi giá trị chè xanh đến từ xu hướng tiêu dùng hiện đại, nơi người tiêu dùng ngày càng ưa chuộng sản phẩm hữu cơ và tự nhiên. Tuy nhiên, thách thức lớn nhất là sự cạnh tranh từ các sản phẩm chè khác, đặc biệt là chè nhập khẩu. Để tận dụng cơ hội và vượt qua thách thức, cần có chiến lược phát triển bền vững cho chuỗi giá trị chè xanh.

III. Giải pháp nâng cấp chuỗi giá trị chè xanh

Để nâng cấp chuỗi giá trị chè xanh tại Vườn Quốc gia Xuân Sơn, cần thực hiện một số giải pháp cụ thể. Đầu tiên, cần cải thiện quy trình sản xuất và chế biến chè để nâng cao chất lượng sản phẩm. Thứ hai, việc xây dựng thương hiệu cho sản phẩm chè xanh Phú Thọ là rất quan trọng, nhằm tạo ra sự khác biệt và tăng giá trị thương mại. Cuối cùng, cần tăng cường hợp tác giữa các tác nhân trong chuỗi để tối ưu hóa lợi ích và giảm thiểu rủi ro cho người trồng chè.

3.1. Cải thiện quy trình sản xuất

Cải thiện quy trình sản xuất chè xanh bao gồm việc áp dụng công nghệ mới và kỹ thuật canh tác hiện đại. Điều này không chỉ giúp tăng năng suất mà còn nâng cao chất lượng sản phẩm. Việc đào tạo kỹ năng cho nông dân cũng là một yếu tố quan trọng để đảm bảo rằng họ có thể áp dụng các phương pháp sản xuất tiên tiến.

3.2. Xây dựng thương hiệu

Xây dựng thương hiệu cho sản phẩm chè xanh Phú Thọ cần được thực hiện thông qua các chiến dịch marketing hiệu quả. Việc tham gia các hội chợ, triển lãm và các sự kiện quảng bá sản phẩm sẽ giúp nâng cao nhận thức của người tiêu dùng về sản phẩm chè xanh. Đồng thời, cần có các chính sách hỗ trợ từ chính quyền để thúc đẩy việc xây dựng thương hiệu.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Ngành chè xanh đóng vai trò quan trọng trong phát triển kinh tế nông nghiệp của tỉnh Phú Thọ, với diện tích trồng chè đạt khoảng 16,2 nghìn ha, đứng thứ 4 cả nước về diện tích và thứ 3 về sản lượng. Tuy nhiên, chè xanh Phú Thọ chưa có thương hiệu mạnh và giá trị thương mại còn thấp do chủ yếu tiêu thụ ở phân khúc chè thô. Vườn quốc gia Xuân Sơn, thuộc huyện Tân Sơn, tỉnh Phú Thọ, là vùng có điều kiện tự nhiên thuận lợi để phát triển chè xanh chất lượng cao với diện tích trồng chè khoảng 118,85 ha, năng suất bình quân 7,76 tấn/ha/năm, thấp hơn nhiều so với các vùng chè chuyên canh trong tỉnh. Nghiên cứu nhằm phân tích chuỗi giá trị chè xanh tại Vườn quốc gia Xuân Sơn, đánh giá chi phí, lợi ích của các tác nhân trong chuỗi, đồng thời phân tích SWOT để đề xuất các giải pháp nâng cấp chuỗi giá trị, phát triển bền vững sản phẩm chè xanh địa phương. Phạm vi nghiên cứu tập trung vào các xã Xuân Sơn, Xuân Đài và Kim Thượng trong giai đoạn 2018-2020, với mục tiêu góp phần xây dựng thương hiệu chè xanh Phú Thọ và nâng cao hiệu quả kinh tế cho người dân địa phương.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên lý thuyết chuỗi giá trị trong nông nghiệp, được định nghĩa là tập hợp các hoạt động và tác nhân từ sản xuất đến tiêu thụ sản phẩm, nhằm gia tăng giá trị sản phẩm qua từng khâu. Khung lý thuyết bao gồm:

• Khái niệm chuỗi giá trị: Theo Michael Porter, chuỗi giá trị là chuỗi các hoạt động tạo ra giá trị gia tăng cho sản phẩm từ khâu ý tưởng đến tiêu thụ cuối cùng.
• Mô hình phân tích chuỗi giá trị nông nghiệp: Tập trung vào các khâu sản xuất, chế biến, phân phối và tiêu thụ, đồng thời phân tích chi phí, lợi nhuận và mối liên kết giữa các tác nhân.
• Phân tích SWOT: Đánh giá điểm mạnh, điểm yếu, cơ hội và thách thức của chuỗi giá trị để đề xuất chiến lược phát triển phù hợp.
• Các khái niệm chính: Giá trị gia tăng, chi phí trung gian, năng suất, lợi nhuận, liên kết chuỗi, quản trị chuỗi giá trị.

Phương pháp nghiên cứu

• Nguồn dữ liệu: Kết hợp dữ liệu thứ cấp từ các báo cáo, thống kê của địa phương và dữ liệu sơ cấp thu thập qua khảo sát trực tiếp 112 hộ trồng chè, 6 cơ sở chế biến, 4 người thu gom chè búp tươi, 6 người bán lẻ và 30 người tiêu dùng tại 3 xã vùng lõi và vùng đệm Vườn quốc gia Xuân Sơn.
• Phương pháp chọn mẫu: Sử dụng công thức Slovin với sai số 5% để xác định cỡ mẫu đại diện cho tổng số 156 hộ trồng chè.
• Phương pháp phân tích: Thống kê mô tả, phân tích cấu trúc chuỗi giá trị, phân tích chi phí - lợi nhuận từng tác nhân, phân tích SWOT toàn chuỗi, cùng các công cụ hỗ trợ như phân tích thị trường, phân tích rủi ro và chiến lược nâng cấp chuỗi.
• Timeline nghiên cứu: Thu thập dữ liệu trong giai đoạn 2018-2020, ưu tiên đánh giá hiện trạng năm 2020; đề xuất giải pháp nâng cấp chuỗi giá trị cho giai đoạn 2020-2025.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Diện tích và năng suất chè tại Vườn quốc gia Xuân Sơn: Tổng diện tích trồng chè là 118,85 ha, năng suất bình quân đạt 7,76 tấn/ha/năm, thấp hơn so với năng suất trung bình của huyện Tân Sơn (khoảng 9 tấn/ha/năm). Trong đó, xã Xuân Đài có năng suất cao nhất với 9,25 tấn/ha, xã Xuân Sơn thấp nhất với 6,5 tấn/ha.

2. Cấu trúc chuỗi giá trị chè xanh: Chuỗi giá trị gồm 4 kênh chính, trong đó kênh phổ biến nhất là Nông dân → Người thu gom chè búp tươi → Cơ sở chế biến → Người tiêu dùng, chiếm trên 60% sản lượng chè búp tươi tiêu thụ. Có 6 cơ sở chế biến nhỏ lẻ với công suất thấp, hoạt động không thường xuyên, dẫn đến phần lớn chè búp tươi được bán cho các cơ sở chế biến thô ở vùng xuôi.

3. Phân bổ chi phí và lợi nhuận: Người trồng chè chịu chi phí đầu tư lớn trong giai đoạn kiến thiết cơ bản và chăm sóc, nhưng lợi nhuận thu được thấp hơn nhiều so với các khâu chế biến và bán lẻ. Lợi nhuận của người trồng chè chiếm khoảng 25% tổng giá trị chuỗi, trong khi cơ sở chế biến và người bán lẻ chiếm tới 50%.

4. Phân tích SWOT chuỗi giá trị: Điểm mạnh là điều kiện tự nhiên thuận lợi, giống chè chất lượng cao và tiềm năng phát triển du lịch sinh thái gắn với sản phẩm chè. Điểm yếu gồm kỹ năng canh tác và chế biến hạn chế, cơ sở vật chất chế biến yếu kém, thị trường tiêu thụ chưa ổn định. Cơ hội đến từ chính sách hỗ trợ của nhà nước và xu hướng tiêu dùng sản phẩm sạch, an toàn. Thách thức là biến đổi khí hậu, cạnh tranh từ các vùng chè khác và thiếu liên kết chặt chẽ giữa các tác nhân.

Thảo luận kết quả

Năng suất chè tại Vườn quốc gia Xuân Sơn thấp hơn mức trung bình của huyện Tân Sơn do kinh nghiệm canh tác còn hạn chế và thiếu đầu tư công nghệ chế biến hiện đại. Việc phần lớn chè búp tươi được bán cho các cơ sở chế biến thô làm giảm giá trị gia tăng cho người trồng chè, tương tự với các nghiên cứu tại các vùng chè khác trong tỉnh và cả nước. Phân bổ lợi nhuận không đồng đều cho thấy người trồng chè là nhóm yếu thế trong chuỗi, cần được hỗ trợ để nâng cao thu nhập.

Phân tích SWOT cho thấy tiềm năng phát triển chuỗi giá trị chè xanh gắn với du lịch sinh thái tại Vườn quốc gia Xuân Sơn là cơ hội lớn để nâng cao giá trị sản phẩm và phát triển bền vững. Tuy nhiên, thách thức từ biến đổi khí hậu và sự thiếu liên kết giữa các tác nhân đòi hỏi các giải pháp đồng bộ về kỹ thuật, tổ chức sản xuất và thị trường. Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ phân bổ lợi nhuận theo từng khâu và bảng so sánh năng suất giữa các xã để minh họa rõ nét hơn.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường ứng dụng khoa học kỹ thuật trong sản xuất và chế biến: Đào tạo kỹ thuật canh tác, áp dụng quy trình VietGAP và công nghệ chế biến hiện đại nhằm nâng cao năng suất và chất lượng chè xanh. Mục tiêu tăng năng suất lên 10 tấn/ha trong giai đoạn 2020-2025, do Sở NN&PTNT và các trung tâm khuyến nông thực hiện.

2. Xây dựng và phát triển thương hiệu chè xanh Vườn quốc gia Xuân Sơn: Tổ chức xúc tiến thương mại, đăng ký nhãn hiệu tập thể và thương hiệu sản phẩm, kết hợp quảng bá du lịch sinh thái để tạo giá trị gia tăng. Thời gian thực hiện từ 2021-2025, phối hợp giữa UBND huyện Tân Sơn và các doanh nghiệp chế biến.

3. Tăng cường liên kết chuỗi giá trị: Hỗ trợ thành lập hợp tác xã, tổ hợp tác giữa nông dân, cơ sở chế biến và thương nhân để nâng cao sức mạnh thương lượng, giảm chi phí trung gian và chia sẻ lợi ích công bằng. Mục tiêu hình thành ít nhất 2 hợp tác xã hoạt động hiệu quả trong 3 năm tới.

4. Chính sách hỗ trợ và đầu tư hạ tầng: Nhà nước và địa phương cần có chính sách hỗ trợ tín dụng, đầu tư cơ sở vật chất chế biến, kho bãi bảo quản và hạ tầng giao thông để giảm tổn thất sau thu hoạch và nâng cao hiệu quả chuỗi giá trị.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Người trồng chè và hợp tác xã nông nghiệp: Nắm bắt các giải pháp nâng cao năng suất, chất lượng và thu nhập từ chuỗi giá trị, đồng thời hiểu rõ vai trò liên kết trong chuỗi.

2. Doanh nghiệp chế biến và kinh doanh chè: Tham khảo phân tích chi phí, lợi nhuận và các kênh phân phối để tối ưu hóa hoạt động sản xuất, nâng cao giá trị sản phẩm và phát triển thương hiệu.

3. Cơ quan quản lý nhà nước và chính quyền địa phương: Sử dụng kết quả nghiên cứu để xây dựng chính sách hỗ trợ phát triển ngành chè xanh, quy hoạch vùng nguyên liệu và thúc đẩy liên kết chuỗi giá trị.

4. Nhà nghiên cứu và sinh viên ngành kinh tế nông nghiệp: Là tài liệu tham khảo về phương pháp phân tích chuỗi giá trị, phân tích SWOT và phát triển chuỗi giá trị nông sản trong bối cảnh địa phương cụ thể.

Câu hỏi thường gặp

1. Chuỗi giá trị chè xanh là gì?
   Chuỗi giá trị chè xanh bao gồm các hoạt động và tác nhân từ sản xuất chè búp tươi, chế biến, phân phối đến tiêu thụ sản phẩm chè xanh cuối cùng, nhằm gia tăng giá trị sản phẩm qua từng khâu.

2. Tại sao năng suất chè tại Vườn quốc gia Xuân Sơn thấp hơn các vùng khác?
   Nguyên nhân chính là do kinh nghiệm canh tác còn hạn chế, thiếu đầu tư công nghệ chế biến hiện đại và điều kiện tự nhiên có phần khó khăn hơn so với các vùng chè chuyên canh khác.

3. Lợi ích của việc xây dựng thương hiệu chè xanh địa phương là gì?
   Thương hiệu giúp nâng cao giá trị sản phẩm, tạo sự khác biệt trên thị trường, tăng sức cạnh tranh và thu nhập cho người trồng chè cũng như các tác nhân trong chuỗi.

4. Các giải pháp nâng cấp chuỗi giá trị chè xanh gồm những gì?
   Bao gồm ứng dụng khoa học kỹ thuật, xây dựng thương hiệu, tăng cường liên kết chuỗi, và chính sách hỗ trợ đầu tư hạ tầng, tín dụng nhằm nâng cao hiệu quả và bền vững chuỗi giá trị.

5. Ai là nhóm yếu thế trong chuỗi giá trị chè xanh?
   Người trồng chè thường là nhóm yếu thế do chi phí đầu tư lớn nhưng lợi nhuận thu được thấp, cần được hỗ trợ để nâng cao thu nhập và vị thế trong chuỗi.

Kết luận

• Nghiên cứu đã xây dựng được sơ đồ và phân tích chi tiết chuỗi giá trị chè xanh tại Vườn quốc gia Xuân Sơn, làm rõ vai trò và lợi ích của các tác nhân trong chuỗi.
• Năng suất chè xanh tại khu vực còn thấp so với mức trung bình của huyện và tỉnh, ảnh hưởng đến hiệu quả kinh tế của người trồng chè.
• Phân tích SWOT cho thấy tiềm năng phát triển chuỗi giá trị gắn với du lịch sinh thái, đồng thời chỉ ra các điểm yếu và thách thức cần khắc phục.
• Đề xuất các giải pháp nâng cấp chuỗi giá trị bao gồm ứng dụng kỹ thuật, xây dựng thương hiệu, tăng cường liên kết và chính sách hỗ trợ đầu tư.
• Giai đoạn tiếp theo (2020-2025) cần tập trung triển khai các giải pháp đồng bộ để phát triển bền vững ngành chè xanh, nâng cao thu nhập cho người dân và xây dựng thương hiệu chè xanh Phú Thọ.

Các cơ quan quản lý, doanh nghiệp và người dân cần phối hợp thực hiện các giải pháp đề xuất để khai thác tối đa tiềm năng của chuỗi giá trị chè xanh tại Vườn quốc gia Xuân Sơn.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 CƠ SỞ KHOA HỌC CỦA ĐỀ TÀI 1. Cơ sở lý luận của đề tài 1. Chuỗi giá trị trong nông nghiệp 1. Những lý luận chung Khái niệm “chuỗi giá trị nông nghiệp” (tiếng Anh: Agricultural value chain) được sử dụng từ khi bắt đầu thiên niên kỷ mới, chủ yếu bởi những người làm trong lĩnh vực phát triển nông nghiệp ở các nước đang phát triển.

Chuỗi giá trị thường đề cập đến toàn bộ chuỗi hàng hoá và dịch vụ cần thiết cho sản phẩm nông nghiệp để di chuyển từ nông trại đến khách hàng cuối cùng hay khách hàng đơn thuần. Định nghĩa chuỗi giá trị lần đầu tiên được công bố trong một cuốn sách trong năm 1985 bởi Michael Porter, người đã dùng nó để làm sáng tỏ việc các công ty làm thế nào để có thể đạt được cái mà ông gọi là “lợi thế cạnh tranh” bằng cách tăng thêm giá trị trong tổ chức của họ, “Chuỗi giá trị là chuỗi của các hoạt đông của một công ty hoạt động trong một ngành cụ thể. Sản phẩm đi qua tất cả các hoạt động của chuỗi theo thứ tự và tại mỗi hoạt động sản xuất sẽ thu được một số giá trị nào đó. Chuỗi các hoạt động mang lại nhiều giá trị gia tăng hơn tổng giá trị gia tăng của các hoạt động cộng lại” (Trần Thị Lan - Năm 2018) Kaplinsky (2000) cũng đưa ra khái niệm về chuỗi giá trị: “Chuỗi giá trị nói đến một loạt các hoạt động cần thiết để biến một sản phẩm (hoặc dịch vụ) từ lúc còn là khái niệm, thông qua các giai đoạn sản xuất khác nhau, đến khi phân phối đến người tiêu dùng cuối cùng và vất bỏ sau khi đã sử dụng.

Tiếp đó, một chuỗi giá trị tồn tại khi tất cả những người tham gia trong chuỗi hoạt động để tạo ra tối đa giá trị lợi nhuận trong chuỗi”. (Chương trình Giảng dạy Kinh tế Fulbright) Nguyễn Việt Khôi (2013) đưa ra khái niệm về chuỗi giá trị dưới góc - Luan van 5 nhìn từ các tập đoàn xuyên quốc gia: “Một phức hợp những hoạt động do nhiều người tham gia khác nhau thực hiện (người sản xuất sơ cấp, người lắp ráp, người cung ứng dịch vụ…) để sản xuất ra bất cứ một hàng hóa hay dịch vụ nào đó”. Như vậy, chuỗi giá trị có thể hiểu là một loạt các hoạt động mà công ty thực hiện khi tạo ra một sản phẩm từ khi những ý tưởng, những khái niệm còn manh nha, cho tới khi sản phẩm đó được hoàn thiện, được đưa tới tay người tiêu dùng cuối cùng và những dịch vụ chăm sóc khách hàng có liên quan tới sản phẩm đó. Các nghiên cứu về chuỗi giá trị nông sản sử dụng thuật ngữ “chuỗi giá trị” hay “chuỗi cung ứng” để mô tả chuỗi giá trị nông sản.

FAO (2010) định nghĩa: “Chuỗi giá trị nông sản bao gồm tập hợp các tác nhân và hoạt động đưa một sản phẩm nông sản từ sản xuất đến người tiêu dùng cuối cùng, theo đó, giá trị của sản phẩm được gia tăng trong mỗi khâu trung gian. Một chuỗi giá trị có thể là một liên kết dọc hay một mạng lưới các tác nhân độc lập với nhau vào các khâu chế biến, đóng gói, bảo quản, vận chuyển, và phân phối” (Đào Thế Anh - 2018) Cụm từ “chuỗi giá trị” hiện nay được sử dụng để đề cập đến các loại chuỗi, bao gồm: - Một thị trường hàng hoá quốc tế hoặc vùng. Ví dụ: “chuỗi giá trị vải cotton toàn cầu”, “chuỗi giá trị ngô Nam Phi”, “chuỗi giá trị cà phê Brazil”, “chuỗi giá trị chè xanh Việt Nam”,… - Một thị trường hàng hoá quốc gia hoặc địa phương hoặc một hệ thống tiếp thị như là “chuỗi giá trị cà chua Ghanaian” hoặc “chuỗi giá trị cà chua Accra”, “chuỗi giá trị cà phê Trung Nguyên”, “chuỗi giá trị chè Vinatea”,… - Một chuỗi có thể bao quát cả hai trường hợp trên. - Một chuỗi cung mở rộng hoặc kênh tiếp thị mà bao gồm tất cả các hoạt động cần thiết để sản xuất sản phẩm, bao gồm thông tin/sự mở rộng, kế hoạch, cung cấp đầu vào và tài chính.

Nó có thể là cách được sử dụng phổ biến nhất Luan van 6 cho thuật ngữ chuỗi giá trị. - Một chuỗi chuyên dụng được thiết kế để đáp ứng các yêu cầu của một hoặc một số người mua hạn chế. Cách sử dụng này được xem là trung thành nhất với khái niệm của Porter, nhấn mạnh rằng một chuỗi giá trị được thiết kế để nắm giữ giá trị cho tất cả các bên tham gia bằng cách bao gồm các hoạt động để đáp ứng yêu cầu của các khách hàng hoặc nhà bán lẻ đặc biệt, nhà chế biến và công ty dịch vụ đồ ăn cung cấp các khách hàng đó. Nhấn mạnh được đặt vững chắc theo yêu cầu là nguồn gốc của giá trị.

Mục đích của nghiên cứu chuỗi giá trị: - Nâng cao giá trị gia tăng cho sản phẩm và các tác nhân tham gia. - Tham vấn và hỗ trợ các chương trình và chính sách phát triển kinh tế xã hội. - Phân tích đặc điểm và các yếu tố ảnh hưởng đến cạnh tranh sản phẩm. - Hỗ trợ người nghèo tham gia thị trường.

- Giám sát dịch bệnh và đảm bảo sự an toàn cho người tiêu dùng. Nội dung phân tích chuỗi giá trị: Nội dung của phân tích chuỗi giá trị còn được gọi là công cụ dùng để phân tích. Trong đó có những công cụ cốt yếu cần được thực hiện để đạt được mục đích phân tích tối thiểu về chuỗi giá trị và các công cụ nâng cao được tiến hành để có thể có một bức tranh tổng thể hơn về một số mặt của chuỗi giá trị. Cụ thể: a/ Lập sơ đồ chuỗi giá trị: Để hiểu được chuỗi giá trị mà chúng ta muốn phân tích, cần thiết sử dụng các mô hình, bảng, biểu đồ, số liệu và các hình thức khác để mô tả các tác nhân, đặc điểm và kết quả hoạt động của từng tác nhân.

Việc sử dụng các sơ đồ vẽ các chuỗi giá trị sẽ giúp chúng ta dễ nhận thấy và dễ hiểu hơn trong quá trình nghiên cứu. b/ Xác định chi phí và lợi nhuận: Sau khi đã lập sơ đồ chuỗi giá trị, bước tiếp theo là nghiên cứu sâu một số khía cạnh của chuỗi giá trị. Có rất nhiều khía Luan van 7 cạnh có thể lựa chọn để nghiên cứu tiếp. Nhưng xác định chi phí và lợi nhuận tức là xác định số tiền mà một người tham gia trong chuỗi giá trị bỏ ra và số tiền mà một người tham gia trong chuỗi giá trị nhận được có ý nghĩa hơn cả.

c/ Phân tích các nhân tố ảnh hưởng tới chuỗi giá trị: + Công nghệ, kiến thức: Công nghệ áp dụng trong sản xuất là nói đến công nghệ truyền thống (thường được tự phát triển bởi người sử dụng dựa trên kinh nghiệm), công nghệ cao (được hình thành thông qua nghiên cứu và phát triển mở rộng). Phân tích công nghệ và kiến thức nhằm phân tích tính hiệu quả và hiệu lực của công nghệ, kiến thức dùng trong chuỗi giá trị. Trên cơ sở xác định loại hình công nghệ đang áp dụng so với những đòi hỏi công nghệ, kiến thức của chuỗi giá trị để thấy được mức độ hợp lý của công nghệ đang áp dụng. Từ đó đưa ra những giải pháp cho sự lựa chọn cải tiến nâng cấp công nghệ nhằm đáp ứng yêu cầu chất lượng sản phẩm đầu ra, tiết kiệm chi phí và nâng cao thu nhập cho chuỗi giá trị.

+ Phân tích thu nhập: Mục tiêu của phân tích thu nhập là phân tích tác động, phân bổ thu nhập trong và giữa các tác nhân tham gia trong chuỗi giá trị theo cấp bậc. Phân tích tác động của hệ thống quản trị chuỗi giá trị tới sự phân bổ thu nhập và giá sản phẩm cuối cùng. Miêu tả sự đa dạng của thu nhập, rủi ro thường gặp và các tác động đến chuỗi giá trị. + Phân tích việc làm: Nhằm phân tích tác động của chuỗi giá trị tới việc phân bổ việc làm giữa các tác nhân tham gia chuỗi, miêu tả sự phân bổ việc làm theo chuỗi giá trị, miêu tả sự năng động của việc làm dọc theo chuỗi giá trị; phân tích tác động của hệ thống quản trị khác nhau của chuỗi giá trị đến sự phân bổ việc làm; phân tích sự tác động của các chiến lược khác nhau của chuỗi giá trị lên sự phân bổ việc làm.

d/ Quản trị và các dịch vụ: Việc phân tích quản trị và các dịch vụ nhằm phân tích các nhà tham gia trong chuỗi giá trị phối hợp với các hoạt động của họ như thế nào thông Luan van 8 qua các nguyên tắc chính thức và không chính thức. Hiểu sự tuân thủ nguyên tắc được giám sát như thế nào, phân tích những nhóm khác nhau của những người tham gia chuỗi giá trị nhận những hình thức hỗ trợ đầy đủ như thế nào để có thể giúp họ đạt được các tiêu chuẩn yêu cầu; đánh giá tác động của các nguyên tắc tới các nhóm khác nhau. e/ Sự liên kết giữa các tác nhân trong chuỗi: Trong nghiên cứu chuỗi giá trị cần thiết miêu tả mối liên kết giữa những người tham gia trong chuỗi giá trị và mối liên kết của họ với các tác nhân ngoài chuỗi. Miêu tả những cam kết, trách nhiệm và lợi ích giữa những người tham gia, sự áp dụng đối với sự phát triển chung của chuỗi g/ Các yếu tố bên ngoài ảnh hưởng đến chuỗi giá trị: Luôn có các yếu tố bên ngoài ảnh hưởng tới chuỗi giá trị, nhất là với nông sản, đó là các yếu tố tự nhiên (khí hậu, thổ nhưỡng, thiên tai, dịch bệnh); các chính sách của nhà nước đầu tư, hỗ trợ phát triển sản xuất đối với vùng miền núi, vùng dân tộc thiểu số, đặc biệt khó khăn; yếu tố cạnh tranh của sản phẩm cùng loại; cạnh tranh của sản phẩm thay thế,… (Trần Thị Lan – 2018) 1.

Phương pháp phân tích chuỗi giá trị a. Cách tiếp cận - Sơ đồ hóa mang tính hệ thống: Những tác nhân tham gia sản xuất, phân phối, tiếp thị và bán một sản phẩm cụ thể. Đánh giá các đặc điểm của các tác nhân tham gia, cơ cấu lợi nhuận và chi phí, dòng hàng hóa trong chuỗi, các đặc điểm của việc làm, địa chỉ tiêu thụ và khối lượng bán hàng. - Xác định sự phân phối lợi ích giữa những tác nhân trong chuỗi: Phân tích chênh lệch giá và lợi nhuận trong chuỗi.

Xác định ai được lợi từ việc tham gia chuỗi. Những tác nhân nào có thể hưởng lợi từ việc hỗ trợ hay tổ chức lại sản xuất.