Nghiên cứu chính sách thí điểm không tổ chức hội đồng nhân dân cấp huyện và khả năng áp dụng tại ...

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu ueh nghiên cứu chính sách thí điểm không tổ chức hội đồng nhân dân cấp huyện và khả năng áp dụng, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên nhân, đề xuất

• Tác giả: Nguyễn Tri Ấn
• Người hướng dẫn: PGS-TS. Phạm Duy Nghĩa
• Trường học: Trường Đại Học Kinh Tế TP. Hồ Chí Minh
• Chuyên ngành: Chính Sách Công
• Đề tài: Nghiên cứu chính sách thí điểm không tổ chức Hội đồng nhân dân cấp huyện và khả năng áp dụng tại huyện Núi Thành, tỉnh Quảng Nam
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sỹ Kinh Tế
• Năm xuất bản: 2011
• Địa điểm: Thành phố Hồ Chí Minh

Mục lục chi tiết

• LỜI CÁM ƠN
• LỜI CAM ĐOAN
• TÓM TẮT
• 1. CHƯƠNG 1: GIỚI THIỆU
• 1.1. Bối cảnh chính sách
• 1.2. Mục đích nghiên cứu
• 1.3. Phạm vi nghiên cứu
• 1.4. Khung phân tích
• 1.5. Phương pháp nghiên cứu
• 1.6. Kết cấu luận văn
• 2. CHƯƠNG 2: CƠ SỞ LÝ LUẬN, THỰC TIỄN CỦA VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 2.1. Một số khái niệm
• 2.2. Nhà nước và chính thể cộng hòa
• 2.3. Cơ sở lý thuyết và nguyên lý tổ chức hệ thống chính quyền địa phương
• 2.4. Khái niệm và mô hình bộ máy hành chính nhà nước ở địa phương
• 2.5. Sự xuất hiện thiết chế đại diện, tự quản
• 2.6. Quyền lực nhà nước ở Việt Nam
• 2.7. Kết luận Chương 2
• 3. CHƯƠNG 3: QUÁ TRÌNH PHÁT TRIỂN CHÍNH QUYỀN ĐỊA PHƯƠNG Ở VIỆT NAM
• 3.1. Trước thời Pháp thuộc
• 3.2. Thời Pháp thuộc (1884 - 1945)
• 3.3. Miền Bắc từ 1945 đến 1975
• 3.4. Miền Nam từ 1954 - 1975
• 3.5. Từ 1975 đến nay
• 4. CHƯƠNG 4: TỔNG QUAN CÁC NGHIÊN CỨU, ĐÁNH GIÁ VỀ HOẠT ĐỘNG CỦA CHÍNH QUYỀN ĐỊA PHƯƠNG Ở NƯỚC TA VÀ XU HƯỚNG CẢI CÁCH CHÍNH QUYỀN ĐỊA PHƯƠNG HIỆN NAY
• 4.1. Tổng quan về nghiên cứu cải cách bộ máy chính quyền địa phương
• 4.2. Xu hướng cải cách chính quyền địa phương hiện nay trên thế giới
• 5. CHƯƠNG 5: PHÂN TÍCH HOẠT ĐỘNG CỦA HĐND HUYỆN NÚI THÀNH, TỈNH QUẢNG NAM, NHIỆM KỲ 2004 – 2009
• 5.1. Giới thiệu về huyện Núi Thành
• 5.2. Hoạt động của HĐND huyện Núi Thành nhiệm kỳ 2004 - 2009
• 5.3. Tổ chức, nhân sự
• 5.4. Hoạt động của HĐND huyện
• 5.5. Đánh giá hiệu lực và hiệu quả hoạt động của HĐND theo chức năng
• 5.6. Kinh phí hoạt động của HĐND
• 5.7. Nguyên nhân làm cho HĐND hoạt động hình thức, kém hiệu lực, hiệu quả
• 5.8. Không tổ chức HĐND huyện sẽ nảy sinh những vấn đề nào đối với hệ thống hành chính địa phương
• 5.9. Ước tính lợi ích xã hội khi không tổ chức HĐND huyện
• 5.10. Các chức năng, nhiệm vụ của HĐND huyện sẽ được thay thế như thế nào
• 5.11. Kết quả phỏng vấn các chuyên gia và các đối tượng liên quan
• 5.12. Kết luận chương 5
• 6. CHƯƠNG 6: KẾT LUẬN, KHUYẾN NGHỊ CHÍNH SÁCH
• DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
• Phụ lục số 1: Thống kê cơ cấu, chất lượng đại biểu HĐND huyện khóa IX
• Phụ lục số 2: Các nghị quyết của HĐND huyện nhiệm kỳ 2004 - 2009
• Phụ lục số 3: Các nghị quyết chuyên đề của HĐND huyện nhiệm kỳ 2004 - 2009
• Phụ lục số 4: Lược ghi các ý kiến phỏng vấn
• Phụ lục số 5: Ước tính chi phí xã hội của HĐND huyện Núi Thành trong một năm
• Phụ lục số 6: Một số ý kiến về thí điểm không tổ chức HĐND huyện, quận, phường
• Phụ lục số 7: Kết quả tổng hợp điều tra lấy ý kiến người dân

Tóm tắt

I. Tổng quan về chính sách thí điểm không tổ chức HĐND cấp huyện tại Núi Thành

Chính sách thí điểm không tổ chức Hội đồng nhân dân (HĐND) cấp huyện tại Núi Thành, Quảng Nam đã thu hút sự chú ý của nhiều nhà nghiên cứu và chính trị gia. Chính sách này được triển khai nhằm cải cách bộ máy nhà nước, giảm thiểu chi phí và nâng cao hiệu quả quản lý. Tuy nhiên, việc thực hiện chính sách này cũng đặt ra nhiều câu hỏi về tính khả thi và tác động đến quyền lực địa phương.

1.1. Bối cảnh và mục tiêu của chính sách thí điểm

Chính sách thí điểm không tổ chức HĐND cấp huyện được ban hành nhằm cải cách hệ thống chính quyền địa phương. Mục tiêu chính là giảm thiểu chi phí hành chính và nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước tại địa phương.

1.2. Đánh giá ban đầu về chính sách thí điểm

Sau một năm thực hiện, Bộ Nội vụ đã có những đánh giá tích cực về chính sách này. Tuy nhiên, nhiều ý kiến cho rằng kết quả chưa đủ thuyết phục để áp dụng rộng rãi trên toàn quốc.

II. Vấn đề và thách thức trong việc không tổ chức HĐND cấp huyện

Việc không tổ chức HĐND cấp huyện tại Núi Thành đã đặt ra nhiều thách thức cho hệ thống chính trị địa phương. Một trong những vấn đề lớn nhất là làm thế nào để đảm bảo quyền lực và tiếng nói của người dân được đại diện đầy đủ.

2.1. Thiếu vắng cơ chế giám sát và đại diện

Khi không có HĐND, cơ chế giám sát và đại diện cho người dân sẽ bị ảnh hưởng. Điều này có thể dẫn đến việc chính quyền địa phương không thực hiện đúng nguyện vọng của người dân.

2.2. Tác động đến quản lý nhà nước tại địa phương

Việc thiếu HĐND có thể làm giảm hiệu quả quản lý nhà nước tại địa phương, dẫn đến tình trạng kém minh bạch và trách nhiệm giải trình trong các quyết định của chính quyền.

III. Phương pháp và giải pháp cải cách chính quyền địa phương

Để giải quyết những thách thức nêu trên, cần có những phương pháp và giải pháp cụ thể nhằm cải cách chính quyền địa phương. Việc này không chỉ giúp nâng cao hiệu quả quản lý mà còn đảm bảo quyền lợi của người dân.

3.1. Tăng cường vai trò của chính quyền cấp tỉnh

Cần tăng cường vai trò của chính quyền cấp tỉnh trong việc thực thi các chính sách phát triển kinh tế xã hội, nhằm đảm bảo sự đồng bộ và hiệu quả.

3.2. Xây dựng cơ chế giám sát hiệu quả

Cần thiết lập các cơ chế giám sát hiệu quả để đảm bảo rằng các quyết định của chính quyền địa phương phản ánh đúng nguyện vọng của người dân.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu tại Núi Thành

Nghiên cứu về chính sách thí điểm không tổ chức HĐND cấp huyện tại Núi Thành đã chỉ ra nhiều kết quả tích cực cũng như tiêu cực. Việc này cần được phân tích kỹ lưỡng để đưa ra những khuyến nghị phù hợp.

4.1. Kết quả tích cực từ chính sách thí điểm

Chính sách này đã giúp giảm thiểu chi phí hành chính và nâng cao hiệu quả quản lý tại địa phương, tiết kiệm khoảng 500 triệu đồng mỗi năm.

4.2. Những tác động tiêu cực cần lưu ý

Tuy nhiên, việc không tổ chức HĐND cũng dẫn đến nhiều tác động tiêu cực, như mất đi một kênh truyền dẫn chính sách hiệu quả và giảm quyền dân chủ của người dân.

V. Kết luận và tương lai của chính sách thí điểm tại Núi Thành

Kết luận từ nghiên cứu cho thấy rằng việc không tổ chức HĐND cấp huyện tại Núi Thành cần được xem xét cẩn thận. Cần có những điều chỉnh và cải cách để đảm bảo quyền lợi của người dân và hiệu quả quản lý nhà nước.

5.1. Khuyến nghị chính sách cho tương lai

Nên duy trì HĐND huyện tại khu vực nông thôn và cải cách để nâng cao hiệu lực, hiệu quả của HĐND, đồng thời xây dựng lộ trình cải cách hệ thống chính quyền địa phương.

5.2. Tầm nhìn dài hạn cho chính quyền địa phương

Cần có tầm nhìn dài hạn cho việc cải cách chính quyền địa phương, đảm bảo rằng các chính sách được thực hiện phù hợp với nguyện vọng và quyền lợi của người dân.

Trích đoạn nội dung tài liệu

BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ TP. HỒ CHÍ MINH --------------------------------- CHƯƠNG TRÌNH GIẢNG DẠY KINH TẾ FULBRIGHT NGUYỄN TRI ẤN NGHIÊN CỨU CHÍNH SÁCH THÍ ĐIỂM KHÔNG TỔ CHỨC HỘI ĐỒNG NHÂN DÂN CẤP HUYỆN VÀ KHẢ NĂNG ÁP DỤNG TẠI HUYỆN NÚI THÀNH, TỈNH QUẢNG NAM Chuyên ngành: Chính Sách Công Mã số: 603114 LUẬN VĂN THẠC SỸ KINH TẾ NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: PGS- TS. PHẠM DUY NGHĨA Thành phố Hồ Chí Minh - Năm 2011 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] i LỜI CÁM ƠN Tôi xin gửi lời cám ơn chân thành tới PGS- TS Phạm Duy Nghĩa, ngƣời đã cổ vũ, động viên và dành nhiều công sức hƣớng dẫn tôi trong quá trình thực hiện luận văn này. Tôi cũng xin tỏ lòng biết ơn sâu sắc đến toàn thể các giảng viên và trợ giảng của Chƣơng trình giảng dạy kinh tế Fulbright đã truyền dạy kiến thức, kinh nghiệm và là những tấm gƣơng về phong cách làm việc mẫu mực, chuyên nghiệp, sự tận tụy cho các học sinh trong đó có tôi. Tôi cũng xin trân trọng cám ơn PGS-TS Trƣơng Đắc Linh, Trƣờng Đại học Luật thành phố Hồ Chí Minh; ông Ngô Văn Minh, Phó Đoàn đại biểu Quốc hội khóa XII của tỉnh Quảng Nam đã cho tôi nhiều ý kiến sâu sắc về lý luận cũng nhƣ thực tiễn về nội dung đề tài nghiên cứu. Tôi xin chân thành cám ơn TTHĐND, UBND, UBMTTQVN huyện Núi Thành đã tạo điều kiện cho tôi tiếp cận số liệu, thông tin cần thiết cũng nhƣ những ý kiến phản ánh quan điểm và kinh nghiệm thực tiễn về vấn đề chính sách mà tôi nghiên cứu trong luận văn này. Xin chân thành cám ơn những đồng nghiệp, bạn bè, và nhất là các thành viên lớp MPP2 đã cùng tôi học tập, nghiên cứu, chia sẻ kinh nghiệm giúp tôi hoàn thành chƣơng trình học tập. Thành phố Hồ Chí Minh, tháng 4 năm 2011 Nguyễn Tri Ấn LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] ii LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan luận văn này hoàn toàn do tôi thực hiện. Các phần trích, dẫn và số liệu sử dụng đều đƣợc dẫn nguồn có độ chính xác cao nhất trong phạm vi hiểu biết của tôi. Tôi viết luận văn này trên cơ sở những hiểu biết và trình bày quan điểm của cá nhân; không nhất thiết phản ánh quan điểm của Trƣờng Đại học Kinh tế thành phố Hồ Chí Minh hay Chƣơng trình giảng dạy kinh tế Fulbright cũng nhƣ của các cá nhân đƣợc phỏng vấn ý kiến. Thành phố Hồ Chí Minh, tháng 4 năm 2011 Ngƣời viết Nguyễn Tri Ấn LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] iii TÓM TẮT Giới thiệu: Chính sách thí điểm không tổ chức Hội đồng nhân dân (HĐND) huyện, quận, phƣờng đã và đang triển khai thực hiện tại 10 tỉnh, thành phố trên cả nƣớc nhận đƣợc sự quan tâm của nhiều tầng lớp xã hội. Sơ kết một năm thí điểm, Bộ Nội vụ đã đánh giá rất lạc quan với chính sách này và đề xuất thực hiện trên cả nƣớc. Tuy nhiên, quan điểm này đã vấp phải sự phản đối từ nhiều đối tƣợng. Cải cách bộ máy nhà nƣớc trong đó cải cách hệ thống chính quyền địa phƣơng là vấn đề cấp thiết của nƣớc ta hiện nay. Tuy nhiên, đây là vấn đề rất lớn và phức tạp, đòi hỏi phải thực hiện một cách cẩn trọng, từng bƣớc, phân tích đầy đủ những tác động để có cơ sở pháp luật chắc chắn, mang lại lợi ích nhiều hơn chi phí, và nhất là nhận đƣợc sự đồng thuận xã hội. Luận văn này sẽ phân tích về cơ sở lý luận, thực tiễn của việc tổ chức chính quyền địa phƣơng; quá trình phát triển của hệ thống chính quyền địa phƣơng ở Việt Nam; tổng quan về các nghiên cứu đề xuất và xu hƣớng cải cách chính quyền địa phƣơng trên thế giới; phân tích tình huống về hoạt động của HĐND huyện Núi Thành; xem xét việc áp dụng chính sách không tổ chức HĐND đối với huyện Núi Thành có thể dẫn đến những tác động tích cực cũng nhƣ tiêu cực nào, từ đó rút ra kết luận và khuyến nghị đối với chính sách này. Cơ sở lý luận của việc tổ chức chính quyền địa phƣơng: Mọi quyền lực của nhà nƣớc cộng hòa, dân chủ thuộc về nhân dân. Chính quyền địa phƣơng là một hệ thống tổ chức quyền lực nhà nƣớc, thực thi pháp luật từ trung ƣơng đến địa phƣơng; mặt khác, chính quyền địa phƣơng còn thực hiện nhiệm vụ tự quản địa phƣơng. Quyền lực của nhân dân đƣợc tổ chức nhƣ thế nào gắn liền với sự ủy quyền của họ cho nhà nƣớc có thể bằng hình thức trực tiếp hay đại diện. Các hoạt động của bộ máy chính phủ phải đảm bảo đại diện cho ý chí, nguyện vọng và quyền lực của nhân dân. Mô hình tổ chức chính quyền địa phƣơng các nƣớc về cơ bản có hai dạng: phân quyền và tự quản. Tuy nhiên, không có một mô hình chính quyền địa phƣơng duy nhất cho mọi quốc gia. Tùy theo trình độ phát triển, chính thể, văn hóa, lịch sử mà có các cách tổ chức chính quyền địa phƣơng khác nhau. Mỗi nƣớc cần giải quyết vấn đề quản trị theo cách riêng của mình, dựa vào lịch sử, văn hóa và LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] iv thể chế của chính mình. Ngay trong mỗi quốc gia, hệ thống chính quyền địa phƣơng cũng có sự thay đổi theo thời gian. Quá trình phát triển của hệ thống chính quyền địa phƣơng ở Việt Nam: Quá trình hình thành và phát triển của hệ thống chính quyền địa phƣơng nƣớc ta có thể chia làm 3 giai đoạn: (1) Trƣớc 1945, bao gồm trƣớc thời Pháp thuộc và thời Pháp thuộc; (2) Từ 1945 đến 1975, gồm: Miền Bắc từ 1945 đến 1975 và Miền Nam từ 1954 đến1975; (3) Từ 1975 đến nay. Hệ thống chính quyền địa phƣơng nƣớc ta trong thời kỳ trƣớc 1945 và ở Miền Nam (từ 1954- 1975) bị chi phối bởi sự cai trị của các nƣớc xâm lƣợc, đô hộ. Hiến pháp năm 1946 là một bƣớc ngoặt thay đổi căn bản về tƣ tƣởng pháp lý, về quyền lực nhà nƣớc, quyền dân chủ, quyền độc lập, tự quyết dân tộc, đồng thời cũng kế thừa lịch sử của hệ thống đơn vị hành chính lãnh thổ trƣớc đây. Lần đầu tiên, thiết chế HĐND xuất hiện cùng với ủy ban hành chính. Từ năm 1962 đến nay, hệ thống chính quyền địa phƣơng nƣớc ta đi theo mô hình Xô viết. Phƣơng thức tổ chức quyền lực nhà nƣớc không thực hiện phân quyền, tản quyền mà thực hiện phân cấp. Nét nổi bật của hệ thống chính quyền địa phƣơng nƣớc ta trong lịch sử là chế độ làng, xã tự trị. Đây là điểm có nhiều nét tƣơng đồng với mô hình công xã ở Châu Âu. Chế độ làng, xã tự trị đi liền với đơn vị hành chính tự nhiên đƣợc hình thành bởi địa lý, lịch sử, văn hóa. Các nghiên cứu đề xuất cải cách ở Việt Nam và xu hƣớng thế giới Các nhà nghiên cứu và cải cách Việt Nam có xu hƣớng đề xuất đi theo mô hình chính quyền địa phƣơng kết hợp giữa phân quyền và tự quản hiện nhiều nƣớc đang áp dụng nhƣ Nhật Bản, Hàn Quốc, một số quốc gia thuộc Cộng đồng Châu Âu. Các nhà nghiên cứu nhƣ Vũ Thƣ, Nguyễn Cửu Việt, Bùi Xuân Đức… đề xuất xây dựng mô hình chính quyền địa phƣơng nƣớc ta hiện nay nên theo xu hƣớng này. Mô hình chính quyền địa phƣơng sẽ dựa trên đơn vị hành chính tự nhiên và nhân tạo. Đối với đơn vị hành chính nhân tạo thì chỉ hình thành cơ quan hành chính; đối với đơn vị hành chính tự nhiên thì vừa có cơ quan hành chính vừa có cơ quan tự quản. Xu hƣớng phát triển của nền hành chính hiện đại đều nhằm vào việc khẳng định vai trò của chính quyền cơ sở và trả lại cho họ những quyền theo nguyên lý của xã hội công dân và LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] v nhà nƣớc pháp quyền. Trong bối cảnh toàn cầu hóa hiện nay, các nƣớc đều quan tâm đến việc xây dựng một hệ thống chính quyền mà theo đó, chính quyền nhà nƣớc trung ƣơng buộc phải khƣớc từ một phần quyền lực để: (i) thiết lập các hệ thống quyền lực siêu quốc gia vì mục tiêu hợp tác và hội nhập, vì sự phát triển bền vững của từng quốc gia; (ii) phát triển và đề cao vai trò và vị trí của chính quyền địa phƣơng và cơ sở trong hệ thống quyền lực nhà nƣớc vì mục tiêu dân chủ, vì nhà nƣớc pháp quyền và xã hội công dân. Quan điểm về tổ chức chính quyền địa phƣơng dựa trên nguyên tắc: “Công việc nào mà cấp chính quyền nào làm tốt, có hiệu quả thì giao cho cấp chính quyền, cơ quan đó”. Tuy nhiên, vấn đề là không có một lý thuyết nào có thể đƣa ra những hƣớng dẫn chung về mức độ phù hợp của việc phân quyền trong hoạt động quản lý nhà nƣớc. Phân tích hoạt động của HĐND huyện Núi Thành nhiệm kỳ 2004 - 2009: Những hạn chế, yếu kém thể hiện sự hoạt động hình thức, kém hiệu lực, hiệu quả của HĐND huyện Núi Thành phù hợp với nhận định chung của các nghiên cứu. Tuy nhiên, không thể nói rằng hoạt động của HĐND huyện là hoàn toàn hình thức, không hiệu lực, hiệu quả. Chức năng giám sát, vai trò đại diện ở một số góc độ thực sự có nhiều tác động tích cực trên thực tế. Nó góp phần đảm bảo quyền dân chủ của nhân dân. HĐND là nền tảng để thực hiện cơ chế giải trình; là điểm tựa cho Đảng, các tổ chức chính trị, xã hội chỉ đạo, cụ thể hóa nghị quyết lãnh đạo; là diễn đàn chính trị, dân chủ, đại diện cho tiếng nói của nhân dân. Nguyên nhân của việc yếu kém, hạn chế của HĐND huyện một mặt là do bản thân thiết chế này; mặt khác, quan trọng hơn là do việc thiết kế, tổ chức HĐND chƣa tốt. Về mặt khách quan là do nền quản trị Việt Nam không có truyền thống tự quản ở cấp huyện. Nguyên nhân quan trọng hơn cho sự yếu kém, bất cập của HĐND huyện là do các vấn đề chủ quan. Chính quyền địa phƣơng của nƣớc ta thực hiện theo mô hình Xô viết, kinh tế kế hoạch hóa tập trung, không phù hợp với nền kinh tế thị trƣờng. Hệ thống pháp luật không tƣơng ứng với vai trò, vị trí của HĐND nhƣ Hiến pháp và pháp luật quy định. Việc thiết kế, xây dựng thể chế, tổ chức, bộ máy và đại biểu HĐND chƣa đảm bảo cho HĐND thực sự là cơ quan quyền lực nhà nƣớc ở địa phƣơng. Điều kiện hoạt động của HĐND còn nhiều bất cập.