Trần thị ngọc hân nghiên cứu chiết xuất dầu cám gạo từ cây bèo ông thu hái tại sa pa lào cai và xác định hàm lượng γ oryzanol tác dụng chống oxy hóa của dầu cám gạo

Nghiên cứu chiết xuất dầu cám gạo từ cây Bèo Ông tại Sa Pa đang thu hút sự chú ý của nhiều nhà khoa học và… 75 trang · Trường Đại học Dược Hà Nội · 2024.

• Tác giả: Trần Thị Ngọc Hân
• Người hướng dẫn: PGS. Lê Thiên Kim
• Trường học: Trường Đại học Dược Hà Nội
• Chuyên ngành: Dược sĩ
• Đề tài: Nghiên Cứu Chiết Xuất Dầu Cám Gạo Từ Cây Bèo Ông Tại Sa Pa
• Loại tài liệu: khóa luận tốt nghiệp
• Năm xuất bản: 2024
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN
• 1.1. Tổng quan về cây Bèo Ông
• 1.2. Đặc điểm thực vật
• 1.3. Công dụng của cây Bèo ông
• 1.4. Một số vấn đề thị trường và hoạt động trồng trọt cây Bèo Ông tại địa phương
• 1.5. Tổng quan về cám gạo và dầu cám gạo
• 1.6. Thành phần hóa học của cám gạo, dầu cám gạo
• 1.7. Tổng quan về các phương pháp chiết xuất dầu cám gạo
• 1.8. Phương pháp tinh chế dầu cám gạo
• 1.9. Tổng quan về hoạt chất γ-oryzanol
• 1.10. Nguồn gốc, cấu trúc và tính chất lý hóa
• 1.11. Các phương pháp định lượng γ-oryzanol
• 2. CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng, nguyên liệu và thiết bị nghiên cứu
• 2.2. Đối tượng, nguyên liệu nghiên cứu
• 2.3. Thiết bị, dụng cụ, hoá chất
• 2.4. Nội dung nghiên cứu
• 2.5. Phương pháp nghiên cứu
• 2.6. Phân loại và xử lý nguyên liệu. Nghiên cứu chiết xuất dầu cám gạo Bèo Ông bằng phương pháp dung môi hữu cơ. Đánh giá hàm lượng γ-oryzanol trong các mẫu dầu cám gạo
• 2.7. Đánh giá tác dụng chống oxy hóa in vitro
• 3. CHƯƠNG 3: THỰC NGHIỆM, KẾT QUẢ, BÀN LUẬN
• 3.1. Kết quả phân loại và xử lý nguyên liệu
• 3.2. Kết quả nghiên cứu phương pháp chiết xuất dầu từ cám gạo Bèo Ông
• 3.3. Khảo sát hàm lượng dầu, γ-oryzanol trong cám gạo Bèo Ông
• 3.4. Kết quả khảo sát một số phương pháp chiết xuất dầu cám gạo từ Bèo Ông
• 3.5. Kết quả định lượng hàm lượng γ-oryzanol trong dầu cám gạo Bèo Ông
• 3.6. Khảo sát, định tính thành phần γ-oryzanol trong dầu cám gạo bằng phương pháp sắc ký lớp mỏng (TLC)
• 3.7. Xây dựng và thẩm định phương pháp định lượng γ-oryzanol trong dầu của cám gạo Bèo Ông bằng phương pháp quang phổ hấp thụ (UV-VIS)
• 3.8. Xây dựng phương pháp định lượng γ-oryzanol trong dầu của cám gạo Bèo Ông bằng phương pháp sắc ký lỏng hiệu năng cao (HPLC)
• 3.9. Kết quả đánh giá tác dụng chống oxy hóa của dầu từ cám gạo Bèo Ông
• 3.10. Kết quả đánh giá tác dụng chống oxy hóa của dầu cám gạo tại Thụy Điển
• 3.11. Kết quả đánh giá tác dụng chống oxy hóa của dầu cám gạo tại Trường Đại học Dược Hà Nội
• 3.12. Bàn luận về kích thước và phương pháp xử lý nguyên liệu cám gạo Bèo Ông thu hái tại Sa Pa, Lào Cai
• 3.13. Bàn luận về các phương pháp chiết xuất dầu cám gạo từ cây Bèo Ông
• 3.14. Bàn luận về hàm lượng γ-oryzanol trong dầu cám gạo từ cây Bèo Ông
• 3.15. Bàn luận về tác dụng và các giá trị dinh dưỡng khác của dầu cám gạo từ cây Bèo Ông
• 3.16. Bàn luận chung
• KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• KIẾN NGHỊ, ĐỀ XUẤT
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về Nghiên cứu chiết xuất dầu cám gạo từ cây Bèo Ông

Nghiên cứu chiết xuất dầu cám gạo từ cây Bèo Ông tại Sa Pa đang thu hút sự chú ý của nhiều nhà khoa học và doanh nghiệp. Cây Bèo Ông không chỉ là một giống lúa bản địa mà còn là nguồn nguyên liệu quý giá cho việc sản xuất dầu cám gạo. Dầu cám gạo được biết đến với nhiều lợi ích cho sức khỏe, đặc biệt là tác dụng chống oxy hóa và khả năng cân bằng cholesterol. Việc nghiên cứu chiết xuất dầu từ cám gạo Bèo Ông không chỉ giúp bảo tồn giống lúa quý mà còn tạo ra giá trị kinh tế cho người dân địa phương.

1.1. Đặc điểm và giá trị của cây Bèo Ông tại Sa Pa

Cây Bèo Ông có đặc điểm sinh trưởng tốt trong điều kiện khí hậu Sa Pa. Với hạt gạo có màu tím và mùi thơm đặc trưng, Bèo Ông không chỉ là nguồn thực phẩm mà còn là vị thuốc quý. Nghiên cứu cho thấy, cám gạo từ Bèo Ông chứa nhiều thành phần dinh dưỡng có lợi cho sức khỏe.

1.2. Tình hình nghiên cứu và ứng dụng dầu cám gạo

Dầu cám gạo từ Bèo Ông đang được nghiên cứu để xác định hàm lượng γ-oryzanol và tác dụng chống oxy hóa. Các nghiên cứu trước đây đã chỉ ra rằng dầu cám gạo có thể giúp cải thiện sức khỏe tim mạch và giảm nguy cơ mắc bệnh.

II. Vấn đề và thách thức trong nghiên cứu chiết xuất dầu cám gạo

Mặc dù có nhiều lợi ích, việc chiết xuất dầu cám gạo từ cây Bèo Ông vẫn gặp phải một số thách thức. Đầu tiên, quy trình chiết xuất cần được tối ưu hóa để đảm bảo hiệu suất cao và chất lượng dầu tốt nhất. Thứ hai, việc bảo tồn giống lúa Bèo Ông cũng là một vấn đề quan trọng, khi mà diện tích trồng đang giảm dần do sự thay thế bằng các giống lúa cao sản.

2.1. Thách thức trong quy trình chiết xuất dầu

Quy trình chiết xuất dầu cám gạo từ Bèo Ông cần phải được nghiên cứu kỹ lưỡng để tối ưu hóa các yếu tố như nhiệt độ, thời gian và loại dung môi. Việc này sẽ giúp tăng hiệu suất chiết xuất và đảm bảo chất lượng dầu.

2.2. Nguy cơ mất giống cây Bèo Ông

Sự thay thế giống lúa Bèo Ông bằng các giống lúa cao sản đang gây ra nguy cơ thoái hóa giống. Việc bảo tồn và phát triển giống lúa này là cần thiết để duy trì nguồn gen quý và giá trị văn hóa của địa phương.

III. Phương pháp chiết xuất dầu cám gạo từ cây Bèo Ông

Nghiên cứu đã áp dụng nhiều phương pháp chiết xuất khác nhau để thu được dầu cám gạo từ cây Bèo Ông. Các phương pháp này bao gồm chiết xuất bằng dung môi hữu cơ và các phương pháp hiện đại khác. Mỗi phương pháp đều có ưu điểm và nhược điểm riêng, ảnh hưởng đến chất lượng và hàm lượng các hoạt chất trong dầu.

3.1. Phương pháp chiết xuất bằng dung môi hữu cơ

Phương pháp chiết xuất bằng dung môi hữu cơ là một trong những phương pháp phổ biến nhất. Phương pháp này cho phép thu được dầu với hàm lượng cao và giữ lại các hoạt chất có lợi như γ-oryzanol.

3.2. Các phương pháp hiện đại trong chiết xuất dầu

Ngoài phương pháp truyền thống, các phương pháp hiện đại như chiết xuất siêu tới hạn và chiết xuất bằng sóng siêu âm cũng đang được nghiên cứu. Những phương pháp này có thể giúp tăng hiệu suất chiết xuất và giảm thiểu thời gian.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu dầu cám gạo

Kết quả nghiên cứu cho thấy dầu cám gạo từ cây Bèo Ông có hàm lượng γ-oryzanol cao, mang lại nhiều lợi ích cho sức khỏe. Dầu cám gạo không chỉ được sử dụng trong chế biến thực phẩm mà còn có tiềm năng trong ngành mỹ phẩm và dược phẩm. Việc ứng dụng dầu cám gạo vào sản xuất thực phẩm chức năng đang được nhiều doanh nghiệp quan tâm.

4.1. Tác dụng chống oxy hóa của dầu cám gạo

Dầu cám gạo từ Bèo Ông đã được chứng minh có tác dụng chống oxy hóa mạnh mẽ. Nghiên cứu cho thấy, γ-oryzanol trong dầu có khả năng bảo vệ tế bào khỏi sự tổn thương do gốc tự do.

4.2. Ứng dụng trong ngành thực phẩm và mỹ phẩm

Dầu cám gạo không chỉ được sử dụng trong nấu ăn mà còn được ứng dụng trong sản xuất mỹ phẩm. Các sản phẩm chăm sóc da từ dầu cám gạo đang ngày càng được ưa chuộng nhờ vào tính năng dưỡng ẩm và chống lão hóa.

V. Kết luận và tương lai của nghiên cứu chiết xuất dầu cám gạo

Nghiên cứu chiết xuất dầu cám gạo từ cây Bèo Ông tại Sa Pa mở ra nhiều cơ hội mới cho việc phát triển sản phẩm từ nông sản địa phương. Việc bảo tồn giống lúa Bèo Ông và phát triển các sản phẩm từ dầu cám gạo không chỉ giúp nâng cao giá trị kinh tế mà còn góp phần bảo vệ môi trường và phát triển bền vững.

5.1. Tầm quan trọng của việc bảo tồn giống lúa Bèo Ông

Bảo tồn giống lúa Bèo Ông là cần thiết để duy trì nguồn gen quý và giá trị văn hóa của địa phương. Việc này không chỉ giúp phát triển kinh tế mà còn bảo vệ môi trường sinh thái.

5.2. Triển vọng phát triển sản phẩm từ dầu cám gạo

Triển vọng phát triển sản phẩm từ dầu cám gạo rất lớn. Các doanh nghiệp có thể khai thác tiềm năng này để tạo ra các sản phẩm chăm sóc sức khỏe và làm đẹp, đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của thị trường.

Nội dung chính

Bối cảnh và vấn đề nghiên cứu

Lúa Bèo Ông (Oryza sativa L.) là giống lúa nếp bản địa đặc hữu được đồng bào Dao đỏ canh tác lâu đời tại xã Tả Phìn, thị xã Sa Pa, tỉnh Lào Cai. Giống lúa này có đặc điểm nông học riêng biệt với thân rạ cao, hạt thóc vỏ tím đen, hạt gạo màu tím nhạt, chất cơm nhuận dẻo và mùi thơm đặc trưng. Trong đời sống bản địa, Bèo Ông vừa là lương thực lễ hội, vừa được dùng trong bài thuốc cổ truyền "đìa nhặn" nhằm bồi bổ sức khỏe cho phụ nữ sau sinh và người suy nhược. Tuy nhiên, do năng suất thấp và chu kỳ sinh trưởng kéo dài (4-5 tháng/vụ, mỗi năm chỉ cấy được 1 vụ) cùng áp lực mở rộng của các giống lúa lai cao sản thương mại, diện tích gieo trồng Bèo Ông bị suy giảm nghiêm trọng, đối mặt với nguy cơ thoái hóa và mất nguồn gen. Nhằm khôi phục giống lúa quý này, Công ty Cổ phần Kinh doanh các sản phẩm bản địa Sa Pa (Sapanapro) từ năm 2023 đã liên kết với người dân địa phương canh tác bảo tồn trên diện tích khoảng 1 ha, đạt sản lượng 2 tấn/vụ.

Trong dây chuyền sản xuất gạo đóng gói hút chân không, cám gạo Bèo Ông chiếm tỷ lệ đáng kể nhưng thường bị loại bỏ hoặc chỉ làm thức ăn gia súc với giá trị thương mại thấp (khoảng 7.250–7.300 VNĐ/kg). Cám gạo Bèo Ông có màu tím thẫm và hương thơm đặc trưng, chứa hàm lượng phong phú các hợp chất có hoạt tính sinh học, đặc biệt là dẫn chất γ-oryzanol và các chất chống oxy hóa tự nhiên. Cho đến trước nghiên cứu này, chưa có công trình khoa học nào công bố đầy đủ về quy trình chiết xuất dầu cám, định lượng thành phần γ-oryzanol cũng như đánh giá hoạt tính chống oxy hóa của phụ phẩm cám lúa Bèo Ông.

Khóa luận được triển khai nhằm thực hiện 03 mục tiêu cụ thể:

1. Nghiên cứu một số phương pháp chiết xuất dầu cám gạo từ cây Bèo Ông thu hái tại Sa Pa, Lào Cai.
2. Xác định hàm lượng γ-oryzanol trong các mẫu dầu cám gạo bằng phương pháp quang phổ hấp thụ tử ngoại – khả kiến (UV-VIS) và phương pháp sắc ký lỏng hiệu năng cao (HPLC).
3. Xác định tác dụng chống oxy hóa của một số mẫu dầu cám gạo in vitro.

Đối tượng và phạm vi nghiên cứu:

• Đối tượng: Các mẫu cám gạo thu được qua hai lần xay xát (cám xát 1 và cám xát 2) từ 03 vùng trồng lúa Bèo Ông (ký hiệu A, B, C) của Công ty Sapanapro tại xã Tả Phìn, thị xã Sa Pa, tỉnh Lào Cai. Tiêu bản thực vật được giám định tên khoa học là Oryza sativa var. và lưu trữ tại Trường Đại học Dược Hà Nội với mã số HNIP/18852/24.
• Thời gian nghiên cứu: Thu hoạch vụ mùa tháng 09 năm 2023 và hoàn thành thực nghiệm trong năm học 2023–2024.

---

Cơ sở lý thuyết và phương pháp

Nghiên cứu dựa trên khung lý thuyết về giải phẫu thực vật hạt thóc, hóa học các hợp chất tự nhiên và hóa phân tích dược phẩm:

• Khung lý thuyết hóa sinh: Hạt thóc sau xay xát tách vỏ trấu cho cám gạo (chứa 50% carbohydrate, 20% chất béo, 15% protein, 15% chất xơ, vitamin nhóm B, E và các chất chuyển hóa thứ cấp). Trong cám có enzyme lipase nội sinh; khi xay xát, lipase tiếp xúc với lipid gây thủy phân nhanh thành acid béo tự do (FFA tăng 7-8% sau 24 giờ và 5-6%/ngày tiếp theo), làm dầu bị ôi khét. Do đó, cám gạo bắt buộc phải được xử lý nhiệt để bất hoạt enzyme lipase.
• Khung hóa học hoạt chất γ-oryzanol: Công thức phân tử $\text{C}{40}\text{H}{58}\text{O}_4$ ($M = 602{,}89\text{ g/mol}$), là hỗn hợp ester của acid trans-ferulic với các phytosterol và triterpene alcohol, trong đó 3 cấu tử chính chiếm trên 80% gồm 24-methylene cycloartanyl ferulate, cycloartenyl ferulate và campesteryl ferulate. Chất có hoạt tính hạ cholesterol máu, cải thiện chức năng tế bào $\beta$ tụy, chống viêm và quét gốc tự do.

Phương pháp nghiên cứu thực nghiệm được áp dụng đồng bộ:

• Xử lý nguyên liệu: Xác định phân bố kích thước hạt cám bằng hệ rây tiêu chuẩn cỡ lỗ 1400 µm và 710 µm; ổn định cám bằng tủ sấy khí nóng ở 120°C trong 20 phút nhằm ức chế lipase; xác định độ ẩm theo tiêu chuẩn AOAC ở 105°C.
• Phương pháp chiết xuất: Khảo sát sơ bộ bằng chiết Soxhlet với dung môi n-hexan (20 g mẫu, 300 ml dung môi, hồi lưu 4 giờ). Khảo sát mở rộng so sánh giữa phương pháp ngâm khuấy cơ học ở nhiệt độ phòng và chiết hỗ trợ siêu âm ở 60°C trong 2 giờ, tỷ lệ dung môi/dược liệu 5:1 (ml/g), trên các hệ dung môi: n-hexan, ethanol 96%, iso-propanol và hỗn hợp n-hexan:ethanol 96% (9:1 v/v).
• Phương pháp phân tích và định lượng:
  • Sắc ký lớp mỏng (TLC): Bản mỏng Silicagel $60\text{ F}_{254}$, hệ pha động n-hexan : ethyl acetat (80:20 v/v), phát hiện dưới đèn UV ở bước sóng 254 nm.
  • Quang phổ hấp thụ tử ngoại – khả kiến (UV-VIS): Máy Shimadzu UV-1800, đo quang ở bước sóng cực đại $\lambda_{\max} = 313\text{ nm}$ trong dung môi n-hexan; thẩm định phương pháp theo hướng dẫn của AOAC (2019).
  • Sắc ký lỏng hiệu năng cao (HPLC): Hệ thống HPLC đầu dò PDA ở bước sóng 325 nm, cột pha đảo C18 ($250 \times 4{,}6\text{ mm}$, $5\text{ }\mu\text{m}$), rửa giải gradient hỗn hợp methanol : acetonitril (MeOH:ACN) trong 40 phút với tốc độ dòng 1,0 ml/phút, thể tích tiêm 50 µl; thẩm định tính thích hợp hệ thống, độ đặc hiệu, độ tuyến tính, độ lặp lại, độ chính xác trung gian và độ đúng.
• Đánh giá hoạt tính sinh học in vitro: Đo khả năng bắt giữ gốc tự do DPPH ở bước sóng 517 nm, tính giá trị phần trăm ức chế $I (%)$ và nồng độ ức chế 50% ($\text{IC}_{50}$) xử lý qua phần mềm GraphPad Prism 5; so sánh với chất đối chứng acid ascorbic và quercetin. Thử nghiệm được tiến hành độc lập tại Trường Đại học Dược Hà Nội và Phòng thí nghiệm Miễn dịch – Ung thư (Trường Y, Đại học Lund, Thụy Điển).

---

Nội dung chính theo từng chương

CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN

Chương tổng quan hệ thống hóa tài liệu về nguồn gốc thực vật, giá trị kinh tế - xã hội của lúa Bèo Ông và tổng quan kỹ thuật ngành dầu cám gạo:

• Đặc điểm hình thái học lúa Bèo Ông: Cây cao 130–140 cm, lóng thân rỗng màu tím, phiến lá dài 68–75 cm, cụm hoa bông một hoa lưỡng tính, bao phấn dài 2,1 mm, bầu noãn đường kính 0,3 mm mang núm nhụy lông màu tím, quả thóc dài 0,8 mm rộng 3 mm có râu ngắn màu đỏ tía.
• Giá trị y học dân gian: Điều tra dân tộc học ghi nhận 7 công dụng chính có hệ số tin cậy cao: tăng cường sức khỏe (91,7%), hồi phục cho phụ nữ sau sinh (88,3%), chữa đau bụng (75,0%), tăng cường sinh dục (68,3%), bổ máu (66,7%), giải khát (50,0%), chữa giun (40,0%).
• Hiện trạng thị trường: Diện tích canh tác lúa tại Tả Phìn năm 2023 đạt 190 ha (năng suất 49,6 tạ/ha, sản lượng 942 tấn). Giống Bèo Ông chiếm thị phần nhỏ do năng suất thấp, giá bán lúa thương phẩm khoảng 40.000 VNĐ/kg.
• Cơ sở kỹ thuật dầu cám: Phân tích các kỹ thuật ổn định cám gạo (sấy nhiệt, hấp, sấy tầng sôi, chiếu vi sóng, gia nhiệt Ohmic); các phương pháp chiết tách dầu (ngâm chiết, Soxhlet, chiết bằng chất lỏng siêu tới hạn $\text{CO}_2$ ở 300–400 bar, ép cơ học); quy trình tinh chế dầu thô (khử gôm bằng nước nóng, trung hòa bằng NaOH, tẩy màu bằng bentonite/than hoạt, khử mùi bằng hơi nước áp suất giảm).
• Hoạt chất γ-oryzanol: Phân tích cơ chế dược lý hạ mỡ máu (ức chế tái hấp thu cholesterol ngoại sinh và nội sinh), bảo vệ tế bào $\beta$ tuyến tụy, chống viêm qua trung gian ức chế NF-$\kappa\text{B}$ trên đại thực bào RAW 264.7 và giảm triệu chứng tiền mãn kinh; tổng kết các quy trình phân tích bằng HPTLC, UV-VIS và HPLC trên thế giới.

CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

Chương này mô tả chi tiết nguồn nguyên liệu, hóa chất đạt tiêu chuẩn phân tích (PA), chất chuẩn γ-oryzanol tinh khiết >99% (Shanghai Aladdin, Lot J2212301) cùng trang thiết bị kiểm nghiệm. Tác giả thiết kế 4 nội dung thực nghiệm tuần tự:

1. Xử lý mẫu: Phân loại 5 mẫu cám gạo (BO23.1 đến BO23.5) từ 3 vùng trồng qua hai lần xát; xác định hàm ẩm ban đầu, kích thước hạt bằng rây và sấy ổn định enzyme ở 120°C trong 20 phút.
2. Khảo sát chiết xuất: Thiết lập điều kiện chiết Soxhlet chuẩn độ dầu sơ bộ; thiết kế thí nghiệm 7 công thức chiết xuất biến đổi theo dung môi và phương pháp (ngâm khuấy thường so với siêu âm gia nhiệt 60°C).
3. Thẩm định quy trình định lượng γ-oryzanol: Xây dựng chỉ tiêu thẩm định UV-VIS và HPLC theo tiêu chuẩn AOAC (2019): tính thích hợp hệ thống, tính đặc hiệu/chọn lọc (hệ số chồng phổ $\ge 99{,}0%$), khoảng tuyến tính ($r \ge 0{,}99$ với UV-VIS, $r \ge 0{,}998$ với HPLC), độ lặp lại ($\text{RSD} < 2{,}0%$), độ chính xác trung gian giữa hai kiểm nghiệm viên ở các ngày khác nhau ($\text{RSD} < 2{,}0%$) và độ đúng qua tỷ lệ tìm lại thêm chuẩn (92,0–105,0%).
4. Đánh giá hoạt tính chống oxy hóa: Thiết lập mô hình thử nghiệm DPPH in vitro đối chứng với quercetin và acid ascorbic, đọc độ hấp thụ trên máy đọc đĩa vi thể ở bước sóng 517 nm tại hai cơ sở nghiên cứu độc lập.

CHƯƠNG 3: THỰC NGHIỆM, KẾT QUẢ, BÀN LUẬN

Chương thực nghiệm cung cấp toàn bộ dữ liệu định lượng, hình ảnh sắc ký đồ và phân tích đối chiếu:

• Phân loại và xử lý nguyên liệu: Tỷ lệ cám thu được chiếm 37,34%–51,35% khối lượng xay xát. Cám xát 1 có hạt thô to, xốp, ít vụn nát hơn cám xát 2. Hàm ẩm trước sấy từ 10,33% đến 12,93%; sau khi sấy 120°C trong 20 phút, độ ẩm giảm xuống còn 0,62%–2,72% (đạt yêu cầu bảo quản $<5%$).
• Khảo sát chiết xuất: Chiết Soxhlet với n-hexan trên mẫu BO23.1 cho hàm lượng dầu thô là 6,12% và hàm lượng γ-oryzanol đạt 0,3769% tính trên cám khô. Khi khảo sát 7 điều kiện chiết xuất trên mẫu BO23.3, phương pháp siêu âm ở 60°C với n-hexan cho hiệu suất thu dầu cao nhất ($6{,}64 \pm 0{,}07%$), trong khi ngâm khuấy bằng iso-propanol cho hiệu suất thấp nhất ($4{,}83 \pm 0{,}14%$). Dịch chiết ngâm ở nhiệt độ thường ít sáp lắng hơn dịch chiết siêu âm ở 60°C.
• Định tính TLC: Sắc ký đồ của mẫu thử, mẫu chuẩn và mẫu thử thêm chuẩn đều xuất hiện vết đặc trưng của γ-oryzanol ở hệ số lưu giữ $R_f \approx 0{,}6$ dưới đèn UV 254 nm.
• Thẩm định và định lượng bằng UV-VIS: Bước sóng hấp thụ cực đại $\lambda_{\max} = 313\text{ nm}$. Đường chuẩn tuyến tính trong khoảng 4–16 µg/ml có phương trình $y = 0{,}0358x + 0{,}0166$ với $r^2 = 0{,}9994$. Độ lặp lại đạt $\text{RSD} = 1{,}79%$. Độ đúng có tỷ lệ thu hồi trung bình đạt $99{,}93%$ ($\text{RSD} = 1{,}95%$). Hàm lượng γ-oryzanol trong các mẫu dầu cám gạo dao động từ 2,238% đến 2,702% (tương đương 0,35%–0,48% trong cám).
• Thẩm định và định lượng bằng HPLC: Lựa chọn hệ gradient MeOH:ACN (tỷ lệ 35:65 ở phút 0–5; chuyển thành 85:15 ở phút 20; quay về 35:65 ở phút 40) giúp tách sắc nét 3 pic chính của γ-oryzanol với độ phân giải $R_s > 1{,}5$. Mẫu trắng không có pic gây nhiễu; hệ số chồng phổ UV giữa mẫu thử và mẫu chuẩn đạt 0,9911. Khoảng tuyến tính 150–350 µg/ml có phương trình $S_{\text{pic}} = 13986C - 59587$ ($r = 0{,}9987$). Độ lặp lại có $\text{RSD} = 0{,}86%$; độ chính xác trung gian giữa 2 kiểm nghiệm viên đạt $\text{RSD} = 1{,}03%$; tỷ lệ thu hồi chuẩn đạt 98,55%–101,70%. Hàm lượng γ-oryzanol định lượng bằng HPLC trong dầu cám đạt từ 6,68% đến 7,73% (tương đương 1,16%–1,52% trong cám gạo).
• Hoạt tính chống oxy hóa DPPH: Mẫu chiết siêu âm với n-hexan thử nghiệm tại Thụy Điển thể hiện khả năng ức chế gốc tự do DPPH với $\text{IC}{50} = 28{,}96\text{ }\mu\text{g/ml}$ (acid ascorbic đối chứng đạt $\text{IC}{50} = 2{,}1\text{ }\mu\text{g/ml}$). Tại Đại học Dược Hà Nội, các mẫu thử thể hiện giá trị $\text{IC}{50}$ ở mức mg/ml: mẫu chiết ethanol có hoạt tính mạnh nhất ($\text{IC}{50} = 10{,}82\text{ mg/ml}$), tiếp đến là iso-propanol ($\text{IC}{50} = 32{,}47\text{ mg/ml}$) và n-hexan ($\text{IC}{50} = 105{,}20\text{ mg/ml}$), so với đối chứng quercetin ($\text{IC}_{50} = 16{,}4\text{ }\mu\text{g/ml}$).

---

Kết quả và đóng góp

Nghiên cứu công bố các dữ liệu thực nghiệm chi tiết về hiệu suất chiết xuất và thành phần hoạt chất trong phụ phẩm cám gạo Bèo Ông Sa Pa:

Mẫu	Dung môi chiết	Phương pháp và nhiệt độ	Hiệu suất chiết dầu (%)	Hàm lượng γ-oryzanol trong dầu theo UV-VIS (%)	Hàm lượng γ-oryzanol trong dầu theo HPLC (%)
BO23.1	n-hexan	Ngâm khuấy, nhiệt độ thường	$5{,}87 \pm 0{,}07$	2,42	6,85
BO23.2	n-hexan	Siêu âm, 60°C	$6{,}64 \pm 0{,}07$	2,51	7,73
BO23.3	Ethanol 96%	Ngâm khuấy, nhiệt độ thường	$6{,}31 \pm 0{,}23$	2,70	7,24
BO23.4	Ethanol 96%	Siêu âm, 60°C	$5{,}72 \pm 0{,}15$	2,55	7,59
BO23.5	Iso-propanol	Ngâm khuấy, nhiệt độ thường	$4{,}83 \pm 0{,}14$	2,24	6,68
BO23.6	Iso-propanol	Siêu âm, 60°C	$5{,}22 \pm 0{,}12$	2,43	6,92
BO23.7	n-hexan : EtOH (9:1)	Siêu âm, 60°C	$5{,}38 \pm 0{,}11$	$2{,}48 \pm 0{,}03$	7,11

Kết quả kiểm nghiệm chỉ ra rằng phương pháp HPLC có tính chọn lọc cao, định lượng chính xác 3 pic cấu tử chính của γ-oryzanol, cho hàm lượng ghi nhận trong dầu đạt từ 6,68% đến 7,73%, vượt trội so với các giống lúa thông thường (thường chỉ đạt 0,9%–2,1% trong dầu cám thô theo y văn công bố).

Đóng góp của khóa luận:

• Cung cấp cơ sở khoa học thực nghiệm đầu tiên về giá trị hóa sinh của phụ phẩm cám lúa nếp tím Bèo Ông Sa Pa.
• Xây dựng quy trình xử lý nhiệt bất hoạt lipase (120°C, 20 phút) phù hợp thực tế chế biến, đưa độ ẩm cám về dưới 3%, bảo đảm ổn định nguyên liệu trước khi chiết.
• Thẩm định hoàn chỉnh hai phương pháp định lượng UV-VIS và HPLC theo tiêu chuẩn quốc tế AOAC, có thể ứng dụng trực tiếp vào công tác kiểm nghiệm và tiêu chuẩn hóa nguyên liệu dược liệu/thực phẩm chức năng.
• Chứng minh khả năng chống oxy hóa tự nhiên của dầu cám Bèo Ông, mở ra giải pháp nâng cao chuỗi giá trị nông sản bản địa cho người dân huyện Sa Pa và doanh nghiệp địa phương.

---

Hạn chế và hướng nghiên cứu tiếp

Khóa luận ghi nhận các hạn chế và hướng phát triển thực nghiệm:

• Hạn chế: Mẫu nghiên cứu mới chỉ khảo sát trên nguyên liệu thu hoạch của một vụ mùa (vụ Thu Hè tháng 9/2023) tại địa bàn xã Tả Phìn. Dầu thu được mới dừng ở dạng dầu thô qua lắng gạn cơ học, chưa trải qua quy trình tinh chế hoàn chỉnh (khử gôm, tẩy màu, loại sáp) để đánh giá mức độ suy giảm hoạt chất qua tinh luyện. Kết quả thử nghiệm DPPH giữa hai phòng thí nghiệm có sự chênh lệch lớn về độ nhạy (đơn vị đo µg/ml tại Thụy Điển so với mg/ml tại Hà Nội) do khác biệt về dung môi hòa tan mẫu và nồng độ pha loãng thử nghiệm.
• Hướng nghiên cứu tiếp:
  • Tiếp tục hoàn thiện quy trình công nghệ tinh chế dầu cám gạo Bèo Ông quy mô phòng thí nghiệm và pilot, tối ưu hóa công đoạn khử sáp để tránh làm thất thoát γ-oryzanol.
  • Phân tích sâu hơn các hợp chất chống oxy hóa khác có trong cám nếp tím như phân lớp anthocyanin (cyanidin glucoside) và vitamin E (tocopherol, tocotrienol).
  • Chuẩn hóa điều kiện thử nghiệm hoạt tính sinh học in vitro và triển khai các thử nghiệm in vivo đánh giá tác dụng hạ mỡ máu, bảo vệ gan trên mô hình động vật.

---

Giá trị tham khảo

Tài liệu khóa luận có giá trị tham khảo hữu ích cho các nhóm đối tượng:

• Sinh viên, học viên chuyên ngành Dược học, Dược liệu – Cổ truyền, Hóa phân tích và Kiểm nghiệm thuốc: Cung cấp tài liệu tham khảo chi tiết về quy trình thẩm định phương pháp phân tích định lượng hoạt chất theo hướng dẫn AOAC trên cả hai thiết bị phổ thông (UV-VIS) và hiện đại (HPLC đầu dò PDA).
• Nghiên cứu sinh ngành Công nghệ Sau thu hoạch và Công nghệ Thực phẩm: Tham khảo thông số thực nghiệm xử lý nhiệt bất hoạt lipase cám gạo và kỹ thuật chiết xuất dầu thực vật bằng dung môi hữu cơ thân thiện môi trường (ethanol thay thế hexan).
• Doanh nghiệp chế biến nông sản và dược liệu tại Sa Pa, Lào Cai: Cung cấp dẫn liệu khoa học để phát triển các dòng sản phẩm giá trị gia tăng từ phụ phẩm xay xát lúa nếp cẩm bản địa, như dầu thực phẩm giàu oryzanol, nguyên liệu mỹ phẩm dưỡng da chống lão hóa.

---

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao cám gạo Bèo Ông cần phải sấy ở 120°C trong 20 phút ngay trong vòng 24 giờ sau xay xát?
Trong cám gạo tươi có chứa hàm lượng cao enzyme nội sinh lipase. Enzyme này nhanh chóng thủy phân chất béo thành acid béo tự do (FFA tăng 7-8% sau 24 giờ và tăng 5-6% mỗi ngày tiếp theo), khiến dầu bị biến chất, ôi khét. Xử lý nhiệt ở 120°C trong 20 phút làm biến tính bất hoạt hoàn toàn enzyme lipase mà không phá hủy các chất dinh dưỡng, đồng thời hạ độ ẩm từ 10-13% xuống dưới 3%, bảo đảm điều kiện bảo quản nguyên liệu.

2. Phương pháp chiết xuất nào cho hiệu suất thu hồi dầu cao nhất trong các điều kiện đã khảo sát?
Phương pháp chiết hỗ trợ siêu âm ở nhiệt độ 60°C với dung môi n-hexan (tỷ lệ 1:5 g/ml trong 2 giờ) đạt hiệu suất tách dầu cao nhất ($6{,}64 \pm 0{,}07%$). Ngược lại, phương pháp ngâm khuấy ở nhiệt độ phòng bằng iso-propanol cho hiệu suất thấp nhất ($4{,}83 \pm 0{,}14%$).

3. Vì sao kết quả định lượng γ-oryzanol bằng HPLC (6,68%–7,73%) lại cao hơn so với định lượng bằng UV-VIS (2,24%–2,70%)?
Phương pháp đo quang phổ UV-VIS đo độ hấp thụ chung tại bước sóng 313 nm dựa trên hệ số tắt trung bình của hỗn hợp, dễ bị ảnh hưởng bởi độ hòa tan và tương tác nền của mẫu trong n-hexan. Trong khi đó, HPLC pha đảo sử dụng hệ dung môi gradient phân cực giải phóng và tách riêng rẽ 3 pic cấu tử chính của γ-oryzanol với độ phân giải cao ($R_s > 1{,}5$), tích phân toàn bộ diện tích pic chuẩn giúp xác định đầy đủ và chính xác hàm lượng các phytosteryl ferulate có trong dầu.

4. Khảo sát hoạt tính chống oxy hóa DPPH tại Đại học Dược Hà Nội cho thấy mẫu dầu nào có hoạt tính mạnh nhất?
Mẫu dầu cám gạo chiết siêu âm ở 60°C bằng dung môi ethanol 96% (mẫu M2) thể hiện hoạt tính chống oxy hóa mạnh nhất với giá trị $\text{IC}{50} = 10{,}82\text{ mg/ml}$, vượt trội hơn mẫu chiết bằng iso-propanol ($\text{IC}{50} = 32{,}47\text{ mg/ml}$) và n-hexan ($\text{IC}_{50} = 105{,}20\text{ mg/ml}$). Nguyên nhân do dung môi ethanol phân cực hơn, có khả năng đồng chiết xuất thêm các hợp chất chống oxy hóa phân cực khác như polyphenol và anthocyanin tự nhiên từ cám gạo tím.

---

Kết luận

Khóa luận tốt nghiệp của tác giả Trần Thị Ngọc Hân đã giải quyết trọn vẹn các mục tiêu nghiên cứu thông qua việc thiết lập quy trình xử lý, chiết xuất và định lượng dầu từ phụ phẩm cám gạo lúa nếp Bèo Ông Sa Pa. Đề tài thẩm định thành công hai phương pháp phân tích UV-VIS và HPLC theo tiêu chuẩn AOAC, xác định hàm lượng hoạt chất quý γ-oryzanol trong dầu đạt mức cao (6,68%–7,73% theo HPLC). Các kết quả thực nghiệm về hoạt tính chống oxy hóa in vitro khẳng định tiềm năng ứng dụng thực tiễn của dầu cám Bèo Ông trong phát triển sản phẩm chăm sóc sức khỏe, góp phần nâng cao giá trị kinh tế cho nguồn gen lúa bản địa vùng cao Lào Cai.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN 1. Tổng quan về cây Bèo Ông 1. Đặc điểm thực vật Bèo Ông là một giống lúa nếp bản địa, có tên khoa học chung là Oryza sativa L. Đặc điểm thực vật: Cây cỏ mọc hàng năm, cao 130 đến 140 cm.

Thân rạ, rỗng ở các gióng, đặc ở các mấu màu tím. Lá mọc so le; phiến lá dài 68 đến 75 cm; gân lá song song; có bẹ lá và lưỡi nhỏ màu tím nhạt; không có cuống lá. Cụm hoa bông gồm nhiều bông nhỏ, mỗi bông nhỏ chỉ có một hoa. Hoa có ba cấp mày: 2 mày xếp đối diện ở gốc mỗi bông nhỏ tương ứng với hai lá bắc, dài 1,6 mm; 2 mày nhỏ (là 2 vỏ trấu) có hai gân ở gốc mỗi hoa tương ứng với đài hoa, 2 mày cực nhỏ phía trong cùng là hai phiến mỏng màu trắng tương ứng với cánh hoa dài 0,9 mm.

Hoa lưỡng tính. Bộ nhị 6; chỉ nhị dài 0,7 mm, mành dính vào giữa trung đới cong xuống lay động theo gió; bao phấn dài 2,1 mm. Bộ nhụy 2 lá noãn dính liền nhau thành bầu trên, đường kính 0,3 mm, 1 ô, chứa 1 noãn; có 2 vòi nhụy; núm nhụy nhiều lông màu tím. Quả thóc, dài 0,8 mm, rộng 3 mm, có nhiều râu ngắn màu đỏ tía.

Hạt có vỏ màu tím đen, có nội nhũ bột [5]. Bèo Ông có đặc điểm khác biệt so với các giống lúa khác là: chiều dài thân rạ lớn; lưỡi nhỏ màu tím nhạt; mắt lóng màu tím; vòi nhụy có lông đỏ tía; hạt có râu rất ngắn màu đỏ tía; hạt gạo có màu tím đen [5]. Bông lúa Bèo ông củ trước khi thu hoạch (bên trái) và Mẫu gạo Bèo Ông xát 1 lần (bên phải) 2 1. Công dụng của cây Bèo ông Một đề tài điều tra đã thống kê được 07 công dụng chính có lợi cho sức khỏe của Bèo Ông mà người dân địa phương biết đến và sử dụng, phù hợp với nhiều đối tượng bao gồm từ trẻ em cho đến người già, từ phụ nữ cho đến nam giới như Bảng 1.

Một trong những đặc sản của đồng bào Dao đỏ tại Sa Pa, Lào Cai là “đìa nhặn” - phối hợp Bèo Ông với rau ăn làm thuốc giúp tăng sinh lực cho người ốm yếu, mệt mỏi, mất máu và hồi phục sức khỏe, lợi sữa cho phụ nữ sau sinh. Công dụng tốt cho sức khỏe của Bèo Ông [5] STT Công dụng Hệ số tin cậy (%) 1 Tăng cường sức khỏe 91,7 2 Phụ nữ sau sinh 88,3 3 Đau bụng 75 4 Tăng cường chức năng sinh dục 68,3 5 Bổ máu 66,7 6 Giải khát 50 7 Chữa giun 40 1. Một số vấn đề thị trường và hoạt động trồng trọt cây Bèo Ông tại địa phương Tình hình sản xuất nông nghiệp năm 2023 trên địa bàn xã Tả Phìn diễn ra trong điều kiện thời tiết khá thuận lợi nên các loại cây trồng đều sinh trưởng và phát triển tốt. Diện tích gieo trồng đạt 300/300 ha bằng 100% so với cùng kỳ, đạt 100% kế hoạch được giao.

Sản lượng cây lương thực đạt 1.436,8 tấn, bằng 101,2% so với cùng kỳ, đạt 100% so với kế hoạch. Trong đó, cây lúa có diện tích gieo cấy năm 2023 là 190/190ha, bằng 100% kế hoạch và 100% cùng kỳ; năng suất đạt 49,6/49,6 tạ/ha bằng 100% kế hoạch, 100% cùng kỳ; sản lượng đạt 942/941,8 tấn, đạt 100,8% so với kế hoạch và 100,8% so với cùng kỳ. Tiếp tục thực hiện cơ cấu lại ngành nông nghiệp theo hướng sản xuất ứng dụng công nghệ cao, nông nghiệp hữu cơ, diện tích các loại cây trồng cơ bản ổn định, nhất là các loại cây trồng có thế mạnh của xã như dược liệu, rau hoa ứng dụng công nghệ cao,. [8] Bèo Ông là một giống lúa truyền thống còn được lưu giữ của đồng bào Dao đỏ tại xã Tả Phìn, Sa Pa, Lào Cai.

Do điều kiện khí hậu đặc biệt, ánh sáng ít nên người dân chỉ trồng lúa một vụ, hơn nữa thời gian sinh trưởng kéo dài hơn so với vùng thấp, khoảng 3 4-5 tháng thu hoạch một lần. Trong những năm gần đây, người dân có xu hướng nhập các giống lúa cao sản thay thế nên Bèo Ông không còn được trồng phổ biến. Từ năm 2023, công ty cổ phần Kinh doanh các sản phẩm bản địa Sapa (Sapanapro) đã và đang trồng khôi phục giống lúa “Bèo Ông” cùng ba hộ dân có diện tích khoảng 01 ha, sản lượng đã thu được 2 tấn/vụ. Về giá trị kinh tế, Bèo Ông có giá trị khá cao do sản lượng thấp, khoảng 40.

Bèo Ông được người Dao đỏ ở Sa Pa trồng trọt và thu hoạch vào mùa vụ Thu Hè mỗi năm. Sau đó, lúa được xay xát thành gạo và thu mua bởi các thương lái. Còn các phụ phẩm trong quá trình xay xát như cám gạo sẽ bị bỏ đi hay làm thức ăn chăn nuôi mà không được thương mại hóa, rất lãng phí. Trong khi thị trường cám gạo gần đây giao dịch ảm đạm do nhiều bên thương mại và xuất khẩu cám gạo ngưng mua.

Giá cả không có nhiều biến động, với mức giá cám khô khoảng 7.250VNĐ/kg, cám ướt ở quanh mức 7.300VNĐ/kg tại kho. Nguồn cung cám mới ra thị trường cũng khá hạn chế khi nhiều nhà máy xay xát đang ngừng hoạt động hoặc hoạt động yếu. Các nhà máy xay xát chỉ đang chào ra cám tồn kho do lo ngại tình hình giao dịch khó khăn dẫn tới cám giảm chất lượng khi lưu kho lâu. Cám gạo Bèo ông khác với cám gạo thông thường ở chỗ có màu sắc cám tím thẫm và có mùi thơm đặc biệt.

Chưa có nghiên cứu nào về hàm lượng và thành phần dầu của cám gạo Bèo Ông. Thị trường Sa Pa đang có nhiều ưu thế khi được quan tâm và chú trọng phát triển kinh tế, cải thiện cơ sở hạ tầng, hấp dẫn nhiều khách du lịch trong và ngoài nước. Bèo Ông cũng là một đặc sản gắn liền với văn hóa địa phương - văn hóa cộng đồng người Dao đỏ hứa hẹn sẽ thu hút sự quan tâm của nhiều người, từ đó tiếp cận nhanh với nhu cầu sử dụng trong nước và lan tỏa đến quốc tế. Do đó, Bèo Ông nói chung và cám gạo Bèo Ông nói riêng rất có tiềm năng để nghiên cứu và phát triển thành các dạng sản phẩm chăm sóc sức khỏe từ những giá trị của nó.

Tổng quan về cám gạo và dầu cám gạo 1. Thành phần hóa học của cám gạo, dầu cám gạo Cám gạo là hỗn hợp của cám (lớp vỏ ngoài màu nâu của hạt thóc) và mầm, được tạo ra như một sản phẩm phụ thu được trong quá trình xay xát từ hạt thóc. Quá trình xay xát lúa gạo thu được gạo (nội nhũ) là thành phần chính và phụ phẩm gồm vỏ trấu, cám, mầm [48]. Sơ đồ cấu trúc của hạt thóc Trong cám gạo có chứa khoảng 50% tổng carbohydrate, 20% chất béo, 15% protein, 15% chất xơ.

Ngoài ra, cám gạo còn chứa lượng đáng kể các vitamin nhóm B (B1, B2, B3 và B6), vitamin E, các nguyên tố khoáng (Fe, P, K, Mg, Ca,.) và các nguyên tố vi lượng khác [29], [41], [44]. Một số chất có hoạt tính sinh học như γ- oryzanol, acid ferulic, tocotrienols, tocopherols, tricin, β-sitosterol, acid phytic cũng tồn tại trong cám gạo. Trong nhiều loại cám gạo khác nhau, đặc biệt là cám gạo tím còn có thể tìm thấy anthocyanin - một trong những phân lớp của flavonoid với hàm lượng cao nhất [31]. Các hợp chất anthocyanin có hoạt tính trong cám gạo là monome, dime và polyme anthocyanin; apigenin; cyanidin glucoside; epicatechin; hesperetin; luteolin;.

[19] Cám gạo chứa phần lớn dầu trong nhân. Hàm lượng dầu trong cám gạo sạch khoảng 15-20%. Ngoài ra, trong cám gạo còn có một số yếu tố kháng dinh dưỡng, điển hình như lipase. Ở mỗi lần xay xát, một số loại lipase tiếp xúc với dầu cám gạo dẫn đến sự thủy phân dầu nhanh chóng thành acid béo tự do (FFA).

Sự gia tăng đáng kể acid béo tự do (FFA) xảy ra trong vòng vài giờ và đạt khoảng 7-8% trong vòng 24 giờ, cám gạo sẽ bị biến đổi rất lớn về chất lượng. Sau đó có thể tăng khoảng 56% mỗi ngày làm ảnh hưởng đến thời hạn và độ ổn định của cám gạo [41]. Đây là lý do vì sao cám gạo ở nước ta vẫn được coi là phụ phẩm, dùng làm thức ăn gia súc, không có giá trị cao. Enzym này có hoạt tính lên tới 400C, hoạt tính giảm mạnh xuống 65% ở 600C và sau đó giảm dần [22].

Để tránh thất thoát những thành phần dinh dưỡng có giá trị, cám gạo cần được xử lý ổn định bằng cách bất hoạt enzym lipase càng sớm càng tốt. Quá trình ổn định cám 5 gạo có thể áp dụng nhiều kỹ thuật khác nhau như xử lý nhiệt [30], làm nóng bằng vi sóng, nấu ép đùn [47], gia nhiệt bằng Ohmic [16],. Các kỹ thuật khác nhau để ổn định cám gạo STT Kỹ thuật ổn định Điều kiện 1 Sấy bằng khí nóng 1200C trong 30 phút 2 Hấp 1000C trong 30 phút 3 Điện lạnh 20C 470C (tối đa) 7 giờ/ngày, 4 Phơi nắng trong 2 ngày 5 Sấy tầng sôi 840C trong 1 giờ Ổn định hóa học: 6 1000 ppm Phun dung dịch HCl 7 Sưởi ấm bằng lò vi sóng 2450MHz trong 2 phút 8 Hồng ngoại 700W trong 30 phút 20-40% độ ẩm, 9 Gia nhiệt bằng Ohmic điện áp 44-72V/cm Trong các phương pháp trên, sấy bằng khí nóng là phương pháp phổ biến nhất để ổn định cám gạo. Nhiệt độ cao trên 1200C làm biến tính enzyme chịu trách nhiệm phân hủy lipid trong RBO mà không làm mất đi giá trị dinh dưỡng của cám gạo.

Nhiệt độ được sử dụng để ổn định dao động từ 100-1400C [36]. Thành phần hóa học của dầu cám gạo chứa các acid béo không no (acid oleic, acid linoleic, acid linolenic), acid béo no (acid palmitic, acid stearic), các chất không xà phòng hóa (γ-oryzanol, vitamin E, squalen, tocopherol, tocotrienol và các dẫn chất). Hàm lượng của một số thành phần được nêu trong bảng 1. Hàm lượng một số thành phần trong dầu cám gạo Thành phần Hàm lượng (%kl/kl) Acid béo không no Acid oleic 38,4 Acid linoleic 34,4 Acid linolenic 2,2 6 Thành phần Hàm lượng (%kl/kl) Acid béo bão hòa Acid palmitic 21,5 Acid stearic 2,9 Thành phần không xà phòng hóa Tocopherols 81,3 x10-3 γ-oryzanol 1,6 Squalen 320 x10-3 1.

Công dụng Phần lớn cám gạo nước ta vẫn đang được sử dụng làm thức ăn chăn nuôi. Tuy nhiên, cám gạo là nguồn cung cấp nhiều thành phần dinh dưỡng có lợi cho sức khỏe con người như carbohydrat, protein, vitamin B và khoáng chất giàu chất xơ. Trong công nghiệp dược phẩm, cám gạo có nhiều đặc tính độc đáo, giá trị dược liệu cao và ứng dụng phòng ngừa - chữa bệnh.