CHƯƠNG 1 C ơ SỞ LÝ LUẬN CỦA CÔNG TÁC NGHIÊN c ử u CẨU NHÀ Ỡ TRONG THỊ TRƯỜNG BẤT ĐỘNG SẢN 1.1 Tống quan về nhà ở và thị trường nhà ở 1.1 Khái niệm, đặc điểm, vai trò của nhà ở 1.1 Khái niệm nhà ở Điều 181 của Bộ Luật Dân Sự nước ta quy định: “Bất động sản là các tài sản không thể di dời được”[5], Như vậy, BĐS trước hết phải là tài sản, nhưng khác với các tài sản khác là chúng không thể di dời được. Hay nói cách khác, BĐS là đất đai và những vật thể cố định gắn với đất đai. Những vật thể gắn với đất đai là những vật thể tồn tại trên đất và chỉ có thể sử dụng trong trạng thái không tách rời đất hoặc là những vật thể mà khi dịch chuyển sẽ bị hư hại (tính chất, công năng, hình thái sẽ thay đổi) hoặc tốn nhiều công sức và chi phí như các công trình kiến trúc, công trình lăp ghép. Theo Bộ luật Dân sự năm 2005 của nước Cộng hoà XHCN Việt Nam tại Điều 174 có quy định: “BĐS là các tài sản bao gồm: Đất đai; Nhà ở, công trình xây dựng gan hen V Ơ I đat đai, kê cả các tài sản găn liên với nhà, công trình xây dựng đo, Các tài sản khác găn liên với đât đai; Các tài sản khác do pháp luật quy định”[5].
Theo luật nhà ở năm 2005: “Nhà ở là công trình xây dựng với mục đích d ể ở và phục vụ các nhu cầu sinh hoạt của hộ gia đình, cá nhân ” [6] Phân loại nhà ở - Theo luật nhà ở năm 2005, nhà ở bao gồm: + Nhà ở thưong mại + Nhà ở riêng lẻ của hộ gia đình, cá nhân + Nhà ở xã hội + Nhà ở công vụ 5 - Căn c ứ vào thị trường có thể chia nhà ở thành các phân khúc + Phân khúc chung cư bao gồm: chung cư trong khu đô thị, chung cư đơn lẻ. + Phân khúc nhà ở biệt thự, liền kề (liên kế) + Phân khúc nhà ở thổ cư - Căn c ứ vào giá trị nhà ở: + Phân khúc nhà ở cao cấp + Phân khúc nhà ở trung bình + Phân khúc nhà ở cho người có thu nhập thấp - Theo khu vực sản xu ấ t nhà ở: + Nhà ở khu vực công cộng + Nhà ở khu vực tư nhân + Khu vực nhà ở không chính thức 1.2 Những đặc điểm chủ yếu của nhà ở Ngoài những điểm cơ bản ở khái niệm nêu trên, BĐS còn có những đặc điểm cụ thể sau: - Nhà ở là tài sản cố định về vị trí địa lý, về địa điểm và không có khả năng di dời được. - Nhà ở có tính cá biệt và khan hiếm. - Nhà ở là loại tài sản có tính lâu bền.
- Nhà ở mang nặng yếu tố tập quán, thị hiếu và tâm lý xã hội. - Nhà ở chịu ảnh hưởng lẫn nhau. - Nhà ở chịu chi phối mạnh mẽ của pháp luật và chính sách của Nhà nước. - Nhà ở phụ thuộc nhiều vào năng lực quản lý.3 Vai trò của nhà ở Nhu cầu nhà ở là một trong những nhu cầu hàng đầu của con người.
Nhà ở là tài sản có giá trị đặc biệt đối với đời sống con người. Nhà ở là phương tiện bảo vệ con người trước các hiện tượng thiên nhiên như nắng, mưa, gió bão, giá rét. Người xưa đã xác định “có an cư thì mới lập nghiệp”. Ănggen đã nhấn mạnh “con người trước hết cần phải ăn uống, chỗ ở và mặc đã rồi mới có thế làm chính 6 trị, khoa học, nghệ thuật, tôn giáo.
Trước hết con người cần phải bảo đảm chỗ ở rồi mới có thế tham gia hoạt động kinh tế và thực hiện các hoạt động làm việc khác đạt hiệu quả tốt được. Nhà ở không những là tài sản có tầm quan trọng đối với mỗi gia đình, mà nó còn là một trong những tiêu chuấn làm thước đo phản ánh trình độ phát triển kinh tế - xã hội của mỗi nước, mức sống dân cư của mỗi dân tộc. Thí dụ, thông qua nhà ở có thể biết được phong tục tập quán, đời sống tinh thần của cộng đồng dân cư đó. Đối với nước ta là một nước nghèo, nền kinh tế còn gặp nhiều khó khăn, dân số đông, thu nhập quốc dân chưa cao lại thường xuyên gặp khó khăn do thiên tai khí hậu khắc nghiệt.
Trong thực tế người dân vẫn phải ở trong ngững ngôi nhà tạm bợ, không đảm bảo điều kiện sinh hoạt. Bởi vậy, vấn đề nhà ở đối với chúng ta càng quan trọng.2 Khái niệm, đặc điếm, vai trò thị trường nhà ở 1.1 Khái niệm Thị trường nhà ở chính là thị trường nhánh trong TTBĐS. Vì vậy nó mang đầy đủ thuộc tính của TTBĐS. Thị trường nhà ở được hiểu như sau: “Thị trường nhà ở là tong thể các giao dịch về nhà ở dựa trên các quan hệ hàng hóa và tiên tệ diễn ra trong m ột không gian và thời gian nhất định Trong cách diễn đạt thông thường khái niệm thị trường nhà ở thường được nhắc đến là; “nơ i diễn ra các quan hệ giao dịch về nhà ở, tại đó những người mua và những người bán tác động quan lại lẫn nhau đ ể xác định g iá cả và số lượng hàng hóa, dịch vụ nhà ở được giao dịch ”.
Trong cách diễn đạt này, khái niệm “nơi” không phải đơn thuần là địa điểm mà nó bao hàm các yếu tố không gian và thời gian khi các quan hệ giao dich về nhà ở diễn ra. Các giao dịch về nhà ở bao gồm: mua - bán, thuê - cho thuê, thế chấp, bảo hiểm, thừa kế.2 Một số đặc điểm cơ bản của thị trường nhà ở a, Thị trường nhà ở m ang tính vùng và tính khu vực sâu sắc BĐS nhà ở là một loại hàng hoá cố định và không thể di dời về mặt vị trí và 7 nó chịu ảnh hưởng của các yếu tố tập quán, tâm lý, thị hiếu. Trong khi đó, tâm lý, tập quán, thị hiếu của mỗi vùng, mỗi địa phương lại khác nhau. Chính vì vậy, hoạt động của thị trường nhà ở mang tính địa phương sâu sắc.
Mặt khác, thị trường nhà ở mang tính không tập trung và trải rộng ở mọi vùng miên của đât nước. Sản phẩm nhà ở có “dư thừa” ở vùng này cũng không thể đem bán ở vùng khác được. Bên cạnh đó, mỗi thị trường mang tính chất địa phương với quy mô và trình độ khác nhau do có sự phát triển không đều giữa các vùng, các miền, do điều kiện tự nhiên và trình độ phát triển kinh tế-văn hoá-xã hội khác nhau dẫn đến quy mô và trình độ phát triển của thị trường nhà ở khác nhau. Thị trường nhà ở ở các đô thị có quy mô và trình độ phát triển kinh tế cao thì hoạt động sôi động hơn thị trường nhà ở ở nông thôn, miền núi V.
Từ đặc điểm này cho thấy sự biến động của các quan hệ giao dịch nhà ở thường chỉ diễn ra ở từng vùng, quan hệ cung cầu giá cả nhà ở chỉ ảnh hưởng trong một vùng, một khu vực nhất định, ít có ảnh hưởng hoặc ảnh hưởng rất chậm đến thị trường BĐS của các vùng, các khu vực khác. Đồng thời nghiên cứu thị trường nhà ở phải đặt chúng trong từng vùng, từng khu vực, gắn chúng với các điều kiện thiên nhiên, kinh tế, chính trị, xã hội của vùng, của khu vực. Không thể lấy quan hệ cung cầu hay giá cả nhà ở của vùng này, khu vực này áp dụng cho vùng khác, khu vực khác. b, Cung về nhà ở thường phản ứng chậm hom cầu và giá cả.
Đối với các hàng hóa thông thường, quan hệ cung cầu và giá cả thường diễn ra theo quy luật chung là: khi cầu tăng đẩy giá tăng lên sẽ kích thích tăng cung cân bằng với cầu và giá quay lại trở lại mức cân bằng. Tuy nhiên, đối với nhà ở , khi cầu tăng cung không thể phản ứng tăng nhanh như các loại hàng hóa khác.Đó là do đặc điểm của nhà ở là thời gian tạo ra chúng thường lâu dài vì để xây dựng một công trình cần phải có thời gian tìm hiểu mọi thông tin về đất đai, làm thủ tục chuyển nhượng, xin phép xây dựng, thiêt kế, thi công. Sự phản ứng của cung không kịp cầu sẽ dẫn đến sự biến động của giá cả theo hướng tăng lên, hình thành những cơn sốt giá nhà đất. Do vậy nhà nước cần phải can thiệp nhăm điều chỉnh quan hệ cung cầu về nhà ở, đặc biệt là có các giải pháp để bình ổn 8 thị trường nhà ở, hạn chế và kiểm soát sự gia tăng của cầu về nhà ở không chính đáng (như nạn đầu cơ sinh ra cầu giả tạo).
c, Thị trường nhà ở chịu s ự chi p h ổ i của nhà nước. Nhà ở là loại tài sản có giá trị lớn, do đó việc quản lý của Nhà nước đối với chúng bằng pháp luật là cơ sở để đảm bảo an toàn cho các giao dịch nhà ở. Mọi BĐS nhà ở đều được Nhà nước quản lý như đăng ký, cấp giấy chứng nhận quyền sở hữu, quyền sử dụng cũng như các biến động của chúng. Mọi giao dịch nhà ở phải có sự giám sát của Nhà nước, đặc biệt trong khâu đăng ký pháp lý.
Sự tham gia của Nhà nước vào thị trường nhà ở thông qua yếu tố pháp luật sẽ làm cho thị trường nhà ở ổn định và an toàn hơn. Nhà ở được đăng ký pháp lý theo đúng pháp luật sẽ có giá trị hơn, chúng được tham gia vào tất cả các giao dịch mua bán, chuyển nhượng, trao đổi, cho thuê, thế chấp, góp vốn liên doanh, cổ phân.Hơn nữa, thông qua kiếm soát thị trường Nhà ở, Nhà nước tăng được nguồn thu ngân sách từ thuế đối với các giao dịch nhà ở phục vụ tái đầu tư, bảo trợ xã hội đảm bảo công bằng xã hội. d, Thị trường nhà ở có m ối liên hệ m ật thiết vơ í thị trường vốn và tài chính. Đ ộ n g thái p h á t triến của thị trường này tác động tới nhiều loại thị trường trong nền kinh tế.
Nhà ở là tài sản đầu tư trên đất bao gồm cả giá trị đất đai sau khi đã được đầu tư. Mà đầu tư tạo lập một ngôi nhà hay một tòa chung cư thường sử dụng một lượng vốn lớn với thời gian hình thành cũng như thu hồi nguồn vốn dài. Khi nhà ở tham gia lưu thông trên thị trường, các giá trị cũng như các quyền về nhà ở được đem ra trao đổi, mua bán, kinh doanh V .