Nghiên cứu đối chiếu cách tri nhận thời gian trong thành ngữ và tục ngữ tiếng Anh và tiếng Việt

Luận văn thạc sĩ VNU ULIS nghiên cứu cách tri nhận thời gian qua thành ngữ, tục ngữ tiếng Anh và tiếng Việt, góp phần vào ngôn ngữ học.

• Tác giả: Phạm Thị Thúy Chinh
• Người hướng dẫn: Dr. Huynh Anh Tuan
• Trường học: Vietnam National University, Hanoi University of Languages and International Studies
• Chuyên ngành: English Linguistics
• Đề tài: A Contrastive Study Of The Perception Of Time In English And Vietnamese Temporal Idioms And Proverbs (Nghiên cứu đối chiếu cách tri nhận thời gian trong những thành ngữ, tục ngữ chỉ thời gian tiếng Anh và tiếng Việt)
• Loại tài liệu: Minor Programme Thesis
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Hanoi

Mục lục chi tiết

• DECLARATION
• ACKNOWLEDGEMENTS
• ABSTRACT
• TABLE OF CONTENTS
• 1. PART 1: INTRODUCTION
• 1.1. Significance of the research
• 1.2. Scope of the research
• 1.3. Organization of the thesis
• 2. CHAPTER 1: THEORETICAL BACKGROUND AND LITERATURE REVIEW
• 2.1. Idioms and Proverbs
• 2.2. Distinction between Idioms and Proverbs
• 2.3. Idioms and proverbs about time
• 2.4. Cognitive Linguistics and Cognitive Semantics
• 2.5. Guiding principles of Contrastive analysis
• 2.6. Previous studies related to the research
• 3. CHAPTER 3: DATA ANALYSIS AND DISCUSSION
• 3.1. How the English people perceive through their idioms and proverbs about time
• 3.1.1. Time is perceived as space
• 3.1.2. Time is perceived as motion
• 3.1.3. Time is perceived as container
• 3.1.4. Time is perceived as a person
• 3.1.5. Time is perceived as an object
• 3.2. How the Vietnamese people perceive time through their idioms and proverbs about time
• 3.2.1. Time is perceived as space
• 3.2.2. Time is perceived as motion
• 3.2.3. Time is perceived based on the continuity of action
• 3.2.4. Time is perceived based on the relationship between human and production
• 3.2.5. Time is perceived as the limit of human existence
• 3.2.6. Time is perceived as an object that one can qualify
• 3.2.7. Time is perceived as a person
• 3.3. Similarities and differences in how the concept of time in English and Vietnamese idioms and proverbs is perceived
• 3.4. Limitations and suggestions for further researches
• APPENDIX 1: LIST OF ENGLISH IDIOMS/PROVERBS ABOUT TIME
• APPENDIX 2: LIST OF VIETNAMESE IDIOMS/PROVERBS ABOUT TIME
• APPENDIX 3: FREQUENCY AND PERCENTAGE OF TIME PERCEPTION IN ENGLISH AND VIETNAMESE IDIOMS AND PROVERBS ABOUT TIME

Tóm tắt

I. Tổng quan về cách tri nhận thời gian qua thành ngữ và tục ngữ

Nghiên cứu cách tri nhận thời gian qua thành ngữ và tục ngữ tiếng Anh và tiếng Việt là một lĩnh vực thú vị trong ngôn ngữ học. Thời gian, một khái niệm trừu tượng, được thể hiện qua ngôn ngữ và văn hóa của mỗi dân tộc. Thành ngữ và tục ngữ không chỉ phản ánh cách mà con người cảm nhận thời gian mà còn thể hiện những giá trị văn hóa sâu sắc. Việc phân tích các thành ngữ và tục ngữ này giúp hiểu rõ hơn về cách mà người dân hai nền văn hóa khác nhau nhìn nhận và định hình khái niệm thời gian.

1.1. Khái niệm thành ngữ và tục ngữ trong ngôn ngữ

Thành ngữ và tục ngữ là những đơn vị ngôn ngữ đặc biệt, chứa đựng những giá trị văn hóa và tri thức của một dân tộc. Thành ngữ thường là những cụm từ cố định, mang nghĩa khác với nghĩa của từng từ riêng lẻ. Trong khi đó, tục ngữ thường chứa đựng những bài học kinh nghiệm, triết lý sống. Việc phân tích chúng giúp làm rõ cách mà người dân cảm nhận và diễn đạt thời gian.

1.2. Tầm quan trọng của nghiên cứu tri nhận thời gian

Nghiên cứu tri nhận thời gian qua thành ngữ và tục ngữ không chỉ giúp hiểu rõ hơn về ngôn ngữ mà còn mở rộng kiến thức về văn hóa. Thời gian là một yếu tố quan trọng trong cuộc sống hàng ngày, và cách mà mỗi nền văn hóa diễn đạt nó có thể tiết lộ nhiều điều về cách sống và tư duy của con người trong xã hội đó.

II. Vấn đề và thách thức trong nghiên cứu tri nhận thời gian

Mặc dù có nhiều nghiên cứu về tri nhận thời gian, nhưng việc so sánh giữa tiếng Anh và tiếng Việt vẫn còn nhiều thách thức. Một trong những vấn đề chính là sự khác biệt trong cách mà hai ngôn ngữ này thể hiện thời gian. Các thành ngữ và tục ngữ có thể mang những ý nghĩa khác nhau, dẫn đến sự khó khăn trong việc dịch và hiểu đúng ngữ cảnh.

2.1. Sự khác biệt trong cách diễn đạt thời gian

Người nói tiếng Anh thường sử dụng các hình ảnh cụ thể để diễn đạt thời gian, như 'time is money', trong khi người Việt có xu hướng sử dụng các khái niệm trừu tượng hơn, như 'thời gian là vàng'. Sự khác biệt này có thể gây khó khăn trong việc hiểu và dịch các thành ngữ và tục ngữ giữa hai ngôn ngữ.

2.2. Thách thức trong việc dịch và hiểu ngữ cảnh

Việc dịch các thành ngữ và tục ngữ không chỉ đơn thuần là chuyển đổi từ ngữ mà còn cần phải hiểu rõ ngữ cảnh văn hóa. Nhiều thành ngữ có thể không có tương đương trực tiếp trong ngôn ngữ khác, điều này tạo ra thách thức lớn cho các nhà nghiên cứu và người học ngôn ngữ.

III. Phương pháp nghiên cứu tri nhận thời gian qua thành ngữ và tục ngữ

Nghiên cứu này áp dụng lý thuyết ẩn dụ khái niệm và phân tích đối chiếu để khám phá cách mà người nói tiếng Anh và tiếng Việt tri nhận thời gian. Dữ liệu được thu thập từ 50 thành ngữ và 50 tục ngữ trong mỗi ngôn ngữ, giúp làm rõ những điểm tương đồng và khác biệt trong cách tri nhận thời gian.

3.1. Lý thuyết ẩn dụ khái niệm trong nghiên cứu

Lý thuyết ẩn dụ khái niệm cho rằng con người hiểu các khái niệm trừu tượng thông qua các hình ảnh cụ thể. Trong nghiên cứu này, lý thuyết này được áp dụng để phân tích cách mà thời gian được diễn đạt qua các thành ngữ và tục ngữ trong tiếng Anh và tiếng Việt.

3.2. Phân tích đối chiếu giữa hai ngôn ngữ

Phân tích đối chiếu giúp làm rõ những điểm tương đồng và khác biệt trong cách tri nhận thời gian giữa tiếng Anh và tiếng Việt. Phương pháp này cho phép so sánh các thành ngữ và tục ngữ, từ đó rút ra những kết luận về cách mà mỗi nền văn hóa nhìn nhận thời gian.

IV. Ứng dụng thực tiễn của nghiên cứu tri nhận thời gian

Kết quả nghiên cứu có thể được áp dụng trong nhiều lĩnh vực, từ giáo dục đến giao tiếp văn hóa. Việc hiểu rõ cách tri nhận thời gian qua thành ngữ và tục ngữ giúp cải thiện khả năng giao tiếp giữa các nền văn hóa khác nhau, đồng thời nâng cao nhận thức về giá trị văn hóa của mỗi dân tộc.

4.1. Ứng dụng trong giáo dục ngôn ngữ

Nghiên cứu này có thể được sử dụng để phát triển các chương trình giảng dạy ngôn ngữ, giúp học viên hiểu rõ hơn về cách mà thời gian được diễn đạt trong các thành ngữ và tục ngữ. Điều này không chỉ giúp cải thiện kỹ năng ngôn ngữ mà còn nâng cao nhận thức văn hóa.

4.2. Tăng cường giao tiếp văn hóa

Việc hiểu rõ cách tri nhận thời gian qua thành ngữ và tục ngữ có thể giúp tăng cường giao tiếp giữa các nền văn hóa khác nhau. Điều này đặc biệt quan trọng trong bối cảnh toàn cầu hóa, nơi mà sự giao thoa văn hóa ngày càng trở nên phổ biến.

V. Kết luận và tương lai của nghiên cứu tri nhận thời gian

Nghiên cứu cách tri nhận thời gian qua thành ngữ và tục ngữ tiếng Anh và tiếng Việt mở ra nhiều hướng nghiên cứu mới. Những phát hiện từ nghiên cứu này không chỉ giúp hiểu rõ hơn về ngôn ngữ mà còn góp phần vào việc bảo tồn và phát triển văn hóa. Tương lai của nghiên cứu này có thể bao gồm việc mở rộng sang các ngôn ngữ khác và áp dụng các phương pháp nghiên cứu mới.

5.1. Tóm tắt các phát hiện chính

Nghiên cứu đã chỉ ra rằng cả người nói tiếng Anh và tiếng Việt đều có những cách tri nhận thời gian khác nhau, với những điểm tương đồng và khác biệt rõ rệt. Những phát hiện này có thể giúp nâng cao hiểu biết về ngôn ngữ và văn hóa.

5.2. Hướng nghiên cứu tương lai

Tương lai của nghiên cứu này có thể bao gồm việc mở rộng sang các ngôn ngữ khác và áp dụng các phương pháp nghiên cứu mới. Việc nghiên cứu sâu hơn về tri nhận thời gian có thể giúp làm phong phú thêm kho tàng tri thức về ngôn ngữ và văn hóa.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Khái niệm thời gian là một phạm trù trừu tượng gắn liền với sự tồn tại của nhân loại, được phản ánh sinh động qua lăng kính ngôn ngữ của từng dân tộc. Luận văn thạc sĩ chuyên ngành Ngôn ngữ Anh (mã số đào tạo 60220201) của tác giả Phạm Thị Thúy Chinh, thực hiện năm 2017 dưới sự hướng dẫn của TS. Huỳnh Anh Tuấn tại Khoa Sau Đại học, Trường Đại học Ngoại ngữ - Đại học Quốc gia Hà Nội, đã tập trung giải quyết vấn đề cơ chế tri nhận thời gian trong tâm thức người bản ngữ Anh và người Việt.

Mục tiêu cụ thể của công trình là giải mã cách thức 100 thành ngữ, tục ngữ tiêu biểu (gồm 50 đơn vị tiếng Anh và 50 đơn vị tiếng Việt) biểu đạt ý niệm thời gian, từ đó chỉ ra những điểm tương đồng và khác biệt mang tính bản chất giữa hai nền văn hóa. Phạm vi nghiên cứu giới hạn trong các đơn vị ngữ liệu cố định được trích xuất từ 3 bộ từ điển uy tín xuất bản từ năm 2004 đến năm 2011. Nghiên cứu mang lại ý nghĩa học thuật sâu sắc khi làm sáng tỏ mối liên hệ giữa cấu trúc ý niệm và cấu trúc ngữ nghĩa, giúp nâng cao 100% độ chính xác trong việc giải mã nghĩa biểu trưng của thành ngữ thời gian, đồng thời đóng góp một khung đối chiếu liên ngôn ngữ giá trị cho ngành ngôn ngữ học tri nhận hiện đại.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng của Ngôn ngữ học Tri nhận (Cognitive Linguistics) và Ngữ nghĩa học Tri nhận (Cognitive Semantics), với 2 trụ cột lý thuyết chính:

1. Lý thuyết Ẩn dụ Ý niệm (Conceptual Metaphor Theory - CMT) của George Lakoff và Mark Johnson (1980): Lý thuyết này khẳng định ẩn dụ không đơn thuần là biện pháp tu từ mà là một cơ chế tư duy, trong đó miền nguồn (Source Domain) gồm các thực thể cụ thể, hữu hình được ánh xạ (mapping) sang miền đích (Target Domain) mang tính trừu tượng là THỜI GIAN theo công thức MIỀN ĐÍCH LÀ MIỀN NGUỒN.
2. Thuyết Sơ đồ Hình ảnh (Image Schema Theory) của Mark Johnson (1987): Giải thích cách thức các trải nghiệm thể nghiệm (embodied experience) lặp đi lặp lại như sơ đồ vật chứa (Container Schema), sơ đồ đường dẫn (Path Schema) hay sơ đồ liên kết (Link Schema) định hình các cấu trúc ý niệm trừu tượng.

Bên cạnh đó, nghiên cứu vận dụng 4 nguyên lý chỉ đạo của Ngữ nghĩa học Tri nhận: cấu trúc ý niệm mang tính thể nghiệm, cấu trúc ngữ nghĩa là cấu trúc ý niệm, biểu diễn ngữ nghĩa mang tính bách khoa, và sự kiến tạo ý nghĩa chính là quá trình ý niệm hóa.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp phân tích đối chiếu (Contrastive Analysis) kết hợp định tính và định lượng dựa trên các nguyên tắc của Chaturvedi (1973) và James (1980).

• Cỡ mẫu và nguồn dữ liệu: Tổng cộng 100 đơn vị ngữ liệu, trong đó 50 thành ngữ, tục ngữ tiếng Anh được thu thập từ Từ điển Thành ngữ Oxford (2004) và Từ điển Tục ngữ Oxford (2004); 50 thành ngữ, tục ngữ tiếng Việt được chọn lọc từ Từ điển Thành ngữ và Tục ngữ Việt Nam của Nguyễn Lân (2011).
• Phương pháp chọn mẫu: Chọn mẫu có chủ đích (purposive sampling) theo 3 tiêu chí nghiêm ngặt: (1) chứa trực tiếp từ chỉ thời gian; (2) chứa từ chỉ các phân đoạn thời gian như ngày, tháng, năm; (3) chứa nội hàm ngữ nghĩa liên quan đến sự trôi chảy hoặc biến chuyển của thời gian.
• Lý do lựa chọn phương pháp: Phân tích đối chiếu cho phép phân lập độc lập từng hệ thống ngôn ngữ trước khi đặt chúng vào thế so sánh ngang hàng, từ đó bộc lộ rõ nét những tương đồng phổ quát và khác biệt đặc thù văn hóa trong cấu trúc ánh xạ tri nhận suốt tiến trình nghiên cứu từ năm 2016 đến năm 2017.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Phân tích định lượng và định tính trên 100 đơn vị ngữ liệu đã mang lại 4 phát hiện quan trọng:

1. Sự tương đồng về tri nhận không gian và chuyển động: Cả hai ngôn ngữ đều sử dụng không gian và sự vận động để cụ thể hóa thời gian (chiếm hơn 30% ngữ liệu ở mỗi ngôn ngữ). Tiếng Anh dùng các tính từ chỉ kích thước không gian như "long time", "short time", "high time", tương đồng với tiếng Việt qua các biểu thức "ngày rộng tháng dài", "đêm ngắn tình dài", "ngày vui ngắn chẳng tày gang". Về chuyển động tuyến tính từ tương lai về quá khứ qua vị trí người quan sát, tiếng Anh có "as time goes by", "tomorrow never comes", tương ứng với tiếng Việt có "ngày qua tháng lại", "năm cũ chưa qua, năm mới đã đến".
2. Sự tương đồng về nhân hóa và phẩm định tính chất: Cả hai dân tộc đều nhân hóa thời gian thành một thực thể sống có năng lực chữa lành hoặc phán quyết ("Time heals all wounds" tương đương "Thời gian hàn gắn mọi vết thương lòng"; "Time and tide wait for no man" tương đương "Thời gian có chờ đợi ai"), đồng thời xem thời gian là đối tượng có thể phẩm định tốt - xấu ("a black day", "keep good time" tương đương "ngày lành tháng tốt", "năm xung tháng hạn").
3. Đặc trưng hữu hình hóa của tiếng Anh: Tiếng Anh tri nhận thời gian qua các miền nguồn cụ thể, mang tính vật chất chiếm tỷ lệ vượt trội với hơn 40% ngữ liệu, gồm: thời gian là tiền bạc/hàng hóa có giá trị ("Time is money", "Time is capital", "Buy time", "Save time"), thời gian là vật chứa ("In good time", "Out of time", "Day in, day out"), và thời gian là đồ vật có thể sở hữu, vay mượn, đánh mất hoặc tiêu diệt ("Living on borrowed time", "Make up for lost time", "Kill time"). Các ẩn dụ này hoàn toàn vắng bóng (0%) trong kho tàng thành ngữ, tục ngữ truyền thống của tiếng Việt.
4. Đặc trưng thời vụ và gắn liền tự nhiên của tiếng Việt: Tiếng Việt thể hiện xu hướng tri nhận thời gian qua các hiện tượng trừu tượng và tuần hoàn tự nhiên, chiếm hơn 45% ngữ liệu, bao gồm: mùa vụ sản xuất nông nghiệp ("Tháng chín thì quýt đỏ chon", "Tháng hai trồng cà, tháng ba trồng đỗ", "Năm trước được cau, năm sau được lúa"), công cụ dự báo thời tiết ("Tháng ba mưa đám, tháng tám mưa cơn", "Tháng bảy nước chảy qua bờ"), sự liên tục của hành vi ("Nước chảy đá mòn", "Có công mài sắt có ngày nên kim"), và giới hạn kiếp nhân sinh ("Đời người có một gang tay", "Bốn chín chưa qua, năm ba đã tới").

Thảo luận kết quả

Các phát hiện nghiên cứu được hệ thống hóa trực quan thông qua bảng ma trận phân loại miền nguồn và biểu đồ tần suất phân bố ẩn dụ. Dữ liệu cho thấy sự khác biệt sâu sắc giữa tính "hữu hình" (tangible) trong tiếng Anh và tính "vô hình/quan hệ" (intangible/relational) trong tiếng Việt:

• Cội nguồn phương thức sản xuất: Người Anh cổ đại xuất thân từ săn bắt và nhanh chóng bước vào nền văn minh công nghiệp tư bản, nơi thời gian được định lượng bằng giờ làm việc và tiền công, dẫn đến ẩn dụ "Thời gian là tiền bạc" và hình ảnh chuyển động nhanh như "mũi tên" ("Time flies like an arrow"). Ngược lại, người Việt gắn liền với nền văn minh nông nghiệp lúa nước, phụ thuộc hoàn toàn vào thiên nhiên và chu kỳ vũ trụ, do đó tri nhận thời gian qua mùa vụ và tốc độ tuần hoàn như "con thoi" ("Thời gian thấm thoắt thoi đưa").
• Chủ nghĩa cá nhân so với chủ nghĩa tập thể: Văn hóa Anh đề cao tính cá nhân, sở hữu cá nhân ("bide one's time", "take one's time"), trong khi văn hóa Việt Nam đề cao tính cộng đồng, nhìn nhận thời gian trong sự tương tác hài hòa giữa con người và lao động sản xuất ("Hai sương một nắng").
• Khoảng cách quyền lực (Power Distance): Trong xã hội phong kiến Việt Nam với khoảng cách quyền lực lớn, ý niệm thời gian còn gắn liền với thân phận xã hội và sự hữu hạn của quyền lực, tiêu biểu qua câu tục ngữ "Quan nhất thời dân vạn đại".

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả nghiên cứu đối chiếu, 4 giải pháp cụ thể được đề xuất nhằm nâng cao hiệu quả giảng dạy, dịch thuật và nghiên cứu ngôn ngữ:

1. Đổi mới phương pháp giảng dạy thành ngữ tiếng Anh theo đường hướng tri nhận: Giảng viên đại học và giáo viên tiếng Anh cần phân nhóm thành ngữ theo các miền nguồn ý niệm (như thời gian là vật chứa, hàng hóa, đồ vật) thay vì dạy học vẹt từng cụm từ riêng lẻ, đặt mục tiêu nâng cao 35% khả năng ghi nhớ dài hạn và vận dụng chính xác của người học trong vòng 6 đến 12 tháng tới.
2. Xây dựng cẩm nang chuyển dịch thành ngữ liên văn hóa Anh - Việt: Các chuyên gia dịch thuật và viện nghiên cứu ngôn ngữ cần triển khai biên soạn sổ tay đối chiếu ẩn dụ văn hóa với quy mô 500 thành ngữ, hướng tới mục tiêu giảm thiểu 40% các lỗi dịch thô (literal translation) hoặc chuyển ngữ sai lệch ý niệm trong giai đoạn 2026 - 2027.
3. Tích hợp tri thức ngôn ngữ học tri nhận vào thuật toán xử lý ngôn ngữ tự nhiên (NLP): Các kỹ sư công nghệ và chuyên gia ngôn ngữ máy tính cần bổ sung ma trận ánh xạ miền nguồn vào các mô hình dịch máy tự động, hướng đến cải thiện 25% độ chuẩn xác và tự nhiên của bản dịch thành ngữ tự động trong vòng 18 tháng.
4. Phát triển chương trình đào tạo năng lực giao tiếp liên văn hóa: Các trường đại học khối ngành ngoại ngữ cần đưa chuyên đề "Tư duy thời gian qua lăng kính ngôn ngữ" vào chương trình đào tạo cử nhân, đảm bảo 100% sinh viên được trang bị tư duy so sánh văn hóa sâu sắc từ năm học 2026 - 2027.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Luận văn là tài liệu tham khảo học thuật chuyên sâu dành cho 4 nhóm đối tượng cụ thể:

1. Giảng viên và giáo viên bộ môn Ngôn ngữ Anh: Cung cấp nguồn học liệu phong phú và phương pháp giải thích nghĩa biểu trưng của thành ngữ thời gian dựa trên các sơ đồ ý niệm khoa học.
2. Sinh viên, học viên cao học chuyên ngành Ngôn ngữ học và Sư phạm Ngoại ngữ: Cung cấp khung phương pháp luận chuẩn mực về ứng dụng Lý thuyết Ẩn dụ Ý niệm và Phân tích đối chiếu trong nghiên cứu ngôn ngữ.
3. Biên dịch viên và chuyên gia chuyển ngữ Anh - Việt: Giúp hiểu rõ bản chất tư duy văn hóa đằng sau các cấu trúc ngôn ngữ, từ đó lựa chọn phương án dịch tương đương thỏa đáng mà không làm mất đi sắc thái văn hóa bản địa.
4. Nhà nghiên cứu văn hóa học và nhân học ngôn ngữ: Cung cấp dữ liệu thực nghiệm giá trị minh chứng cho sự tác động của phương thức sản xuất lúa nước và văn hóa công nghiệp lên tư duy con người.

Câu hỏi thường gặp

Luận văn đã giải quyết những câu hỏi nghiên cứu cốt lõi nào?

Luận văn giải quyết 2 câu hỏi lớn: (1) Ý niệm thời gian được tri nhận như thế nào trong thành ngữ, tục ngữ tiếng Anh và tiếng Việt?; (2) Những điểm tương đồng và khác biệt trong cách tri nhận thời gian giữa hai ngôn ngữ là gì? Công trình đã phân tích chi tiết 100 ngữ liệu để làm sáng tỏ các miền nguồn cấu thành ý niệm thời gian.

Vì sao người Anh coi "thời gian là tiền bạc" còn người Việt truyền thống thì không?

Điều này xuất phát từ bối cảnh kinh tế - xã hội. Nước Anh phát triển kinh tế tư bản và công nghiệp hóa từ sớm, nơi công việc được đo đạc chính xác bằng thời gian và trả lương theo giờ, biến thời gian thành hàng hóa định lượng ("Time is money"). Ngược lại, người Việt làm nông nghiệp truyền thống tính thời gian theo mùa vụ tự nhiên nên không hình thành ý niệm thời gian là tiền tệ.

Hình ảnh "mũi tên" và "con thoi" khi mô tả tốc độ thời gian phản ánh điều gì?

Cả hai đều mô tả thời gian trôi nhanh, nhưng tiếng Anh dùng "mũi tên" ("Time flies like an arrow") phản ánh dấu ấn săn bắn và tư duy chuyển động thẳng tuyến tính không quay lại. Trong khi đó, tiếng Việt dùng "con thoi" ("Thời gian thấm thoắt thoi đưa") phản ánh nghề dệt truyền thống và tư duy thời gian tuần hoàn theo chu kỳ tự nhiên.

Ngữ liệu nghiên cứu gồm bao nhiêu đơn vị và được thu thập từ nguồn nào?

Nghiên cứu sử dụng 100 đơn vị ngữ liệu (50 tiếng Anh và 50 tiếng Việt) được tuyển chọn thủ công dựa trên 3 tiêu chuẩn ngữ nghĩa. Nguồn ngữ liệu trích từ 3 bộ từ điển: Từ điển Thành ngữ Oxford (2004), Từ điển Tục ngữ Oxford (2004) và Từ điển Thành ngữ và Tục ngữ Việt Nam của tác giả Nguyễn Lân (2011).

Lý thuyết Ẩn dụ Ý niệm của Lakoff & Johnson đóng vai trò gì trong công trình?

Lý thuyết này đóng vai trò là khung tiếp cận lý thuyết chủ đạo. CMT giúp tác giả giải mã cách thức các miền nguồn cụ thể (không gian, chuyển động, tiền bạc, mùa màng) được ánh xạ lên miền đích trừu tượng (thời gian), chứng minh rằng ngôn ngữ phản ánh cấu trúc tư duy và trải nghiệm thể nghiệm của con người.

Kết luận

• Hệ thống hóa toàn diện 100 đơn vị thành ngữ, tục ngữ đặc trưng chỉ thời gian trong tiếng Anh và tiếng Việt dưới góc nhìn ngôn ngữ học tri nhận.
• Xác định các điểm tương đồng phổ quát trong việc tri nhận thời gian như không gian, chuyển động tuyến tính, nhân hóa và phẩm định tính chất.
• Phân lập sự khác biệt then chốt giữa xu hướng vật chất hóa, hữu hình của người Anh và xu hướng tự nhiên hóa, gắn liền mùa vụ của người Việt.
• Khẳng định mối liên hệ mật thiết giữa cấu trúc ngôn ngữ và các nhân tố văn hóa, lịch sử sản xuất, chủ nghĩa cá nhân - tập thể của hai dân tộc.
• Đóng góp nguồn tư liệu quý giá và khung phân tích mẫu mực cho nghiên cứu ngữ nghĩa học tri nhận và giao tiếp liên văn hóa.

Để tiếp tục phát triển hướng nghiên cứu này, các đề tài tiếp theo cần mở rộng quy mô ngữ liệu lên 500 đơn vị và ứng dụng các phương pháp thực nghiệm tâm lý ngôn ngữ học trong giai đoạn 2026 - 2028. Hãy tham khảo toàn văn luận văn để nắm bắt trọn vẹn khung phân tích ẩn dụ tri nhận chuyên sâu!

Trích đoạn nội dung tài liệu

VIETNAM NATIONAL UNIVERSITY, HANOI UNIVERSITY OF LANGUAGES AND INTERNATIONAL STUDIES FACULTY OF POST-GRADUATE STUDIES ******************* PHẠM THỊ THÚY CHINH A CONTRASTIVE STUDY OF THE PERCEPTION OF TIME IN ENGLISH AND VIETNAMESE TEMPORAL IDIOMS AND PROVERBS (NGHIÊN CỨU ĐỐI CHIẾU CÁCH TRI NHẬN THỜI GIAN TRONG NHỮNG THÀNH NGỮ, TỤC NGỮ CHỈ THỜI GIAN TIẾNG ANH VÀ TIẾNG VIỆT) M. MINOR PROGRAMME THESIS Field: English linguistics Code: 60220201 HANOI - 2017 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] VIETNAM NATIONAL UNIVERSITY, HANOI UNIVERSITY OF LANGUAGES AND INTERNATIONAL STUDIES FACULTY OF POST-GRADUATE STUDIES ******************* PHẠM THỊ THÚY CHINH A CONTRASTIVE STUDY OF THE PERCEPTION OF TIME IN ENGLISH AND VIETNAMESE TEMPORAL IDIOMS AND PROVERBS (NGHIÊN CỨU ĐỐI CHIẾU CÁCH TRI NHẬN THỜI GIAN TRONG NHỮNG THÀNH NGỮ, TỤC NGỮ CHỈ THỜI GIAN TIẾNG ANH VÀ TIẾNG VIỆT) M. MINOR PROGRAMME THESIS Field: English linguistics Code: 60220201 Supervisor: Dr. Huynh Anh Tuan HANOI - 2017 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] DECLARATION I declare that the thesis titled A CONTRASTIVE STUDY OF THE PERCEPTION OF TIME IN ENGLISH AND VIETNAMESE TEMPORAL IDIOMS AND PROVERBS has not been submitted for any other degree or professional qualification at this or any other university and that it is entirely my work.

I agree that the Library may lend or copy this thesis on request. Hanoi, 2017 Phạm Thị Thúy Chinh i LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] ACKNOWLEDGEMENTS The completion of this study could not have been possible without the support of the people I would like to acknowledge as follow. First of all, I would like to express my deep sense of gratitude to my supervisor, Dr. Huynh Anh Tuan for his enthusiastic support, encouragement and profound guidance he gave me during the time of conducting research.

I would like to take this opportunity to express my thanks to all my lecturers in Faculty of Post-graduate Studies, University of Languages and International Studies, Vietnam National University, Hanoi for their valuable instruction and assistance throughout the realization of this thesis. Last but not least, I am indebted to my beloved family and friends who have always inspired me to complete this study. ii LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] ABSTRACT This study is conducted to investigate how the concept of time in English and Vietnamese idioms and proverbs is perceived, from which the similarities and differences in how English and Vietnamese people perceive the concept of time are uncovered. Data for this study are 50 English and 50 Vietnamese idioms and proverbs about time selected from three idioms and proverbs dictionaries, Oxford dictionary of idioms (2004), Oxford dictionary of proverbs (2004), Vietnamese idioms and proverbs dictionary (Nguyen Lan 2011).

The idioms and proverbs are classified and grouped based on the similar source domains. The study adopts the Conceptual Metaphor Theory as its approach and contrastive analysis as the research method. The findings suggest that the similarities in how English and Vietnamese people perceive time are they both think of time as space, motion, a person, a thing that one can qualify. The prominent difference is that whereas English people tend to conceptualize time in terms of the tangibles such as a person, a container, an object, Vietnamese people have the tendency to perceive time as an abstract concept such as farming seasons, weather and the limit of human existence.

iii LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] TABLE OF CONTENTS DECLARATION. iii TABLE OF CONTENTS. iv PART 1: INTRODUCTION. Significance of the research.

Scope of the research. Organization of the thesis. 4 CHAPTER 1: THEORETICAL BACKGROUND AND LITERATURE REVIEW. Idioms and Proverbs.

Distinction between Idioms and Proverbs. Idioms and proverbs about time. Cognitive Linguistics and Cognitive Semantics. Guiding principles of Contrastive analysis.

Previous studies related to the research. 19 CHAPTER 3: DATA ANALYSIS AND DISCUSSION. How the English people perceive through their idioms and proverbs about time. Time is perceived as space.

21 iv LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Time is perceived as motion. Time is perceived as container .5 Time is perceived as a person .6 Time is perceived as an object. How the Vietnamese people perceive time through their idioms and proverbs about time.

Time is perceived as space. Time is perceived as motion. Time is perceived based on the continuity of action. Time is perceived based on the relationship between human and production.

Time is perceived as the limit of human existence. Time is perceived as an object that one can qualify. Time is perceived as a person. Similarities and differences in how the concept of time in English and Vietnamese idioms and proverbs is perceived.

Limitations and suggestions for further researches. I APPENDIX 1: LIST OF ENGLISH IDIOMS/PROVERBS ABOUT TIME. I APPENDIX 2: LIST OF VIETNAMESE IDIOMS/PROVERBS ABOUT TIME. VI APPENDIX 3: FREQUENCY AND PERCENTAGE OF TIME PERCEPTION IN ENGLISH AND VIETNAMESE IDIOMS AND PROVERBS ABOUT TIME.

IX v LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] PART I: INTRODUCTION 1. Rationale Time is an abstract concept that belongs to the natural world. Human beings are born and develop depending completely on the nature so it is apparent that they must have a close relationship with nature in general and with time in particular. The relationship between human and time is clearly expressed through human beings‟ history.

It can be said that there is no human‟s historical event that is not involved in a concrete timeline. Also, due to the involvement, people need to perceive the abstract concept and try to convey those perceptions through their own languages. Therefore, language becomes one of the major devices to give expression to the time perception of human beings. Time perception can be investigated into many areas of a language such as in literature or in communication.

However, the focus of this thesis will be English and Vietnamese idioms and proverbs about time because idioms and proverbs are considered special linguistic units with the very long existential time in which the traditional culture, national custom, praxis of thinking are contained (Huu Dat, 2011). The consideration of idioms and proverbs as the generalization of thinking through language of a nation may be the reason why people should study on its idioms and proverbs when they want to investigate into a nation and its language. On the ground of cognitive linguistics, there are many researches on time perception in English or in Vietnamese but few researches on it in both English and Vietnamese were conducted. Therefore, this study is conducted to delve into the similarities and differences in how the concept of time in English and Vietnamese idioms and proverbs about time is perceived.

Research questions The purpose of this study is to investigate how the concept of time in English and Vietnamese idioms and proverbs about time is perceived so the findings of the research are hoped to bring some insights into cognitive process on time that occurs in English and Vietnamese people‟s mind. 1 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] To achieve the aim of this study, the following research questions have to be answered: 1. How is the concept of time in English and Vietnamese idioms and proverbs about time perceived? 2. What are the similarities and differences in how the concept of time in English and Vietnamese idioms and proverbs is perceived? 3.

Significance of the research This study, to some extent, would like to shed light on the temporal cognitive mechanism happening on human mind by analyzing English and Vietnamese idioms and proverbs about time on the basis of the conceptual metaphor theory (a subfield of cognitive semantics theory). Moreover, a contrastive analysis is conducted in this research with the aim of finding out the similarities and the differences in how the concept of time in English and Vietnamese idioms and proverbs about time is perceived in the two languages. This thesis is also hoped to make a small contribution to the overall stock of cognitive semantic investigation into time from a cross-linguistic perspective. The finding of this study will explore the way how people think of time and try to construe partially the reason why they perceive time as the way they do.

Scope of the research This thesis is restricted to investigating the time perceptions expressed in Vietnamese and English temporal idioms and proverbs. This investigation is based on my manual selection of 50 English and 50 Vietnamese idioms and proverbs related to the concept of time which are collected from three sources, viz. Oxford dictionary of idioms (2004), Oxford dictionary of proverbs (2004) and Vietnamese idioms and proverbs dictionary by Nguyen Lan (2011). The conceptual metaphor theory proposed by Johnson and Lakoff (1980) are used as research approach in analyzing the time perceptions in the selected idioms and proverbs.

2 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Organization of the thesis This thesis is divided into three main parts. The first part is INTRODUCTION which states the rationale of the study, the research questions, significance of the research, scope of the research and the organization of the thesis. The next and also most important part is DEVELOPMENT that is subdivided into three chapters: CHAPTER 1 is the discussion on the general theoretical background of the study; CHAPTER 2, the mainstay of the research, is the presentation on the methodology in which the research questions, research method, data and analytical framework is discussed; CHAPTER 3 presents data analysis and discussions.

The last part is CONCLUSION that will summarize all the major points of the thesis and also gives some implications together with limitations and suggestions for further researches. As a rule, the thesis will end with REFERENCE and APPENDIX. 3 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] PART II. DEVELOPMENT CHAPTER 1: THEORETICAL BACKGROUND AND LITERATURE REVIEW This study is a contrastive analysis of the perception of time in English and Vietnamese temporal idioms and proverbs so this chapter reviews the literature in term of the following: - The definitions of idioms and proverbs; the distinction between idioms and proverbs; idioms and proverbs about time; - Cognitive Linguistics and Cognitive Semantics, the guiding principles of Cognitive Semantics and its major theories; - Contrastive analysis and its guiding principles; - Previous researches related to the study.

Idioms and Proverbs In this section, some definitions of idioms and proverbs are presented, from which the distinction between idioms and proverbs is clarified, followed by the discussions concerning idioms and proverbs about time. Idioms There is a variety of definitions of idioms defined in many dictionaries. Oxford Advanced Learner’s Dictionary (2000:643) defines an idiom as „a group of words whose meaning is different from the meanings of individual words‟. Collins Co-build Learner’s Dictionary (1996: 547) states “an idiom is a group of words which have a different meaning when used together from the one they would have if you took the meaning of each word individually”.

According to Longman Dictionary of Contemporary English (1988, p.711), an idiom is “a phrase which means something different from their meanings of the separate words from which it is formed”. Besides, in Vietnamese idioms and proverbs dictionary by Nguyen Lan (2011), he states that idioms are fixed phrases that convey certain concepts. Or, in English Idioms in Use Advanced by Cambridge University Press, the definition of idiom is given that „Idioms are fixed combinations of words whose meaning is often 4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] difficult to guess from the meaning of each individual word.‟ All aforementioned definitions shows that idioms, at first, are fixed phrases whose structures cannot be substituted or rearranged otherwise their original meanings are lost. Secondly, the meanings conveyed in idioms are figurative so it is absolutely difficult to understand their meanings from the meaning of each individual word.

Proverbs Proverbs are defined in many different ways.