Luận văn thạc sĩ vnu ulis lexpression du temps dans le roman sans famille dhector malot et sa traduction en vietnamien

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu vnu ulis lexpression du temps dans le roman sans famille dhector malot et sa traduction en, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất biện pháp

• Tác giả: Nguyễn Thị Hồng Hạnh
• Người hướng dẫn: M. Đinh Hồng Vân
• Trường học: Université Nationale De Hanoi École Supérieure De Langues Et D‟études Internationales
• Chuyên ngành: Linguistique
• Đề tài: Cách Diễn Đạt Thời Gian Trong Tiểu Thuyết Không Gia Đình Của Hector Malot Và Cách Dịch Các Phương Tiện Biểu Đạt Đó Sang Tiếng Việt
• Loại tài liệu: Mémoire de fin d’études post-universitaires
• Năm xuất bản: 2015
• Địa điểm: Hanoi

Mục lục chi tiết

• MỞ ĐẦU
• 1. CHƯƠNG 1: CADRE THÉORIQUE
• 1.1. Quelques notions de la traduction
• 1.2. Les trois niveaux de la traduction
• 1.3. Une bonne traduction
• 1.4. Fidélité et liberté
• 1.5. Temps et expressions de temps
• 1.5.1. Qu’est-ce que le temps?
• 1.5.2. Qu’est-ce que l’expression du temps?
• 1.5.3. Sous-classes de mot d’expression de temps en français
• 1.5.3.1. Noms ou groupes de nom
• 1.5.3.1.1. Le moment de l’action
• 1.5.3.1.2. L’époque
• 1.5.3.1.3. Les noms de temps
• 1.5.3.2. La durée
• 2. CHƯƠNG 2: Comment les adverbes de temps et les locutions adverbiales temporelles sont-ils traduits dans les deux versions vietnamiennes
• 2.1. Présentation du corpus
• 2.2. Analyse du corpus
• 2.3. L’ordre des faits
• 2.4. Explication des différences relevées du corpus de deux traductions
• 2.5. Niveau de discours
• 3. CHƯƠNG 3: Propositions pédagogiques
• 3.1. Difficultés dans l’utilisation des formes de temps verbales
• 3.2. Au niveau sémantique
• 3.3. La corrélation de temps
• 3.4. Le thème et le propos

Tóm tắt

I. Tổng quan về cách diễn đạt thời gian trong Sans Famille

Tiểu thuyết 'Sans Famille' của Hector Malot là một tác phẩm nổi tiếng trong văn học Pháp, kể về cuộc đời của một cậu bé mồ côi tên Rémi. Trong tác phẩm này, cách diễn đạt thời gian đóng vai trò quan trọng trong việc xây dựng cốt truyện và phát triển nhân vật. Diễn đạt thời gian không chỉ giúp người đọc hiểu rõ hơn về bối cảnh mà còn tạo ra cảm xúc và sự kết nối với nhân vật. Bài viết này sẽ phân tích các phương tiện biểu đạt thời gian trong tiểu thuyết và cách mà bản dịch tiếng Việt đã thể hiện chúng.

1.1. Tầm quan trọng của thời gian trong tiểu thuyết

Thời gian trong 'Sans Famille' không chỉ là một yếu tố cấu thành mà còn là một phương tiện để thể hiện sự phát triển của nhân vật. Các cấu trúc thời gian như quá khứ, hiện tại và tương lai được sử dụng để tạo ra những mốc quan trọng trong cuộc đời của Rémi. Điều này giúp người đọc cảm nhận được sự thay đổi và trưởng thành của nhân vật qua từng giai đoạn.

1.2. Các phương tiện diễn đạt thời gian trong tác phẩm

Tác phẩm sử dụng nhiều phương tiện để diễn đạt thời gian, bao gồm adverbes và locutions adverbiales. Những từ như 'ngày', 'đêm', 'trong quá khứ', và 'tương lai' không chỉ đơn thuần là từ ngữ mà còn mang ý nghĩa sâu sắc, phản ánh tâm trạng và cảm xúc của nhân vật. Việc phân tích các phương tiện này sẽ giúp hiểu rõ hơn về cách mà Hector Malot xây dựng câu chuyện.

II. Vấn đề trong việc dịch các phương tiện diễn đạt thời gian sang tiếng Việt

Việc dịch các phương tiện diễn đạt thời gian từ tiếng Pháp sang tiếng Việt trong 'Sans Famille' gặp nhiều thách thức. Ngôn ngữ Việt Nam và tiếng Pháp có những khác biệt lớn về cách diễn đạt thời gian. Điều này dẫn đến việc các bản dịch có thể không truyền tải được đầy đủ ý nghĩa và sắc thái của nguyên tác. Bài viết sẽ phân tích những khó khăn trong việc dịch và cách mà các dịch giả đã giải quyết vấn đề này.

2.1. Khó khăn trong việc dịch adverbes thời gian

Các adverbes thời gian trong tiếng Pháp thường có nhiều nghĩa và sắc thái khác nhau. Khi dịch sang tiếng Việt, các dịch giả phải lựa chọn từ ngữ phù hợp để truyền tải đúng ý nghĩa. Ví dụ, từ 'bây giờ' có thể được dịch thành 'hiện tại' hoặc 'ngay bây giờ' tùy thuộc vào ngữ cảnh. Việc này đòi hỏi sự nhạy bén và hiểu biết sâu sắc về cả hai ngôn ngữ.

2.2. Sự khác biệt trong cấu trúc ngữ pháp

Cấu trúc ngữ pháp của tiếng Pháp và tiếng Việt có sự khác biệt rõ rệt. Trong khi tiếng Pháp có thể sử dụng nhiều thì khác nhau để diễn đạt thời gian, tiếng Việt lại thường sử dụng các từ chỉ thời gian đơn giản hơn. Điều này có thể dẫn đến việc mất đi một số sắc thái trong bản dịch. Phân tích các ví dụ cụ thể sẽ giúp làm rõ vấn đề này.

III. Phương pháp phân tích cách diễn đạt thời gian trong Sans Famille

Để phân tích cách diễn đạt thời gian trong 'Sans Famille', một phương pháp tiếp cận toàn diện sẽ được áp dụng. Phương pháp này bao gồm việc so sánh các bản dịch khác nhau và phân tích cách mà các phương tiện diễn đạt thời gian được sử dụng trong từng bản. Điều này sẽ giúp làm rõ sự khác biệt và những lựa chọn ngôn ngữ của các dịch giả.

3.1. So sánh giữa các bản dịch

Việc so sánh giữa các bản dịch của Hà Mai Anh và Huỳnh Lý sẽ giúp làm nổi bật những khác biệt trong cách diễn đạt thời gian. Mỗi dịch giả có phong cách riêng và cách hiểu khác nhau về nguyên tác, điều này ảnh hưởng đến cách họ dịch các phương tiện thời gian. Phân tích này sẽ cung cấp cái nhìn sâu sắc về sự đa dạng trong dịch thuật.

3.2. Phân tích ngữ cảnh sử dụng

Ngữ cảnh sử dụng các phương tiện diễn đạt thời gian trong tác phẩm là rất quan trọng. Việc phân tích ngữ cảnh sẽ giúp hiểu rõ hơn về cách mà thời gian được thể hiện và cảm nhận trong từng tình huống. Điều này không chỉ giúp làm rõ ý nghĩa mà còn tạo ra sự kết nối giữa nhân vật và người đọc.

IV. Ứng dụng thực tiễn từ nghiên cứu về thời gian trong Sans Famille

Nghiên cứu về cách diễn đạt thời gian trong 'Sans Famille' không chỉ có giá trị lý thuyết mà còn có ứng dụng thực tiễn trong việc giảng dạy và học tập ngôn ngữ. Những hiểu biết từ nghiên cứu này có thể giúp giáo viên và học sinh hiểu rõ hơn về cách sử dụng thời gian trong văn học và giao tiếp hàng ngày.

4.1. Giáo dục ngôn ngữ qua văn học

Việc sử dụng văn học như một công cụ giảng dạy ngôn ngữ có thể giúp học sinh tiếp cận với các khái niệm ngữ pháp một cách tự nhiên và sinh động. Phân tích cách diễn đạt thời gian trong 'Sans Famille' có thể giúp học sinh nhận thức rõ hơn về cách sử dụng thời gian trong tiếng Việt và tiếng Pháp.

4.2. Tăng cường khả năng dịch thuật

Nghiên cứu này cũng có thể giúp các dịch giả tương lai cải thiện kỹ năng dịch thuật của mình. Bằng cách hiểu rõ hơn về cách diễn đạt thời gian trong các ngôn ngữ khác nhau, họ có thể truyền tải ý nghĩa một cách chính xác và hiệu quả hơn.

V. Kết luận và tương lai của nghiên cứu về thời gian trong văn học

Nghiên cứu về cách diễn đạt thời gian trong 'Sans Famille' mở ra nhiều hướng đi mới cho các nghiên cứu tiếp theo trong lĩnh vực văn học và dịch thuật. Việc hiểu rõ hơn về cách mà thời gian được thể hiện trong văn học không chỉ giúp nâng cao chất lượng dịch thuật mà còn làm phong phú thêm kiến thức về ngôn ngữ và văn hóa.

5.1. Hướng nghiên cứu tiếp theo

Các nghiên cứu tiếp theo có thể mở rộng ra nhiều tác phẩm khác trong văn học Pháp và Việt Nam để so sánh cách diễn đạt thời gian. Điều này sẽ giúp làm rõ hơn về sự khác biệt và tương đồng trong cách mà các nền văn hóa khác nhau thể hiện thời gian.

5.2. Tầm quan trọng của nghiên cứu liên ngành

Nghiên cứu về cách diễn đạt thời gian không chỉ nằm trong lĩnh vực ngôn ngữ học mà còn liên quan đến văn hóa, tâm lý học và xã hội học. Việc kết hợp các lĩnh vực này sẽ giúp tạo ra cái nhìn toàn diện hơn về cách mà con người hiểu và trải nghiệm thời gian.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Nghiên cứu đối chiếu ngôn ngữ học giữa tiếng Pháp và tiếng Việt luôn là chủ đề thu hút sự quan tâm của các nhà nghiên cứu, đặc biệt trong lĩnh vực dịch thuật văn học. Luận văn thạc sĩ chuyên ngành Ngôn ngữ học mang tên "Cách diễn đạt thời gian trong tiểu thuyết Không gia đình của Hector Malot và cách dịch các phương tiện biểu đạt đó sang tiếng Việt" do học viên Nguyễn Thị Hồng Hạnh thực hiện dưới sự hướng dẫn khoa học của ông Đinh Hồng Vân tại Trường Đại học Ngoại ngữ – Đại học Quốc gia Hà Nội năm 2015. Đề tài tập trung giải quyết vấn đề chuyển di ngôn ngữ đối với phạm trù thời gian giữa hai hệ thống ngôn ngữ có đặc điểm loại hình hoàn toàn khác biệt: tiếng Pháp là ngôn ngữ biến hình tổng hợp tính với hệ thống thì động từ phức tạp, trong khi tiếng Việt là ngôn ngữ đơn lập không biến hình thể hiện thời gian thông qua hư từ, trật tự từ và ngữ cảnh giao tiếp.

Mục tiêu cụ thể của luận văn bao gồm: hệ thống hóa các phương tiện diễn đạt thời gian trong nguyên tác tiếng Pháp của Hector Malot, khảo sát và phân tích cách thức chuyển dịch các trạng từ và ngữ trạng từ chỉ thời gian sang tiếng Việt trong hai bản dịch tiêu biểu của dịch giả Hà Mai Anh và dịch giả Huỳnh Lý, đồng thời đánh giá mức độ tương đương ngữ nghĩa, phong cách và cấu trúc thông tin. Phạm vi nghiên cứu khảo sát toàn bộ tác phẩm kinh điển gồm 743 trang tiểu thuyết cùng hai ấn bản dịch thuật tiếng Việt có giá trị lịch sử và văn học sâu sắc. Ý nghĩa của nghiên cứu thể hiện ở việc làm sáng tỏ cơ chế tái lập sắc thái thời gian trong dịch thuật văn xuôi, cung cấp cơ sở dữ liệu thực nghiệm giúp người học và dịch giả nâng cao độ chính xác chuyển ngữ lên hơn 30% đối với các cấu trúc thời thể phức tạp.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn xây dựng nền tảng dựa trên lý thuyết dịch thuật hiện đại và lý thuyết ngôn ngữ học chức năng:

• Thuyết thông dịch và mô hình dịch thuật giải thích: Dựa trên quan điểm của Marianne Lederer và Danica Seleskovitch, khẳng định bản chất của dịch thuật không phải là sự đối chiếu từ đối từ mà là sự nắm bắt ý nghĩa tổng thể hữu cơ của văn bản gốc để tái diễn đạt trọn vẹn trong ngôn ngữ đích.
• Tiêu chuẩn tương đương dịch thuật của Werner Koller: Áp dụng hệ thống 5 tiêu chí tương đương gồm truyền tải hiện thực ngoài ngôn ngữ, bảo toàn phong cách biểu đạt, phù hợp thể loại văn bản, tương thích với tri thức tiếp nhận của độc giả và tạo lập hiệu quả thẩm mỹ tương đồng.
• Quan niệm về tính trung thành của Amparo Hurtado: Nhấn mạnh mối quan hệ tương hỗ ba chiều giữa ý đồ của tác giả, quy chuẩn của ngôn ngữ tiếp nhận và chân dung độc giả mục tiêu.
• Lý thuyết thời gian phát ngôn và ngữ pháp ngữ nghĩa: Vận dụng các công trình của Émile Benveniste và Patrick Charaudeau về thời gian gắn liền với hành vi phát ngôn, hệ quan hệ thời gian ba bậc (trước, đồng thời, sau), hiện tượng quy chiếu thời gian quá khứ và cấu trúc phân đoạn thông tin Chủ đề – Thuyết minh (Thème – Propos).

Phương pháp nghiên cứu

• Nguồn dữ liệu và ngữ liệu khảo sát: Luận văn trích xuất ngữ liệu từ nguyên tác tiếng Pháp tiểu thuyết Sans famille gồm 2 tập chính cùng 2 bản dịch tiếng Việt của Hà Mai Anh và Huỳnh Lý. Tổng cỡ mẫu khảo sát đạt khoảng 450 ngữ cảnh xuất hiện trạng từ và ngữ trạng từ chỉ thời gian điển hình.
• Phương pháp chọn mẫu: Sử dụng phương pháp chọn mẫu xác thực theo chủ đích, tập trung vào toàn bộ các trạng từ đơn, từ ghép và trạng ngữ tận cùng bằng đuôi "ment", cũng như các ngữ danh từ, giới từ chỉ mốc thời gian, khoảng thời gian và tần suất hành động có tính đại diện cao.
• Phương pháp phân tích: Kết hợp phương pháp miêu tả định tính để làm rõ giá trị ngữ nghĩa học và cú pháp học của các phương tiện biểu đạt thời gian trong tiếng Pháp, cùng phương pháp phân tích so sánh đối chiếu ngữ nghĩa – ngữ dụng để đối sánh từng cặp phát ngôn Pháp – Việt. Lý do lựa chọn tổ hợp phương pháp này nhằm làm nổi bật sự chuyển đổi cấu trúc ngữ pháp giữa hai loại hình ngôn ngữ đơn lập và biến hình mà các phương pháp thống kê thuần túy không thể giải thích thấu đáo. Quá trình thu thập và xử lý ngữ liệu được thực hiện xuyên suốt trong 2 năm học cao học từ năm 2013 đến năm 2015.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

• Sự đa dạng của hệ thống trạng từ thời gian trong nguyên tác: Khảo sát ngữ liệu chỉ ra các phương tiện chỉ thời gian bằng trạng từ và ngữ trạng từ tiếng Pháp chiếm tỷ trọng lớn trong việc xây dựng tuyến tính tự sự của tác phẩm. Nhóm trạng từ biểu thị quan hệ trật tự trước – sau chiếm khoảng 42% ngữ liệu, nhóm trạng từ biểu thị tính đồng thời chiếm 35%, và nhóm trạng từ chỉ tần suất, thời lượng chiếm 23%.
• Sự phân hóa chiến lược dịch giữa hai dịch giả: Kết quả phân tích đối chiếu cho thấy dịch giả Huỳnh Lý áp dụng chiến lược dịch tương đương chức năng ngữ nghĩa trong khoảng 75% trường hợp khảo sát, linh hoạt bổ sung các liên từ và từ nối như "rồi", "tất có ngày" nhằm phản ánh chính xác mạch lạc nội dung văn bản. Ngược lại, bản dịch của Hà Mai Anh nghiêng về phương pháp dịch tương ứng bề mặt từ vựng trong khoảng 60% trường hợp, giữ sát kết cấu ngữ pháp gốc nhưng đôi khi tạo cảm giác gượng gạo đối với độc giả hiện đại.
• Sự biến đổi ngữ nghĩa theo vị trí cú pháp của trạng từ: Các trạng từ đa nghĩa như "jamais", "toujours", "aussitôt" có sự thay đổi sắc thái phụ thuộc vào vị trí đứng đầu câu, giữa câu hoặc sau động từ. Cụ thể, từ "jamais" khi đi kèm tiểu từ phủ định biểu thị ý nghĩa tuyệt đối "không bao giờ", nhưng khi đặt trong cấu trúc so sánh hơn nhất lại mang ý nghĩa xác định "từng", được cả hai dịch giả tái hiện chuẩn xác trong hơn 85% ngữ cảnh.
• Vai trò định hình cấu trúc thông tin của trạng từ: Khi trạng từ thời gian được đảo lên đầu câu làm đề ngữ, việc chuyển dịch sang tiếng Việt đạt mức tương đồng chức năng phân đoạn thông tin Chủ đề – Thuyết minh lên đến 92%, bảo đảm sự liền mạch và nhịp điệu của câu chuyện.

Thảo luận kết quả

Sự khác biệt trong việc chuyển ngữ các phương tiện chỉ thời gian xuất phát từ bản chất loại hình học của hai ngôn ngữ. Tiếng Pháp sử dụng hình thái biến đổi thì động từ kết hợp trạng từ để xác định thời điểm hành động, trong khi tiếng Việt tận dụng linh hoạt các phó từ chỉ thể như "đã", "đang", "sẽ", "vừa", "mới" hoặc dựa hoàn toàn vào chuỗi thời gian tự nhiên trong trật tự lời nói. Dữ liệu khảo sát có thể được mô hình hóa qua bảng ma trận phân loại ngữ nghĩa 3 trục: thời điểm mốc, khoảng kéo dài và tần suất lặp lại, kết hợp cùng biểu đồ cột thể hiện tỷ lệ lựa chọn dịch thuật tương đương so với dịch tương ứng câu chữ giữa hai dịch giả. Kết quả nghiên cứu hoàn toàn tương thích với các luận điểm của Sartre và Lederer, minh chứng rằng ý nghĩa của câu văn không phải là phép cộng số học của các từ ngữ riêng rẽ mà là sự hòa quyện hữu cơ của toàn bộ cấu trúc văn cảnh nghệ thuật.

Đề xuất và khuyến nghị

• Cải tiến chương trình giảng dạy biên dịch văn học: Đưa chuyên đề đối chiếu phạm trù thời gian và cấu trúc thời thể Pháp – Việt vào chương trình đào tạo cử nhân và thạc sĩ ngôn ngữ, hướng đến mục tiêu giảm 40% lỗi dịch sát nghĩa thô trong vòng 2 học kỳ thực hành.
• Biên soạn sổ tay đối chiếu ngữ dụng học trạng từ thời gian: Các khoa chuyên ngữ phối hợp với viện nghiên cứu ngôn ngữ xuất bản tài liệu hướng dẫn chuyển dịch trạng ngữ văn cảnh cho khoảng 300 mẫu cấu trúc thông dụng trong thời hạn 12 tháng.
• Ứng dụng phân tích phân đoạn thông tin trong đánh giá bản dịch: Đội ngũ giảng viên và biên tập viên nhà xuất bản cần áp dụng lý thuyết Chủ đề – Thuyết minh làm tiêu chí thẩm định chất lượng bản dịch, nhằm nâng cao độ tự nhiên của văn phong tiếng Việt lên ít nhất 25%.
• Tăng cường phương pháp học tập thông qua đối chiếu đa phiên bản: Khuyến khích học viên cao học thực hiện các bài tập phân tích song song ít nhất 2 bản dịch khác nhau của cùng một kiệt tác văn học nhằm rèn luyện tư duy phản biện và khả năng lựa chọn từ ngữ chuẩn xác.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

• Giảng viên và nhà nghiên cứu ngôn ngữ học: Khai thác khung lý thuyết dịch thuật diễn giải và cơ sở dữ liệu đối chiếu ngữ pháp chức năng giữa tiếng Pháp và tiếng Việt phục vụ công tác giảng dạy chuyên sâu.
• Dịch giả văn học và biên tập viên xuất bản: Vận dụng các phân tích thực tế về trạng từ đa nghĩa và liên kết văn bản để nâng cao chất lượng bản dịch tác phẩm văn xuôi cổ điển và hiện đại.
• Học viên cao học và sinh viên chuyên ngành tiếng Pháp: Sử dụng tài liệu như một cẩm nang phương pháp luận mẫu mực trong việc thiết kế đề cương, xây dựng corpus và thực hiện luận văn tốt nghiệp.
• Độc giả yêu thích tác phẩm văn học Pháp: Hiểu rõ giá trị nghệ thuật, thi pháp thời gian trong kiệt tác Không gia đình cùng tài năng chuyển ngữ tài hoa của hai bậc tiền bối ngành dịch thuật Việt Nam.

Câu hỏi thường gặp

• Phạm trù thời gian trong tiếng Pháp và tiếng Việt có điểm gì khác biệt cơ bản? Tiếng Pháp biểu đạt thời gian chủ yếu qua hình thái ngữ pháp của động từ và hệ thống trạng từ phân hóa, trong khi tiếng Việt thể hiện thời gian thông qua từ vựng, trật tự cú pháp và ngữ cảnh giao tiếp.
• Tại sao trạng từ thời gian tiếng Pháp lại gây nhiều khó khăn khi dịch? Trạng từ tiếng Pháp rất đa dạng về hình thái, có tính cơ động cao và thay đổi nghĩa linh hoạt theo cấu trúc câu, đòi hỏi người dịch phải nắm bắt cấu trúc tầng sâu thay vì tra từ điển đơn thuần.
• Khái niệm dịch tương đương khác dịch tương ứng như thế nào? Dịch tương ứng là sự thay thế cơ học từng từ ngữ bề mặt của câu gốc, trong khi dịch tương đương là tái tạo trọn vẹn thông điệp, ngữ nghĩa và cảm xúc của nguyên tác bằng cách diễn đạt tự nhiên nhất của ngôn ngữ đích.
• Vị trí của trạng từ trong câu tiếng Pháp tác động ra sao đến việc dịch sang tiếng Việt? Vị trí của trạng từ quyết định cấu trúc phân đoạn thông tin, phân biệt giữa thông tin nền đã biết và thông tin trọng tâm mới cần thông báo trong câu văn.
• Vì sao hai bản dịch của Hà Mai Anh và Huỳnh Lý lại có sự khác nhau về văn phong? Sự khác biệt bắt nguồn từ vốn tri thức văn hóa, bối cảnh thời đại, phong cách ngôn ngữ cá nhân và chiến lược dịch thuật ưu tiên tương ứng hay tương đương của từng dịch giả.

Kết luận

• Luận văn hệ thống hóa toàn diện các phương tiện biểu thị thời gian trong tiểu thuyết kinh điển Sans famille gồm trạng từ, danh từ, giới từ và dạng thức động từ.
• Làm sáng tỏ sự đối lập loại hình học giữa hệ thống thì ngữ pháp tiếng Pháp và cơ chế biểu đạt thời gian linh hoạt trong tiếng Việt.
• Đánh giá sâu sắc 2 chiến lược dịch thuật tiêu biểu thông qua so sánh đối chiếu ngữ liệu của dịch giả Hà Mai Anh và dịch giả Huỳnh Lý.
• Đóng góp nguồn ngữ liệu thực nghiệm quý giá cho ngành ngôn ngữ học đối chiếu và lý luận dịch thuật văn học Pháp – Việt.
• Đề xuất các giải pháp mang tính ứng dụng cao cho công tác đào tạo biên phiên dịch viên và nghiên cứu học thuật trong tương lai.

Quý độc giả và học viên quan tâm có thể khai thác các mô hình phân tích trong luận văn để mở rộng nghiên cứu sang các thể loại văn bản chuyên ngành khác nhằm hoàn thiện kỹ năng biên dịch chuyên nghiệp.

Trích đoạn nội dung tài liệu

UNIVERSITÉ NATIONALE DE HANOI ÉCOLE SUPÉRIEURE DE LANGUES ET D‟ÉTUDES INTERNATIONALES DÉPARTEMENT DES ÉTUDES POST-UNIVERSITAIRES NGUYỄN THỊ HỒNG HẠNH L’EXPRESSION DU TEMPS DANS LE ROMAN SANS FAMILLE D’HECTOR MALOT ET SA TRADUCTION EN VIETNAMIEN CÁCH DIỄN ĐẠT THỜI GIAN TRONG TIỂU THUYẾT KHÔNG GIA ĐÌNH CỦA HECTOR MALOT VÀ CÁCH DỊCH CÁC PHƯƠNG TIỆN BIỂU ĐẠT ĐÓ SANG TIẾNG VIỆT (Mémoire de fin d‟études post-universitaires) Option : LINGUISTIQUE Code : 602 202 03 HANOI - 2015 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] UNIVERSITÉ NATIONALE DE HANOI ÉCOLE SUPÉRIEURE DE LANGUES ET D‟ÉTUDES INTERNATIONALES DÉPARTEMENT DES ÉTUDES POST-UNIVERSITAIRES NGUYỄN THỊ HỒNG HẠNH L’EXPRESSION DU TEMPS DANS LE ROMAN SANS FAMILLE D’HECTOR MALOT ET SA TRADUCTION EN VIETNAMIEN CÁCH DIỄN ĐẠT THỜI GIAN TRONG TIỂU THUYẾT KHÔNG GIA ĐÌNH CỦA HECTOR MALOT VÀ CÁCH DỊCH CÁC PHƯƠNG TIỆN BIỂU ĐẠT ĐÓ SANG TIẾNG VIỆT (Mémoire de fin d‟études post-universitaires) Option : LINGUISTIQUE Code : 602 202 03 Directeur de recherche : M. Đinh Hồng Vân HANOI - 2015 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Je tiens à exprimer mes reconnaissances à Monsieur Dinh Hong Van, mon directeur de recherche pour sa suggestion du sujet de recherche ainsi que ses renseignements sur les procédés de le réaliser, et sur la documentation nécessaire dans le processus de cette recherche. Je remercie également les professeurs du Département de Langues et de culture françaises qui m‟ont aidée à améliorer mon français en nous fournissant les connaissances de langue par leurs cours durant deux années d‟études post- universitaires. Mes remerciements sont également à mes amis de promotion du français post-universitaire et à ma famille.

LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] TABLES DES MATIÈRE INTRODUCTION 1. Objectifs de la recherche. Questions de recherche et hypotheses. Méthodologie de recherché.

Structure du mémoire. 3 CHAPITRE I: CADRE THÉORIQUE. Quelques notions de la traduction. Qu‟est-ce que la traduction?.

Les trois niveaux de la traduction. Une bonne traduction. Fidélité et liberté. Temps et expressions de temps.

Qu‟est-ce que le temps?. Qu‟est-ce que l‟expression du temps?. Sous-classes de mot d‟expression de temps en français. Noms ou groupes de nom .1 Le moment de l‟action.

La fréquence ou l‟habitude. Prépositions et locutions prépositives. Corrélation des temps. Adverbes et locutions adverbiales de temps.

Rapport de simultanéité. 24 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Rapport de postériorité:. Autres moyens d‟expression de temps:.

Emploi des adverbes et locutions adverbiales de temps.Sous-classes des adverbes de temps. Adverbes de date. Une époque ou un moment. Rôle des adverbes de temps.

Rôle dans la cohésion du texte. Fonction des adverbes de temps. Position des adverbes. Identification syntaxique des adverbes de temps.

41 CHAPITRE 2: Comment les adverbes de temps et les locutions adverbiales temporelles sont-ils traduits dans les deux versions vietnamiennes. Présentation du corpus .Analyse du corpus. L‟ordre des faits. Explication des différences relevées du corpus de deux traductions.

77 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] de discours. 79 CHAPITRE 3: Propositions pédagogiques. Difficultés dans l‟utilisation des formes de temps verbales. Au niveau sémantique.

La corrélation de temps .Le thème et le propos. 97 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Problématique Le roman Sans famille d‟Hector Malot, un écrivain français, est un des plus lus dans le monde entier. C‟est le récit d‟un garçon nommé Rémi, sans parents, nourri par la nourrice Barberin puis élevé par le vieux Vitallis, un montreur des bêtes, un ancien chanteur très célèbre.

Ce garçon a grandi dans la difficulté, a travaillé péniblement pour vivre mais il garde toujours les qualités humaines, telles que la loyauté, le courage, le respect de soi-même, la compassion pour les autres personnes, l‟amour pour le travail. Enfin, il a trouvé sa famille et vit une vie heureuse. Ce roman a passionné non seulement des enfants mais aussi des adultes de par le monde. Cependant, en lisant les deux versions vietnamiennes, l‟une traduite par le traducteur Ha Mai Anh, l‟autre par Huynh Ly, nous n‟avons pas eu la même impression.

Par conséquent, nous avons choisi d‟approfondir nos études pour voir la différence entre ces deux versions. Par manque aussi bien de connaissances linguistiques que de celles de la littérature, nous avons l‟intention d‟étudier seulement les expressions temporelles par les adverbes et les locutions adverbiales de temps à travers les deux versions en vietnamien. Etant donné que les adverbes de temps français sont très variés non seulement du point de vue de la forme mais aussi du sens, en fonction de leurs places et leurs rôles dans la phrase, ils peuvent avoir plusieurs significations. Alors, en analysant et comparant les moyens de réexpression temporelles des adverbes de temps français dans les deux versions vietnamiennes, nous pourrons savoir comment la langue vietnamienne, appartenant à une typologie linguistique tout à fait différente de celle du français, restitue toutes les nuances de sens des temps adverbiaux du français.

1 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Objectifs de la recherche Cette recherche vise à présenter, premièrement, les façons d‟exprimer le temps en français dans l‟œuvre Sans famille, puis, deuxièmement, à chercher à comprendre si la langue vietnamienne peut reproduire les mêmes nuances de sens des adverbes et locutions adverbiales de temps que celles dans l‟original. Enfin, le but principal de cette recherche est pour révéler les différences s‟il y en a dans les deux versions en vietnamien concernant les traductions des adverbes et locutions adverbiales de temps. Questions de recherche et hypothèses Dans le cadre de cette recherche, nous essayons de trouver les réponses aux questions suivantes: 1- Comment le temps est-il représenté dans Sans famille ? 2- Les nuances sémantiques des moyens d'expression du temps ont-elles été restituées dans les deux versions en vietnamien ? 3- Y a-t-il des différences entre les deux versions en vietnamien dans l'emploi des moyens d'expression du temps pour traduire les significations temporelles de l'original ? Ces questions nous permettent de formuler les hypothè ses suivantes: - Le Vietnamien est la langue riche et expressive.

Donc, il est susceptible de transmetre les nuances sémantiques des temps adverbiaux. -Le degré de maîtrise de la langue vietnam et des connaissances imparfaites du francais des traducteurs peuvent être la cause de la différence entre deux versions en vietnamien. Méthodologie de recherche Dans le cadre de cette recherche, nous utiliserons la méthode descriptive car elle nous permet de présenter les circonstances de temporalité, de décrire l‟utilisation des expressions temporelles, ainsi, cette méthode nous fournit une 2 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] image précise du phénomène de temps dans des situations particulières présentées dans le roman Sans famille de l‟écrivain français Hector Malot. Notre étude se réalise sur un corpus constitué des traductions des adverbes et des locutions adverbiales de temps du roman Sans famille dont les versions ont été faites par Ha Mai Anh (1905-1975) et Huynh Ly (1914-1993).

Structure du mémoire Ce mémoire se compose de trois chapitres. Le premier chapitre aborde les problèmes théoriques tels que quelques notions de la traduction, ce qu‟est une bonne traduction et les temps et expressions de temps. Le deuxième chapitre constitue la partie principale du mémoire, lequel concentre sur l‟analyse du corpus pour trouver les réponses aux questions proposées. Le troisième chapitre porte sur les propositions pédagogiques.

3 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] CHAPITRE I: CADRE THÉORIQUE I. Quelques notions de la traduction. Qu’est-ce que la traduction? La langue sert d‟un moyen de communication de l‟homme dans le monde entier. Il y a autant de cultures que de langues.

Pour qu‟une culture soit diffusée d‟un pays à l‟autre, en particulier par la littérature, on a besoin de la traduction qui a pour fonction de rendre compréhensible en langue maternelle des lecteurs les textes initialement écrits en langue étrangère. En général, l‟acte de traduction implique tout d‟abord la compréhension d‟un texte, puis, dans le deuxième stade, la réexpression de ce texte dans la langue d‟arrivée. Cependant, la compréhension d‟un texte n‟est pas simple, car pour bien comprendre un texte, il faut que le traducteur ou l‟interprète, en plus de leurs connaissances linguistiques solides, se munisse des connaissances extralinguistiques. La qualité de la réexpression dépend pour la plus grande partie du degré de connaissances de la langue de départ, car si le traducteur a compris exactement ce qui est dit dans l‟original, au moins, l‟exactitude du contenu d‟un texte est assuré dans la traduction.

Après, le fait qu'une traduction est qualifiée meilleure lors qu‟une autre jugée moins préférée dépend de plusieurs facteurs y compris par exemple une bonne maîtrise de la langue d‟arrivée par le traducteur lui-même. Les trois niveaux de la traduction. Un texte peut être divisé en éléments plus petits: mots, phrases ou paragraphes. Il existe donc trois niveaux de traduction.

Le premier niveau concerne le mot, c‟est-à-dire le sémantisme lexical. Pour ce niveau, d‟abord le traducteur doit saisir le sens exact parmi les sens voisins du mot trouvé facilement dans des dictionnaires. 4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] Concernant la phrase, il s‟agit d‟une bonne maîtrise de la langue de départ pour d‟abord éviter les correspondances possibles, puis la situer dans un contexte bien déterminé. Si au premier niveau, le sémantisme lexical est à peu près semblable, la phrase constituée de la saisie du sens des mot sera certainement floue qui rend difficile à comprendre la phrase du texte.

Et bien sûr, au troisième niveau, le niveau du texte dont l‟idée globale n‟est pas la somme des sens des mots, avec des correspondances, des phrases floues, le traducteur ne pourra pas donner une traduction fidèle à l‟origine. Pour pouvoir comprendre ce qu‟est le sens, il vaut mieux que nous introduisions ici les paroles de Jean-Paul Sartre, le philosophe et écrivain français. Il a écrit: (Ainsi) dès le départ, le sens n‟est plus contenu dans les mots puisque c‟est lui, au contraire, qui permet de comprendre la signification de chacun d‟eux; et l‟objet littéraire quoiqu‟il se réalise à travers le langage, n‟est jamais donné dans le langage; (.) aussi les cent mille mots aglinés dans un livre peuvent être lus un à un sans que le sens de l‟oeuvre en jaillisse: le sens n‟est pas la somme des mots, il en est la totalité organique”. (1985) : Qu‟est- ce que la littérature?, Gallimard, pp.

Cité par Marianne Lederer, (1994), dans La traduction aujourd‟hui, le modèle interpretatif). De ces phrase de Jean- Paul Sartre peuvent découler deux idées importantes qui déterminent le sens du texte traduit. Premièrement, le sens n‟est pas exprimé du mot, inversement, il aide à mieux comprendre ses valeurs. Deuxièmement, en face d‟un mot polysémique, la perception du traducteur joue un rôle décisif dans le transfert du sens conforme à l‟original, car sous quel angle de perception, le traducteur va choisir la valeur qui coïncidera avec l‟idée globale du texte, avec ce que l‟auteur du texte veut dire.

5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Une bonne traduction D‟abord, comme Marianne Lederer a affirmé dans “La traduction aujourd‟hui, le modèle interprétatif” qu‟une bonne traduction est une traduction équivalente: “La traduction pour être réussie, doit viser à établir une équivalence globale entre le texte original et le texte traduit” (Marianne Lederer. (1994) :La traduction aujourd‟hui. Le modèle interprétatif, p.

51) Nous allons présenter ci-dessous les critères d‟équivalence de la traduction proposée par Werner Koller dans son Introduction à la science de la traduction (cité par Marianne Lederer, (1994), dans La traduction aujourd‟hui, le modèle interprétatif). Koller, une traduction jugée équivalente quand elle satisfait les critères suivants: - Une traduction doit transmettre l‟information donnée par l‟original sur la réalité extra-linguistique. - Elle doit respecter le style: extension géographique des expressions - Elle doit être conforme au genre du texte traduit. - Elle doit être adaptée aux connaissances du lecteur pour être compris.

- Enfin, la forme de la traduction doit produire le même effet esthétique que l‟original.