Nghiên cứu các yếu tố ảnh hưởng đến quyết định khởi nghiệp của sinh viên ĐH Thương Mại

Nghiên cứu các yếu tố ảnh hưởng đến quyết định khởi nghiệp của sinh viên trường đại học thương mại, giúp hiểu rõ động lực và thách thức trong khởi nghiệp.

• Trường học: Trường Đại Học Thương Mại
• Đề tài: Nghiên Cứu Các Yếu Tố Ảnh Hưởng Đến Quyết Định Khởi Nghiệp Của Sinh Viên Trường Đại Học Thương Mại

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: MỞ ĐẦU
• 1.1. Tính cấp thiết của đề tài
• 1.2. Mục tiêu nghiên cứu
• 1.3. Câu hỏi nghiên cứu
• 1.4. Phạm vi nghiên cứu
• 2. CHƯƠNG 2: TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU
• 2.1. Khởi nghiệp (Entrepreneurship)
• 2.2. Ý định khởi nghiệp
• 2.3. Các lý thuyết nghiên cứu
• 2.3.1. Lý thuyết hành vi dự định của Ajzen (1991)
• 2.3.2. Lý thuyết sự kiện khởi nghiệp (The Entrepreneurial Event – SEE)
• 2.4. Các nghiên cứu trước có liên quan
• 2.4.1. Các nghiên cứu trong nước
• 2.4.2. Một số nghiên cứu nước ngoài

Tóm tắt

I. Khám phá bức tranh quyết định khởi nghiệp của sinh viên TMU

Trong bối cảnh kinh tế hiện đại, khởi nghiệp không chỉ là một lựa chọn nghề nghiệp mà còn là động lực cốt lõi cho sự tăng trưởng và đổi mới của quốc gia. Hoạt động này giúp đa dạng hóa nền kinh tế, tạo ra nhiều cơ hội việc làm và nâng cao năng lực cạnh tranh. Chính phủ Việt Nam đã nhận thức rõ tầm quan trọng này và ban hành nhiều chính sách khuyến khích, tiêu biểu là Quyết định 1665/QĐ-TTg về chương trình “Hỗ trợ học sinh, sinh viên khởi nghiệp đến năm 2025”. Tuy nhiên, thực tế cho thấy ý định khởi nghiệp của sinh viên Việt Nam vẫn còn ở mức khiêm tốn. Báo cáo của Phạm Thị Thu Trang và cộng sự (2018) chỉ ra tỷ lệ người trưởng thành có ý định khởi nghiệp chỉ đạt 25%, thấp hơn mức trung bình của các nước phát triển. Điều này cho thấy một khoảng cách lớn giữa tiềm năng và thực tiễn. Nghiên cứu các yếu tố ảnh hưởng đến quyết định khởi nghiệp của sinh viên trường Đại học Thương Mại (TMU) trở nên cấp thiết, đặc biệt khi TMU là một trong những trung tâm đào tạo kinh tế hàng đầu, nơi ươm mầm cho nhiều tinh thần doanh nhân trẻ. Việc hiểu rõ các yếu tố này sẽ là cơ sở để xây dựng các giải pháp hữu hiệu, thúc đẩy một thế hệ doanh nhân tương lai năng động và thành công, góp phần giải quyết bài toán việc làm trong bối cảnh tỷ lệ thất nghiệp có xu hướng gia tăng (Tổng cục Thống kê, 2023).

1.1. Tầm quan trọng của tinh thần doanh nhân trong bối cảnh mới

Tinh thần doanh nhân (entrepreneurship) không chỉ giới hạn ở việc thành lập một doanh nghiệp mới. Theo Bird (1988), đây là một thái độ làm việc đề cao sự độc lập, sáng tạo, chấp nhận rủi ro để tìm kiếm cơ hội kinh doanh. Trong bối cảnh kinh tế biến động, tinh thần này là chìa khóa để thích ứng và phát triển. Đối với sinh viên, việc nuôi dưỡng tinh thần này từ sớm sẽ định hình tư duy chủ động, dám nghĩ dám làm. Sinh viên được xem là nhóm chủ thể tiềm năng nhất cho hoạt động khởi nghiệp vì họ có tri thức, được đào tạo bài bản và đang đứng trước ngưỡng cửa lựa chọn nghề nghiệp sau tốt nghiệp. Một động lực khởi nghiệp mạnh mẽ ở thế hệ trẻ sẽ tạo ra một làn sóng đổi mới, đóng góp trực tiếp vào sự phát triển kinh tế - xã hội bền vững.

1.2. Thực trạng lựa chọn nghề nghiệp sau tốt nghiệp của sinh viên

Mặc dù sở hữu nhiều tiềm năng, phần lớn sinh viên Việt Nam sau khi tốt nghiệp vẫn ưu tiên tìm kiếm việc làm tại các công ty, tập đoàn đã có sẵn thay vì tự mình tạo ra con đường riêng. Xu hướng này bắt nguồn từ nhiều nguyên nhân, bao gồm mong muốn về sự ổn định, áp lực tài chính và lo ngại rủi ro. Các ý tưởng kinh doanh sáng tạo thường chỉ dừng lại ở mức ý tưởng trong các cuộc thi hoặc môn học. Việc thiếu tự tin và các kỹ năng khởi nghiệp cần thiết khiến họ chùn bước. Nghiên cứu này tập trung vào sinh viên TMU để làm rõ những yếu tố nào đang củng cố hoặc cản trở ý định khởi nghiệp, từ đó cung cấp một cái nhìn sâu sắc hơn về hành vi lựa chọn nghề nghiệp của nhóm đối tượng này.

II. Top rào cản khởi nghiệp sinh viên Đại học Thương Mại đối mặt

Con đường khởi nghiệp chưa bao giờ là dễ dàng, đặc biệt với những người trẻ như sinh viên. Mặc dù có nhiệt huyết và ý tưởng, họ phải đối mặt với vô số thách thức và rào cản có thể làm lung lay quyết định khởi nghiệp. Các nghiên cứu trước đây đã chỉ ra rằng các rào cản khởi nghiệp không chỉ đến từ yếu tố bên ngoài như thị trường hay vốn, mà còn xuất phát từ chính nội tại cá nhân. Theo Lý thuyết Hành vi Dự định (TPB) của Ajzen (1991), nhận thức kiểm soát hành vi – tức là niềm tin của một người vào khả năng thực hiện hành động của mình – đóng vai trò quyết định. Khi sinh viên cảm thấy mình không đủ năng lực, thiếu kinh nghiệm, hoặc sợ hãi thất bại, ý định khởi nghiệp sẽ suy giảm đáng kể. Bên cạnh đó, các yếu tố thuộc về môi trường như thiếu sự hỗ trợ từ gia đình, bạn bè (quy chuẩn chủ quan) cũng là một rào cản lớn. Tại Trường Đại học Thương Mại, mặc dù môi trường học tập năng động, sinh viên vẫn gặp phải những khó khăn đặc thù. Việc xác định và phân tích kỹ lưỡng các rào cản này là bước đi đầu tiên để tìm ra giải pháp tháo gỡ, tạo điều kiện thuận lợi hơn cho một hệ sinh thái khởi nghiệp sinh viên phát triển mạnh mẽ.

2.1. Phân tích các rào cản khởi nghiệp phổ biến nhất

Các rào cản khởi nghiệp phổ biến nhất mà sinh viên TMU gặp phải có thể được phân loại thành nhiều nhóm. Thứ nhất là rào cản về tài chính, bao gồm việc thiếu vốn khởi nghiệp ban đầu và khó khăn trong việc tiếp cận các nguồn vốn vay ưu đãi. Thứ hai là rào cản về kiến thức và kỹ năng, khi chương trình đào tạo đôi khi chưa trang bị đủ các kỹ năng khởi nghiệp thực chiến như quản trị tài chính, marketing, hay đàm phán. Thứ ba là rào cản về tâm lý, biểu hiện qua nỗi sợ thất bại, sự ngại rủi ro và thiếu tự tin vào bản thân. Cuối cùng là rào cản từ mạng lưới quan hệ, khi sinh viên chưa có đủ các mối liên kết với các chuyên gia, nhà đầu tư hay cố vấn trong ngành để nhận được sự định hướng và hỗ trợ cần thiết.

2.2. Tác động của yếu tố tâm lý và nhận thức kiểm soát hành vi

Theo mô hình của Ajzen (1991), nhận thức kiểm soát hành vi là một trong những yếu tố dự báo mạnh mẽ nhất về ý định. Đối với sinh viên, yếu tố này thể hiện qua việc họ đánh giá khả năng của mình trong việc vượt qua khó khăn. Một sinh viên có thể có ý tưởng rất hay và thái độ tích cực, nhưng nếu họ tin rằng mình không thể huy động vốn, không thể quản lý nhân sự, hoặc không thể đối mặt với áp lực, ý định khởi nghiệp sẽ không bao giờ chuyển hóa thành hành động. Nỗi sợ thất bại và áp lực từ xã hội (quy chuẩn chủ quan) càng làm gia tăng rào cản tâm lý này. Do đó, việc xây dựng sự tự tin và nâng cao nhận thức về năng lực bản thân là một nhiệm vụ quan trọng trong giáo dục khởi nghiệp.

III. Bí quyết phân tích yếu tố cá nhân ảnh hưởng đến khởi nghiệp

Để hiểu sâu sắc về quyết định khởi nghiệp của sinh viên trường Đại học Thương Mại, việc phân tích các yếu tố thuộc về cá nhân là vô cùng quan trọng. Mô hình sự kiện khởi nghiệp (SEE) của Shapero và Sokol (1982) nhấn mạnh rằng quyết định này bị ảnh hưởng mạnh mẽ bởi các yếu tố hoàn cảnh và thái độ của cá nhân. Các nghiên cứu trước đó, như của Trương Thị Thanh Tuyền và Nguyễn Thành Long (2013), cũng khẳng định mối liên hệ chặt chẽ giữa các đặc điểm tính cách và ý hướng khởi nghiệp. Một cá nhân có tinh thần doanh nhân thường sở hữu những nét tính cách nổi bật như tự tin, chấp nhận rủi ro, có nhu cầu thành đạt cao và luôn chủ động tìm kiếm cơ hội. Bên cạnh đó, thái độ đối với khởi nghiệp cũng là một biến số then chốt. Nếu sinh viên xem khởi nghiệp là một lựa chọn nghề nghiệp hấp dẫn, đáng ngưỡng mộ và khả thi, họ sẽ có động lực khởi nghiệp mạnh mẽ hơn. Nghiên cứu tại TMU sử dụng các thang đo để lượng hóa những yếu tố cá nhân này, từ đó xác định mức độ ảnh hưởng của chúng lên ý định thành lập doanh nghiệp của sinh viên.

3.1. Vai trò của đặc điểm tính cách Tự tin và chấp nhận rủi ro

Đặc điểm tính cách là nền tảng hình thành nên một doanh nhân. Sự tự tin giúp sinh viên tin vào khả năng của mình, dám đối mặt với thử thách và thuyết phục người khác đi theo tầm nhìn của mình. Trong khi đó, khả năng chấp nhận rủi ro cho phép họ nhìn thấy cơ hội trong những tình huống không chắc chắn, một yếu tố không thể thiếu trong môi trường kinh doanh đầy biến động. Các khảo sát sinh viên TMU cho thấy những sinh viên có điểm số cao ở các tiêu chí như “tự tin vào bản thân sẽ thành công khi đối diện khó khăn” và “thích những thử thách và cơ hội mới” thường có ý định khởi nghiệp rõ ràng hơn. Những tính cách này không hoàn toàn là bẩm sinh mà có thể được rèn luyện thông qua các hoạt động trải nghiệm và giáo dục khởi nghiệp.

3.2. Ảnh hưởng của thái độ và kinh nghiệm thực tiễn cá nhân

Thái độ đối với khởi nghiệp được hình thành từ nhận thức và cảm nhận của sinh viên. Khi họ ngưỡng mộ những doanh nhân thành đạt, cảm thấy hứng thú với việc tạo ra giá trị mới và sẵn sàng cống hiến để trở thành một người chủ doanh nghiệp, thái độ tích cực này sẽ thúc đẩy mạnh mẽ động lực khởi nghiệp. Bên cạnh đó, trải nghiệm cá nhân cũng đóng vai trò quan trọng. Sinh viên đã từng tham gia các cuộc thi khởi nghiệp, làm việc trong các dự án kinh doanh nhỏ, hoặc có người thân làm kinh doanh thường có cái nhìn thực tế và tự tin hơn. Những trải nghiệm này giúp họ tích lũy kỹ năng khởi nghiệp và xây dựng mạng lưới quan hệ ban đầu, làm giảm bớt cảm giác mơ hồ và sợ hãi khi nghĩ đến việc tự mình khởi sự kinh doanh.

IV. Cách hệ sinh thái khởi nghiệp tác động đến quyết định sinh viên

Không một cá nhân nào có thể khởi nghiệp thành công trong một môi trường đơn độc. Hệ sinh thái khởi nghiệp sinh viên đóng vai trò là bệ đỡ, cung cấp nguồn lực và tạo động lực cho các doanh nhân trẻ. Các yếu tố môi trường này bao gồm chính sách của nhà nước, sự hỗ trợ từ cộng đồng và đặc biệt là vai trò của cơ sở giáo dục. Tại Trường Đại học Thương Mại, các nỗ lực xây dựng một môi trường khởi nghiệp năng động đang ngày càng được chú trọng. Nghiên cứu này xem xét hai khía cạnh chính của môi trường: giáo dục khởi nghiệp và các nguồn lực hỗ trợ như vốn khởi nghiệp và mạng lưới quan hệ. Theo nghiên cứu của Duygu Turker và Senem Sonmez Selcuk, giáo dục và sự ủng hộ từ người thân là hai yếu tố quyết định. Tương tự, tại TMU, chất lượng các học phần về kinh doanh, sự tồn tại của các câu lạc bộ, các cuộc thi và sự hỗ trợ từ nhà trường đều có tác động trực tiếp đến việc hình thành và củng cố quyết định khởi nghiệp của sinh viên.

4.1. Ảnh hưởng từ giáo dục khởi nghiệp và hỗ trợ từ nhà trường

Giáo dục khởi nghiệp không chỉ là việc truyền đạt kiến thức lý thuyết. Một chương trình hiệu quả phải khơi dậy tinh thần doanh nhân, trang bị các kỹ năng khởi nghiệp thực tế và tạo cơ hội cho sinh viên áp dụng vào các dự án thật. Các hoạt động như hội thảo với doanh nhân, cuộc thi mô hình kinh doanh, hay các học phần có tính ứng dụng cao sẽ giúp sinh viên cảm nhận được tính khả thi của việc khởi nghiệp. Sự hỗ trợ từ nhà trường còn thể hiện qua việc thành lập các trung tâm ươm tạo, kết nối sinh viên với các cố vấn và nhà đầu tư. Khi sinh viên cảm nhận được sự đồng hành và hỗ trợ này, nhận thức kiểm soát hành vi của họ sẽ tăng lên, giúp họ tự tin hơn vào con đường mình chọn.

4.2. Tầm quan trọng của mạng lưới quan hệ và nguồn vốn khởi nghiệp

Hai nguồn lực quan trọng nhất trong giai đoạn đầu khởi nghiệp là vốn khởi nghiệp và mạng lưới quan hệ. Việc thiếu vốn là một trong những rào cản khởi nghiệp lớn nhất. Khả năng huy động vốn từ gia đình, bạn bè, các quỹ đầu tư mạo hiểm hay các chương trình hỗ trợ của chính phủ có thể quyết định sự sống còn của một dự án. Bên cạnh đó, một mạng lưới quan hệ rộng rãi sẽ mở ra nhiều cơ hội hợp tác, học hỏi kinh nghiệm và tìm kiếm khách hàng. Nhà trường có thể đóng vai trò cầu nối, giúp sinh viên xây dựng những mối quan hệ này thông qua các sự kiện kết nối, ngày hội việc làm và khởi nghiệp, hay các chương trình giao lưu với cựu sinh viên thành đạt. Một hệ sinh thái khởi nghiệp sinh viên mạnh là nơi các nguồn lực này được kết nối và dễ dàng tiếp cận.

V. Kết quả khảo sát sinh viên TMU về các yếu tố quyết định

Để kiểm định các giả thuyết, nghiên cứu đã tiến hành khảo sát sinh viên TMU thông qua bảng câu hỏi chi tiết. Dữ liệu thu thập được xử lý bằng phần mềm thống kê chuyên dụng để phân tích và đánh giá mức độ ảnh hưởng của từng yếu tố. Mô hình nghiên cứu ý định khởi nghiệp đề xuất bao gồm các biến độc lập như đặc điểm tính cách, thái độ, trải nghiệm cá nhân, giáo dục khởi nghiệp và nguồn vốn. Kết quả phân tích hồi quy cho thấy một bức tranh rõ nét về các động lực chính thúc đẩy sinh viên Thương Mại. Tương tự như nghiên cứu của Võ Văn Hiền và Lê Hoàng Vân Trang (2021), các yếu tố thuộc về nội tại cá nhân như tính cách và thái độ có tác động mạnh mẽ nhất. Cụ thể, những sinh viên có thái độ tích cực và tin tưởng vào năng lực bản thân có ý định khởi nghiệp cao hơn hẳn. Điều này tái khẳng định tầm quan trọng của việc xây dựng sự tự tin và nuôi dưỡng tinh thần doanh nhân ngay từ khi còn trên ghế nhà trường. Các yếu tố môi trường như giáo dục và sự hỗ trợ cũng có ý nghĩa thống kê, cho thấy nỗ lực của nhà trường đang đi đúng hướng.

5.1. Dữ liệu từ mô hình nghiên cứu ý định khởi nghiệp thực tế

Kết quả phân tích định lượng chỉ ra rằng tất cả các yếu tố được đề xuất trong mô hình nghiên cứu ý định khởi nghiệp đều có ảnh hưởng dương đến quyết định khởi nghiệp của sinh viên. Trong đó, “Thái độ khởi nghiệp” và “Đặc điểm tính cách” là hai nhân tố có hệ số hồi quy cao nhất. Điều này có nghĩa là khi sinh viên càng cảm thấy hứng thú, bị thu hút bởi con đường doanh nhân và càng sở hữu những tính cách như tự tin, dám nghĩ dám làm, thì ý định của họ càng trở nên mạnh mẽ. Yếu tố “Giáo dục khởi nghiệp” cũng cho thấy tác động đáng kể, khẳng định vai trò của nhà trường trong việc cung cấp kiến thức và truyền cảm hứng. Yếu tố “Nguồn vốn” mặc dù quan trọng nhưng có tác động thấp hơn, cho thấy trong giai đoạn hình thành ý định, các yếu tố tâm lý và nhận thức đóng vai trò tiên quyết.

5.2. So sánh kết quả với các nghiên cứu tương tự trong và ngoài nước

Khi so sánh với các công trình trước, kết quả nghiên cứu tại TMU có nhiều điểm tương đồng. Nghiên cứu của Hoàng Thị Thương (2014) cũng chỉ ra “cảm nhận sự khát khao” là yếu tố quan trọng nhất. Điều này tương ứng với biến “Thái độ khởi nghiệp” trong mô hình hiện tại. Tương tự, nghiên cứu quốc tế của Amran Md Rasli và cộng sự cũng nhấn mạnh vai trò của cơ sở giáo dục trong việc kích thích sự quan tâm của sinh viên. Điểm khác biệt đáng chú ý là mức độ ảnh hưởng của các yếu tố có thể thay đổi tùy thuộc vào bối cảnh văn hóa và đặc thù ngành học. Tuy nhiên, tựu trung lại, các nghiên cứu đều đồng thuận rằng ý định khởi nghiệp là một quá trình phức tạp, chịu sự chi phối của cả yếu tố nội tại và các tác nhân từ môi trường bên ngoài.

VI. Hướng đi tương lai cho hệ sinh thái khởi nghiệp sinh viên TMU

Từ kết quả phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến quyết định khởi nghiệp của sinh viên trường Đại học Thương Mại, có thể rút ra những hàm ý quản trị quan trọng. Để thúc đẩy làn sóng khởi nghiệp mạnh mẽ hơn, cần có một chiến lược tổng thể, tác động đồng bộ lên cả nhận thức của sinh viên và môi trường hỗ trợ. Nhà trường, gia đình và cả chính các bạn sinh viên đều có vai trò nhất định trong việc kiến tạo một tương lai khởi nghiệp năng động. Các giải pháp không nên chỉ tập trung vào việc cung cấp vốn khởi nghiệp, mà cần chú trọng hơn đến việc xây dựng nền tảng vững chắc về tư duy, kỹ năng và thái độ. Một hệ sinh thái khởi nghiệp sinh viên bền vững là nơi mà sự sáng tạo được khuyến khích, rủi ro được chấp nhận như một phần của quá trình học hỏi, và thành công được lan tỏa để truyền cảm hứng. Tương lai của khởi nghiệp sinh viên TMU phụ thuộc vào khả năng biến những tiềm năng hiện có thành những hành động cụ thể và hiệu quả, tạo ra những doanh nhân không chỉ giỏi kinh doanh mà còn có trách nhiệm với xã hội.

6.1. Đề xuất giải pháp nâng cao kỹ năng khởi nghiệp cho sinh viên

Để nâng cao kỹ năng khởi nghiệp, nhà trường cần tích hợp sâu hơn các hoạt động thực hành vào chương trình giảng dạy. Cần tổ chức nhiều hơn các workshop về các kỹ năng cụ thể như lập kế hoạch kinh doanh, marketing số, quản trị tài chính cho startup. Đồng thời, cần khuyến khích sinh viên tham gia các dự án thực tế, các cuộc thi khởi nghiệp cấp khoa, cấp trường và quốc gia. Việc thành lập một quỹ đầu tư mạo hiểm quy mô nhỏ ngay trong trường để hỗ trợ các ý tưởng tiềm năng cũng là một giải pháp đột phá. Bên cạnh đó, cần xây dựng một mạng lưới cố vấn (mentorship) mạnh mẽ, kết nối sinh viên với các doanh nhân thành đạt và cựu sinh viên để họ được dẫn dắt và học hỏi kinh nghiệm thực chiến.

6.2. Triển vọng phát triển văn hóa khởi nghiệp tại Đại học Thương Mại

Triển vọng phát triển một văn hóa khởi nghiệp mạnh mẽ tại TMU là rất khả quan. Nhà trường cần tiếp tục đẩy mạnh truyền thông, tôn vinh những tấm gương sinh viên, cựu sinh viên khởi nghiệp thành công để lan tỏa động lực khởi nghiệp. Các sự kiện thường niên như “Ngày hội khởi nghiệp TMU” nên được nâng tầm quy mô, thu hút sự tham gia của các quỹ đầu tư và doanh nghiệp lớn. Về lâu dài, việc xây dựng một không gian làm việc chung (co-working space) dành riêng cho các dự án khởi nghiệp của sinh viên sẽ tạo ra một môi trường hợp tác, sáng tạo. Khi tinh thần doanh nhân thấm sâu vào mọi hoạt động, TMU sẽ không chỉ là nơi đào tạo ra những nhà quản lý giỏi mà còn là cái nôi của những doanh nhân xuất sắc trong tương lai.

Nội dung chính

{
  "document_type": "research_report",
  "confidence": 0.95,
  "reasoning": "Tài liệu là báo cáo đề tài nghiên cứu khoa học sinh viên thuộc học phần Nghiên cứu khoa học tại Trường Đại học Thương Mại, được thực hiện bởi nhóm sinh viên (Nhóm 5, lớp K59I1,I2) với cấu trúc nghiên cứu học thuật điển hình (đặt vấn đề, tính cấp thiết, phương pháp khảo sát, mô hình nghiên cứu, tài liệu tham khảo và phụ lục xử lý số liệu EFA)."
}

---

Đánh Giá Các Yếu Tố Quyết Định Ý Định Khởi Nghiệp Của Sinh Viên Đại Học Thương Mại: Phân Tích Thực Chứng Và Hàm Ý Chính Sách

Tóm tắt nghiên cứu (200-250 từ)

Nghiên cứu tập trung giải quyết câu hỏi trọng tâm: Những nhân tố nào tác động trực tiếp và đóng vai trò quyết định đến ý định khởi sự kinh doanh của sinh viên Trường Đại học Thương Mại (TMU)? Trong bối cảnh nền kinh tế đối mặt với nhiều biến động và thị trường lao động chịu sức ép gia tăng, tinh thần khởi nghiệp của sinh viên khối ngành kinh tế trở thành động lực quan trọng thúc đẩy đổi mới sáng tạo.

Về mặt phương pháp, nghiên cứu kết hợp giữa khung lý thuyết hàn lâm vững chắc – Thuyết hành vi dự định (TPB) của Ajzen (1991) và Thuyết sự kiện khởi nghiệp (SEE) của Shapero & Sokol (1982) – cùng phương pháp định lượng thông qua khảo sát thực tế sinh viên TMU bằng thang đo Likert 5 mức độ. Dữ liệu được kiểm định độ tin cậy Cronbach’s Alpha và phân tích nhân tố khám phá (EFA).

Kết quả nghiên cứu xác lập mô hình 5 nhóm nhân tố chính chi phối ý định khởi nghiệp gồm: (1) Đặc điểm tính cách cá nhân, (2) Thái độ đối với khởi nghiệp, (3) Trải nghiệm cá nhân, (4) Giáo dục khởi nghiệp, và (5) Nguồn vốn. Đặc biệt, nghiên cứu chỉ ra rằng thái độ tích cực, kinh nghiệm cọ xát thực tế và môi trường giáo dục định hướng thực chiến là bệ phóng quan trọng nhất để chuyển hóa ý tưởng thành hành động. Những phát hiện này mang lại hàm ý quản trị thiết thực cho nhà trường và các cơ quan ban ngành trong việc triển khai Đề án 1665 của Chính phủ nhằm ươm mầm doanh nhân trẻ.

---

Bối cảnh và tầm quan trọng (300-350 từ)

Khởi nghiệp đổi mới sáng tạo từ lâu đã được xem là động lực tăng trưởng cốt lõi, giúp đa dạng hóa nền kinh tế, thúc đẩy chuyển giao công nghệ và giải quyết bài toán việc làm. Tuy nhiên, theo Báo cáo Chỉ số Khởi nghiệp Việt Nam, tỷ lệ người trưởng thành tại Việt Nam có ý định khởi nghiệp năm 2017 chỉ đạt 25%, thấp hơn đáng kể so với mức trung bình 30,3% ở các nền kinh tế phát triển. Đáng chú ý, mặc dù lực lượng sinh viên – đặc biệt là sinh viên khối ngành kinh tế – được đánh giá là nguồn nhân lực trẻ, năng động và giàu ý tưởng, song phần lớn các dự án chỉ dừng lại ở mức tiềm năng do tâm lý e ngại rủi ro và thiếu định hướng bài bản.

Tính cấp thiết của đề tài càng được nhấn mạnh trong giai đoạn hiện nay khi thị trường lao động đối mặt với nhiều áp lực. Theo số liệu từ Tổng cục Thống kê, quý III năm 2023 ghi nhận khoảng 1,08 triệu người trong độ tuổi lao động thất nghiệp (chiếm tỷ lệ 2,3%), trong đó tỷ lệ thất nghiệp tại khu vực thành thị duy trì ở mức cao xấp xỉ 2,78%. Thực trạng này đòi hỏi phải thúc đẩy mạnh mẽ tư duy tự chủ làm chủ, biến sinh viên từ người tìm việc thành người tạo ra việc làm.

Mặc dù đã có các nghiên cứu tiếp cận chủ đề khởi nghiệp, khoảng trống nghiên cứu (research gap) tại các trường đại học chuyên ngành kinh tế – thương mại như Đại học Thương Mại vẫn cần được đào sâu. Môi trường đào tạo đặc thù về kinh doanh, hệ thống thông tin kinh tế và thương mại điện tử tạo nên nhận thức và hành vi rất riêng biệt ở sinh viên. Do đó, việc nghiên cứu thực chứng nhằm nhận diện chính xác các rào cản và động lực thúc đẩy sinh viên TMU khởi nghiệp không chỉ đáp ứng yêu cầu học thuật mà còn hỗ trợ trực tiếp việc thực thi Quyết định 1665/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ và Quyết định 1230/QĐ-BGDĐT của Bộ Giáo dục và Đào tạo về hỗ trợ sinh viên khởi nghiệp.

---

Methodology và approach (350-400 từ)

Nghiên cứu áp dụng quy trình tiếp cận khoa học chặt chẽ, kết hợp giữa phương pháp nghiên cứu định tính và nghiên cứu định lượng:

• Khung lý thuyết nền tảng: Đề tài tích hợp hai mô hình kinh điển trong nghiên cứu hành vi doanh nhân:
  1. Lý thuyết Hành vi Dự định (TPB - Ajzen, 1991): Phân tích ý định thông qua thái độ cá nhân, quy chuẩn chủ quan và nhận thức kiểm soát hành vi.
  2. Lý thuyết Sự kiện Khởi nghiệp (SEE - Shapero & Sokol, 1982): Xem xét tác động của hoàn cảnh cá nhân, nhận thức về tính khả thi và mức độ mong muốn khởi nghiệp.
• Thiết kế nghiên cứu & Thu thập dữ liệu: Khảo sát được triển khai trực tiếp và trực tuyến trong khoảng thời gian từ ngày 16/10/2023 đến 14/11/2023 tại khuôn viên Trường Đại học Thương Mại. Đối tượng khảo sát bao gồm sinh viên từ các khóa học, đặc biệt là sinh viên thuộc khoa Hệ thống thông tin kinh tế & Thương mại điện tử (lớp K59I1, K59I2) và các khoa liên quan. Bảng hỏi gồm 10 câu hỏi định danh/khám phá sơ bộ và 27 biến quan sát đo lường bằng thang đo khoảng Likert 5 điểm (từ 1: Hoàn toàn không đồng ý đến 5: Hoàn toàn đồng ý).
• Kỹ thuật phân tích dữ liệu:
  • Thống kê mô tả: Phân tích cơ cấu nhân khẩu học, độ tuổi, khóa học và nhận thức chung về kinh doanh.
  • Kiểm định độ tin cậy thang đo (Cronbach's Alpha): Đánh giá tính nhất quán nội tại của 5 nhóm biến độc lập: Đặc điểm tính cách (TC1–TC6), Thái độ khởi nghiệp (TĐ1–TĐ5), Trải nghiệm cá nhân (TN1–TN5), Giáo dục khởi nghiệp (GD1–GD6), và Nguồn vốn (NV1–NV5).
  • Phân tích nhân tố khám phá (EFA): Sử dụng phương pháp trích Principal Components cùng phép xoay Varimax để kiểm tra giá trị hội tụ và giá trị phân biệt.
• Đảm bảo tính giá trị và độ tin cậy: Tính chặt chẽ về phương pháp được thể hiện rõ trong quá trình xử lý ma trận xoay nhân tố (EFA). Kết quả phân tích sơ bộ cho thấy biến quan sát NV1 ("Bạn có đủ nguồn vốn để sẵn sàng khởi nghiệp") tải chéo lên cả hai nhân tố (Component 1 đạt hệ số tải 0,520 và Component 5 đạt 0,536) với mức chênh lệch nhỏ hơn 0,3. Nhóm nghiên cứu đã thực hiện loại bỏ biến NV1 theo đúng chuẩn mực kinh tế lượng và tiến hành xoay lại ma trận, đảm bảo các biến còn lại đạt độ hội tụ và phân biệt tối ưu trước khi đưa vào mô hình phân tích hồi quy.

---

Phát hiện chính (400-450 từ)

Dựa trên kết quả phân tích định lượng và xử lý ma trận xoay EFA từ dữ liệu khảo sát sinh viên Trường Đại học Thương Mại, nghiên cứu rút ra các phát hiện trọng tâm sau:

1. Thái độ đối với khởi nghiệp là nhân tố thúc đẩy nội sinh mạnh mẽ nhất: Các biến đo lường thái độ như sự hứng thú với kinh doanh (TĐ2), lòng ngưỡng mộ doanh nhân thành đạt (TĐ3) và khát khao tự chủ làm chủ (TĐ4) có tác động đồng biến sâu sắc tới ý định khởi sự. Khi sinh viên hình thành thái độ tích cực, họ có xu hướng chủ động vượt qua vùng an toàn để tìm kiếm cơ hội thị trường.
2. Trải nghiệm cá nhân và hoạt động thực tế tạo bước đệm quyết định: Sinh viên từng tham gia các dự án môn học (TN4), câu lạc bộ chuyên môn (TN3), cuộc thi khởi nghiệp (TN5) hoặc từng có trải nghiệm thực tập tại doanh nghiệp (TN2) thể hiện mức độ sẵn sàng khởi nghiệp cao vượt trội so với nhóm chỉ học lý thuyết hàn lâm. Trải nghiệm giúp thu hẹp khoảng cách giữa ý tưởng và năng lực thực thi.
3. Giáo dục khởi nghiệp tại môi trường TMU phát huy vai trò định hướng: Các học phần chuyên ngành kinh tế, thương mại điện tử có tính thực tiễn cao (GD5) cùng những buổi hội thảo, diễn đàn truyền cảm hứng (GD3, GD4) giúp củng cố tư duy đổi mới sáng tạo, giảm bớt sự mơ hồ và lo sợ thất bại ở sinh viên năm cuối.
4. Đặc điểm tính cách tạo nền tảng bền bỉ: Phẩm chất tự tin (TC1), độ nhạy bén với cơ hội thị trường (TC2) và tinh thần dám đón nhận thử thách (TC5, TC6) là các yếu tố dự báo quan trọng cho hành vi khởi nghiệp. Sinh viên có tính cách chủ động thường linh hoạt thích ứng với các biến động kinh tế.
5. Nguồn vốn: Điều kiện cần nhưng có sự chuyển dịch trong nhận thức: Phát hiện bất ngờ từ việc loại biến NV1 (vốn tự có) trong phân tích EFA cho thấy sinh viên TMU không đánh đồng vốn khởi nghiệp với lượng tiền mặt sẵn có. Thay vào đó, họ chú trọng vào năng lực huy động vốn linh hoạt như tích lũy từ làm thêm (NV2), sự bảo trợ từ gia đình (NV3) và khả năng tiếp cận các nguồn tín dụng, quỹ khởi nghiệp (NV4).

Những kết quả này khẳng định rằng ý định khởi nghiệp của sinh viên TMU là một hàm phức hợp của động lực tâm lý cá nhân, sự tích lũy kỹ năng thực tế và mức độ sẵn sàng tiếp cận hệ sinh thái hỗ trợ từ nhà trường và xã hội.

---

Đóng góp khoa học (250-300 từ)

• Đóng góp về mặt lý thuyết: Nghiên cứu góp phần kiểm chứng và làm phong phú thêm việc ứng dụng tích hợp hai lý thuyết TPB (Ajzen, 1991) và SEE (Shapero & Sokol, 1982) trong bối cảnh cụ thể của sinh viên đại học khối ngành kinh tế tại Việt Nam. Đề tài làm rõ cơ chế tương tác giữa các yếu tố tâm lý hành vi (tính cách, thái độ) với các biến số môi trường ngoại cảnh (giáo dục đại học, nguồn vốn huy động).
• Đóng góp về mặt phương pháp: Cung cấp bộ thang đo đã được tinh chỉnh và kiểm định nghiêm ngặt qua phân tích độ tin cậy Cronbach's Alpha và ma trận xoay nhân tố EFA. Việc xử lý triệt để biến vi phạm tính phân biệt (NV1) mang lại chuẩn tham chiếu phương pháp luận tin cậy cho các nghiên cứu tiếp theo về hành vi khởi nghiệp học đường.
• Đóng góp về mặt thực tiễn và chính sách:
  • Đối với Trường Đại học Thương Mại: Cung cấp căn cứ thực nghiệm giúp Ban Giám hiệu và các Khoa đổi mới phương pháp giảng dạy, lồng ghép mô hình mô phỏng kinh doanh (business simulation) vào chương trình chính khóa.
  • Đối với chính sách vĩ mô: Gợi ý các giải pháp cụ thể hóa Đề án 1665/QĐ-TTg, bao gồm thiết lập mạng lưới kết nối cố vấn (mentorship), quỹ hỗ trợ vốn vay ưu đãi cho sinh viên và xây dựng không gian khởi nghiệp sáng tạo trong trường đại học.

---

Đối tượng quan tâm (200-250 từ)

Nghiên cứu mang lại giá trị đa chiều cho nhiều nhóm đối tượng:

• Nhà nghiên cứu học thuật & Giảng viên: Tài liệu tham khảo hữu ích về cấu trúc mô hình hồi quy hành vi khởi nghiệp, cung cấp thang đo thực nghiệm chuẩn hóa và dữ liệu thực tế tại trường đại học kinh tế trọng điểm.
• Ban Giám hiệu & Nhà quản lý giáo dục đại học: Căn cứ chiến lược để điều chỉnh chương trình đào tạo, xây dựng các trung tâm ươm tạo doanh nghiệp (incubators), nâng cấp quy mô các cuộc thi học thuật và câu lạc bộ khởi nghiệp sinh viên.
• Nhà hoạch định chính sách & Quỹ đầu tư: Giúp các cơ quan quản lý nhà nước (Bộ GD&ĐT, Sở KH&CN) cùng các nhà đầu tư thiên thần (Angel Investors) nắm bắt tâm lý, năng lực tiếp cận tài chính của sinh viên để xây dựng các gói hỗ trợ vốn hạt giống (seed funding) hiệu quả.
• Sinh viên & Nhóm khởi nghiệp trẻ: Công cụ giúp sinh viên tự đánh giá năng lực nội tại, nhận diện rõ các yếu tố cần trau dồi (kỹ năng, thái độ, mạng lưới quan hệ) trước khi bắt đầu hành trình thành lập doanh nghiệp.

---

FAQ (250-300 từ)

1. Phát hiện quan trọng nhất của đề tài là gì?

Phát hiện cốt lõi chỉ ra rằng Thái độ đối với khởi nghiệp và Trải nghiệm thực tiễn cá nhân đóng vai trò quyết định vượt trội so với rào cản tài chính ban đầu. Sinh viên có thái độ tích cực và từng tham gia dự án/cuộc thi khởi nghiệp có xác suất biến ý tưởng thành hiện thực cao nhất.

2. Phương pháp nghiên cứu có điểm gì đặc biệt?

Nghiên cứu kết hợp hai mô hình TPB và SEE, đồng thời áp dụng quy trình kiểm định EFA nghiêm ngặt. Việc phát hiện và loại bỏ biến NV1 do vi phạm tính phân biệt trong ma trận xoay giúp mô hình đạt độ chính xác và giá trị học thuật cao.

3. Kết quả nghiên cứu có thể khái quát hóa (generalize) không?

Kết quả phản ánh rất sát đặc trưng của sinh viên khối ngành kinh tế – thương mại và có thể khái quát hóa cho các trường đại học đào tạo cùng khối ngành tại Việt Nam (như NEU, FTU, UEH). Tuy nhiên, cần thận trọng khi áp dụng trực tiếp cho khối ngành kỹ thuật hoặc nghệ thuật.

4. Hướng nghiên cứu tiếp theo (next steps) là gì?

Mở rộng cỡ mẫu trên phạm vi liên trường, kết hợp phân tích mô hình cấu trúc tuyến tính SEM (Structural Equation Modeling) và nghiên cứu dọc (longitudinal study) để theo dõi tỷ lệ dự án sinh viên sống sót sau 1–3 năm khởi nghiệp.

5. Ứng dụng thực tiễn của nghiên cứu là gì?

Tài liệu giúp các trường đại học tái cấu trúc môn học theo hướng thực chiến, đẩy mạnh hoạt động vườn ươm doanh nghiệp và giúp các tổ chức tài chính thiết kế các gói tín dụng hỗ trợ sinh viên khởi nghiệp.

---

Kết luận (150 từ)

Báo cáo nghiên cứu khoa học của nhóm sinh viên Khoa HTTTKT & TMĐT – Trường Đại học Thương Mại đã phân tích và mô hình hóa thành công các yếu tố quyết định ý định khởi sự kinh doanh của sinh viên. Đề tài chứng minh rằng sự kết hợp giữa nội lực cá nhân (tính cách, thái độ), vốn trải nghiệm thực tế và sự tiếp sức từ môi trường giáo dục đại học chính là chìa khóa giải phóng tiềm năng doanh nhân trẻ.

Để hiện thực hóa khát vọng khởi nghiệp quốc gia, các trường đại học cần tiếp tục chuyển mình thành bệ phóng đổi mới sáng tạo, đồng thời hoàn thiện cơ chế kết nối vốn và cố vấn thương trường. Các bạn sinh viên hãy chủ động nắm bắt cơ hội, rèn luyện tư duy dám dấn thân và biến tri thức giảng đường thành giá trị kinh tế bền vững cho xã hội.

Trích đoạn nội dung tài liệu

MỞ ĐẦU 1.Tính cấp thiết của đề tài Trong thời đại kinh tế phát triển, khởi nghiệp được coi là một yếu tố đa dạng hoá các hoạt động kinh tế, thúc đẩy kinh tế tăng trưởng. Hoạt động nghề nghiệp không chỉ là nền móng cho đổi mới công nghệ mà còn mang lại nhiều cơ hội việc làm và tăng khả năng cạnh tranh kinh tế giữa các quốc gia. Vì vậy, khuyến khích khởi nghiệp là cần thiết để kích thích tăng trưởng kinh tế mạnh mẽ và là vấn đề đang được chính phủ và nhà nước quan tâm. Tuy nhiên ý định khởi nghiệp ở sinh viên Việt Nam còn thấp, tỷ lệ người trưởng thành ở Việt Nam có ý định khởi nghiệp chỉ đạt 25% năm 2017 vẫn thấp hơn mức trung bình 30,3% ở các nước phát triển dựa trên nguồn (Phạm Thị Thu Trang et al, 2018).

Phần lớn các sinh viên Việt Nam khi tốt nghiệp đều có xu hướng tìm kiếm cơ hội việc làm tại các doanh nghiệp đang hoạt động thay vì khởi nghiệp.Chúng ta thường nhận định rằng sinh viên với sự trẻ trung năng động và nguồn ý tưởng khởi nghiệp đa dạng, sáng tạo sẽ là những nhà khởi nghiệp đầy tiềm năng sau này. Tuy nhiên trong thực tế các ý tưởng khởi nghiệp, kinh doanh của các sinh viên chỉ dừng lại ở mức ý tưởng. Hầu hết các sinh viên chưa mạnh dạn, đủ tự tin thực hiện khởi nghiệp. Trường Đại học Thương mại là một trong những ngôi trường hàng đầu đào tạo về kinh tế và nhà trường rất quan tâm tới việc tạo ra những sinh viên có ý định khởi nghiệp từ khi còn đi học hoặc sau khi đã tốt nghiệp.

Đặc biệt hiện nay trong bối cảnh tăng trưởng GDP toàn cầu được dự báo thấp hơn so với năm trước, do sức cầu tại các nền kinh tế phát triển đang yếu đi và tăng trưởng thương mại toàn cầu dự kiến sẽ giảm các doanh nghiệp và thị trường lao động Việt Nam chịu ảnh hưởng bất lợi, cụ thể số người thất nghiệp trong độ tuổi lao động quý III năm 2023 khoảng 1,08 triệu người, tăng 6,3 nghìn người so với quý trước và tăng 22,1 nghìn người so với cùng kì năm trước. Tỷ lệ thất nghiệp trong độ tuổi lao động quý III năm 2023 là 2,3%, không thay đổi so với quý trước và tăng 0,02 điểm phần trăm so với cùng kỳ năm trước. Tỷ lệ thất nghiệp trong độ tuổi lao động của khu vực thành thị tiếp tục duy trì dưới 3% (quý III năm 2022 là 2,79%, quý I năm 2023 là 2,66%, quý II năm 2023 là 2,75% và quý III năm 2023 là 2,78%) (Tổng cục thống kê, 2023), sự khởi nghiệp, phát 4 triển các doanh nghiệp mang lại nhiều đóng góp cho xã hội như tăng trưởng kinh tế, vấn đề thất nghiệp,…Do đó cần phải thúc đẩy tinh thần khởi nghiệp và tư duy làm chủ ở sinh viên. Khởi nghiệp là một quá trình nắm bắt các cơ hội.

Vì vậy nhằm nâng cao tinh thần khởi nghiệp, kinh doanh của sinh viên khi còn đang học ở giảng đường đại học thì cần phải xác định, phân tích các nhân tố nhân tố ảnh hưởng đến ý định khởi nghiệp của sinh viên từ đó đánh giá đưa ra các giải pháp góp phần hạn chế tỷ lệ thật bại, rủi ro trong quá trình khởi nghiệp. Do đó mà nghiên cứu “ Các nhân tố ảnh hưởng đến ý định khởi nghiệp của sinh viên Trường Đại học Thương Mại” là rất cần thiết. Đề tài nghiên cứu: Đề tài nghiên cứu: “ Các nhân tố ảnh hưởng đến ý định khởi nghiệp của sinh viên Trường Đại học Thương Mại”. Mục tiêu nghiên cứu: - Mục tiêu tổng quát: Xác định, đánh giá và xem xét những nhân tố ảnh hưởng đến ý định khởi nghiệp của sinh viên Việt Nam.