Chương 1 tập trung tổng quan các nghiên cứu liên quan tới các nhân tố ảnh hưởng tới chất lượng đầu ra sinh viên và các yếu tố cấu thành chất lượng đầu ra sinh viên. Trên cơ sở đó, luận án làm rõ khoảng trống của nghiên cứu, cũng như các điểm đóng góp mới của luận án. Nội dung cụ thể các phần như sau: 1. Tổng quan các nghiên cứu liên quan tới nhân tố ảnh hưởng tới chất lượng đầu ra sinh viên Sinh viên là tài sản chính của các trường đại học.
Thành tích của sinh viên (thành tích học tập) đóng một vai trò quan trọng trong việc tạo ra những sinh viên tốt nghiệp chất lượng tốt nhất, những người sẽ trở thành nhà lãnh đạo và nhân lực tuyệt vời cho đất nước chịu trách nhiệm cho sự phát triển kinh tế và xã hội của các nước. Kết quả đầu ra của sinh viên trong các trường đại học không chỉ là mối quan tâm của các nhà quản lý và các nhà giáo dục mà còn cả các tập đoàn trong thị trường lao động. Sự phát triển kinh tế và xã hội của một quốc gia gắn liền với chất lượng GDĐH. Thành tích học tập của sinh viên đóng một vai trò quan trọng trong việc tạo ra một đội ngũ sinh viên ra trường có chất lượng đầu ra tốt nhất, người sẽ trở thành lãnh đạo và nhân lực của một quốc gia cụ thể, do đó chịu trách nhiệm thúc đẩy đất nước phát triển về kinh tế và xã hội (Ali và các cộng sự, 2009).
Đã có nhiều nghiên cứu trong nước và quốc tế chỉ ra các nhân tố ảnh hưởng trực tiếp hoặc gián tiếp tới chất lượng GDĐH, cũng như chất lượng đầu ra sinh viên. Tuy nhiên, từ thực tế các trường sư phạm Việt Nam cho thấy một số nhân tố được cho là có ảnh hưởng rất lớn đến chất lượng đầu ra thì đối với các trường sư phạm lại là điều trăn trở. Ta có thể thấy chất lượng đầu vào là một yếu tố vô cùng quan trọng, các trường sư phạm khó đón nhận được các học sinh phổ thông có chất lượng vào sư phạm, do sự quan tâm chưa thực sự đúng tầm của xã hội và quan niệm “chuột chạy cùng sào mới vào sư phạm” khiến cho chất lượng đầu vào các trường sư phạm chưa bao giờ là tốt nhất. Với thực tế hiện nay sinh viên sư phạm ra trường không có việc làm càng khiến cho các trường sư phạm không thể thu hút được nguồn nhân lực có chất lượng.
Các nhân tố ảnh hưởng tới chất lượng đầu ra sinh viên được đề cập trong các nghiên cứu tập trung vào các nhóm nhân tố chính, gồm: (1) chương trình đào tạo, (2) luan an 9 đội ngũ giảng viên, (3) cơ sở vật chất và học liệu, (4) Đội ngũ nhân viên hỗ trợ, (5) các dịch vụ gia tăng. Chương trình đào tạo Chương trình đào tạo giáo dục đại học gồm các phần chính như mục tiêu, chuẩn đầu ra; nội dung, phương pháp và hoạt động đào tao; cơ cấu tổ chức, chức năng, nhiệm vụ; và hoạt động học thuật. Chương trình đào tạo là một trong những nhân tố quan trọng có ảnh hưởng tới chất lượng đầu ra của sinh viên (Harvery và Green, 1993; Church, 1998; Đoàn Văn Dũng, 2015; Phạm Thúy Hương Triêu, 2010). Nguyễn Thu Hương (2014) chỉ ra các yếu tố ảnh hưởng tới chất lượng đầu ra của các lớp chất lượng cao bao gồm: mục tiêu của các chương trình đào tạo, định hướng phát triển các chương trình đào tạo, cơ chế quản lý tài chính và xu hướng phát triển giáo dục đại học.
Chương trình đào tạo sẽ xác định hệ thống các kiến thức, kỹ năng, năng lực và nhân cách cần được trang bị cho sinh viên khi tốt nghiệp. Sự phù hợp hay không phù hợp, sự hiện đại, cập nhật hay lạc hậu của chương trình đào tạo sẽ ảnh hưởng đến kết quả đầu ra sinh viên. Chương trình đào tạo tốt sẽ nhân thêm giá trị cho nỗ lực của giảng viên và sinh viên, tạo thêm động lực cho người dạy và người học, tạo cơ sở để có chất lượng chương trình đào tạo phù hợp. Chương trình đào tạo lạc hậu, không phù hợp với thực tiễn, sinh viên tốt nghiệp sẽ không có năng lực để thích ứng với thực tiễn, kết quả đào tạo đại học sẽ không thể đáp ứng được yêu cầu của thị trường lao động, yêu cầu phát triển kinh tế - xã hội của địa phương, của quốc gia và thị trường lao động toàn cầu trong bối cảnh toàn cầu hoá.
Chương trình đào tạo phù hợp với mong đợi và kỳ vọng của người học sẽ là một điều kiện quan trọng để kết quả đào tạo đầu ra sinh viên được đảm bảo. Đội ngũ giảng viên Chất lượng của đội ngũ giảng viên có vai trò quan trọng quyết định chất lượng chất lượng đầu ra sinh viên, bởi đây là đội ngũ trực tiếp cung cấp dịch vụ trí tuệ (Doãn Thị Mai Hương, 2017; Nguyễn Khắc Bình, 2012). Chất lượng của giảng viên phản ánh thông qua kiến thức về ngành học, khả năng truyền đạt, hỗ trợ sinh viên trong quá trình học tập, và phương pháp đánh giá hiệu quả. Alos và các cộng sự (2015) đã chỉ ra tầm quan trọng của việc có giảng viên có trình độ trong lĩnh vực giảng dạy, và nói rằng thành công của bất kỳ chương trình nào là do khả năng của người dạy.
Để đảm bảo chất lượng đầu ra sinh viên tốt, cần phải đảm bảo đủ số lượng giảng viên có trình độ chuyên môn cao, tâm huyết với nghề nghiệp. Theo Nguyễn Khắc Bình (2012), chất lượng đầu ra sinh viên phụ thuộc vào rất nhiều nhân tố như: chương trình và quy trình luan an 10 đào tạo, công tác quản lý giáo dục, cơ cấu trình độ và hệ thống mạng lưới,… Trong đó, nhân tố đội ngũ giảng viên trong các trường đại học có vai trò quan trọng trong nâng cao chất lượng đào tạo trong các cơ sở giáo dục đại học, cũng như nâng cao chất lượng đầu ra sinh viên. Năng lực giảng viên không chỉ đơn thuần là năng lực chuyên môn và năng lực dạy học, mà năng lực của đội ngũ giảng viên còn bao gồm: năng lực giao tiếp, năng lực kiểm tra và đánh giá, năng lực thực hiện, năng lực tổ chức và năng lực giáo dục. Với chức năng giảng dạy, đội ngũ giảng viên có nhiệm vụ trang bị cho sinh viên các phương pháp nghiên cứu khoa học, phương pháp tự học và phương pháp luận; phát triển trí tuệ, tư duy sáng tạo và năng lực hoạt động trí tuệ; trang bị những kỹ năng, kỹ xảo về một lĩnh vực khoa học nhất định và những tri thức khoa học hiện đại; tiếp thu những cái mới, các chuẩn mực xã hội và các phẩm chất đạo đức nghề nghiệp.
Bên cạnh đó, đội ngũ giảng viên cần phải có nhân cách tốt, phẩm chất tốt, đạo đức lối sống lành mạnh và trong sáng, năng lực của một nhà giáo, tôn trọng nhân cách của sinh viên, yêu thương học sinh, sinh viên và yêu nghề. Như vậy, chất lượng đội ngũ giảng viên là một trong những yếu tố quyết định kết quả đào tạo của các trường Đại học (Church, 1998; Phạm Thúy Hương Triêu, 2010). Để đảm bảo chất lượng đầu ra sinh viên tốt, cần phải đảm bảo đủ số lượng giảng viên có trình độ chuyên môn cao, tâm huyết với nghề nghiệp. Vì vậy, nhà trường cần có các chính sách khuyến khích các giảng viên trong việc nâng cao kỹ năng giảng dạy/sư phạm, khả năng nghiên cứu và bồi dưỡng nâng cao năng lực chuyên môn nhằm bảo đảm và nâng cao chất lượng đầu ra sinh viên (Nguyễn Thu Hương, 2014; Đoàn Văn Dũng, 2015; Nguyễn Minh Tuấn, 2015).
Wenglinsky (1997) chỉ ra rằng tỷ lệ giáo viên - sinh viên ảnh hưởng đến thành tích của học sinh. Theo Hauptman (2006), chất lượng đầu ra sinh viên chịu ảnh hưởng bởi mức chi cho đội ngũ giảng viên và cơ sở vật chất trang thiết bị dạy học. Doãn Thị Mai Hương (2017) cũng nhấn mạnh nhân tố quan trọng quyết định tới chất lượng đại học tại các cơ sở giáo dục đại học chính là năng lực đội ngũ giảng viên. Theo tác giả, năng lực đội ngũ giảng viên được thể hiện chủ yếu qua năng lực giảng dạy và nghiên cứu khoa học.
Trong đó, năng lực nghiên cứu khoa học đóng vai trò rất quan trọng đối với đội ngũ giảng viên. Tác giả cũng chỉ ra những hạn chế của đội ngũ giảng viên trong những năm qua trong hoạt động nghiên cứu khoa học, những hạn chế về số lượng cũng như chất lượng của các công trình nghiên cứu khoa học của đội ngũ giảng viên trong các cơ sở giáo dục hiện nay. Đinh Thị Minh Tuyết (2010) chỉ ra rằng: Nhân tố “Đổi mới phương pháp dạy học” là một nhân tố quan trọng góp phần tích cực nâng cao chất lượng giáo dục đại học nói chung và chất lượng đầu ra sinh viên nói riêng. Phương pháp dạy học là tổng luan an 11 hợp những cách thức, việc làm của người dạy và người học nhằm thực hiện tốt các nhiệm vụ dạy học, góp phần nâng cao chất lượng đầu ra sinh viên, nhằm tạo ra những lớp người lao động có tri thức hiện đại, có khả năng lao động sáng tạo, có kĩ năng thực hành nghề nghiệp vững chắc, có khả năng thích ứng cao với những biến động của thị trường lao động, cũng như có tư duy độc lập, phê phán và năng lực giải quyết vấn đề trước những yêu cầu ngày càng cao của các nhà tuyển dụng.
Để đạt được những thành tựu này thì các trường cần đổi mới phương pháp dạy học. Do đó, đổi mới phương pháp dạy học có vai trò quan trọng góp phần nâng cao chất lượng giáo dục đào tạo, cũng như chất lượng đầu ra sinh viên; Nhân tố “Tạo cơ hội để sinh viên động não”, theo Phạm Trần Lê (2010) cũng là một trong những nhân tố chất lượng đào tạo mà sinh viên ra trường chưa đáp ứng được yêu cầu của các nhà tuyển dụng. Bởi vì, cách giáo dục đại học của nước ta hiện nay chưa bắt người học phải động não, mà người học lên lớp chủ yếu ngồi nghe các thầy cô giảng bài một cách thụ động mà không phải động não suy nghĩ. Do đó, nhà trường cần tổ chức nhiều buổi thảo luận giữa người dạy và người học hay giữa những người học với nhau.
Cũng như tổ chức các buổi thuyết trình để người học thể hiện khả năng tổng hợp và chắt lọc nội dung kiến thức. Có như vậy người học mới phải động não nhiều hơn, chủ động hơn trong học tập, cũng như có sự chuẩn bị tốt hơn sau khi tốt nghiệp. Điều này, sẽ góp phần nâng cao chất lượng đầu ra sinh viên của các trường đại học.