Nghiên cứu thành phần các loài ong bắt mồi thuộc họ ong vàng hymenoptera vespidae ở hai tỉnh gia lai và đắk lắk

Nghiên cứu thành phần các loài ong bắt mồi thuộc họ ong vàng Hymenoptera Vespidae tại Gia Lai và Đắk Lắk, cung cấp thông tin quý giá cho sinh học.

• Tác giả: Mai Văn Thái
• Người hướng dẫn: PGS. Nguyễn Thị Phương Liên
• Trường học: Học viện Khoa học và Công nghệ
• Chuyên ngành: Động vật học
• Đề tài: Nghiên cứu các loài ong bắt mồi thuộc họ Ong vàng ở Gia Lai và Đắk Lắk
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2022
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• 1. TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU
• 1.1. Khái quát về vị trí địa lý và điều kiện tự nhiên của khu vực nghiên cứu
• 1.2. Tổng quan về tình hình nghiên cứu
• 1.2.1. Khái quát về các loài ong xã hội bắt mồi
• 1.2.2. Khái quát về các loài ong bắt mồi đơn độc
• 1.2.3. Các đặc điểm cấu tạo của các loài ong bắt mồi thuộc họ Ong vàng
• 1.2.4. Tình hình nghiên cứu họ ong vàng trên thế giới
• 1.2.5. Tình hình nghiên cứu họ Ong vàng ở Việt Nam
• 2. VẬT LIỆU VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng, thời gian và địa điểm nghiên cứu
• 2.1.1. Đối tượng nghiên cứu
• 2.1.2. Thời gian nghiên cứu
• 2.1.3. Địa điểm nghiên cứu
• 2.2. Phương pháp nghiên cứu
• 2.2.1. Phương pháp thu mẫu
• 2.2.2. Phương pháp phân tích nội nghiệp
• 3. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 3.1. Thành phần và phân bố của các loài ong bắt mồi thuộc họ Ong vàng ở hai tỉnh Tây Nguyên
• 3.1.1. Mô tả cấu trúc tổ, những taxon phân bố hẹp và ghi nhận mới ở Việt Nam
• 3.1.2. Mô tả các taxon phân bố hẹp ở Việt Nam
• 3.1.3. Các loài chỉ xác định đến giống
• 3.1.4. Loài ghi nhận mới cho khu hệ côn trùng Việt Nam
• 3.2. Đề xuất các biện pháp bảo tồn các loài ong bắt mồi thuộc họ Ong vàng
• 3.2.1. Bảo vệ hệ thực vật rừng
• 3.2.2. Ngăn chặn việc săn bắt các loài Ong
• 3.2.3. Các biện pháp chung
• KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO

Tóm tắt

I. Tổng quan về nghiên cứu các loài ong bắt mồi ở Gia Lai và Đắk Lắk

Nghiên cứu các loài ong bắt mồi thuộc họ Ong vàng (Hymenoptera: Vespidae) tại hai tỉnh Gia Lai và Đắk Lắk là một chủ đề quan trọng trong sinh học côn trùng. Khu vực Tây Nguyên, với hệ sinh thái đa dạng, là nơi lý tưởng cho sự phát triển của các loài ong này. Ong vàng không chỉ có vai trò trong việc kiểm soát sâu hại mà còn tham gia vào quá trình thụ phấn cho cây trồng. Tuy nhiên, hiện tại, thông tin về thành phần và phân bố của chúng vẫn còn hạn chế.

1.1. Vị trí địa lý và điều kiện tự nhiên của Gia Lai và Đắk Lắk

Gia Lai và Đắk Lắk nằm ở khu vực Tây Nguyên, có địa hình đồi núi và khí hậu nhiệt đới gió mùa. Điều này tạo điều kiện thuận lợi cho sự phát triển của các loài ong vàng. Đặc biệt, độ cao và thổ nhưỡng phong phú ở đây là yếu tố quan trọng ảnh hưởng đến sự đa dạng sinh học của các loài ong.

1.2. Tình hình nghiên cứu các loài ong vàng tại Việt Nam

Tại Việt Nam, đã có nhiều nghiên cứu về các loài ong vàng, nhưng chủ yếu tập trung vào các khu vực khác nhau. Các nghiên cứu trước đây đã ghi nhận 92 loài ong xã hội và 67 loài ong đơn độc thuộc họ Vespidae. Tuy nhiên, nghiên cứu về các loài ong bắt mồi ở Gia Lai và Đắk Lắk vẫn còn thiếu.

II. Vấn đề và thách thức trong nghiên cứu ong vàng tại Tây Nguyên

Mặc dù Tây Nguyên có điều kiện tự nhiên thuận lợi cho sự phát triển của các loài ong vàng, nhưng vẫn tồn tại nhiều thách thức trong việc nghiên cứu và bảo tồn chúng. Sự thiếu hụt thông tin về thành phần loài và phân bố của chúng là một trong những vấn đề lớn. Ngoài ra, các hoạt động khai thác tài nguyên thiên nhiên cũng ảnh hưởng đến môi trường sống của các loài ong.

2.1. Thiếu thông tin về thành phần loài ong

Nhiều loài ong vàng chưa được ghi nhận và mô tả đầy đủ tại khu vực Gia Lai và Đắk Lắk. Việc thiếu thông tin này gây khó khăn trong việc đánh giá sự đa dạng sinh học và xây dựng các biện pháp bảo tồn hiệu quả.

2.2. Ảnh hưởng của khai thác tài nguyên đến môi trường sống

Các hoạt động khai thác rừng và tài nguyên thiên nhiên có thể làm giảm diện tích sống của các loài ong vàng. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến sự tồn tại của chúng mà còn tác động đến toàn bộ hệ sinh thái nơi chúng sinh sống.

III. Phương pháp nghiên cứu các loài ong bắt mồi ở Gia Lai và Đắk Lắk

Để nghiên cứu thành phần và phân bố của các loài ong bắt mồi, các phương pháp thu mẫu và phân tích nội nghiệp đã được áp dụng. Việc sử dụng các phương pháp hiện đại giúp nâng cao độ chính xác trong việc xác định các loài ong và mô tả cấu trúc tổ của chúng.

3.1. Phương pháp thu mẫu ong vàng

Phương pháp thu mẫu bao gồm việc sử dụng bẫy và vợt để bắt các loài ong vàng trong tự nhiên. Các mẫu thu được sẽ được bảo quản và phân tích để xác định thành phần loài.

3.2. Phân tích cấu trúc tổ của các loài ong

Cấu trúc tổ của các loài ong vàng được mô tả chi tiết, giúp hiểu rõ hơn về tập tính và sinh thái của chúng. Việc phân tích này cũng cung cấp thông tin quan trọng cho việc bảo tồn các loài ong.

IV. Kết quả nghiên cứu và ứng dụng thực tiễn

Kết quả nghiên cứu đã ghi nhận được nhiều loài ong vàng mới cho khu hệ côn trùng Việt Nam. Những phát hiện này không chỉ có giá trị khoa học mà còn có ý nghĩa thực tiễn trong việc bảo tồn và phát triển bền vững hệ sinh thái Tây Nguyên.

4.1. Thành phần và phân bố các loài ong vàng

Nghiên cứu đã xác định được thành phần và phân bố của các loài ong bắt mồi thuộc họ Ong vàng tại hai tỉnh Gia Lai và Đắk Lắk. Kết quả này cung cấp cơ sở dữ liệu quan trọng cho các nghiên cứu tiếp theo.

4.2. Đề xuất biện pháp bảo tồn các loài ong

Để bảo tồn các loài ong vàng, cần có các biện pháp bảo vệ môi trường sống và ngăn chặn các hoạt động khai thác tài nguyên. Việc nâng cao nhận thức cộng đồng về vai trò của ong trong hệ sinh thái cũng rất quan trọng.

V. Kết luận và triển vọng nghiên cứu trong tương lai

Nghiên cứu về các loài ong bắt mồi thuộc họ Ong vàng ở Gia Lai và Đắk Lắk đã mở ra nhiều hướng đi mới cho các nghiên cứu sinh học côn trùng tại Việt Nam. Những kết quả đạt được không chỉ góp phần làm phong phú thêm kho tàng tri thức về côn trùng mà còn có ý nghĩa quan trọng trong việc bảo tồn đa dạng sinh học.

5.1. Tầm quan trọng của nghiên cứu ong vàng

Nghiên cứu các loài ong vàng không chỉ giúp hiểu rõ hơn về sinh thái học mà còn có thể ứng dụng trong nông nghiệp và bảo tồn thiên nhiên. Ong vàng có vai trò quan trọng trong việc kiểm soát sâu hại và thụ phấn cho cây trồng.

5.2. Hướng nghiên cứu trong tương lai

Cần tiếp tục nghiên cứu sâu hơn về các loài ong vàng tại các khu vực khác nhau ở Việt Nam. Việc mở rộng nghiên cứu sẽ giúp làm rõ hơn về sự đa dạng và vai trò của chúng trong hệ sinh thái.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Họ Ong vàng (Hymenoptera: Vespidae) là một nhóm đa dạng với gần 5.000 loài được mô tả trên toàn cầu, trong đó có các phân họ ong xã hội và ong đơn độc. Ở Việt Nam, đã ghi nhận 92 loài ong xã hội bắt mồi và 67 loài ong đơn độc thuộc họ này. Các loài ong vàng đóng vai trò quan trọng trong hệ sinh thái, vừa là thiên địch kiểm soát sâu hại, vừa góp phần thụ phấn cho cây trồng. Khu vực Tây Nguyên, đặc biệt hai tỉnh Gia Lai và Đắk Lắk, với địa hình đồi núi và hệ sinh thái đa dạng, là môi trường thuận lợi cho sự phát triển của các loài ong vàng. Tuy nhiên, nghiên cứu tổng thể về thành phần và phân bố các loài ong bắt mồi họ Vespidae tại đây còn hạn chế.

Luận văn tập trung nghiên cứu thành phần các loài ong bắt mồi họ Ong vàng ở hai đai độ cao khác nhau: khoảng 800 m tại Gia Lai và 300-500 m tại Đắk Lắk, trong giai đoạn từ tháng 6/2021 đến tháng 6/2022. Mục tiêu chính là xác định đa dạng loài, mô tả các taxon phân bố hẹp và ghi nhận mới, đồng thời đề xuất các biện pháp bảo tồn phù hợp. Kết quả nghiên cứu không chỉ bổ sung dữ liệu khoa học cho khu hệ côn trùng Việt Nam mà còn có ý nghĩa thực tiễn trong bảo vệ đa dạng sinh học và phát triển nông nghiệp bền vững tại Tây Nguyên.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Luận văn dựa trên các lý thuyết về phân loại học và sinh thái học côn trùng, đặc biệt tập trung vào họ Ong vàng (Vespidae) với bốn phân họ chính: Stenogastrinae, Polistinae, Vespinae (ong xã hội) và Eumeninae (ong đơn độc). Các khái niệm chính bao gồm:

• Đa dạng loài (species diversity): Số lượng và sự phân bố của các loài ong bắt mồi trong các đai độ cao khác nhau.
• Phân bố sinh thái (ecological distribution): Mối quan hệ giữa các loài ong và điều kiện môi trường như độ cao, khí hậu, thảm thực vật.
• Cấu trúc tổ (nest structure): Đặc điểm tổ của các loài ong xã hội và đơn độc, liên quan đến tập tính sinh học và sinh thái.
• Bảo tồn đa dạng sinh học (biodiversity conservation): Các biện pháp duy trì và bảo vệ các loài ong vàng trong hệ sinh thái Tây Nguyên.

Ngoài ra, luận văn sử dụng các mô hình phân loại và khoá định loại dựa trên các công trình của Giordani Soika, van der Vecht, Yamane và các nghiên cứu gần đây về ong vàng ở Đông Nam Á.

Phương pháp nghiên cứu

• Nguồn dữ liệu: Mẫu vật ong bắt mồi được thu thập tại các khu bảo tồn thiên nhiên và vườn quốc gia thuộc tỉnh Gia Lai (độ cao ~800 m) và Đắk Lắk (độ cao 300-500 m) trong khoảng thời gian từ tháng 6/2021 đến tháng 6/2022.
• Phương pháp thu mẫu: Sử dụng phương pháp vợt tay và bẫy màn treo để thu thập mẫu ong trong các sinh cảnh khác nhau, đảm bảo đa dạng mẫu và đại diện cho các đai độ cao.
• Xử lý mẫu: Mẫu được bảo quản trong cồn, làm tiêu bản, tách bộ phận sinh dục đực để quan sát dưới kính hiển vi soi nổi, sử dụng phần mềm kỹ thuật số Nikon và Helicon Focus để chụp ảnh và phân tích hình thái.
• Phân loại: Áp dụng khoá định loại chuẩn theo các tài liệu chuyên ngành và cập nhật các loài mới dựa trên đặc điểm hình thái và cấu trúc tổ.
• Phân tích nội nghiệp: So sánh thành phần loài, đa dạng và phân bố giữa hai đai độ cao, sử dụng số liệu thống kê mô tả và đối chiếu với các nghiên cứu trước.
• Timeline nghiên cứu: Khảo sát thực địa và thu mẫu trong 12 tháng, xử lý mẫu và phân tích trong 6 tháng tiếp theo, hoàn thiện báo cáo và đề xuất trong 3 tháng cuối.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Thành phần loài và đa dạng: Tổng cộng 74 loài thuộc 32 giống và 4 phân họ (Stenogastrinae, Polistinae, Vespinae, Eumeninae) được ghi nhận tại hai tỉnh Gia Lai và Đắk Lắk. Trong đó, 31 loài thuộc 18 giống xuất hiện ở cả hai đai độ cao. Ở độ cao 800 m (Gia Lai) có 55 loài thuộc 30 giống, trong khi ở độ cao 300-500 m (Đắk Lắk) có 50 loài thuộc 22 giống.

2. Phân bố theo phân họ: Phân họ Stenogastrinae ghi nhận 9 loài, trong đó 2 loài xuất hiện ở cả hai địa điểm. Phân họ Polistinae có 27 loài thuộc 3 giống, với một số loài phân bố hẹp chỉ xuất hiện ở một trong hai tỉnh. Phân họ Vespinae ghi nhận 8 loài tại độ cao 800 m và 4 loài tại độ cao thấp hơn. Phân họ Eumeninae có 32 loài, trong đó 13 loài phổ biến ở cả hai khu vực.

3. Ghi nhận loài mới và phân bố hẹp: Luận văn ghi nhận 1 loài mới cho khu hệ côn trùng Việt Nam (Eustenogaster fraterna) và một số loài có phân bố hẹp như Ropalidia sumatrae, Polybioides gracilis chỉ xuất hiện tại Gia Lai. Một số loài như Vespa ducalis lần đầu tiên được phát hiện ở miền Nam Việt Nam.

4. Mô tả cấu trúc tổ: Tổ của loài Eustenogaster vietnamensis được phát hiện và mô tả lần đầu tiên trên thế giới, với tổ được làm bằng giấy giòn, gồm 15 ô hình lục giác, gắn trên cành cây ở độ cao khoảng 1 m.

Thảo luận kết quả

Sự đa dạng và phân bố các loài ong bắt mồi họ Vespidae tại Tây Nguyên phản ánh sự phong phú sinh học của khu vực với điều kiện địa hình và khí hậu đa dạng. Độ cao và đặc điểm sinh cảnh ảnh hưởng rõ rệt đến thành phần loài, với nhiều loài chỉ xuất hiện ở một đai độ cao nhất định, cho thấy sự thích nghi sinh thái đặc thù. So với các nghiên cứu trước đây, số lượng loài được ghi nhận đã tăng đáng kể, minh chứng cho hiệu quả của phương pháp thu mẫu kết hợp và khảo sát toàn diện.

Việc phát hiện loài mới và mô tả tổ mới góp phần làm phong phú thêm kiến thức về họ Ong vàng ở Việt Nam, đồng thời cung cấp cơ sở khoa học cho việc bảo tồn đa dạng sinh học. Các loài ong vàng không chỉ có vai trò sinh thái quan trọng mà còn tiềm năng ứng dụng trong kiểm soát sinh học sâu hại nông nghiệp. Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ phân bố loài theo đai độ cao và bảng thống kê thành phần loài, giúp minh họa rõ nét sự khác biệt về đa dạng sinh học giữa các khu vực nghiên cứu.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Bảo vệ và phục hồi hệ thực vật rừng: Tăng cường bảo vệ rừng tự nhiên và phục hồi thảm thực vật tại các khu vực nghiên cứu nhằm duy trì môi trường sống cho các loài ong vàng, đặc biệt là các loài có phân bố hẹp. Chủ thể thực hiện: Ban quản lý khu bảo tồn, chính quyền địa phương. Thời gian: 3-5 năm.

2. Kiểm soát săn bắt và khai thác ong: Áp dụng các biện pháp ngăn chặn săn bắt bừa bãi ong bắt mồi, xây dựng quy định quản lý khai thác hợp lý nhằm bảo tồn quần thể ong. Chủ thể thực hiện: Cơ quan chức năng, cộng đồng dân cư. Thời gian: 1-2 năm.

3. Nâng cao nhận thức cộng đồng: Tổ chức các chương trình giáo dục, tuyên truyền về vai trò sinh thái và lợi ích của ong vàng trong nông nghiệp và môi trường, khuyến khích người dân tham gia bảo vệ. Chủ thể thực hiện: Sở Nông nghiệp, các tổ chức phi chính phủ. Thời gian: liên tục.

4. Phát triển nghiên cứu và giám sát đa dạng sinh học: Thiết lập hệ thống giám sát định kỳ thành phần và phân bố ong vàng, đồng thời mở rộng nghiên cứu về tập tính sinh học và ứng dụng trong kiểm soát sinh học sâu hại. Chủ thể thực hiện: Viện Sinh thái và Tài nguyên sinh vật, các trường đại học. Thời gian: dài hạn.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Nhà nghiên cứu và sinh viên ngành Động vật học, Sinh thái học: Luận văn cung cấp dữ liệu chi tiết về đa dạng loài và phân bố ong vàng, hỗ trợ nghiên cứu chuyên sâu về côn trùng và bảo tồn đa dạng sinh học.

2. Cơ quan quản lý bảo tồn thiên nhiên: Thông tin về thành phần loài và phân bố giúp xây dựng các chính sách bảo vệ rừng và đa dạng sinh học hiệu quả tại Tây Nguyên.

3. Người làm nông nghiệp và chuyên gia kiểm soát sinh học: Hiểu rõ vai trò của ong vàng trong kiểm soát sâu hại và thụ phấn, từ đó áp dụng các biện pháp bảo vệ ong để nâng cao năng suất cây trồng.

4. Tổ chức phi chính phủ và cộng đồng địa phương: Tài liệu giúp nâng cao nhận thức về bảo tồn ong vàng và phát triển các chương trình giáo dục môi trường phù hợp.

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao nghiên cứu ong vàng ở Tây Nguyên lại quan trọng?
   Tây Nguyên có hệ sinh thái đa dạng và điều kiện tự nhiên thuận lợi cho ong vàng phát triển. Nghiên cứu giúp hiểu rõ đa dạng sinh học, vai trò sinh thái và đề xuất bảo tồn phù hợp, góp phần phát triển nông nghiệp bền vững.

2. Phương pháp thu mẫu nào được sử dụng trong nghiên cứu?
   Phương pháp vợt tay và bẫy màn treo được áp dụng để thu thập mẫu ong tại các đai độ cao khác nhau, đảm bảo thu được đa dạng loài và đại diện sinh cảnh.

3. Có loài ong vàng nào mới được ghi nhận trong nghiên cứu không?
   Có, nghiên cứu ghi nhận loài Eustenogaster fraterna là loài mới cho khu hệ côn trùng Việt Nam, cùng với một số loài có phân bố hẹp và lần đầu tiên xuất hiện tại Tây Nguyên.

4. Vai trò của ong vàng trong nông nghiệp là gì?
   Ong vàng săn bắt sâu non và côn trùng nhỏ gây hại, giúp kiểm soát sinh học sâu bệnh. Ngoài ra, chúng còn tham gia thụ phấn cho nhiều loại cây trồng, góp phần tăng năng suất.

5. Các biện pháp bảo tồn ong vàng được đề xuất là gì?
   Bao gồm bảo vệ và phục hồi rừng, kiểm soát săn bắt, nâng cao nhận thức cộng đồng và phát triển nghiên cứu giám sát đa dạng sinh học ong vàng.

Kết luận

• Đã xác định được 74 loài ong bắt mồi thuộc họ Ong vàng tại hai tỉnh Gia Lai và Đắk Lắk, với sự phân bố đa dạng theo đai độ cao.
• Ghi nhận 1 loài mới cho khu hệ côn trùng Việt Nam và mô tả tổ mới của loài Eustenogaster vietnamensis.
• Phân tích thành phần loài cho thấy sự khác biệt rõ rệt giữa các đai độ cao, phản ánh sự thích nghi sinh thái đặc thù.
• Đề xuất các biện pháp bảo tồn thiết thực nhằm duy trì đa dạng sinh học và phát huy vai trò sinh thái của ong vàng tại Tây Nguyên.
• Khuyến khích tiếp tục nghiên cứu mở rộng và giám sát định kỳ để bảo vệ bền vững các loài ong vàng trong tương lai.

Luận văn là nguồn tài liệu quý giá cho các nhà khoa học, quản lý và cộng đồng trong việc bảo tồn và phát triển bền vững hệ sinh thái Tây Nguyên. Để biết thêm chi tiết và ứng dụng thực tiễn, độc giả được khuyến khích tiếp cận toàn văn nghiên cứu và phối hợp triển khai các giải pháp bảo tồn.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1. TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU 1. Khái quát về vị trí địa lý và điều kiện tự nhiên của khu vực nghiên cứu 1. Vị trí địa lý Tây Nguyên gồm 5 tỉnh, xếp theo thứ tự vị trí địa lý từ bắc xuống nam gồm Kon Tum, Gia Lai, Đắk Lắk, Đắk Nông và Lâm Đồng với diện tích tự nhiên là 54.474 km2 chiếm 16,8% diện tích tự nhiên cả nước.

Tây Nguyên là vùng cao nguyên, phía bắc giáp tỉnh Quảng Nam, phía đông giáp các tỉnh Quảng Ngãi, Bình Định, Phú Yên, Khánh Hòa, Ninh Thuận, Bình Thuận, phía nam giáp các tỉnh Đồng Nai, Bình Phước, phía tây giáp với các tỉnh Attapeu (Lào) và Ratanakiri và Mondulkiri (Campuchia). Trong khi Kon Tum có biên giới phía tây giáp với cả Lào và Campuchia, thì Gia Lai, Đắk Lắk và Đắk Nông chỉ có chung đường biên giới với Campuchia. Tây Nguyên lại có thể chia thành ba tiểu vùng địa hình đồng thời là ba tiểu vùng khí hậu, gồm Bắc Tây Nguyên (tương ứng với các tỉnh Kon Tum và Gia Lai), Trung Tây Nguyên (tương ứng với các tỉnh Đắk Lắk và Đắk Nông), Nam Tây Nguyên (tương ứng với tỉnh Lâm Đồng). Trung Tây Nguyên có độ cao thấp hơn và nền nhiệt độ cao hơn hai tiểu vùng phía Bắc và Nam.

Thực chất, Tây Nguyên không phải là một cao nguyên duy nhất mà là một loạt cao nguyên liền kề. Đó là các cao nguyên Kon Tum cao khoảng 500 m, cao nguyên Kon Plông, cao nguyên Kon Hà Nừng, Plâyku cao khoảng 800 m, cao nguyên M'Drăk cao khoảng 500 m, cao nguyên Buôn Ma Thuột cao khoảng 500 m, Mơ Nông cao khoảng 800-1000 m, cao nguyên Lâm Viên cao khoảng 1500 m và cao nguyên Di Linh cao khoảng 900-1000 m. Tất cả các cao nguyên này đều được bao bọc về phía Đông bởi những dãy núi và khối núi cao. Tây Nguyên lại có thể chia thành ba tiểu vùng địa hình đồng thời là ba tiểu vùng khí hậu, gồm Bắc Tây Nguyên (tương ứng với các tỉnh Kon Tum và Gia Lai, trước là một tỉnh), Trung Tây Nguyên (tương ứng với các tỉnh Đắk Lắk và Đắk Nông), Nam Tây Nguyên (tương ứng với tỉnh Lâm Đồng).

Trung Tây Nguyên có độ cao thấp hơn và nền nhiệt độ cao hơn hai tiểu vùng phía Bắc và Nam. Gia Lai là một tỉnh miền núi nằm ở phía bắc Tây Nguyên ở độ cao trung bình 800 mét so với mực nước biển [5]. Gia Lai nằm trên một phần của nền đá cổ rộng lớn, dày trên 4.000 m, thuộc Địa khối Kon Tum. Gần vào phía 4 cuối nam của khối núi Trường Sơn Nam.

Gia Lai nằm gần như hoàn toàn phía đông dãy Trường Sơn. Khối địa khối nâng lên không đều từ cuối kỷ Đệ Tam. Nhưng địa hình được núi lửa và phong hóa nhiều năm trở nên bằng phẳng tạo nên các cao nguyên không hoàn toàn bằng phẳng mà nhấp nhô nhiều đồi xen kẽ các vùng tương đối trũng. Địa hình thấp dần từ bắc xuống nam và nghiêng từ đông sang tây, với các đồi núi, cao nguyên và thung lũng xen kẽ nhau khá phức tạp.

Càng gần về phía nam chia nhau 1 nửa vùng đồng bằng với Đăk Lăk, và vùng thấp phía tây của Campuchia. Tỉnh Đắk Lắk nằm ở trung tâm vùng Tây Nguyên, phía Bắc giáp tỉnh Gia Lai, phía Đông giáp Phú Yên và Khánh Hoà, phía Nam giáp Lâm Đồng và Đắk Nông và Phía Tây giáp Campuchia. Diện tích tự nhiên toàn tỉnh là 19.599 km2, là tỉnh có diện tích lớn nhất cả nước, chiếm 6% tổng diện tích cả nước. Địa hình của tỉnh rất đa dạng: nằm ở phía Tây và cuối dãy Trường Sơn, là một cao nguyên rộng lớn, địa hình dốc thoải, lượn sóng, khá bằng phẳng xen kẽ với các đồng bằng thấp ven theo các sông chính.

Địa hình của tỉnh có hướng thấp dần từ Đông Nam sang Tây Bắc. Vùng núi cao tập trung ở phía Nam và phía Ðông Nam, chiếm 35% diện tích tự nhiên toàn tỉnh, có độ cao trung bình từ 1000-1200 mét, trong đó có ngọn Chư Yang Sin cao 2. Vùng cao nguyên Buôn Mê Thuột và phụ cận có địa hình tương đối bằng, chiếm 53,5% diện tích tự nhiên, có độ cao trung bình 450 mét, địa hình vùng thấp trũng chiếm 12% diện tích tự nhiên, tập trung ở các huyện Krông Ana, Krông Nô, Lắk và bình nguyên Ea Súp. Nhìn chung, độ cao trung bình của tỉnh Đắk Lắk từ 100-770m [5].

Điều kiện tự nhiên Tây Nguyên nằm trong vùng Nhiệt đới Xavan, gồm nhiều tiểu vùng nhưng khí hậu phổ biến là nhiệt đới gió mùa cao nguyên. Khí hậu ở đây được chia thành hai mùa rõ rệt là mùa khô và mùa mưa. Mùa khô từ tháng 11 năm trước đến tháng 4 năm sau, khí hậu khô và lạnh, độ ẩm thấp. Mùa mưa từ tháng 5 đến tháng 10, khí hậu ẩm và dịu mát.

Trong suốt mùa mưa, những cơn mưa xối xả có thể gây ra lũ quét, đường lầy lội làm khó khăn trong việc di chuyển. Trong suốt tháng 7 và đầu tháng 8 mưa dường như có thể kéo dài liên tục. Nhiệt độ trung bình năm là 24oC trong đó tháng 3 và tháng 4 là hai tháng nóng và khô nhất. Lượng mưa trung bình năm khoảng 1.000 mm, tập trung chủ yếu vào mùa mưa.

Do sự khác biệt về độ cao, khí 5 hậu ở cao nguyên nên khi đạt độ cao khoảng 500m sẽ tương đối mát mẻ và có mưa, ở vị trí cao hơn như cao nguyên với độ cao 1000m là thời tiết Đà Lạt thì mát mẻ quanh năm, đặc trưng của vùng có khí hậu núi cao. Trung Tây Nguyên như thời tiết Đắk Lắk và thời tiết Đắk Nông thì có độ cao thấp hơn và nền nhiệt độ cao hơn hai tiểu vùng phía Bắc và Nam. Với đặc điểm thổ nhưỡng đất đỏ Bazan ở độ cao khoảng 500 m đến 600 m so với mặt biển, Tây Nguyên rất phù hợp với những cây công nghiệp như cà phê, ca cao, hồ tiêu, dâu tằm. Cây điều và cây cao su cũng đang được phát triển tại đây.

Cà phê là cây công nghiệp quan trọng số một ở Tây Nguyên. Tây Nguyên là vùng trồng cao su lớn thứ hai sau Đông Nam Bộ và đang tiến hành khai thác mỏ quặng Bô xít. Tây Nguyên cũng là khu vực ở Việt Nam còn nhiều diện tích rừng với thảm sinh vật đa dạng, động vật quý hiếm như voi, bò tót, trâu rừng, hổ, gấu, công, gà lôi,. Ngoài ra, nơi đây còn có trữ lượng khoáng sản phong phú hầu như chưa khai thác và tiềm năng du lịch lớn có thể coi là mái nhà của miền Trung, có chức năng phòng hộ rất lớn.

Tuy nhiên, nạn phá rừng, hủy diệt tài nguyên thiên nhiên và khai thác lâm sản bừa bãi chưa ngăn chặn được tại đây có thể dẫn đến nguy cơ làm nghèo kiệt rừng và thay đổi môi trường, sinh thái. Gia Lai thuộc vùng khí hậu cao nguyên nhiệt đới gió mùa, dồi dào về độ ẩm, có lượng mưa lớn, không có bão và sương muối. Khí hậu ở đây được chia làm 2 mùa rõ rệt là mùa mưa và mùa khô. Trong đó, mùa mưa thường bắt đầu từ tháng 5 và kết thúc vào tháng 10.

Mùa khô từ tháng 11 đến tháng 4 năm sau. Nhiệt độ trung bình năm là 22 – 25oC. Tổng diện tích tự nhiên là 15.536,92 km2, có 27 loại đất, được hình thành trên nhiều loại đá mẹ thuộc 7 nhóm chính: đất phù sa, đất xám, đất đen, đất đỏ, đất mùn vàng đỏ, Nhóm đất xói mòn trơ sỏi đá. Phần lớn đất đai màu mỡ, giàu chất dinh dưỡng, đất có tầng dày canh tác rất phù hợp với phát triển cây trồng mà đặc biệt là cây công nghiệp lâu ngày.

Tỉnh Gia Lai có 6 loại cây trồng chính: cà phê, hồ tiêu, mía, sắn, lúa và rau. Các vùng thung lũng và khu vực đất bằng có nhiều sông suối chảy qua, thuận lợi cho việc mở rộng diện tích sản xuất đất nông nghiệp và phát triển nuôi trồng thủy sản. Diện tích đất lâm nghiệp là 728.279,30 ha, chiếm 46,87% tổng diện tích đất tự nhiên toàn tỉnh. Do trải rộng trên nhiều vùng khí hậu nên các hệ sinh thái rừng Gia Lai phong phú.

Hệ động thực vật phong phú và đa dạng cả về giống, loài và số lượng các thể có giá trị. Đặc biệt, có nhiều loài thú quý hiếm. 6 Tỉnh Đắk Lắk nằm ở trung tâm vùng Tây Nguyên, có diện tích 13. Địa hình của tỉnh rất đa dạng: nằm ở phía Tây và cuối dãy Trường Sơn, là một cao nguyên rộng lớn, địa hình dốc thoải, lượn sóng, khá bằng phẳng xen kẽ với các đồng bằng thấp ven theo các sông chính.

Địa hình của tỉnh có hướng thấp dần từ Đông Nam sang Tây Bắc. Khí hậu toàn tỉnh được chia thành hai tiểu vùng. Vùng phía Tây Bắc có khí hậu nắng nóng, khô hanh về mùa khô; vùng phía Đông và phía Nam có khí hậu mát mẻ, ôn hoà. Nhìn chung khí hậu khác nhau giữa các dạng địa hình và giảm dần theo độ cao: vùng dưới 300 m quanh năm nắng nóng, từ 400 – 800 m khí hậu nóng ẩm và trên 800 m khí hậu mát.

Tuy nhiên, chế độ mưa theo mùa là một hạn chế đối với phát triển sản xuất nông sản hàng hoá. Đắk Lắk có nhiều thuận lợi phát triển Nông – Lâm – Thủy sản: là tỉnh có diện tích tự nhiên đứng thứ 4 cả nước, trong đó có gần 5.400 km2 diện tích đất sản xuất nông nghiệp. Đa số là đất bazan màu mỡ, rất phù hợp để phát triển các loại cây trồng có giá trị kinh tế, sản lượng cao hàng năm như cà phê, cao su, hồ tiêu, bơ, sầu riêng, xoài…Ngoài các sản phẩm trên, Đắk Lắk còn có thế mạnh về ngô lai, mật ong, sắn, mía… 1. Tổng quan về tình hình nghiên cứu 1.

Khái quát về các loài ong xã hội bắt mồi Ong xã hội, cụ thể là các phân họ Stenogastrinae, Polistinae, và Vespinae trong họ Vespidae, gồm 1168 loài đã được mô tả trên toàn thế giới [3]. Ong bắt mồi có tính xã hội được xác định bởi các thế hệ trưởng thành chồng chéo, cùng chăm sóc con non và phân công lao động thành các nhóm sinh sản (ong chúa), và các nhóm không cần sinh sản (ong thợ) [6]. Chu kỳ của ong bắt mồi xã hội ở vùng ôn đới nói chung là tương tự nhau. Sau khi đan xen nhau khi trưởng thành, ong chúa thành lập tổ của mình vào cuối mùa xuân và hình thành những con ong thợ đầu tiên.

Sau khi ong thợ xuất hiện, ong chúa tập trung chuyên sâu vào việc đẻ trứng, trong khi các ong thợ thực hiện các nhiệm vụ khác như chăm sóc con non, phát triển và mở rộng tổ, bảo vệ tổ và tìm kiếm thức ăn.