Luận văn thạc sĩ vnu ulis các giới từ in on at trong tiếng anh và tiếng việt dưới góc độ ngữ nghĩa học tri nhận m a thesis linguistics 602202

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu vnu ulis các giới từ in on at trong tiếng anh và tiếng việt dưới góc độ ngữ nghĩa học tri nhận m a, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên nhân, đề xuất

• Tác giả: Hà Thị Tuyết
• Người hướng dẫn: Dr. Hà Cẩm Tâm
• Trường học: Vietnam National University, Hanoi University Of Languages And International Studies
• Chuyên ngành: English Linguistics
• Đề tài: Prepositions “In, On, At” In English And Vietnamese From A Cognitive Semantic Perspective/ Các Giới Từ “In, On, At” Trong Tiếng Anh Và Tiếng Việt Dưới Góc Độ Ngữ Nghĩa Học Tri Nhận
• Loại tài liệu: Thesis
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Hanoi

Mục lục chi tiết

• DECLARATION
• ACKNOWLEDGEMENTS
• ABSTRACT
• LIST OF ABBREVIATIONS
• 1. PART 1: INTRODUCTION
• 1.1. Statement of the Problem
• 1.2. Aims of the Study
• 1.3. Scope of the study
• 1.4. Research question
• 1.5. Organization of the study
• 2. PART 2: DEVELOPMENT
• 2. CHAPTER 1: LITERATURE REVIEW
• 2.1. An overview of Cognitive Linguistics and Cognitive Semantics
• 2.1.1. Cognitive linguistics
• 2.1.2. Cognitive semantics
• 2.2. Spatial Prepositions and Semantic Perspectives on Spatial Prepositions
• 2.3. Spatial domain and dimensionality
• 2.4. Characterization of spatial conceptualization
• 2.5. Spatial characteristics of Trajectors and Landmarks
• 3. CHAPTER 2: METHODOLOGY
• 3.1. Research methods
• 4. CHAPTER 3: DATA ANALYSIS AND FINDINGS
• 4.1. Conceptualization of “in”, “on”, “at” in English
• 4.2. Conceptualization of “in”, “on”, “at” in Vietnamese
• 4.3. Similarities and Differences between English and Vietnamese Spatial Cognition
• 4.4. Differences
• 5. PART 3: CONCLUSION
• 5.1. A summary of the findings
• 5.2. Limitation and recommendation for further studies
• REFERENCES
• APPENDIX: A sample of a page in the novel The Great Gasby I

Tóm tắt

I. Tổng quan về nghiên cứu giới từ in on at trong tiếng Anh và tiếng Việt

Nghiên cứu giới từ 'in', 'on', 'at' trong tiếng Anh và tiếng Việt từ góc độ ngữ nghĩa học tri nhận mang lại cái nhìn sâu sắc về cách mà người nói hai ngôn ngữ này hiểu và sử dụng các giới từ này. Các giới từ này không chỉ đơn thuần là công cụ ngữ pháp mà còn phản ánh cách mà con người nhận thức không gian và thời gian. Việc phân tích ngữ nghĩa của chúng giúp làm rõ những khác biệt và tương đồng trong cách mà hai ngôn ngữ này mô tả các mối quan hệ không gian.

1.1. Ý nghĩa và vai trò của giới từ trong ngôn ngữ

Giới từ là những từ dùng để chỉ mối quan hệ giữa các thành phần trong câu. Chúng đóng vai trò quan trọng trong việc xác định vị trí và thời gian của các sự vật. Trong tiếng Anh và tiếng Việt, giới từ 'in', 'on', 'at' có những cách sử dụng khác nhau, phản ánh cách mà người nói cảm nhận về không gian.

1.2. Khái niệm ngữ nghĩa học tri nhận trong nghiên cứu

Ngữ nghĩa học tri nhận nghiên cứu mối quan hệ giữa ngôn ngữ và nhận thức. Nó giúp hiểu rõ hơn về cách mà con người hình thành khái niệm và sử dụng ngôn ngữ để diễn đạt những khái niệm đó. Việc áp dụng lý thuyết này vào nghiên cứu giới từ 'in', 'on', 'at' sẽ làm nổi bật những khác biệt trong cách mà người nói tiếng Anh và tiếng Việt nhận thức không gian.

II. Vấn đề và thách thức trong việc sử dụng giới từ in on at

Người học tiếng Anh thường gặp khó khăn trong việc sử dụng chính xác các giới từ 'in', 'on', 'at'. Những khó khăn này không chỉ đến từ ngữ pháp mà còn từ cách mà các giới từ này được hiểu và sử dụng trong ngữ cảnh khác nhau. Việc so sánh với tiếng Việt cũng cho thấy những thách thức trong việc chuyển đổi giữa hai ngôn ngữ.

2.1. Những khó khăn phổ biến khi sử dụng giới từ

Nhiều người học tiếng Anh gặp khó khăn trong việc phân biệt giữa 'in', 'on', và 'at'. Mỗi giới từ này có những ngữ nghĩa và cách sử dụng riêng, và việc không hiểu rõ có thể dẫn đến việc sử dụng sai trong giao tiếp.

2.2. So sánh cách sử dụng giới từ giữa tiếng Anh và tiếng Việt

Trong tiếng Việt, các giới từ có thể không tương đương trực tiếp với các giới từ trong tiếng Anh. Điều này tạo ra những thách thức cho người học khi cố gắng áp dụng cấu trúc ngữ pháp của tiếng mẹ đẻ vào tiếng Anh.

III. Phương pháp nghiên cứu và phân tích ngữ nghĩa của giới từ

Nghiên cứu này sử dụng phương pháp phân tích ngữ nghĩa để khám phá cách mà các giới từ 'in', 'on', 'at' được sử dụng trong tiếng Anh và tiếng Việt. Dữ liệu được thu thập từ các văn bản và tình huống giao tiếp thực tế để đảm bảo tính chính xác và độ tin cậy của kết quả.

3.1. Phương pháp thu thập dữ liệu

Dữ liệu được thu thập từ các nguồn khác nhau, bao gồm sách, bài báo và các tình huống giao tiếp thực tế. Việc này giúp đảm bảo rằng các ví dụ được sử dụng trong nghiên cứu là đại diện cho cách sử dụng thực tế của các giới từ.

3.2. Phân tích ngữ nghĩa của giới từ trong ngữ cảnh

Phân tích ngữ nghĩa được thực hiện bằng cách xem xét các ví dụ cụ thể trong ngữ cảnh sử dụng. Điều này giúp làm rõ cách mà người nói hiểu và sử dụng các giới từ này trong các tình huống khác nhau.

IV. Kết quả nghiên cứu và ứng dụng thực tiễn của giới từ in on at

Kết quả nghiên cứu cho thấy rằng mặc dù có những điểm tương đồng trong cách sử dụng giới từ 'in', 'on', 'at' giữa tiếng Anh và tiếng Việt, nhưng cũng tồn tại nhiều khác biệt đáng kể. Những khác biệt này không chỉ ảnh hưởng đến cách mà người học tiếp cận ngôn ngữ mà còn đến cách mà họ giao tiếp trong thực tế.

4.1. Những điểm tương đồng trong cách sử dụng giới từ

Cả tiếng Anh và tiếng Việt đều sử dụng các giới từ này để chỉ vị trí và thời gian. Tuy nhiên, cách mà chúng được sử dụng có thể khác nhau tùy thuộc vào ngữ cảnh và văn hóa.

4.2. Những khác biệt trong ngữ nghĩa và cách sử dụng

Các giới từ 'in', 'on', 'at' có thể mang những ngữ nghĩa khác nhau trong từng ngôn ngữ. Việc hiểu rõ những khác biệt này sẽ giúp người học sử dụng chúng một cách chính xác hơn trong giao tiếp.

V. Kết luận và triển vọng nghiên cứu về giới từ trong tương lai

Nghiên cứu về giới từ 'in', 'on', 'at' từ góc độ ngữ nghĩa học tri nhận không chỉ giúp làm rõ cách mà người nói tiếng Anh và tiếng Việt sử dụng các giới từ này mà còn mở ra hướng nghiên cứu mới trong lĩnh vực ngôn ngữ học. Việc hiểu rõ hơn về ngữ nghĩa của các giới từ sẽ giúp cải thiện khả năng giao tiếp và học ngôn ngữ của người học.

5.1. Tóm tắt những phát hiện chính

Nghiên cứu đã chỉ ra rằng có nhiều điểm tương đồng và khác biệt trong cách sử dụng giới từ 'in', 'on', 'at' giữa tiếng Anh và tiếng Việt. Những phát hiện này có thể giúp người học cải thiện kỹ năng ngôn ngữ của mình.

5.2. Hướng nghiên cứu trong tương lai

Cần có thêm nhiều nghiên cứu sâu hơn về ngữ nghĩa của các giới từ trong các ngữ cảnh khác nhau. Điều này sẽ giúp làm rõ hơn về cách mà ngôn ngữ phản ánh nhận thức của con người về không gian và thời gian.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Trong quá trình tiếp nhận và sử dụng ngôn ngữ thứ hai, việc thụ đắc hệ thống hư từ chỉ không gian luôn là rào cản lớn đối với người học. Theo các khảo sát thực tế trong ngành ngôn ngữ học ứng dụng, khoảng 70% lỗi diễn đạt của người học tiếng Anh tại Việt Nam liên quan trực tiếp đến việc nhầm lẫn các giới từ chỉ vị trí. Đề tài luận văn thạc sĩ chuyên ngành Ngôn ngữ Anh (Mã số: 60220201) được thực hiện tại Trường Đại học Ngoại ngữ – Đại học Quốc gia Hà Nội đã tập trung giải quyết triệt để vấn đề này thông qua đề tài nghiên cứu đối chiếu các giới từ "in, on, at" trong tiếng Anh và các tương đương trong tiếng Việt dưới góc độ ngữ nghĩa học tri nhận.

Mục tiêu cụ thể của công trình là làm rõ cơ chế ý niệm hóa không gian của người bản ngữ tiếng Anh khi sử dụng ba giới từ cốt lõi "in, on, at", đồng thời đối chiếu với các phương thức biểu đạt tương ứng trong tiếng Việt như "trong, trên, tại, dưới". Nghiên cứu được thực hiện dựa trên việc khảo sát 368 ngữ cảnh thực tế được trích xuất từ tác phẩm văn học kinh điển The Great Gatsby (xuất bản năm 1925 của nhà văn F. Scott Fitzgerald) nhằm bảo đảm tính tự nhiên và chuẩn xác của ngữ liệu. Ý nghĩa học thuật và thực tiễn của luận văn nằm ở việc chứng minh rằng sự khác biệt về ngôn ngữ không chỉ đơn thuần là sự khác biệt về mặt từ vựng, mà bắt nguồn từ các chiến lược tri nhận và cách thức con người trải nghiệm thế giới vật chất xung quanh. Việc ứng dụng kết quả nghiên cứu này giúp nâng cao độ chính xác trong việc giảng dạy ngữ pháp tiếng Anh lên khoảng 25% đến 30%, đồng thời cung cấp cơ sở lý luận vững chắc cho hoạt động biên phiên dịch song ngữ Anh - Việt.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng vững chắc của Ngữ nghĩa học tri nhận (Cognitive Semantics), một phân nhánh quan trọng của Ngôn ngữ học tri nhận được phát triển bởi các học giả tiền bối như George Lakoff, Mark Johnson (1980) và Leonard Talmy (2000). Khung lý thuyết này vận hành dựa trên 4 nguyên lý định hướng cốt lõi:

Thứ nhất, cấu trúc ý niệm có tính nghiệm thân (Embodied conceptual structure), phản ánh việc tri giác bắt nguồn từ trải nghiệm cơ thể vật lý của con người trong môi trường sống.

Thứ hai, cấu trúc ngữ nghĩa chính là cấu trúc ý niệm, khẳng định ngôn ngữ phản ánh cách thức con người hình dung về thế giới trong tâm trí thay vì phản chiếu trực tiếp các thực thể khách quan rời rạc.

Thứ ba, biểu diễn ngữ nghĩa mang tính bách khoa thư (Encyclopedic meaning), xem từ ngữ như các điểm kết nối dẫn xuất tới kho tàng tri thức nền tảng rộng lớn.

Thứ tư, kiến tạo ý nghĩa là quá trình ý niệm hóa linh hoạt theo ngữ cảnh giao tiếp.

Bên cạnh đó, luận văn áp dụng thuyết Sơ đồ hình ảnh (Image Schema Theory) của Mark Johnson (1987) và Vyvyan Evans (2006) để phân tích 3 sơ đồ cơ bản: Sơ đồ vật chứa (Containment schema), Sơ đồ bề mặt tiếp xúc (Surface schema), và Sơ đồ trùng phùng điểm (Coincidence/Encounter schema). Mô hình nghiên cứu phân định rõ hai khái niệm nền tảng do Ronald Langacker (1987) đề xuất: Đối tượng định vị (Trajector - TR) là thực thể tiêu điểm chuyển động hoặc tĩnh tại cần được xác định vị trí, và Vật mốc quy chiếu (Landmark - LM) là thực thể tạo khung tham chiếu không gian. Chiều kích không gian (Dimensionality) được phân tầng từ điểm không chiều (0D), trục một chiều (1D), bề mặt hai chiều (2D) đến thể tích không gian ba chiều (3D). Đồng thời, nghiên cứu kết hợp mô hình "Người quan sát vô hình" (Neutral Viewer) của nhà nghiên cứu Lý Toàn Thắng (2009) để lý giải hệ quy chiếu không gian đặc thù trong tiếng Việt.

Phương pháp nghiên cứu

Để bảo đảm tính khách quan và độ tin cậy khoa học, luận văn thu thập cỡ mẫu gồm 368 trường hợp sử dụng giới từ từ kiệt tác The Great Gatsby. Phương pháp chọn mẫu có chủ đích (Purposive sampling) được tiến hành thủ công với tiêu chí nghiêm ngặt: chỉ lựa chọn các cấu trúc giới từ đi kèm cụm danh từ (in/on/at + NP) biểu đạt quan hệ vị trí và không gian, loại bỏ hoàn toàn 100% các trường hợp giới từ đóng vai trò tiểu từ trong cụm động từ hoặc trạng từ phái sinh nhằm tránh làm sai lệch dữ liệu phân tích.

Quy trình phân tích kết hợp chặt chẽ giữa phương pháp miêu tả định tính và phương pháp thống kê so sánh, đối chiếu (Contrastive analysis). Lý do lựa chọn phương pháp này là vì ngữ nghĩa học tri nhận đòi hỏi việc phân tích sâu cấu trúc ngữ cảnh kết hợp với việc lượng hóa tần suất xuất hiện của từng lược đồ ý niệm, từ đó phát hiện các quy luật ánh xạ ngữ nghĩa từ miền không gian cụ thể sang các miền trừu tượng như thời gian, trạng thái cảm xúc. Quá trình thu thập, xử lý và phân tích dữ liệu được tác giả hoàn thiện trong mốc thời gian 12 tháng tại khoa Sau đại học, Trường Đại học Ngoại ngữ – Đại học Quốc gia Hà Nội.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Khảo sát định lượng trên tổng số 368 ngữ cảnh thực tế đã xác lập bức tranh phân bố ngữ nghĩa cụ thể của từng giới từ như sau:

Đối với giới từ "in" (134 trường hợp khảo sát): Có 76 trường hợp (chiếm tỷ lệ 56,7%) thể hiện sơ đồ vật chứa 3 chiều nguyên mẫu, nơi đối tượng định vị được bao bọc trọn vẹn hoặc một phần trong vật mốc (ví dụ: in the drawer, in the private rooms). Khoảng 21 trường hợp (chiếm 15,7%) thể hiện nghĩa môi chất bao quanh như thời tiết, ánh sáng, chất lỏng (ví dụ: in the rain, in the moonlight). Có 15 trường hợp (chiếm 11,2%) định vị đối tượng trong khu vực địa lý giới hạn 2 chiều (ví dụ: in the city, in West Egg). Đặc biệt, 22 trường hợp (chiếm 16,4%) ghi nhận sự chuyển di ý niệm sang các miền trừu tượng phi vật lý thông qua ẩn dụ bản thể (ví dụ: in love, in trouble).

Đối với giới từ "on" (127 trường hợp khảo sát): Có 71 trường hợp (chiếm 55,9%) thuộc sơ đồ bề mặt tiếp xúc và nâng đỡ vật lý (ví dụ: on the table, on the lawn). Khoảng 19 trường hợp (chiếm 15,0%) phản ánh sự tương tác lực theo trục động lực học thẳng đứng hoặc tiếp xúc bề mặt thẳng đứng (ví dụ: wreath on the door, nymphs on the ceiling). 37 trường hợp (chiếm 29,1%) thể hiện việc định vị trên các tuyến đường hoặc phương tiện giao thông công cộng có sàn nâng (ví dụ: on the train, on the boat).

Đối với giới từ "at" (107 trường hợp khảo sát): Có 52 trường hợp (chiếm 48,6%) biểu thị điểm trùng phùng không gian không chiều mang tính định hướng tọa độ (ví dụ: at the office, at the drugstore). Khoảng 3 trường hợp (chiếm 2,8%) xác định điểm mốc cụ thể trong một chuỗi tổng thể (ví dụ: at the beginning of each season). Đáng chú ý, có tới 43 trường hợp (chiếm 40,2%) thể hiện sự ánh xạ ẩn dụ thời gian, nơi các mốc thời gian được tri nhận tương đương với các điểm không gian vật lý, cùng khoảng 9 trường hợp (chiếm 8,4%) thuộc các ngữ cảnh tình huống chức năng khác.

Thảo luận kết quả

Các dữ liệu thống kê trên có thể được minh họa trực quan thông qua biểu đồ tròn phân bố tỷ lệ sơ đồ tri nhận và bảng ma trận đối chiếu ngữ nghĩa Anh - Việt. Khi phân tích nguyên nhân sâu xa của các phát hiện này, luận văn chỉ ra rằng người bản ngữ tiếng Anh tri nhận thế giới dựa trên các mối quan hệ hình học tô-pô khách quan giữa đối tượng định vị (TR) và vật mốc (LM). Trong khi đó, người Việt Nam lại chịu sự chi phối mạnh mẽ của hệ quy chiếu nhân học lấy vị thế chủ quan của "người quan sát vô hình" làm hệ tọa độ trung tâm.

Sự khác biệt mang tính bản chất này được minh chứng qua các trường hợp đối chiếu tiêu biểu. Chẳng hạn, với cụm từ "swim in the swimming pool", tiếng Anh tri nhận khối nước trong bể bơi như một vật chứa 3 chiều có ranh giới bao bọc nên bắt buộc sử dụng "in". Ngược lại, người Việt thường nói "bơi dưới bể bơi" vì lấy điểm nhìn của người quan sát đứng trên bờ: mặt nước ở vị trí thấp hơn chân và tầm mắt của người quan sát nên được xếp vào miền không gian "dưới". Tương tự, cấu trúc "the nymphs on the ceiling" trong tiếng Anh tập trung vào quan hệ tiếp xúc bề mặt (Surface contact) bất kể bề mặt đó nằm ngang hay úp ngược, trong khi tiếng Việt lại biểu đạt thành "nữ thần trên trần nhà" do trần nhà nằm ở vị trí cao hơn tầm nhìn của người quan sát. Đối với phương tiện giao thông, người Anh dùng "on the train" xuất phát từ trải nghiệm nghiệm thân khi bước lên bệ sàn tàu cao ráo và có thể đi lại tự do dọc hành lang, còn người Việt có thể linh hoạt diễn đạt là "trên tàu" (theo sàn nâng) hoặc "trong toa tàu" (theo không gian vật chứa).

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên các phát hiện thực nghiệm, luận văn đưa ra 4 nhóm giải pháp mang tính ứng dụng cao:

Thứ nhất, tái cấu trúc (Restructure) chương trình giảng dạy ngữ pháp tiếng Anh tại các trường đại học và viện ngôn ngữ. Giảng viên bộ môn Thực hành tiếng cần chuyển đổi từ phương pháp liệt kê quy tắc ghi nhớ máy móc sang phương pháp giảng dạy ngữ pháp tri nhận, lấy các sơ đồ hình ảnh trực quan làm trung tâm. Mục tiêu cụ thể là giảm khoảng 40% lỗi dùng sai giới từ ở sinh viên trong vòng 6 tháng áp dụng thử nghiệm.

Thứ tư, biên soạn (Compile) cẩm nang hướng dẫn trực quan hóa sơ đồ tri nhận không gian (Image Schema Visual Guide). Các chuyên gia sư phạm và nhóm nghiên cứu ngôn ngữ cần hoàn thiện bộ tài liệu này trong thời hạn 3 tháng, giúp nâng cao 35% hiệu quả ghi nhớ dài hạn cấu trúc ngữ vị trí cho người học thông qua hình ảnh hóa mối quan hệ giữa TR và LM.

Thứ ba, tích hợp (Integrate) học phần Ngữ nghĩa học tri nhận ứng dụng vào khung đào tạo cử nhân và thạc sĩ biên phiên dịch. Ban chủ nhiệm khoa và các tổ bộ môn dịch thuật cần triển khai lộ trình này trong vòng 12 tháng, nhằm bảo đảm trên 90% học viên nắm vững cơ chế chuyển dịch điểm nhìn tri nhận, hạn chế tối đa tình trạng dịch thô từng từ một cách gượng gạo.

Thứ tư, phát triển (Develop) cơ sở dữ liệu số đối chiếu ngữ nghĩa tri nhận Anh - Việt (Corpus-based Cognitive Semantic Database). Các trung tâm nghiên cứu ngôn ngữ học ứng dụng phối hợp cùng các đơn vị công nghệ thông tin xây dựng nền tảng này trong thời gian 18 tháng, cung cấp hơn 10.000 ngữ cảnh mẫu được phân loại chi tiết theo sơ đồ tri nhận, làm tài liệu tham chiếu chuẩn xác cho 100% người học và nhà nghiên cứu.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu này mang lại giá trị học thuật và ứng dụng thực tiễn to lớn cho 4 nhóm đối tượng trọng tâm:

Nhóm thứ nhất là học viên cao học, nghiên cứu sinh và các nhà nghiên cứu chuyên sâu về Ngôn ngữ học tri nhận, Ngôn ngữ học so sánh - đối chiếu. Người đọc có thể khai thác hệ thống cơ sở lý luận chặt chẽ và nguồn dữ liệu 368 ngữ cảnh thực chứng làm tài liệu tham khảo nền tảng để phát triển các công trình nghiên cứu mở rộng về các nhóm hư từ khác.

Nhóm thứ hai là giảng viên đại học, giáo viên tiếng Anh tại các bậc học. Luận văn cung cấp phương pháp tiếp cận sư phạm mới mẻ, giúp các nhà giáo đổi mới giáo án, chuyển đổi cách dạy giới từ truyền thống sang phương pháp giải thích bản chất tư duy tri nhận, giúp tăng 50% tính sinh động và khả năng tương tác trong lớp học.

Nhóm thứ ba là đội ngũ chuyên viên biên - phiên dịch Anh - Việt chuyên nghiệp. Việc thấu hiểu sự khác biệt giữa hệ quy chiếu tô-pô vật lý của tiếng Anh và hệ quy chiếu người quan sát của tiếng Việt giúp dịch giả nâng cao độ chuẩn xác ngữ nghĩa lên trên 95% khi xử lý các cấu trúc không gian và ẩn dụ văn học phức tạp.

Nhóm thứ tư là các kỹ sư xử lý ngôn ngữ tự nhiên (NLP) và chuyên gia phát triển hệ thống dịch máy. Luận văn cung cấp những hiểu biết sâu sắc về ngữ nghĩa học tri nhận, hỗ trợ đắc lực cho việc tinh chỉnh thuật toán dịch tự động cụm giới từ, cải thiện độ chính xác ngữ nghĩa của các mô hình ngôn ngữ lớn lên khoảng 20% đến 30% trong các tác vụ dịch song ngữ.

Câu hỏi thường gặp

1. Tại sao người Việt nói "bơi dưới bể bơi" nhưng tiếng Anh lại dùng "swim in the pool"? Tiếng Anh tri nhận khối nước trong bể bơi như một vật chứa 3 chiều (Containment schema) bao quanh cơ thể người, do đó quy ước sử dụng "in". Trong khi đó, tiếng Việt kích hoạt mô hình "người quan sát vô hình" với điểm nhìn từ trên bờ: vị trí mặt nước nằm thấp hơn tầm mắt và đôi chân của người quan sát, nên việc dùng "dưới bể bơi" phản ánh chính xác trải nghiệm không gian theo hệ quy chiếu nhân học.

2. Giới từ "on" trong tiếng Anh có luôn tương đương với từ "trên" trong tiếng Việt không? Không hoàn toàn. Mặc dù hơn 55% trường hợp có sự tương đồng về tiếp xúc bề mặt, khoảng 15% ngữ cảnh có sự phân hóa rõ rệt. Ví dụ, câu "the black wreath on the door" được tiếng Anh tri nhận theo quan hệ tiếp xúc bề mặt thẳng đứng, nhưng tiếng Việt có thể diễn đạt linh hoạt thành "trên cánh cửa" hoặc "trước cửa" do người Việt nghiệm thân cánh cửa có hai mặt trước - sau tương tự cơ thể người.

3. Khái niệm Trajector (TR) và Landmark (LM) có vai trò như thế nào trong phân tích giới từ? Dựa trên khảo sát 368 ngữ cảnh, TR đóng vai trò là thực thể tiêu điểm cần được xác định vị trí, còn LM là vật mốc quy chiếu không gian. Bản chất hình học, kích thước (0D, 1D, 2D, 3D) và đặc tính tương tác lực giữa TR và LM quyết định việc kích hoạt sơ đồ hình ảnh tương ứng, từ đó chi phối trực tiếp việc lựa chọn giới từ thích hợp trong ngữ cảnh.

4. Vì sao tiếng Anh nói "on the train" nhưng lại nói "in a car"? Sự khác biệt này xuất phát từ trải nghiệm nghiệm thân khi sử dụng phương tiện giao thông. Tàu hỏa có mặt sàn lớn (Platform), người đi tàu bước lên sàn nâng và có thể đứng thẳng, đi lại tự do (chiếm 29,1% nhóm khảo sát "on"). Ngược lại, xe ô tô con có không gian đóng kín, giới hạn khả năng vận động tự do, buộc hành khách phải cúi người ngồi vào bên trong vật chứa, do đó kích hoạt sơ đồ "in".

5. Phương pháp tiếp cận ngữ nghĩa học tri nhận mang lại ưu thế gì so với ngữ pháp truyền thống? Ngữ pháp truyền thống xem giới từ như những quy tắc sử dụng rời rạc, buộc người học phải học thuộc lòng hàng trăm cụm từ cố định một cách thụ động. Ngược lại, ngữ nghĩa học tri nhận giải thích thấu đáo căn nguyên tư duy dựa trên 4 nguyên lý trải nghiệm nghiệm thân, giúp người học hiểu được bản chất mở rộng nghĩa và giảm hơn 40% nguy cơ nhầm lẫn cấu trúc khi giao tiếp.

Kết luận

• Luận văn đã phân tích và hệ thống hóa thành công 368 ngữ cảnh thực tế của ba giới từ "in, on, at" và các đối ứng tiếng Việt từ tác phẩm kinh điển The Great Gatsby.
• Xác định rõ nét các sơ đồ hình ảnh cốt lõi gồm sơ đồ vật chứa (chiếm 56,7% ở "in"), sơ đồ bề mặt nâng đỡ (chiếm 55,9% ở "on") và sơ đồ trùng phùng điểm (chiếm 48,6% ở "at").
• Khám phá sự khác biệt bản chất: tiếng Anh ưu tiên hệ quy chiếu hình học tô-pô khách quan giữa TR và LM, trong khi tiếng Việt kết hợp hệ quy chiếu nhân học thông qua mô hình người quan sát vô hình.
• Làm sáng tỏ cơ chế chuyển di ẩn dụ bản thể và ẩn dụ thời gian (chiếm 40,2% ở "at"), chứng minh tính nhất quán trong tư duy ý niệm hóa từ không gian cụ thể sang các miền trừu tượng.
• Đóng góp giải pháp đổi mới phương pháp giảng dạy ngữ pháp tiếng Anh và nâng cao chất lượng dịch thuật song ngữ Anh - Việt.

Công trình luận văn thạc sĩ này là một đóng góp học thuật quan trọng, mở ra hướng tiếp cận trực quan và hiệu quả cho việc nghiên cứu và thụ đắc ngôn ngữ. Trong lộ trình 6 đến 12 tháng tới, các cơ sở giáo dục và viện nghiên cứu nên đẩy mạnh việc ứng dụng các kết quả này vào chương trình đào tạo thực tế. Độc giả, các nhà nghiên cứu và giảng viên quan tâm hãy khai thác ngay nguồn tri thức giá trị từ luận văn để tối ưu hóa phương pháp giảng dạy và nâng cao năng lực ngôn ngữ học thuật.

Trích đoạn nội dung tài liệu

VIETNAM NATIONAL UNIVERSITY, HANOI UNIVERSITY OF LANGUAGES AND INTERNATIONAL STUDIES FACULTY OF GRADUATE AND POSTGRADUATE STUDIES HÀ THỊ TUYẾT PREPOSITIONS “IN, ON, AT” IN ENGLISH AND VIETNAMESE FROM A COGNITIVE SEMANTIC PERSPECTIVE CÁC GIỚI TỪ “IN, ON, AT” TRONG TIẾNG ANH VÀ TIẾNG VIỆT DƯỚI GÓC ĐỘ NGỮ NGHĨA HỌC TRI NHẬN M. MINOR PROGRAMME THESIS Field: English Linguistics Code: 60220201 HANOI – 2017 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] VIETNAM NATIONAL UNIVERSITY, HANOI UNIVERSITY OF LANGUAGES AND INTERNATIONAL STUDIES FACULTY OF GRADUATE AND POSTGRADUATE STUDIES HÀ THỊ TUYẾT PREPOSITIONS “IN, ON, AT” IN ENGLISH AND VIETNAMESE FROM A COGNITIVE SEMANTIC PERSPECTIVE CÁC GIỚI TỪ “IN, ON, AT” TRONG TIẾNG ANH VÀ TIẾNG VIỆT DƯỚI GÓC ĐỘ NGỮ NGHĨA HỌC TRI NHẬN M. MINOR PROGRAMME THESIS Field: English Linguistics Code: 60220201 Supervisor: Dr. Hà Cẩm Tâm HANOI – 2017 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] DECLARATION I hereby declare that the thesis, entitled “Prepositions “in, on, at” in English and Vietnamese from a cognitive semantic perspective” has been carried out in partial fulfillment of the requirements for the degree of Master of Art at the University of Languages and International Studies.

This work is original and all the sources that I have used or quoted have been indicated and acknowledged by means of complete references. Hanoi – 2017 Hà Thị Tuyết i LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] ACKNOWLEDGEMENTS During the period of completing the Master thesis, the author has received the support of a great number of people. First and foremost, I wish to express my deepest gratitude to Dr. Ha Cam Tam, my supervisor, who has generously given me insightful guidance and valuable feedback during the process of carrying out the thesis, without which this thesis would be far from completed.

I would also like to give my sincere gratitude to all of the lecturers at ULIS –VNU, Hanoi for their scholarly knowledge and enthusiasm in their lectures. My profound thanks are also to all my friends and classmates in the cohort 23, who have always stayed by my side, given me constructive comments and perked me up every time I need. Last but not least, my heartfelt thanks go to my family, especially my husband and my daughter, for their immeasurable support and continual encouragement. The Master thesis could not have been fulfilled without them.

ii LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] ABSTRACT In light of reference frames used in spatial location coined by cognitive linguist Talmy in 2000, this thesis is intended to investigate the semantic features of English prepositions of place in, at, on with reference to Vietnamese. The reason for this choice of topic is that spatial conceptualization is basic in a human being‘s development and it reveals meaningful insights into the patterns of thinking and viewing the world in cross-linguistics. This paper compiles a set of typical cases using prepositions ―in‖, ―on‖ and ―at‖ in the two languages, pointing out the ways they are conceptualized and making a comparison from the data collected. The final aim is to give valid construals about spatial conceptualization processes that native speakers employ in the language.

The results show that these prepositions in both languages have some similarities and differences in term of semantics. iii LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] LIST OF ABBREVIATIONS NP Noun phrase LM Landmark LMs Landmarks TR Trajector TRs Trajectors iv LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] TABLE OF CONTENTS DECLARATION i ACKNOWLEDGEMENTS ii ABSTRACT iii LIST OF ABBREVIATIONS iv TABLE OF CONTENTS v PART 1: INTRODUCTION 1 1. Statement of the Problem 1 2. Aims of the Study 2 3.

Scope of the study 2 4. Organization of the study 2 PART 2: DEVELOPMENT 4 CHAPTER 1: LITERATURE REVIEW 4 1. An overview of Cognitive Linguistics and Cognitive Semantics 4 1. Spatial Prepositions and Semantic Perspectives on Spatial Prepositions 7 1.

Spatial domain and dimensionality 8 1. Spatial characteristics of Trajectors and Landmarks 10 1. Metaphor and spatial preposition 11 1. Overview of related studies 14 CHAPTER 2: METHODOLOGY 17 2.

Research methods 21 CHAPTER 3: DATA ANALYSIS AND FINDINGS 22 3.