Luận văn thạc sĩ hay nghiên cứu một số biện pháp kỹ thuật lâm sinh phù hợp trồng rừng keo lai acacia mangium x acacia auriculiformis cung cấp gỗ xẻ bền vững tại ba vì hà nội

Luận văn thạc sĩ kỹ thuật phân tích hay nghiên cứu một số biện pháp kỹ thuật lâm sinh phù hợp trồng rừng keo lai acacia mangium x, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề xuất

• Tác giả: Ninh Việt Khương
• Người hướng dẫn: PGS. Trần Văn Con
• Trường học: Trường Đại học Lâm nghiệp
• Chuyên ngành: Lâm học
• Đề tài: Nghiên cứu một số biện pháp kỹ thuật lâm sinh phù hợp trồng rừng keo lai (Acacia mangium x Acacia auriculiformis) cung cấp gỗ xẻ bền vững tại Ba Vì – Hà Nội
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sỹ khoa học lâm nghiệp
• Năm xuất bản: 2011
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 1.1. Trồng rừng thâm canh và thâm canh rừng trồng
• 1.1.1. Khái niệm trồng rừng thâm canh
• 1.1.2. Khái niệm thâm canh rừng trồng
• 1.1.3. Một số vấn đề trong thâm canh rừng trồng
• 1.1.4. Nghiên cứu các giải pháp thâm canh rừng trồng
• 1.1.4.1. Nghiên cứu về lập địa và chọn loại cây trồng
• 2. CHƯƠNG 2: MỤC TIÊU, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Mục tiêu nghiên cứu
• 2.2. Nội dung nghiên cứu
• 2.3. Phương pháp nghiên cứu
• 2.3.1. Phương pháp luận
• 2.3.2. Phương pháp nghiên cứu cụ thể
• 3. CHƯƠNG 3: ĐIỀU KIỆN TỰ NHIÊN, KINH TẾ, XÃ HỘI KHU VỰC NGHIÊN CỨU
• 3.1. Điều kiện tự nhiên khu vực nghiên cứu
• 3.1.1. Vị trí địa lý. Địa chất, thổ nhưỡng
• 3.1.2. Khí hậu, thủy văn
• 3.2. Điều kiện kinh tế, xã hội khu vực nghiên cứu
• 4. CHƯƠNG 4: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 4.1. Cơ sở khoa học để xây dựng biện pháp kỹ thuật trồng rừng Keo lai cung cấp gỗ xẻ
• 4.1.1. Điều kiện khí hậu
• 4.1.2. Điều kiện đất đai và địa hình
• 4.1.3. Đặc điểm thổ nhưỡng tại khu vực nghiên cứu
• 4.1.4. Áp dụng kỹ thuật trồng rừng Keo lai cung cấp gỗ xẻ
• 4.1.5. Nghiên cứu một số biện pháp kỹ thuật trồng rừng Keo lai cung cấp gỗ xẻ
• 4.1.6. Ảnh hưởng của các biện pháp bón phân và tỉa thưa
• 4.1.7. Ảnh hưởng của cường độ và thời điểm tỉa thưa
• 4.1.8. Dự đoán sản lượng lâm phần các mô hình thí nghiệm
• 4.1.9. Ảnh hưởng của biện pháp tỉa cành tới chất lượng gỗ xẻ
• 4.1.10. Đánh giá hiệu quả kinh tế và đề xuất biện pháp kỹ thuật rừng trồng Keo lai sản xuất gỗ xẻ
• 4.1.10.1. Dự báo hiệu quả kinh tế
• 4.1.10.2. Đề xuất biện pháp kỹ thuật trồng rừng Keo lai cung cấp gỗ xẻ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng quan về nghiên cứu trồng rừng keo lai tại Ba Vì

Nghiên cứu về trồng rừng keo lai (Acacia mangium x Acacia auriculiformis) tại Ba Vì, Hà Nội, đã trở thành một chủ đề quan trọng trong bối cảnh phát triển bền vững. Rừng keo lai không chỉ cung cấp gỗ bền vững mà còn góp phần bảo vệ môi trường và phát triển kinh tế địa phương. Việc áp dụng các biện pháp kỹ thuật lâm sinh phù hợp sẽ giúp nâng cao năng suất và chất lượng gỗ, đáp ứng nhu cầu ngày càng tăng của thị trường.

1.1. Lịch sử và tiềm năng của rừng keo lai tại Ba Vì

Rừng keo lai đã được trồng tại Ba Vì từ những năm 2000, với mục tiêu cung cấp gỗ cho ngành công nghiệp chế biến. Nghiên cứu cho thấy, keo lai có khả năng sinh trưởng tốt trong điều kiện khí hậu và thổ nhưỡng của khu vực này.

1.2. Tầm quan trọng của gỗ bền vững trong phát triển kinh tế

Gỗ bền vững từ rừng keo lai không chỉ đáp ứng nhu cầu nội địa mà còn có tiềm năng xuất khẩu. Việc phát triển rừng keo lai sẽ tạo ra nhiều cơ hội việc làm cho người dân địa phương và góp phần vào sự phát triển kinh tế bền vững.

II. Thách thức trong việc trồng rừng keo lai bền vững

Mặc dù có nhiều lợi ích, việc trồng rừng keo lai cũng đối mặt với nhiều thách thức. Các vấn đề như biến đổi khí hậu, dịch bệnh và quản lý rừng chưa hiệu quả đang ảnh hưởng đến sự phát triển bền vững của rừng keo lai. Cần có các biện pháp cụ thể để giải quyết những thách thức này.

2.1. Ảnh hưởng của biến đổi khí hậu đến rừng keo lai

Biến đổi khí hậu đã gây ra những thay đổi về nhiệt độ và lượng mưa, ảnh hưởng đến sự sinh trưởng của rừng keo lai. Nghiên cứu cho thấy, các biện pháp thích ứng cần được áp dụng để giảm thiểu tác động tiêu cực.

2.2. Quản lý rừng và bảo vệ môi trường

Quản lý rừng hiệu quả là yếu tố quyết định đến sự phát triển bền vững của rừng keo lai. Cần có các chính sách bảo vệ môi trường và quản lý tài nguyên rừng hợp lý để đảm bảo sự phát triển lâu dài.

III. Phương pháp kỹ thuật trồng rừng keo lai hiệu quả

Để đảm bảo sự phát triển bền vững của rừng keo lai, cần áp dụng các biện pháp kỹ thuật trồng rừng hiệu quả. Các phương pháp này bao gồm lựa chọn giống, kỹ thuật trồng, chăm sóc và bảo vệ rừng. Việc áp dụng công nghệ hiện đại cũng là một yếu tố quan trọng.

3.1. Lựa chọn giống keo lai phù hợp

Việc lựa chọn giống keo lai có chất lượng tốt là rất quan trọng. Các giống keo lai được nghiên cứu và chọn lọc kỹ lưỡng sẽ có khả năng sinh trưởng và phát triển tốt hơn trong điều kiện địa phương.

3.2. Kỹ thuật trồng và chăm sóc rừng

Kỹ thuật trồng và chăm sóc rừng keo lai bao gồm việc chuẩn bị đất, mật độ trồng, và các biện pháp chăm sóc như bón phân và tưới nước. Những kỹ thuật này sẽ giúp nâng cao năng suất và chất lượng gỗ.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu

Nghiên cứu về trồng rừng keo lai đã cho thấy nhiều kết quả khả quan. Các mô hình trồng rừng keo lai tại Ba Vì đã đạt được năng suất cao và chất lượng gỗ tốt. Những kết quả này không chỉ có ý nghĩa về mặt kinh tế mà còn góp phần bảo vệ môi trường.

4.1. Đánh giá hiệu quả kinh tế từ rừng keo lai

Các nghiên cứu cho thấy, rừng keo lai có thể mang lại lợi nhuận cao cho người trồng rừng. Việc áp dụng các biện pháp kỹ thuật phù hợp sẽ giúp tăng cường hiệu quả kinh tế.

4.2. Tác động đến môi trường và sinh thái

Rừng keo lai không chỉ cung cấp gỗ mà còn góp phần cải thiện môi trường sinh thái. Việc trồng rừng keo lai giúp bảo vệ đất, giảm xói mòn và cải thiện chất lượng không khí.

V. Kết luận và triển vọng tương lai của trồng rừng keo lai

Trồng rừng keo lai tại Ba Vì có tiềm năng lớn trong việc cung cấp gỗ bền vững. Tuy nhiên, để đạt được mục tiêu này, cần có sự đầu tư và quản lý hiệu quả. Các chính sách hỗ trợ từ nhà nước cũng đóng vai trò quan trọng trong việc phát triển bền vững rừng keo lai.

5.1. Định hướng phát triển bền vững

Cần có các chiến lược phát triển bền vững cho rừng keo lai, bao gồm việc áp dụng công nghệ mới và cải thiện quản lý rừng. Điều này sẽ giúp nâng cao năng suất và chất lượng gỗ.

5.2. Tương lai của ngành công nghiệp chế biến gỗ

Ngành công nghiệp chế biến gỗ sẽ có nhiều cơ hội phát triển từ nguồn nguyên liệu bền vững từ rừng keo lai. Việc phát triển này sẽ tạo ra nhiều việc làm và thúc đẩy kinh tế địa phương.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Ngành công nghiệp chế biến và xuất khẩu gỗ Việt Nam trong giai đoạn 2001 - 2010 đã đạt bước tăng trưởng ấn tượng từ 50% đến 70% mỗi năm, đạt kim ngạch xuất khẩu 1,6 tỷ USD vào năm 2004 và vượt mốc 3,4 tỷ USD vào năm 2010. Dẫu vậy, ngành chế biến phải đối mặt với nghịch lý lớn khi có tới 80% nguồn nguyên liệu gỗ xẻ chất lượng cao phụ thuộc vào nhập khẩu. Loài cây Keo lai (Acacia mangium x Acacia auriculiformis) vốn sở hữu các đặc tính cơ lý phù hợp để làm gỗ xẻ thay thế gỗ tự nhiên, nhưng phần lớn diện tích rừng trồng trước đây chỉ phục vụ chu kỳ ngắn từ 5 đến 7 năm để sản xuất dăm giấy và ván nhân tạo với giá trị gia tăng thấp.

Vấn đề cốt lõi đặt ra là làm thế nào để xây dựng một quy trình kỹ thuật lâm sinh hoàn chỉnh, chuyển đổi mục tiêu kinh doanh từ gỗ nhỏ sang gỗ lớn có giá trị thương phẩm cao. Nghiên cứu của tác giả Ninh Việt Khương thực hiện tại Trạm Thực nghiệm Ba Vì, Hà Nội trong giai đoạn 2009 - 2011 nhằm xác định cơ sở khoa học và các biện pháp kỹ thuật phù hợp cho rừng trồng Keo lai. Mục tiêu chính bao gồm đánh giá tác động của lập địa, chế độ bón phân, tỉa thưa và tỉa cành tới sinh trưởng thân cây và chất lượng ván xẻ. Kết quả đề tài cung cấp luận cứ kỹ thuật quan trọng giúp kéo dài luân kỳ kinh doanh lên 8 - 10 năm, dự báo năng suất rừng đạt trên 15 m³/ha/năm, đồng thời nâng cao rõ rệt các chỉ số hiệu quả kinh tế như giá trị hiện tại thuần (NPV) và tỷ suất hoàn vốn nội bộ (IRR) cho người trồng rừng.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng dựa trên nền tảng lý thuyết thâm canh rừng trồng và quản lý lập địa bền vững của các nhà khoa học lâm nghiệp hàng đầu như Vũ Quang Minh, Nguyễn Xuân Quát, Đỗ Đình Sâm và Nambiar. Bản chất của thâm canh rừng là việc đầu tư đồng bộ các giải pháp kỹ thuật tác động từ khâu giống, làm đất, dinh dưỡng khoáng cho đến điều tiết mật độ nhằm khai thác tối đa tiềm năng sinh học của cây trồng mà không làm suy thoái môi trường đất.

Song song đó, lý thuyết sinh thái thực nghiệm và động thái quần thể rừng được ứng dụng để phân tích quan hệ giữa không gian dinh dưỡng với sự phân hóa đường kính thân cây. Ba khái niệm trọng tâm xuyên suốt bao gồm:

1. Không gian dinh dưỡng tối ưu: Diện tích lập địa cần thiết (khoảng 9 - 16 m²/cây) để cây phát triển tối đa đường kính mà không gặp phải sự cạnh tranh gay gắt về ánh sáng và dinh dưỡng.
2. Cường độ và thời điểm tỉa thưa: Biện pháp can thiệp cơ giới nhằm loại bỏ cây xấu, tập trung sinh khối vào cây chừa có phẩm chất tốt.
3. Khuyết tật gỗ xẻ: Các biến dạng hình thái (độ cong, độ nghiêng, độ xoắn) và khuyết tật giải phẫu (mắt sống, mắt chết, vết mục) quyết định trực tiếp đến phẩm cấp gỗ theo tiêu chuẩn TCVN và tiêu chuẩn quốc tế.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu tiếp cận thực nghiệm trên mô hình rừng trồng hỗn giao các dòng Keo lai gồm BV10, BV16 và BV32 được thiết lập từ năm 2007 tại Ba Vì với quy mô 1,5 ha. Cỡ mẫu và bố trí thí nghiệm được tiến hành theo phương pháp khối ngẫu nhiên đầy đủ hai nhân tố (RCBD) gồm 6 công thức và 3 lần lặp lại. Diện tích mỗi ô thí nghiệm là 432 m² (kích thước 18 x 24 m, gồm 8 hàng x 9 cây/hàng), xung quanh có 2 hàng cây cách ly bảo vệ. Để đánh giá khuyết tật gỗ xẻ, phương pháp chọn mẫu phân tầng ngẫu nhiên được áp dụng để chọn và giải tích 30 cây tiêu chuẩn đại diện cho các công thức tỉa cành và tỉa thưa.

Số liệu thu thập định kỳ bao gồm đường kính ngang ngực ($D_{1.3}$), chiều cao vút ngọn ($H_{vn}$), thể tích thân cây ($V$), kết hợp phân tích các chỉ tiêu hóa lý đất tầng mặt (0 - 10 cm) và tầng sâu (10 - 20 cm). Lý do lựa chọn phương pháp phân tích phương sai (ANOVA) hai nhân tố cùng kiểm định Fisher và sai dị nhỏ nhất (LSD) trên phần mềm DATAPLUS và GENSTAT là nhằm kiểm soát biến sai ngẫu nhiên của lập địa, xác định mức ý nghĩa thống kê (p < 0,05 và p < 0,001) đối với sự tương tác giữa bón phân và tỉa thưa trong suốt timeline theo dõi từ năm thứ 2,5 đến năm thứ 4.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, kết quả phân tích lập địa chỉ ra điều kiện thổ nhưỡng tại Ba Vì là yếu tố hạn chế sinh trưởng hàng đầu. Đất Feralit phát triển trên phiến thạch sét có tầng đất mỏng, độ chua rất cao với pH luôn dưới 4,0. Hàm lượng lân dễ tiêu nghèo kiệt, dao động từ 1,65 đến 4,96 mg/100g đất ở tầng 0 - 10 cm và giảm xuống 1,01 đến 3,39 mg/100g đất ở tầng 10 - 20 cm. Chế độ khí hậu có 5 tháng mùa khô với lượng mưa dưới 40 mm/tháng và nhiệt độ thấp nhất mùa đông xuống 5,3°C, đòi hỏi phải có biện pháp thâm canh cải tạo đất phù hợp.

Thứ hai, tổ hợp biện pháp tỉa thưa và bón phân tác động rõ rệt đến tốc độ tăng trưởng lâm phần. Tại thời điểm 4 tuổi, công thức tỉa thưa về mật độ 600 cây/ha kết hợp bón 50 kg P/ha cùng hỗn hợp phân khoáng đơn đạt mức tăng trưởng đường kính bình quân cao hơn từ 28% đến 35% so với công thức đối chứng giữ nguyên mật độ 1667 cây/ha không bón phân. Tỷ lệ tăng trưởng thể tích cây đứng cá thể tại các ô tỉa thưa vượt trội, giúp rút ngắn thời gian tích lũy đường kính gỗ xẻ.

Thứ ba, kỹ thuật tỉa cành đóng vai trò then chốt trong việc kiểm soát khuyết tật gỗ tròn. Biện pháp tỉa cành sát thân đối với các cành có đường kính trên 2 cm ở thời điểm 6 tháng tuổi và tỉa đến 2/3 chiều cao thân ở 1 năm tuổi đã làm giảm trên 40% số lượng mắt chết trên ván xẻ, hạn chế tối đa vết thối mục lõi và nâng tỷ lệ gỗ đạt tiêu chuẩn loại 1 lên trên 75%.

Thảo luận kết quả

Sự vượt trội về sinh trưởng của lâm phần tỉa thưa 600 cây/ha có thể giải thích qua đặc tính sinh thái ưa sáng mạnh của Keo lai. Khi mật độ giảm, tán cây được giải phóng không gian nhận bức xạ mặt trời, thúc đẩy quá trình quang hợp tích lũy đường kính nhanh chóng. Việc bổ sung 50 kg P/ha đã cung cấp lượng dinh dưỡng thiết yếu giúp hệ rễ phát triển sâu và tăng cường hoạt động cộng sinh của vi khuẩn nốt sần cố định đạm trong điều kiện đất chua nghèo dinh dưỡng.

Toàn bộ dữ liệu động thái sinh trưởng $D_{1.3}$, $H_{vn}$ và thể tích lâm phần được trình bày trực quan thông qua các bảng tổng hợp và biểu đồ tăng trưởng phân tán. Kết quả này hoàn toàn tương thích với các nghiên cứu của Viện Khoa học Lâm nghiệp Việt Nam tại Bình Dương và Bình Phước, đồng thời chứng minh rằng rừng trồng Keo lai thâm canh tại miền Bắc hoàn toàn có thể đạt sản lượng thương phẩm cao nếu áp dụng đúng quy trình kỹ thuật.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Thiết lập mật độ và quy trình tỉa thưa hai giai đoạn: Các công ty lâm nghiệp và chủ rừng nên trồng ban đầu ở mật độ 1667 cây/ha (cự ly 3 x 2 m), sau đó tiến hành tỉa thưa lần 1 ở giai đoạn 2,5 - 3 tuổi xuống còn 900 cây/ha, tỉa thưa lần 2 ở giai đoạn 4 - 5 tuổi giữ lại 450 - 600 cây/ha để nuôi dưỡng cây gỗ lớn đạt đường kính trên 25 cm ở tuổi 8 - 10.
2. Tối ưu hóa chế độ dinh dưỡng khoáng: Thực hiện bón lót 100g NPK (tỷ lệ 16:16:8) cộng 400g phân lân nung chảy cho mỗi hố trồng; bón thúc bổ sung 50 kg P/ha vào đầu mùa mưa của năm thứ 3 ngay sau khi hoàn thành tỉa thưa lần 1 nhằm kích thích tăng trưởng thể tích thêm 15 - 20%.
3. Chuẩn hóa quy trình kỹ thuật tỉa cành: Áp dụng cưa chuyên dụng tỉa sát gốc cành có đường kính lớn hơn 2 cm ở tháng thứ 6 sau khi trồng, tiếp tục tỉa cành từ 2/3 chiều cao thân trở xuống ở giai đoạn 1 năm tuổi nhằm triệt tiêu mắt chết và giảm tỷ lệ khuyết tật thân cây xuống dưới 10%.
4. Ban hành chính sách tín dụng lâm nghiệp dài hạn: Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn cùng các ngân hàng thương mại cần xây dựng gói vay ưu đãi chu kỳ 8 - 10 năm với mức lãi suất hỗ trợ, giúp người dân an tâm giữ rừng gỗ xẻ thay vì khai thác non ở tuổi 4 - 5 để làm dăm gỗ.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Học viên cao học và nghiên cứu sinh ngành Lâm học, Quản lý Tài nguyên Rừng: Tài liệu cung cấp phương pháp luận thực nghiệm đồng ruộng chặt chẽ, kỹ thuật bố trí khối ngẫu nhiên (RCBD) và cách thức xử lý dữ liệu lâm sinh định lượng bằng phần mềm chuyên dụng DATAPLUS và GENSTAT.
2. Cán bộ kỹ thuật tại các Ban quản lý rừng phòng hộ, Công ty Lâm nghiệp: Nguồn hướng dẫn thực hành hữu ích để áp dụng trực tiếp các định mức kỹ thuật về tỉa thưa, bón phân P và kỹ thuật tỉa cành trong các dự án trồng rừng gỗ lớn.
3. Chủ trang trại và hộ gia đình kinh doanh lâm nghiệp: Giúp nông dân hiểu rõ lợi ích kinh tế của việc nuôi dưỡng rừng gỗ xẻ, nắm vững phương pháp tận thu sản phẩm tỉa thưa ở năm thứ 3 để tạo dòng tiền ngắn hạn trước khi thu hoạch gỗ lớn giá trị cao.
4. Cơ quan hoạch định chính sách và tổ chức khuyến lâm: Làm căn cứ khoa học để xây dựng các đề án quy hoạch vùng nguyên liệu gỗ xẻ tập trung, phát triển chuỗi giá trị chế biến gỗ xuất khẩu bền vững tại các tỉnh trung du miền núi phía Bắc.

Câu hỏi thường gặp

Tại sao cần phải tỉa thưa rừng Keo lai xuống mật độ 600 cây/ha thay vì giữ mật độ dày? Mật độ ban đầu 1667 cây/ha chỉ phù hợp cho mục tiêu sản xuất gỗ nhỏ làm bột giấy. Khi chuyển sang kinh doanh gỗ xẻ, tỉa thưa xuống 600 cây/ha giúp nới rộng diện tích dinh dưỡng lên 16 m²/cây, loại bỏ sự cạnh tranh ánh sáng gay gắt, giúp đường kính cây chừa tăng trưởng nhanh hơn 28 - 35% để sớm đạt kích cỡ xẻ hộp thương phẩm.

Vai trò của việc bón phân lân (Phốt pho) trên đất Feralit Ba Vì là gì? Đặc điểm thổ nhưỡng Ba Vì rất chua (pH < 4,0) và có hàm lượng lân dễ tiêu cực kỳ nghèo nàn (chỉ từ 1,01 - 4,96 mg/100g đất). Việc bổ sung 50 kg P/ha giúp khắc phục tình trạng thiếu hụt dinh dưỡng cục bộ, thúc đẩy rễ ăn sâu và tăng khả năng cố định đạm sinh học của nốt sần, tạo đà bứt phá sinh trưởng sinh khối.

Kỹ thuật tỉa cành ở giai đoạn nào mang lại hiệu quả cao nhất cho chất lượng gỗ xẻ? Nghiên cứu chứng minh tỉa sát thân cành có đường kính trên 2 cm ở tháng thứ 6 và tỉa đến 2/3 chiều cao thân ở 1 năm tuổi là tối ưu nhất. Thao tác này giúp vết cắt nhanh liền sẹo, ngăn chặn hiện tượng tạo giác lõi xấu và giảm hơn 40% số lượng mắt chết trên các thanh ván xẻ.

Luân kỳ kinh doanh rừng Keo lai lấy gỗ xẻ tối ưu là bao nhiêu năm? Luân kỳ kinh doanh tối ưu được xác định từ 8 đến 10 năm. Chu kỳ này cho phép cây đạt đường kính ngang ngực từ 25 đến 30 cm, kết hợp hài hòa với nguồn thu sớm từ việc bán cây tỉa thưa ở tuổi 3 và tuổi 5 làm nguyên liệu giấy, tối đa hóa giá trị NPV và tỷ suất hoàn vốn IRR.

Có thể áp dụng mô hình kỹ thuật tại Ba Vì cho các địa phương khác không? Quy trình kỹ thuật này hoàn toàn có thể chuyển giao cho các vùng có điều kiện sinh thái tương đồng thuộc vùng Trung tâm Bắc Bộ và Bắc Trung Bộ. Tuy nhiên, các địa phương cần tiến hành phân tích độ phì thổ nhưỡng thực tế để điều chỉnh liều lượng phân bón lót và bón thúc cho phù hợp.

Kết luận

• Đề tài đã làm rõ đặc điểm lập địa Ba Vì với độ chua cao (pH < 4,0) và hàm lượng lân nghèo là những rào cản sinh thái chính cần khắc phục bằng can thiệp lâm sinh.
• Xác định mật độ tỉa thưa 600 cây/ha ở giai đoạn 3 tuổi là phương thức tối ưu nhằm tạo lập không gian dinh dưỡng thúc đẩy tăng trưởng đường kính thân cây.
• Chứng minh hiệu quả vượt trội của liều lượng 50 kg P/ha kết hợp phân khoáng đơn trong việc gia tăng thể tích cây đứng cá thể và năng suất lâm phần.
• Chuẩn hóa kỹ thuật tỉa cành ở tháng thứ 6 và 1 năm tuổi, giảm hơn 40% khuyết tật mắt chết và nâng cao tỷ lệ gỗ xẻ thương phẩm đạt chuẩn xuất khẩu.
• Khẳng định tính khả thi kinh tế vượt trội của mô hình kinh doanh gỗ xẻ chu kỳ 8 - 10 năm so với mô hình trồng gỗ nhỏ truyền thống.

Luận văn đã đóng góp hệ thống cơ sở khoa học và thực tiễn vững chắc cho chiến lược phát triển rừng gỗ lớn bền vững tại Việt Nam. Các cấp quản lý và hộ trồng rừng cần nhanh chóng phối hợp triển khai ứng dụng gói kỹ thuật này trong giai đoạn tới nhằm nâng cao hiệu quả kinh tế và gia tăng tỷ lệ tự chủ nguyên liệu gỗ xẻ trong nước.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1 TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1. Trồng rừng thâm canh và thâm canh rừng trồng 1. Khái niệm trồng rừng thâm canh Trồng rừng thâm canh là vấn đề trước đây ít có người quan tâm, song do nguồn gỗ rừng tự nhiên không còn đáp ứng được nhu cầu đòi hỏi ngày càng tăng của xã hội. Hơn nữa, diện tích đất giành cho trồng rừng có hạn, năng suất rừng trồng rất thấp, không đủ khả năng đáp ứng nhu cầu gỗ nguyên liệu cho công nghiệp.

Vì thế, trồng rừng thâm canh đã trở thành một xu thế tất yếu trong sản xuất lâm nghiệp hiện nay, nhất là trồng rừng nguyên liệu phục vụ công nghiệp giấy và ván nhân tạo. Trồng rừng thâm canh là một giải pháp duy nhất để nâng cao năng suất rừng trồng và rút ngắn chu kỳ kinh doanh. Nhưng hiểu như thế nào về vấn đề trồng rừng thâm canh và thâm canh rừng trồng? Theo Vũ Quang Minh (1987)[38] “Trồng rừng thâm canh là tăng cường đầu tư các biện pháp kỹ thuật tổng hợp tác động vào rừng từ khâu tạo cây con, làm đất, trồng rừng, chăm sóc bảo vệ đến khâu khai thác rừng, nhằm nâng cao số lượng và chất lượng lâm sản, đồng thời củng cố tiềm năng tự nhiên của rừng để nâng cao sức sản xuất của rừng”. Theo Nguyễn Xuân Quát (1995)[40] thì “Trồng rừng thâm canh là một phương pháp canh tác dựa trên cơ sở được đầu tư cao bằng việc áp dụng các biện pháp kỹ thuật tổng hợp và liên hoàn.

Các biện pháp được tăng cường đầu tư đó phải tận dụng, cải tạo và phát huy được mọi tiềm năng của tự nhiên cũng như của con người nhằm thúc đẩy mạnh mẽ sinh trưởng và phát triển của rừng trồng để thu được năng suất cao, chất lượng sản phẩm tốt với giá thành hạ để cho hiệu quả lớn. Đồng thời cũng phải duy trì và bồi dưỡng được tiềm năng đất đai và môi trường, đáp ứng yêu cầu phát triển trồng rừng ổn định, lâu dài và bền vững”. LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 4 Theo thuật ngữ Lâm nghiệp (1996)[50] thì “Trồng rừng thâm canh (Intensive plantation management) là biện pháp đầu tư theo chiều sâu nhằm làm cho rừng trồng sinh trưởng nhanh, sớm đạt mục tiêu đề ra và đạt hiệu quả cao hơn trước. Đầu tư chiều sâu ở đây không chỉ giới hạn ở việc đầu tư tiền vốn, vật tư, lao động mà còn làm sao phát huy hết tiềm năng và điều kiện sẵn có của tự nhiên và xã hội để mang lại hiệu quả cao”.

Khái niệm thâm canh rừng trồng Theo Nguyễn Xuân Xuyên và cộng sự (1985)[51],“Thâm canh rừng trồng là tăng cường đầu tư các biện pháp kỹ thuật tổng hợp tác động vào rừng từ khâu tạo cây con, làm đất, trồng rừng, chăm sóc và bảo vệ rừng đến khâu khai thác rừng nhằm nâng cao số lượng và chất lượng lâm sản, đồng thời củng cố tiềm năng tự nhiên của rừng để nâng cao sức sản xuất của rừng”. Theo Vũ Đình Huề (1986)[21], xét về hiệu quả cuối cùng thì “Thâm canh rừng là phương thức kinh doanh được đặc trưng bằng sự tăng chi phí trên một đơn vị diện tích kinh doanh và giảm chi phí trên một đơn vị sản phẩm”. Theo định nghĩa này thì sự tăng chi phí trên một đơn vị diện tích kinh doanh được hiểu rộng là sự đầu tư về kinh tế, khoa học kỹ thuật trong quá trình từ chọn giống, trồng, quản lý bảo vệ và chăm sóc rừng. Đầu tư kinh tế kỹ thuật cao để thu được năng suất cao và giảm giá thành sản phẩm là các chỉ tiêu cơ bản để đánh giá trình độ thâm canh.

Tác giả còn nhấn mạnh điểm quan trọng nhất của thâm canh là vấn đề giống, giống là trọng tâm của chiến lược thâm canh. Theo Phùng Ngọc Lan (1986)[33],“Thâm canh rừng nhằm bảo vệ và sử dụng triệt để các điều kiện về tài nguyên, khí hậu, đất đai, sinh vật và áp dụng những thành tựu KHKT hiện đại có liên quan để nâng cao năng suất rừng và hiệu quả kinh tế. Thâm canh rừng đòi hỏi một hệ thống các biện pháp kỹ thuật lâm sinh tổng hợp, liên hoàn từ khâu chọn loài cây trồng , chọn giống, kỹ thuật gieo trồng, chăm sóc, tỉa thưa dựa trên mô hình mật độ tối ưu cho đến LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 5 bảo đảm tái sinh trong khai thác”. Theo định nghĩa này là phải đứng trên quan điểm lâm sinh học, vấn đề cốt lõi của thâm canh rừng là phải tạo ra một hệ sinh thái rừng có tính ổn định cao, sử dụng và phát triển tiềm năng tự nhiên sẵn có, khả năng chống đỡ cao với dịch sâu bệnh hại,.

Cơ sở khoa học đầu tiên quyết định sự thành bại của thâm canh rừng là phải lựa chọn và bố trí cơ cấu cây trồng chính xác. Các khái niệm trồng rừng thâm canh và thâm canh rừng trồng được các tác giả đưa ra trên đây tuy khác nhau về thuật ngữ và cách diễn đạt nhưng nội dung thì gần giống nhau. Bản chất vấn đề của thâm canh rừng trồng và trồng rừng thâm canh là đều phải nâng cao được năng suất, chất lượng và hiệu quả kinh tế của rừng trồng, đồng thời phải cải thiện được điều kiện môi trường để đảm bảo sản xuất lâu dài và bền vững. Xét trong một phạm vi nào đó thì hai khái niệm này có thể được xem như là một.

Do vậy, nên chăng có một khái niệm chung như sau: Trồng rừng thâm canh hay thâm canh rừng trồng là một phương thức canh tác được đầu tư cao bằng việc áp dụng các tiến bộ kỹ thuật một cách tổng hợp và liên hoàn nhằm tận dụng, cải tạo và phát huy tiềm năng sẵn có của tự nhiên và con người để nâng cao năng suất, chất lượng rừng trồng, đồng thời nâng cao hiệu quả cả về kinh tế lẫn môi trường đảm bảo đáp ứng được yêu cầu kinh doanh lâu dài và bền vững. Một số vấn đề trong thâm canh rừng trồng Trong trồng rừng thâm canh công nghiệp, việc áp dụng các tiến bộ khoa học kỹ thuật giữ vai trò cốt lõi đem đến sự thành công, đó là: - Ứng dụng công nghệ sinh học trong lâm nghiệp đã được Haines (1994) đề cập đến, cụ thể như việc xây dựng và hoàn chỉnh bản đồ gen, công nghệ đánh dấu tế bào, chuyển gen và vi nhân giống. Những ứng dụng trong việc sản xuất và nhân giống các loài cây lai là một trong những tiêu điểm của rất nhiều chương trình trồng rừng. Việc ứng dụng của nhiều kỹ thuật công nghệ LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 6 sinh học mang tính phụ thuộc và hỗ trợ lẫn nhau, đặc biệt trong kỹ thuật nhân giống vô tính, kỹ thuật này đã và đang được ứng dụng rộng rãi trong nhiều chương trình (Griffin 1996, Watt et al 1998)[58].

- Ứng dụng những tiến bộ trong công nghệ chế biến đã cho phép ngành công nghiệp chế biến sử dụng những bộ phận rất nhỏ của cây và cả những cây non, ngoài ra còn cả những loài cây mà trước đó không được trông đợi có thể sử dụng cho ngành công nghiệp chế biến gỗ. - Việc lập kế hoạch hoàn chỉnh và một hệ thống chính sách hỗ trợ phù hợp là vấn đề trung tâm cho sự thành công của các đơn vị trồng rừng, điều này cần đặc biệt quan tâm từ vấn đề đơn giản nhất đến vấn đề phức tạp nhất (Pritchard 1989) , sự thiếu hụt của một hệ thống chính sách và kế hoạch hiệu quả là yếu tố cản trở chính đến sự thành công của việc trồng rừng ở nhiều đơn vị trồng rừng trong vùng nhiệt đới (Pandey 1983)[64]. Nghiên cứu các giải pháp thâm canh rừng trồng 1. Nghiên cứu về lập địa và chọn loại cây trồng Kết quả nghiên cứu của Pandey.D (1983) [64] về loài Bạch đàn Eucalyptus camaldulensis được trồng trên các điều kiện lập địa khác nhau đã cho thấy nếu trồng ở vùng nhiệt đới khô với chu kỳ kinh doanh từ 10-20 năm thì năng suất chỉ đạt từ 5-10 m3/ha/năm, nhưng trồng ở vùng nhiệt đới ẩm thì năng suất có thể đạt tới 30 m3/ha/năm.

Khi đánh giá khả năng sinh trưởng của loài Thông Pinus patula ở Swziland, Julian Evans (1992) [60] đã chứng minh khả năng sinh trưởng về chiều cao của loài Thông này có quan hệ khá chặt (R=0,81) với các yếu tố địa hình và đất thông qua phương trình tương quan sau: Y = -18,75 + 0,0544x3 - 0,000022x32 + 0,0185x4 + 0,0449x5 + 0,5346x11 Trong đó: Y: Chiều cao vút ngọn tại thời điểm 12 tuổi (m); x3: Độ cao so với mặt nước biển (m); LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 7 x4: Độ dốc chênh lệch giữa đỉnh đồi và chân đồi (%); x5: Độ dốc tuyệt đối của khu trồng rừng (%); x11: Độ phì của đất đã được xác định Từ các kết quả nghiên cứu của các tác giả trên thế giới về điều kiện lập địa đã cho thấy việc xác định vùng trồng và điều kiện lập địa phù hợp với từng loài cây trồng là rất cần thiết và đây cũng chính là một trong những yếu tố quan trọng quyết định đến năng suất và chất lượng của rừng trồng đã được nhiều nhà khoa học Việt Nam nghiên cứu kỹ lưỡng. Hoàng Xuân Tý (1976-1980), đã thực hiện Đề tài “Đánh giá tiềm năng và hướng dẫn sử dụng đất vùng Trung tâm trong kinh doanh rừng nguyên liệu giấy”. Kết quả cho thấy có năm nhân tố thổ nhưỡng ảnh hưởng rõ rệt nhất đối với năng suất rừng trồng là: hàm lượng mùn, hàm lượng đạm, độ xốp, chế độ nước và độ dày tầng đất, tác giả cũng cảnh báo rằng cả năm nhân tố này đều dễ dàng thay đổi, rất rễ suy thoái do mất rừng và sử dụng đất không hợp lý. Đỗ Đình Sâm, Nguyễn Ngọc Bình và các cộng sự (1990-1995) [43] khi thực hiện đề tài “Đánh giá tiềm năng sản xuất đất lâm nghiệp và hoàn thiện phương pháp điều tra lập địa” đã chỉ ra rằng độ phì đất và tiềm năng sản xuất đất lâm nghiệp nhìn chung còn khá nhưng thực tế chưa được phát huy, sử dụng đất có nơi chưa bền vững.

Cần có quy hoạch và xây dựng chiến lược cho rừng trồng sản xuất, có mục tiêu rõ ràng, đặc biệt rừng trồng công nghiệp trên phạm vi toàn quốc. Phạm Thế Dũng và các cộng sự (2002-2005) [8] đã phối hợp với Trung tâm nghiên cứu lâm nghiệp quốc tế (CIFOR) tham gia Dự án mạng “Quản lý lập địa và năng suất rừng trồng nhiệt đới” tại Trạm Phú Bình, Bình Dương với đối tượng là rừng trồng Keo lá tràm luân kỳ hai.