Luận văn thạc sĩ: Nghiên cứu biện pháp kỹ thuật tạo cây trám trắng ghép Canarium album

Luận văn thạc sĩ kỹ thuật phân tích hay nghiên cứu một số biện pháp kỹ thuật tạo cây trám trắng ghép canarium album lour rausch, đánh giá thực trạng, chỉ ra hạn chế, đề xuất giải

• Tác giả: Nguyễn Quốc Tuấn
• Người hướng dẫn: TS. Phạm Đức Tuấn
• Trường học: Trường Đại Học Lâm Nghiệp
• Chuyên ngành: Lâm Học
• Đề tài: Nghiên cứu một số biện pháp kỹ thuật tạo cây trám trắng ghép (Canarium album (Lour.) Raeusch)
• Loại tài liệu: Luận Văn Thạc Sỹ Khoa Học Lâm Nghiệp
• Năm xuất bản: 2006
• Địa điểm: Hà Tây

Mục lục chi tiết

• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ ĐỐI NGHIÊN CỨU
• 1.1. Một số dẫn liệu về cây Trám trồng
• 1.2. Đặc tính sinh vật học
• 1.3. Lịch sử về đối nghiên cứu
• 1.4. Nghiên cứu sử dụng gỗ, nhựa trám, đặc tính sinh vật học và kỹ thuật gây trồng
• 1.5. Nghiên cứu phương pháp ghép và ủng dụng trong sản xuất

Tóm tắt

I. Tổng quan về nghiên cứu cây trám trắng ghép Canarium album

Cây trám trắng, hay còn gọi là Canarium album, là một trong những loài cây quý hiếm có giá trị kinh tế cao. Việc nghiên cứu và phát triển các biện pháp kỹ thuật để tạo giống cây trám trắng ghép là rất cần thiết nhằm nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm. Nghiên cứu này không chỉ giúp cải thiện giống cây mà còn góp phần bảo tồn nguồn gen quý hiếm của loài cây này.

1.1. Đặc điểm sinh học của cây trám trắng

Cây trám trắng thuộc họ Burseraceae, có khả năng sinh trưởng tốt trong điều kiện khí hậu nhiệt đới. Đặc điểm nổi bật của cây là khả năng phát triển nhanh và cho quả sau 8-10 năm trồng. Quả trám trắng có giá trị dinh dưỡng cao, được sử dụng rộng rãi trong ẩm thực và y học.

1.2. Tầm quan trọng của cây trám trắng trong nông nghiệp

Cây trám trắng không chỉ mang lại giá trị kinh tế mà còn có vai trò quan trọng trong bảo vệ môi trường. Việc trồng cây trám giúp cải thiện độ phì nhiêu của đất và tạo bóng mát cho các cây trồng khác.

II. Thách thức trong việc tạo giống cây trám trắng ghép

Mặc dù cây trám trắng có nhiều lợi ích, nhưng việc tạo giống cây trám trắng ghép vẫn gặp nhiều thách thức. Các vấn đề như chất lượng giống, kỹ thuật ghép và điều kiện sinh trưởng là những yếu tố cần được nghiên cứu kỹ lưỡng.

2.1. Vấn đề về chất lượng giống cây

Chất lượng giống cây trám trắng ảnh hưởng trực tiếp đến năng suất và chất lượng quả. Việc lựa chọn giống cây khỏe mạnh, có khả năng chống chịu sâu bệnh là rất quan trọng trong quá trình nhân giống.

2.2. Kỹ thuật ghép cây trám trắng

Kỹ thuật ghép là một trong những phương pháp chính để tạo giống cây trám trắng. Việc áp dụng các kỹ thuật ghép tiên tiến sẽ giúp tăng tỷ lệ sống sót của cây ghép và cải thiện năng suất.

III. Phương pháp nghiên cứu biện pháp kỹ thuật tạo giống cây trám trắng

Nghiên cứu này áp dụng các phương pháp khoa học hiện đại để tìm ra biện pháp kỹ thuật tối ưu trong việc tạo giống cây trám trắng ghép. Các phương pháp này bao gồm nghiên cứu điều kiện sinh trưởng, kỹ thuật ghép và chăm sóc cây giống.

3.1. Nghiên cứu điều kiện sinh trưởng của cây trám trắng

Điều kiện sinh trưởng như độ pH của đất, độ ẩm và ánh sáng là những yếu tố quan trọng ảnh hưởng đến sự phát triển của cây trám trắng. Nghiên cứu này sẽ xác định các điều kiện tối ưu để cây phát triển tốt nhất.

3.2. Kỹ thuật ghép cây trám trắng hiệu quả

Các kỹ thuật ghép như ghép mắt, ghép cành sẽ được áp dụng để tạo ra cây giống khỏe mạnh. Nghiên cứu sẽ so sánh hiệu quả của các phương pháp ghép khác nhau để tìm ra phương pháp tối ưu.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu cây trám trắng ghép

Kết quả nghiên cứu sẽ được áp dụng vào thực tiễn sản xuất nông nghiệp, giúp nâng cao năng suất và chất lượng quả trám trắng. Việc áp dụng các biện pháp kỹ thuật mới sẽ giúp nông dân tăng thu nhập và cải thiện đời sống.

4.1. Kết quả đạt được từ nghiên cứu

Nghiên cứu đã chỉ ra rằng việc áp dụng các biện pháp kỹ thuật mới trong việc tạo giống cây trám trắng ghép đã nâng cao năng suất lên đến 30% so với phương pháp truyền thống.

4.2. Ứng dụng trong sản xuất nông nghiệp

Các kết quả nghiên cứu sẽ được chuyển giao cho nông dân thông qua các chương trình đào tạo và hội thảo, giúp họ áp dụng vào thực tiễn sản xuất.

V. Kết luận và triển vọng tương lai của cây trám trắng ghép

Nghiên cứu về cây trám trắng ghép không chỉ mang lại giá trị kinh tế mà còn góp phần bảo tồn nguồn gen quý hiếm. Tương lai, việc phát triển cây trám trắng ghép sẽ tiếp tục được đẩy mạnh nhằm đáp ứng nhu cầu thị trường và bảo vệ môi trường.

5.1. Tương lai của cây trám trắng trong nông nghiệp

Với những lợi ích mà cây trám trắng mang lại, việc phát triển giống cây này sẽ tiếp tục được chú trọng. Các nghiên cứu sâu hơn về giống cây và kỹ thuật ghép sẽ giúp nâng cao năng suất và chất lượng.

5.2. Định hướng phát triển bền vững cây trám trắng

Định hướng phát triển bền vững cây trám trắng sẽ bao gồm việc bảo tồn nguồn gen, phát triển kỹ thuật ghép và nâng cao nhận thức của nông dân về giá trị của cây trám trắng.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Cây trám trắng (Canarium album (Lour.) Raeusch) là loài cây gỗ bản địa đa mục đích có giá trị kinh tế và phòng hộ môi trường vượt trội tại Việt Nam. Quả trám là mặt hàng nông sản có giá trị thương phẩm cao với mức giá dao động phổ biến từ 4.000 đến 6.000 đồng/kg trên thị trường, trong khi nhựa trám khi chưng cất cho từ 18% đến 30% tinh dầu quý chứa hàm lượng Sabinen lên tới 45% phục vụ ngành công nghiệp hương liệu và y dược. Mô hình thâm canh trám trắng lấy quả có thể mang lại nguồn thu ổn định khoảng 80 triệu đồng/ha/năm với mật độ 400 cây/ha và năng suất ước tính 100 kg/cây sau 10 năm tuổi, cao gấp đôi canh tác lúa năng suất cao và gấp gần 7 lần so với trồng rừng bạch đàn thâm canh chỉ đạt khoảng 6 triệu đồng/ha/năm.

Tuy nhiên, thực tiễn sản xuất đối mặt với hạn chế lớn khi cây trám gieo từ hạt có thời gian sinh trưởng kéo dài từ 8 đến 10 năm mới bắt đầu ra quả. Đáng chú ý, tại huyện Hạ Hòa, tỉnh Phú Thọ, điều tra trên các vườn trám trên 20 năm tuổi cho thấy tỷ lệ cây cho quả ổn định chỉ chiếm 30% đến 40%, trong khi 60% đến 70% số cây còn lại là "cây đực" hoặc cho năng suất không đáng kể. Nhân giống sinh dưỡng bằng phương pháp ghép là giải pháp then chốt giúp loại bỏ triệt để hiện tượng cây đực, rút ngắn thời gian ra quả xuống năm thứ 2, đồng thời tạo cây tán thấp thuận tiện cho chăm sóc và thu hoạch.

Đề tài luận văn thạc sĩ lâm học tập trung nghiên cứu hệ thống các biện pháp kỹ thuật tạo cây trám trắng ghép tại vườn ươm Trường Đại học Lâm nghiệp trong giai đoạn 2004–2006. Mục tiêu chính là chuẩn hóa quy trình kỹ thuật từ khâu tạo gốc ghép, xử lý cắt rễ mầm, xác định thời vụ ghép tối ưu, tuyển chọn cành ghép đến kỹ thuật bấm ngọn tạo tán, góp phần nâng cao tỷ lệ sống của cây ghép tại vườn ươm đạt trên 65% và tỷ lệ sống sau khi trồng rừng đạt trên 90%.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng lý thuyết sinh lý học thực vật và di truyền học lâm nghiệp hiện đại. Bản chất của kỹ thuật nhân giống vô tính bằng ghép cành dựa trên nguyên lý tái sinh mô và sự hợp nhất tầng sinh mô (tầng tượng tầng - cambium) giữa gốc ghép và cành ghép. Khi hai bề mặt cắt tiếp xúc khít nhau, quá trình phân bào nguyên nhiễm diễn ra liên tục tạo thành khối mô sẹo (callus), sau đó biệt hóa thành các yếu tố dẫn mạch gỗ và libe để tái lập dòng vận chuyển nước và chất dinh dưỡng xuyên suốt cơ thể thực vật.

Cơ sở lý thuyết về tính tương thích ghép và quan hệ tương hỗ giữa gốc ghép - cành ghép chỉ ra rằng gốc ghép khỏe mạnh với hệ rễ phân nhánh phong phú quyết định khả năng cung cấp nước, khoáng chất và tính chống chịu khô hạn, trong khi cành ghép từ cây mẹ ưu trội di truyền các đặc tính sai quả, năng suất cao và phẩm chất tốt. Ngoài ra, lý thuyết về tương quan sinh trưởng đỉnh (ưu thế ngọn) và phân cành của cây thân gỗ nhiệt đới được vận dụng để điều khiển quá trình hình thành tán thông qua biện pháp ngắt ngọn cơ giới, chuyển dịch dinh dưỡng từ trục thân chính sang hệ cành cấp 1 và cấp 2 nhằm tối ưu hóa diện tích tiếp nhận ánh sáng và tăng số lượng cành mang hoa cái.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng nguồn dữ liệu thực nghiệm sơ cấp thu thập liên tục từ năm 2004 đến năm 2006 tại Trung tâm Nghiên cứu Thực nghiệm Lâm nghiệp thuộc Trường Đại học Lâm nghiệp. Các thí nghiệm được bố trí theo khối ngẫu nhiên đầy đủ (RCBD) với các quy mô cụ thể:

• Thí nghiệm thời vụ ghép: Khảo nghiệm 3 thời vụ (vụ xuân, vụ thu, vụ đông) trên tổng cỡ mẫu 360 cây (mỗi thời vụ gồm 120 cây, chia 4 lần lặp lại, mỗi ô thí nghiệm 30 cây) nhằm loại trừ ảnh hưởng của yếu tố biến thiên ngẫu nhiên.
• Thí nghiệm phương pháp ghép: So sánh phương pháp ghép nêm gốc và ghép chẻ đỉnh trên cỡ mẫu 180 cây (90 cây mỗi công thức, lặp lại 3 lần).
• Thí nghiệm xử lý rễ mầm và kích thước bầu: Đánh giá 3 mức cắt rễ mầm (cắt còn 0,5 cm; 1,0 cm và đối chứng không cắt) trên 270 cây con ươm trong bầu polyetylen kích thước 15 x 20 cm và 20 x 30 cm.
• Thí nghiệm bấm ngọn tạo tán: Bố trí trên 60 cây ghép 1 tuổi ngoài hiện trường với khoảng cách trồng 3 x 3 m.

Phương pháp chọn mẫu ngẫu nhiên phân tầng được áp dụng để đảm bảo độ đồng đều về đường kính cổ rễ (từ 0,6 đến 0,8 cm), chiều cao gốc ghép và nguồn gốc cành lấy từ vườn cây đầu dòng tại Lạng Sơn. Toàn bộ số liệu thực nghiệm được xử lý thống kê trên phần mềm SPSS: sử dụng kiểm định Chi-bình phương ($\chi^2$) để kiểm tra sự sai khác về tỷ lệ sống giữa các công thức ghép; kiểm định phi tham số Kruskal-Wallis để phân tích số lượng rễ cây con; và kiểm định Independent Samples T-test để đánh giá sai khác về sinh trưởng đường kính và số lượng cành giữa nghiệm thức bấm ngọn và đối chứng.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Nghiên cứu đã ghi nhận những kết quả định lượng cụ thể qua các giai đoạn thử nghiệm:

• Thời vụ ghép: Vụ xuân cho tỷ lệ cây ghép sống đạt 66,6% sau 56 ngày theo dõi, cao hơn rõ rệt so với ghép vụ thu chỉ đạt 23,3% và vụ đông chỉ đạt 12,5%. Sự suy giảm tỷ lệ sống diễn ra mạnh nhất trong khoảng từ 4 đến 6 tuần đầu sau ghép trước khi đạt trạng thái ổn định ở tuần thứ 8.
• Ảnh hưởng của biện pháp cắt rễ mầm: Xử lý cắt rễ mầm khi hạt nảy mầm (giữ lại đoạn rễ dài 1,0 cm) kích thích cây tái sinh trung bình từ 4 đến 6 rễ bên và rễ cọc phụ sau 30 ngày, trong khi cây đối chứng không cắt chỉ duy trì 1 rễ cọc đơn trục. Đến 12 tháng tuổi, tổng sinh khối rễ của cây cắt mầm đạt cao hơn 45,2% so với đối chứng.
• Tỷ lệ sống ngoài hiện trường: Cây ghép sử dụng gốc ghép đã qua xử lý cắt rễ mầm đạt tỷ lệ sống ngoài hiện trường là 93,3% sau 4 tháng trồng, vượt trội hơn 23,3% so với nhóm sử dụng gốc ghép rễ cọc tự nhiên (chỉ đạt 70,0%).
• Kỹ thuật bấm ngọn tạo tán: Bấm chồi ngọn định kỳ 4 lần trong năm (xuân, xuân hè, hè, thu) làm tăng số lượng cành cấp 1 lên trung bình 3,8 cành/cây và đường kính tán mở rộng đạt 1,25 m, trong khi cây đối chứng không bấm ngọn chỉ đạt 1,2 cành/cây và tán hẹp dưới 0,65 m.

Thảo luận kết quả

Kết quả thí nghiệm thời vụ phản ánh trực tiếp mối quan hệ giữa sinh lý liền sẹo và điều kiện vi khí hậu. Trong vụ xuân, nhiệt độ không khí trung bình trên 17°C, độ ẩm duy trì ở mức cao trên 80% cùng với lượng mưa xuân nhỏ tạo môi trường tối ưu cho tế bào tầng phát sinh phân chia mà không làm khô kiệt mặt ghép. Ngược lại, thời tiết khô hanh hoặc nhiệt độ xuống thấp trong vụ đông làm ngưng trệ dòng nhựa, các hợp chất polyphenol và tannin trong nhựa trám dễ bị oxy hóa tạo màng cách ly cơ học cản trở sự liền sinh giữa mô cành và mô gốc. Dữ liệu tỷ lệ sống theo thời gian được mô hình hóa qua biểu đồ đường tiến trình suy giảm và biểu đồ cột so sánh sai khác có ý nghĩa thống kê ở mức xác suất tin cậy 95% ($p < 0,05$).

Đặc tính sinh học của rễ trám tự nhiên là rễ cọc đâm sâu từ 4 đến 5 m trên đất đồi nhằm tìm nguồn nước. Tuy nhiên, khi ươm trong bầu hữu hạn, rễ cọc đâm xuyên đáy bầu và thường bị đứt gãy khi đảo bầu khiến cây héo rũ. Việc cắt đỉnh rễ mầm sớm đã phá hủy ưu thế đỉnh của rễ cọc, thúc đẩy phân hóa mạng lưới rễ bàng dày đặc trong phạm vi bầu 15 x 20 cm. Dữ liệu so sánh phân bố sinh khối rễ, thân và lá được trình bày trực quan qua bảng cấu trúc sinh khối, chứng minh cây xử lý cắt rễ duy trì tỷ lệ rễ/chồi cân đối, giúp giảm thiểu tổn thương cơ học khi vận chuyển và gia tăng khả năng hút nước sau khi trồng rừng.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm chuyển giao hiệu quả quy trình kỹ thuật vào sản xuất giống lâm nghiệp quy mô hàng hóa, các cơ sở sản xuất cần triển khai đồng bộ các giải pháp sau:

• Chuẩn hóa thời vụ ghép tập trung: Thực hiện thao tác ghép cành đại trà trong khung thời gian từ ngày 15 tháng 2 đến ngày 30 tháng 4 hằng năm khi tiết trời ấm áp, độ ẩm đạt trên 80%, nhằm đảm bảo tỷ lệ cây ghép sống xuất vườn đạt mục tiêu tối thiểu 70%. Chủ thể thực hiện là các Trung tâm và Công ty giống lâm nghiệp vùng Đông Bắc và Tây Bắc.
• Áp dụng kỹ thuật cắt rễ mầm bắt buộc: Triển khai cắt đỉnh rễ mầm khi hạt trám vừa nứt nanh và rễ nhú dài từ 2 đến 3 cm, cắt để lại đoạn gốc dài 1,0 cm trước khi cấy vào túi bầu polyetylen kích thước 15 x 20 cm nhằm tạo bộ rễ chùm đạt trên 4 rễ nhánh cấp 1. Quy trình này cần được áp dụng ngay trong quý I hằng năm bởi các vườn ươm hộ gia đình và trang trại lâm nghiệp.
• Tỉa cành bấm ngọn tạo tán 4 lần/năm: Tiến hành bấm ngọn định kỳ ở giai đoạn vườn ươm và năm đầu sau trồng khi chồi ghép đạt từ 5 đến 6 lá, duy trì bộ khung tán từ 3 đến 4 cành phân bố đều quanh thân chính, hướng đến mục tiêu đạt tán rộng 1,5 m sau 18 tháng trồng. Chủ thể chịu trách nhiệm là người trồng rừng và cán bộ khuyến nông cơ sở.
• Xây dựng mạng lưới vườn giống đầu dòng: Hoàn thiện hồ sơ bình tuyển và xây dựng tối thiểu 5 ha vườn cây giống đầu dòng trám trắng tại các địa phương trọng điểm như Phú Thọ, Lạng Sơn và Hòa Bình trong giai đoạn 2007–2010 nhằm cung cấp nguồn cành ghép đạt tiêu chuẩn, sạch sâu bệnh, nâng tỷ lệ liền vết ghép đạt trên 85%. Đơn vị chủ trì là Sở Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn các tỉnh.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Nghiên cứu mang lại giá trị thực tiễn và tài liệu tham khảo cho các nhóm đối tượng chuyên ngành:

• Cán bộ kỹ thuật và chủ vườn ươm lâm nghiệp: Nắm vững quy cách tạo gốc ghép, kích thước vỏ bầu 15 x 20 cm, tỷ lệ phối trộn ruột bầu (89% đất tầng A + 10% phân chuồng hoai mục + 1% supe lân) và kỹ thuật quấn dây nilon kín mối ghép để nâng cao tỷ lệ cây giống xuất vườn.
• Chủ trang trại và hộ nông dân trồng rừng kinh tế: Ứng dụng quy trình trồng cây trám ghép mật độ 400 cây/ha, kỹ thuật đào hố 70 x 70 cm bón lót 1 kg phân vi sinh kết hợp 1 kg NPK, giúp vườn trám cho thu hoạch bói từ năm thứ 2 và ổn định năng suất sau 5 đến 8 năm.
• Sinh viên, học viên cao học và nhà nghiên cứu ngành Lâm học: Khai thác tài liệu chuyên sâu về đặc tính sinh học loài Canarium album, phương pháp bố trí thí nghiệm nhân giống sinh dưỡng và quy trình xử lý dữ liệu sinh học bằng các kiểm định thống kê toán học.
• Cơ quan quản lý khuyến nông và lâm nghiệp địa phương: Sử dụng số liệu kinh tế - kỹ thuật của đề tài làm căn cứ khoa học xây dựng định mức kinh tế kỹ thuật, đề án phát triển cây lâm sản ngoài gỗ và quy hoạch vùng nguyên liệu trám trắng bền vững.

Câu hỏi thường gặp

Tại sao nhân giống trám trắng bằng phương pháp ghép lại ưu việt hơn gieo hạt truyền thống? Cây trám trắng gieo từ hạt phải mất từ 8 đến 10 năm mới ra quả và có tới 60% đến 70% số cây trong quần thể là cây đực không cho năng suất. Ngược lại, cây ghép sử dụng cành từ cây mẹ ưu trội giúp loại trừ hoàn toàn hiện tượng cây đực, bắt đầu cho quả ngay từ năm thứ 2 sau trồng và duy trì ổn định phẩm chất quả của cây mẹ.

Thời vụ nào trong năm là thích hợp nhất để tiến hành ghép trám trắng? Vụ xuân là thời vụ tối ưu nhất với tỷ lệ sống đạt 66,6%, vượt trội hoàn toàn so với vụ thu (23,3%) và vụ đông (12,5%). Điều kiện thời tiết ấm áp, nhiệt độ trung bình trên 17°C cùng mưa xuân ẩm ướt trong giai đoạn tháng 2 đến tháng 4 kích thích dòng nhựa hoạt động mạnh, hạn chế quá trình oxy hóa tannin và thúc đẩy sự hợp nhất mô sẹo.

Biện pháp cắt rễ mầm mang lại lợi ích cụ thể gì cho cây giống trám trắng? Trám trắng tự nhiên có rễ cọc đâm sâu làm cây dễ đứt rễ và héo rũ khi đảo bầu hoặc bứng trồng. Khi cắt đỉnh rễ mầm còn lại 1,0 cm lúc ươm hạt, cây sẽ kích thích hình thành từ 4 đến 6 rễ nhánh cấp 1 tạo thành bộ rễ bàng dày đặc trong bầu, giúp tăng tỷ lệ sống khi trồng rừng ngoài hiện trường từ 70,0% lên 93,3%.

Cần xử lý như thế nào để khống chế dòng nhựa chứa tannin làm chết cành ghép? Cần chọn dụng cụ ghép sắc bén, thao tác cắt dứt khoát và tiến hành áp cành ghép vào gốc ghép ngay lập tức để tránh mặt cắt tiếp xúc lâu với không khí. Đồng thời, sử dụng dây nilon chuyên dụng quấn chặt, bịt kín toàn bộ vết ghép và cành ghép nhằm giữ ẩm tuyệt đối, ngăn chặn quá trình oxy hóa các hợp chất polyphenol tạo màng cản trở liên kết mô.

Quy trình bấm ngọn tạo tán cho cây trám ghép thực hiện vào những thời điểm nào? Quá trình tạo tán được tiến hành qua 4 đợt bấm ngọn vào các đợt phát lộc trong năm: vụ xuân, xuân hè, hè và thu. Mỗi lần cắt bỏ khoảng 1,5 cm đoạn ngọn non khi chồi ghép đạt từ 5 đến 6 lá nhằm phá bỏ ưu thế đỉnh, thúc đẩy hình thành bộ khung gồm 3 đến 4 cành cấp 1 vững chắc, tạo tiền đề nâng cao sản lượng quả sau này.

Kết luận

• Khẳng định nhân giống sinh dưỡng bằng phương pháp ghép cành nêm gốc là giải pháp kỹ thuật đột phá để thâm canh loài trám trắng (Canarium album), rút ngắn thời gian cho quả xuống 2 năm và loại bỏ triệt để hiện tượng cây đực.
• Xác lập thời vụ ghép vụ xuân đạt tỷ lệ sống 66,6%, chứng minh tính ưu việt vượt trội so với các thời điểm khác trong năm nhờ điều kiện khí hậu phù hợp cho sự phân chia mô sẹo tầng tượng tầng.
• Hoàn thiện biện pháp kỹ thuật cắt rễ mầm giữ lại đoạn gốc 1,0 cm kết hợp túi bầu kích thước 15 x 20 cm, tạo hệ rễ bàng phân nhánh mạnh giúp nâng tỷ lệ sống khi trồng rừng lên 93,3%.
• Xác định quy trình bấm chồi ngọn 4 lần/năm giúp cây phân cành cấp 1 đạt trung bình 3,8 cành/cây, tạo bộ tán thấp mở rộng 1,25 m thuận lợi cho công tác chăm sóc và thu hái quả.
• Đề xuất hoàn thiện và áp dụng quy trình kỹ thuật nhân giống trám ghép đồng bộ trong giai đoạn 2006–2008 nhằm đáp ứng nhu cầu phát triển vùng trồng rừng lấy quả trên 1.000 ha tại các tỉnh miền núi phía Bắc. Các tổ chức lâm nghiệp và hộ nông dân hãy áp dụng ngay bộ giải pháp kỹ thuật này để nâng cao hiệu quả kinh tế lâm nghiệp bền vững.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Bé gi¸o dôc vµ ®µo t¹o Bé n«ng nghiÖp vµ ptnt Tr­êng ®¹i häc l©m nghiÖp -------------------------- nguyÔn quèc tuÊn nghiªn cøu mét sè biÖn ph¸p kü thuËt t¹o c©y tr¸m tr¾ng ghÐp (Canarium album (Lour.) Raeusch) Chuyªn ngµnh: L©m Häc luËn v¨n th¹c sü khoa häc l©m nghiÖp Hµ t©y 2006 Hµ T©y:- add LUAN VAN CHAT LUONG download 2006 [e-mail] Bé gi¸o dôc vµ ®µo t¹o Bé n«ng nghiÖp vµ ptnt Tr­êng ®¹i häc l©m nghiÖp    nguyÔn quèc tuÊn nghiªn cøu mét sè biÖn ph¸p kü thuËt t¹o c©y tr¸m tr¾ng ghÐp (Canarium album (Lour.) Raeusch) Chuyªn ngµnh: L©m Häc M· sè: 60.60 luËn v¨n th¹c sü khoa häc l©m nghiÖp Ng­êi h­íng dÉn khoa häc TS. Ph¹m §øc TuÊn Chuyªn ngµnh: L©m Häc M· sè: 4.04 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 1 §Æt vÊn ®Ò Gièng lµ mét trong nh÷ng kh©u quan träng nhÊt cña s¶n xuÊt n«ng l©m nghiÖp. Nhê cã gièng ®­îc c¶i thiÖn vµ ¸p dông c¸c biÖn ph¸p kü thuËt th©m canh kh¸c mµ n¨ng suÊt c¸c loµi c©y n«ng nghiÖp chñ yÕu trong nh÷ng n¨m qua ®· t¨ng gÊp ®«i so víi nh÷ng n¨m 1960. Trong l©m nghiÖp, c©y rõng cã ®êi sèng dµi ngµy, khã cã ®iÒu kiÖn ¸p dông c¸c biÖn ph¸p kü thuËt th©m canh kh¸c nªn c«ng t¸c gièng l¹i cµng quan träng.

Dï trång rõng kinh tÕ hay trång rõng phßng hé ®Òu ph¶i cã gièng tèt theo môc tiªu ®Æt ra [20]. Trong nh÷ng n¨m gÇn ®©y, c¸c Trung t©m nghiªn cøu gièng c©y rõng trong c¶ n­íc ®· tiÕn hµnh nghiªn cøu vÒ chän gièng, kh¶o nghiÖm vµ nh©n gièng cho nhiÒu loµi c©y rõng, ®· ®¹t ®­îc mét sè kÕt qu¶ b­íc ®Çu, më ra mét triÓn väng lín cho trång rõng nguyªn liÖu ë n­íc ta [26]. Nh©n gièng lµ kh©u cuèi cïng trong c«ng t¸c gièng. §Ó gi÷ ®­îc c¸c ®Æc tÝnh tèt cña c©y gièng ng­êi ta th­êng dïng c¸c ph­¬ng thøc nh©n gièng sinh d­ìng.

Trong c¸c ph­¬ng thøc nh©n gièng sinh d­ìng th× c¸c ph­¬ng ph¸p ghÐp kÕt hîp ®­îc søc sèng trÎ cña gèc ghÐp víi tÝnh di truyÒn tèt cña cµnh ghÐp, t¹o ®­îc c©y ghÐp võa sèng l©u, võa mau ra qu¶ vµ gi÷ ®­îc gi¸ trÞ kinh tÕ tèt cña c©y mÑ lÊy cµnh, ®ång thêi c©y thÊp h¬n, v× vËy ph­¬ng thøc nµy ®· vµ ®ang ®­îc ¸p dông réng r·i trong viÖc x©y dùng c¸c v­ên gièng c©y rõng vµ c¸c v­ên qu¶ cao s¶n [19]. Tr¸m tr¾ng (Canarium album (Lour.) Raeusch) lµ loµi c©y b¶n ®Þa ph©n bè trong rõng tù nhiªn vµ ®­îc nh©n d©n ta g©y trång ë nhiÒu n¬i víi môc ®Ých trång rõng phßng hé kÕt hîp lÊy qu¶. Tõ l©u, qu¶ tr¸m ®· ®­îc nhiÒu n­íc sö dông lµm thùc phÈm. Phóc KiÕn vµ Qu¶ng §«ng lµ hai tØnh trång tr¸m lÊy qu¶ nhiÒu nhÊt Trung Quèc.

Tõ n¨m 1980 ®Õn 1996 s¶n l­îng qu¶ tr¸m ®· t¨ng tõ 4,5 lÇn ®Õn 12,5 lÇn nh­ng vÉn ch­a ®¸p øng ®ñ nhu cÇu tiªu dïng trong n­íc vµ xuÊt khÈu [38]. Ngoµi s¶n l­îng trong n­íc, Trung Quèc vÉn ph¶i nhËp khÈu qu¶ tr¸m tõ ViÖt Nam. V× vËy, qu¶ tr¸m trë nªn cã gi¸, dÔ tiªu thô trªn thÞ tr­êng. C©y tr¸m tr¾ng ®· ®­îc n«ng d©n miÒn nói vµ chñ trang tr¹i quan t©m g©y trång víi môc ®Ých lÊy qu¶.

LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 2 Mét trong nh÷ng ®Æc ®iÓm cña c©y tr¸m trång tõ h¹t lµ l©u ra qu¶, trªn c¸c m« h×nh thö nghiÖm t¹i L¹ng S¬n, Hoµ B×nh vµ Phó Thä cho thÊy c©y tr¸m tr¾ng sau khi trång tõ 8 ®Õn 10 n¨m míi cho qu¶, tû lÖ c©y cã qu¶ rÊt thÊp. T¹i H¹ hoµ, Phó Thä tr¸m trªn 20 tuæi trång trong v­ên hé gia ®×nh cã tû lÖ c©y ra qu¶ cã thÓ cho thu ho¹ch chØ chiÕm tõ 30 - 40%, cßn l¹i 60 - 70% sè c©y rÊt Ýt qu¶ vµ kh«ng cã qu¶. Nh÷ng c©y kh«ng cho qu¶ ng«n ng÷ d©n gian th­êng gäi lµ “c©y ®ùc” , nã kh«ng ®¸p øng ®­îc môc ®Ých trång rõng lÊy qu¶. Nh©n gièng sinh d­ìng lµ ph­¬ng thøc cã thÓ c¶i thiÖn ®­îc chÊt l­îng gièng c©y rõng.

C¸c nghiªn cøu vÒ nh©n gièng sinh d­ìng tr¸m tr¾ng cho thÊy nh©n gièng b»ng ph­¬ng ph¸p ghÐp cho tû lÖ thµnh c«ng kh¸ cao, nh©n gièng b»ng ph­¬ng ph¸p gi©m hom ®¹t tû lÖ ra rÔ rÊt thÊp, hiÖu qu¶ kÐm vµ “cã thÓ gi©m hom kh«ng ph¶i lµ biÖn ph¸p phï hîp víi loµi c©y nµy “ [24]. LÊy cµnh tr¸m tõ c¸c c©y mÑ sai qu¶ ghÐp lªn gèc tr¸m tr¾ng ®­îc c©y tr¸m ghÐp. C©y ghÐp cã ­u ®iÓm næi bËt lµ sím cho qu¶, lo¹i trõ ®­îc hiÖn t­îng “c©y ®ùc”, c©y ghÐp th­êng cã t¸n thÊp, cµnh xoÌ ngang, dÔ thu h¸i vµ ch¨m sãc, cã thÓ th©m canh víi c­êng ®é cao, v× thÕ nhiÒu ®Þa ph­¬ng ®· chän c©y tr¸m ghÐp ®Ó trång rõng. Trong 2 n¨m (2003 - 2004) diÖn tÝch tr¸m ghÐp trång trong m« h×nh khuyÕn l©m t¹i c¸c tØnh miÒn nói phÝa b¾c ®¹t 482,5 ha, ­íc tÝnh tæng diÖn tÝch tr¸m ghÐp ®· trång trong c¶ n­íc ®Õn n¨m 2006 ®¹t trªn 1000 ha.

VÒ hiÖu qu¶ kinh tÕ. ChØ t¹m tÝnh víi n¨ng suÊt khiªm tèn lµ 100 kg/c©y ë giai ®o¹n sau tuæi 10 (tr¸m ghÐp cã thÓ cho qu¶ tõ n¨m thø hai). HiÖn nay gi¸ qu¶ tr¸m t­¬i trªn thÞ tr­êng ViÖt Nam phÇn lín dao ®éng tõ 4000 - 6000 ®ång/kg, nh­ng ®Ó gi¶m tèi ®a møc ®é rñi ro xin t¹m tÝnh víi gi¸ 2000 ®/kg. Víi mËt ®é 400 c©y/ha, vµ thêi gian cho thu qu¶ kÐo dµi 25 n¨m, th× hiÖu qu¶ kinh tÕ trªn mçi hÐc ta trång tr¸m hµng n¨m kho¶ng 80 triÖu ®ång, kh«ng thua kÐm cµ phª n¨ng suÊt kh¸ (2 tÊn/ha), vµo nh÷ng n¨m ®­îc gi¸ (2500 USD/tÊn).

NÕu gÆp rñi ro, qu¶ tr¸m t­¬i chØ b¸n ®­îc 1000®/kg th× mçi hÐc ta hµng n¨m vÉn thu ®­îc 40 triÖu ®ång - gÊp LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 3 ®«i ruéng lóa 10 tÊn/ha, gÇn gÊp 7 lÇn rõng b¹ch ®µn th©m canh (20 m3/ha/n¨m x 300.000®/m3 = 6 triÖu ®ång/ha/n¨m) [37]. Gi¸ trÞ vÒ kinh tÕ vµ sinh th¸i cña c©y tr¸m qu¶ lµ rÊt lín, nhu cÇu trång tr¸m ghÐp ngµy cµng t¨ng lªn nh­ng kÕt qu¶ trång rõng cßn nhiÒu h¹n chÕ. Phong trµo trång tr¸m ghÐp ë n­íc ta míi ®­îc b¾t ®Çu trong kho¶ng 3 n¨m gÇn ®©y, rõng tr¸m ghÐp cña n«ng d©n hiÖn nay chñ yÕu ®ang ë giai ®o¹n kiÕn thiÕt c¬ b¶n, nh×n chung tû lÖ thµnh rõng thÊp, chÊt l­îng rõng trång ch­a ®­îc c¶i thiÖn, ch­a ®¸p øng ®­îc yªu cÇu cña c©y lÊy qu¶ lµ ph¶i cã søc sinh tr­ëng tèt, cã bé khung cµnh v÷ng ch¾c, c©n ®èi, cã gãc ph©n cµnh lín t¹o ra nhiÒu cÊp cµnh, chuÈn bÞ cho giai ®o¹n sau. Còng trong kho¶ng 3 n¨m trë l¹i ®©y, viÖc nh©n gièng c©y tr¸m ghÐp ®Ó ®¸p øng nhu cÇu trång rõng trong nh©n d©n gÆp nhiÒu khã kh¨n vµ cßn nhiÒu tån t¹i.

MÆc dï ®· cã mét sè c¬ së s¶n xuÊt c©y tr¸m ghÐp ®¸p øng ®­îc mét phÇn nhu cÇu cña ng­êi trång rõng. Tuy nhiªn ®iÒu mµ c¸c nhµ s¶n xuÊt quan t©m lµ t¨ng nhanh sè l­îng c©y con ®Ó ®¸p øng kÞp thêi nhu cÇu cña thÞ tr­êng, vÊn ®Ò n©ng cao chÊt l­îng c©y ghÐp ch­a ®­îc quan t©m nghiªn c­ó. Cã thÓ cã nhiÒu nguyªn nh©n dÉn ®Õn t×nh tr¹ng trªn, bªn c¹nh nh÷ng nguyªn nh©n vÒ kinh tÕ, x· héi th× mét trong nh÷ng nguyªn nh©n quan träng lµ chóng ta ch­a x©y dùng ®­îc hÖ thèng biÖn ph¸p kü thuËt t¹o c©y tr¸m ghÐp trªn c¬ së cã hiÓu biÕt ®Çy ®ñ vÒ loµi c©y nµy ë giai ®o¹n v­ên ­¬m vµ giai ®o¹n tuæi non lµm c¬ së v÷ng ch¾c cho viÖc x©y dùng c¸c biÖn ph¸p kü thuËt s¶n xuÊt c©y ghÐp ®¹t yªu cÇu chÊt l­îng ®ñ tiªu chuÈn ®em ®i trång. XuÊt ph¸t tõ thùc tÕ trªn, chóng t«i thùc hiÖn ®Ò tµi “ Nghiªn cøu mét sè biÖn ph¸p kü thuËt t¹o c©y tr¸m tr¾ng ghÐp Canarium album (Lour.

LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 4 Ch­¬ng 1 Tæng quan vÊn ®Ò nghiªn cøu 1. Mét sè dÉn liÖu vÒ c©y Tr¸m tr¾ng 1. §Æc tÝnh sinh vËt häc: Theo tµi liÖu cña Ph¹m §øc TuÊn, NguyÔn H÷u Léc (2005), [38]: Hä tr¸m Burseraceae gåm 16 chi, h¬n 500 loµi ph©n bè t¹i vïng nhiÖt ®íi vµ ¸ nhiÖt ®íi, c¶ b¾c vµ nam b¸n cÇu, lµ nh÷ng loµi gç lín th­êng xanh ®a t¸c dông. Ngoµi gi¸ trÞ phñ xanh, phÇn lín c¸c loµi trong 16 chi nãi trªn ®Òu cho gç lín vµ rÊt nhiÒu loµi cho qu¶ ¨n ®­îc.

Trong 16 chi cña Burseraceae, c¸c loµi tr¸m ¨n qu¶ chñ yÕu tËp trung trong chi Canarium. Chi nµy gåm h¬n 100 loµi, tuy nhiªn theo c¸c ®iÒu tra cña Trung Quèc vµ NhËt B¶n, chØ cã 26 loµi ®· ®­îc g©y trång trªn thÕ giíi ®Ó lÊy qu¶ vµ lÊy gç. Trong 26 loµi trªn cã 3 loµi tr¸m ®en lµ Canarium pinela, C.tonkinensis ®­îc ­a chuéng trªn thÞ tr­êng Trung Quèc.ovatum nguyªn s¶n Philippine, ph©n bè tù nhiªn ë nam ®¶o Luzon, qu¶ to, h¹t rÊt lín, ®©y lµ loµi tr¸m rÊt ngon, cã gi¸ trÞ dinh d­ìng rÊt cao, ®¸ng ®­îc quan t©m g©y trång. Loµi tr¸m tr¾ng Canarium album lµ c©y th©n gç l©u n¨m th­êng xanh, t¸n l¸ dµy vµ rËm, lu«n lu«n t¹o ra ®é tµn che cao, t¸c dông chèng xãi mßn b¶o vÖ ®Êt vµ c¶i thiÖn khÝ hËu rÊt tèt.

Tr¸m tr¾ng cã kh¶ n¨ng t¸i sinh tù nhiªn m¹nh c¶ h¹t vµ chåi - §Æc ®iÓm hÖ rÔ: §Æc ®iÓm næi bËt nhÊt cña c©y tr¸m mäc tù nhiªn tõ h¹t lµ rÔ cäc ®¬n trôc, th¼ng ®øng, ph¸t triÓn rÊt s©u. §iÒu tra t¹i Phóc KiÕn Trung Quèc cho thÊy c©y mäc tõ h¹t víi ®­êng kÝnh 40cm, trªn ®Êt ®åi rÔ cäc cã thÓ ¨n s©u 4 - 5 m, trªn ®Êt phï sa cã thÓ ¨n s©u 7 - 8 m, rÔ bµng ph¸t triÓn rÊt muén, sè l­îng Ýt, yÕu ít, nãi chung kh«ng v­ît qu¸ giíi h¹n che phñ cña t¸n l¸. Bé rÔ nh­ vËy th­êng t¹o ra th©n c©y to, cã kh¶ n¨ng chÞu h¹n cao [38]. - §Æc ®iÓm ph¸t léc vµ ph©n cµnh: LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 5 Mçi n¨m c©y tr¸m tr¾ng cã thÓ ph¸t léc ®Ó thµnh ®o¹n cµnh tõ 2 ®Õn 5 hoÆc 6 lÇn.

Tuæi c©y non, tr¹ng th¸i dinh d­ìng tèt vµ nhiÖt Èm cµng thuËn lîi th× sè lÇn ph¸t léc cµng nhiÒu. Mïa ph©n hãa chåi hoa vµo kho¶ng cuèi th¸ng 2 ®Çu th¸ng 3 nªn hÇu hÕt léc xu©n ®Òu kh«ng thµnh cµnh sinh qu¶ [38]. - §Æc ®iÓm ra hoa, kÕt qu¶: Cã 4 kiÓu hoa: Hoa ®ùc, hoa c¸i, hoa l­ìng tÝnh vµ hoa dÞ h×nh. C©y hoa tù ®ùc hoµn toµn kh«ng cho qu¶, ng«n ng÷ d©n gian gäi lo¹i nµy lµ “c©y ®ùc”, c©y toµn hoa tù c¸i cho s¶n l­îng qu¶ t¨ng dÇn theo tuæi, c©y võa cã hoa ®ùc võa cã hoa c¸i cho s¶n l­îng qu¶ gi¶m dÇn theo tuæi, c©y cã hoa tù toµn ®ùc, toµn l­ìng tÝnh vµ toµn dÞ h×nh cho s¶n l­îng qu¶ rÊt thÊp vµ Ýt thay ®æi theo tuæi.