Bé Gi¸o dôc vµ §µo t¹o bé n«ng nghiÖp vµ ptnt Trêng ®¹i häc l©m nghiÖp ------------------------------- NguyÔn thÞ thanh hêng Kh¶o nghiÖm xuÊt xø, chän gièng vµ nh©n gièng trµm cã hµm lîng vµ chÊt lîng tinh dÇu cao t¹i ba v×- hµ néi luËn v¨n th¹c sü khoa häc l©m nghiÖp Hµ T©y - 2008 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Bé Gi¸o dôc vµ §µo t¹o bé n«ng nghiÖp vµ ptnt Trêng ®¹i häc l©m nghiÖp ------------------------------ NguyÔn thÞ thanh hêng Kh¶o nghiÖm xuÊt xø, chän gièng vµ nh©n gièng trµm cã hµm lîng vµ chÊt lîng tinh dÇu cao t¹i ba v×- hµ néi Chuyªn ngµnh L©m häc M· sè: 60. 60 luËn v¨n th¹c sü khoa häc l©m nghiÖp Ngêi híng dÉn khoa häc: GS. lª ®×nh kh¶ Hµ T©y - 2008 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Lêi c¶m ¬n “Kh¶o nghiÖm xuÊt xø, chän gièng vµ nh©n gièng trµm cã hµm lîng vµ chÊt lîng tinh dÇu cao t¹i Ba V×- Hµ T©y” ®îc thùc hiÖn ®Ó hoµn thµnh ch¬ng tr×nh ®µo t¹o th¹c sü cña Trêng ®¹i häc l©m nghiÖp. §©y còng lµ mét néi dung trong ®Ò tµi cÊp bé “Nghiªn cøu chän gièng, kü thuËt g©y trång vµ chÕ biÕn trµm cã n¨ng suÊt vµ chÊt lîng tinh dÇu cao” do GS.TS Lª §×nh Kh¶ lµ chñ nhiÖm.
Trong qu¸ tr×nh thùc hiÖn luËn v¨n t«i ®· nhËn ®îc sù gióp ®ì quý b¸u cña ViÖn C¶i thiÖn gièng vµ Ph¸t triÓn l©m s¶n, Trung t©m nghiªn cøu gièng c©y rõng (ViÖn l©m nghiÖp ViÖt Nam), cña thÇy híng dÉn khoa häc, cïng c¸c nhµ khoa häc vµ b¹n bÌ ®ång nghiÖp. T«i xin bµy tá lßng biÕt ¬n s©u s¾c tíi ban l·nh ®¹o, cïng tËp thÓ c¸n bé c«ng nh©n viªn ViÖn C¶i thiÖn gièng vµ Ph¸t triÓn l©m s¶n, Trung t©m Nghiªn cøu gièng c©y rõng (ViÖn L©m nghiÖp ViÖt Nam) ®· t¹o ®iÒu kiÖn thuËn lîi gióp ®ì cho t«i trong qu¸ tr×nh thùc hiÖn thÝ nghiÖm, thu thËp tµi liÖu, sè liÖu, xin c¶m ¬n GS.TS Lª §×nh Kh¶ ngêi ®· tËn t×nh híng dÉn t«i trong suèt qu¸ tr×nh thùc hiÖn luËn v¨n.S NguyÔn §×nh H¶i, Th.S Mai Trung Kiªn vÒ nh÷ng ý kiÕn gãp ý quý b¸u, Th.S Nghiªm Quúnh Chi ®· híng dÉn t«i ph¬ng ph¸p x¸c ®Þnh hµm lîng tinh dÇu trong nh÷ng ngµy ®Çu thùc hiÖn.S NguyÔn V¨n ThuËn ViÖn phã viÖn Dîc liÖu kiªm tr¹m trëng Tr¹m c©y thuèc V¨n §iÓn ®· t¹o ®iÒu kiÖn cho t«i thu thËp mÉu l¸. C¶m ¬n ViÖn ho¸ häc c¸c hîp chÊt thiªn nhiªn cïng ViÖn Dîc liÖu ®· cung cÊp cho t«i sè liÖu ph©n tÝch thµnh phÇn ho¸ häc trong tinh dÇu, ®ång thêi xin c¶m ¬n c¸c thÇy c« gi¸o cïng b¹n bÌ ®ång nghiÖp ®· hç trî t«i trong qu¸ tr×nh suèt qu¸ tr×nh thùc hiÖn luËn v¨n. LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com MÆc dï rÊt cè g¾ng song luËn v¨n kh«ng tr¸nh khái nh÷ng thiÕu sãt.
KÝnh mong c¸c thÇy c« gi¸o, c¸c nhµ khoa häc vµ b¹n bÌ ®ång nghiÖp gióp ®ì. Hµ Néi, ngµy 12 th¸ng 9 n¨m 2008 NguyÔn ThÞ Thanh Hêng LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Môc Lôc Trang Lêi c¶m ¬n Danh môc b¶ng Danh môc h×nh §Æt vÊn ®Ò 1 Ch¬ng I- Tæng quan vÊn ®Ò ngiªn cøu 3 1. C¬ së khoa häc vµ ý nghÜa cña kh¶o nghiÖm xuÊt xø, chän 3 gièng vµ nh©n gièng b»ng hom 1. C¸c loµi trµm s¶n xuÊt tinh dÇu 6 1.
Kh¶o nghiÖm, chän gièng vµ nh©n gièng trµm 10 1. Trªn thÕ giíi 10 1. Nghiªn cøu nh©n gièng trµm b»ng hom ë ViÖt Nam 19 Ch¬ng II- Môc tiªu, néi dung, vËt liÖu, ®Þa ®iÓm 21 vµ ph¬ng ph¸p nghiªn cøu 2. Môc tiªu nghiªn cøu 21 2.
Néi dung nghiªn cøu 21 2.VËt liÖu nghiªn cøu 21 2. Ph¬ng ph¸p nghiªn cøu 23 2.1 Ph¬ng ph¸p luËn 23 2. Bè trÝ thÝ nghiÖm 24 2.3 Thu thËp sè liÖu 25 2. X¸c ®Þnh khèi lîng l¸, hµm lîng vµ thµnhphÇn tinh dÇu 26 2.
Chän gièng trµm cã triÓn väng cho s¶n xuÊt tinh dÇu 29 2. T¹o chåi vµ gi©m hom 29 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Xö lý sè liÖu 30 Ch¬ng III- KÕt qu¶ nghiªn cøu vµ th¶o luËn 32 3. Sinh trëng vµ chÊt lîng c©y cña c¸c xuÊt xø trµm 32 3.
Khèi lîng l¸ t¬i cña c¸c xuÊt xø trµm 34 3. T¬ng quan gi÷a sinh trëng ®êng kÝnh gèc 36 vµ khèi lîng l¸ cña c¸c xuÊt xø 3. Hµm lîng tinh dÇu cña c¸c xuÊt xø trµm 37 3. ChÊt lîng tinh dÇu cña c¸c xuÊt xø 39 3.
§¸nh gi¸ xuÊt xø theo c¸c chØ tiªu tæng hîp 41 3. Hµm lîng vµ chÊt lîng tinh dÇu cña 42 mét sè mÉu trµm ë c¸c n¬i kh¸c nhau 3. Chän läc c©y tréi trong xuÊt xø Q4 44 3. Chän läc c©y tréi trong xuÊt xø Q11 t¹i khu kh¶o nghiÖm 47 3.
Chän läc c©y tréi Trµm trµ 48 3. Nghiªn cøu gi©m hom 51 3. ¶nh hëng cña hormon vµ nång ®é hormon ®Õn 51 kh¶ n¨ng ra rÔ cña Trµm n¨m g©n 3. Kh¶ n¨ng ra rÔ ë c¸c xuÊt xø Trµm n¨m g©n 53 Ch¬ng IV- KÕt luËn, tån t¹i 56 4.
Tån t¹i 58 Tµi liÖu tham kh¶o 59 Phô lôc LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Danh môc b¶ng B¶ng Tªn b¶ng Trang 2. Sè hiÖu, vÞ trÝ ®Þa lý cña c¸c xuÊt xø trµm trong kh¶o nghiÖm 22 t¹i Ba V× vµ ë mét sè n¬i 3. Sinh trëng vµ chÊt lîng th©n c©y cña c¸c xuÊt xø trµm t¹i 32 khu kh¶o nghiÖm 3. Khèi lîng l¸ t¬i cña c¸c xuÊt xø trµm t¹i Ba V× 35 3.
HÖ sè t¬ng quan gi÷a Do vµ khèi lîng l¸ t¬i 37 3. Hµm lîng tinh dÇu cña c¸c xuÊt xø trµm ë khu kh¶o 38 nghiÖm t¹i Ba V× 3. Tû lÖ mét sè chÊt trong tinh dÇu cña c¸c xuÊt xø trµm ë khu 40 kh¶o nghiÖm t¹i Ba V× 3. B¶ng tæng hîp c¸c chØ tiªu tinh dÇu trµm t¹i Ba V× 41 3.
Hµm lîng, chÊt lîng tinh dÇu cña mét sè mÉu trµm ë c¸c 43 n¬i kh¸c nhau 3. Khèi lîng, chÊt lîng tinh dÇu cña 17 c©y c¸ thÓ ®îc chän 45 thuéc xuÊt xø Q4 ë vên ¬m Ba V× 3. Khèi lîng, chÊt lîng tinh dÇu cña 15 c©y c¸ thÓ ®îc chän 46 thuéc xuÊt xø Q4 t¹i khu kh¶o nghiÖm Ba V× 3. Khèi lîng, chÊt lîng tinh dÇu cña 9 c©y c¸ thÓ ®îc chän 48 thuéc xuÊt xø Q11 t¹i khu kh¶o nghiÖm Ba V× 3.
Khèi lîng, chÊt lîng tinh dÇu c¸c c©y c¸ thÓ ®îc chän 49 thuéc xuÊt xø Al1 ë vên ¬m Ba V× 3. Hµm lîng, chÊt lîng tinh dÇu cña 12 c¸ thÓ Trµm trµ ë 50 V¨n §iÓn 3. Kh¶ n¨ng ra rÔ cña Trµm n¨m g©n ë c¸c c«ng thøc xö lý 52 kh¸c nhau 3. Kh¶ n¨ng ra rÔ cña c¸c xuÊt xø Trµm n¨m g©n 54 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com Danh môc h×nh H×nh Tªn h×nh Trang 2.
Chng cÊt tinh dÇu trµm t¹i Ba V× 28 3. XuÊt xø Q11 (tr¸i) vµ xuÊt xø Q3 (ph¶i) cña Trµm n¨m g©n ë 34 khu kh¶o nghiÖm t¹i Ba V× 3. T¸i sinh chåi ë Trµm n¨m g©n sau mét th¸ng tuæi (tr¸i) vµ bèn 36 th¸ng tuæi (ph¶i) 3. Khu quÇn thÓ nÒn chän gièng Trµm trµ ë Ba V× 51 3.
Gi©m hom Trµm n¨m g©n 53 3. Gi©m hom xuÊt xø Trµm n¨m g©n 55 3. C©y hom c¸c xuÊt xø Trµm n¨m g©n 55 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 1 §Æt vÊn ®Ò Tinh dÇu trµm lµ mét s¶n phÈm hiÖn ®ang cã gi¸ trÞ th¬ng m¹i trªn thÞ trêng thÕ giíi vµ ®îc coi lµ s¶n phÈm tù nhiªn kh«ng ®éc vµ an toµn trong c«ng nghiÖp dîc còng nh c«ng nghiÖp thùc phÈm. Tinh dÇu trµm lµ chÊt s¸t trïng m¹nh, ch÷a c¶m cóm, hen suyÔn, ®au bông, co th¾t d¹ dµy vµ cßn dïng lµm thuèc b«i chèng viªm, ch÷a vÕt báng, xoa bãp trÞ ®au nhøc khíp x¬ng vµ thÇn kinh (Vâ V¨n Chi, 1997, L· §×nh Mìi, 2003).
Hai thµnh phÇn cã t¸c dông ch÷a bÖnh vµ h¬ng liÖu cao nhÊt cña tinh dÇu trµm lµ 1,8-cineole vµ terpinel-4-ol. Ngoµi ra, trong tinh dÇu trµm cßn hµng chôc hîp chÊt kh¸c cã gi¸ trÞ dîc liÖu vµ mü phÈm nh linalool, citronellol. Trong c¸c loµi trµm cã kh¶ n¨ng cho s¶n xuÊt tinh dÇu th× Trµm n¨m g©n (M. quinquenervia), Trµm trµ (M.
alternifolia) vµ Trµm cajuputi (M. cajuputi) ®ang ®îc chó ý nhÊt. Theo giíi thiÖu cña h·ng R&Ks Cosmatic ë Ên ®é (2006) vµ h·ng Nature's Gift Aromatherapy Products (2007) th× tinh dÇu Trµm n¨m g©n lµ mét trong nh÷ng lo¹i tinh dÇu cã gi¸ cao t¬ng ®¬ng tinh dÇu Trµm trµ vµ cã thÓ cao gÊp 4 lÇn tinh dÇu s¶. Mét sè níc trªn thÕ giíi nh Australia, Indonesia, Papua New Guinea viÖc trång, khai th¸c chÕ biÕn tinh dÇu trµm ®· rÊt ph¸t triÓn.
Nhê chän läc nh÷ng gièng trµm cã kh¶ n¨ng cung cÊp tinh dÇu víi n¨ng suÊt vµ chÊt lîng cao ®· gãp phÇn to lín ®em l¹i hiÖu qu¶ kinh tÕ. ë Australia, ®Õn n¨m 2001, chØ riªng Trµm trµ ®· cã diÖn tÝch trång ®Õn vµi ngh×n ha vµ gi¸ trÞ s¶n lîng cña nã ®· lªn ®Õn h¬n 16 triÖu ®« la Mü hµng n¨m (Doran et al. Indonesia lµ mét trong nh÷ng níc chÝnh cung cÊp tinh dÇu trµm vµ mçi n¨m níc nµy cã thÓ s¶n xuÊt gÇn 400 tÊn tinh dÇu trµm (Susanto et. ë níc ta, hiÖn nay, viÖc trång vµ kinh doanh trµm lÊy gç còng nh lÊy tinh dÇu hiÖu qu¶ kinh tÕ cßn thÊp.
Rõng trµm tríc ®©y ®· tõng chiÕm mét diÖn tÝch 241000 ha tËp trung chñ yÕu ë §ång B»ng S«ng Cöu Long (NguyÔn Béi Quúnh, 2000)[2]. Nhng trong vµi n¨m gÇn ®©y diÖn tÝch rõng trµm ë níc ta liªn tôc LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.com 2 gi¶m m¹nh do mét sè nguyªn nh©n mµ mét trong nh÷ng nguyªn nh©n ®ã lµ do nhu cÇu cäc cõ ngµy cµng gi¶m dÉn ®Õn Trµm cõ liªn tôc mÊt gi¸. V× vËy, viÖc kinh doanh Trµm cõ hiÖn nay chñ yÕu ®îc dïng ®Ó lµm gç nguyªn liÖu giÊy. Bªn c¹nh ®ã, s¶n phÈm tinh dÇu lµ mét thÕ m¹nh ®Ó ph¸t triÓn rõng trµm l¹i cha ®îc chó ý khai th¸c.
Mét sè n¬i ë níc ta nh ë Phó Léc (Thõa Thiªn HuÕ) l©u nay ®· cã nghÒ chng cÊt tinh dÇu tõ Trµm cajuputi, nhng gi¸ trÞ kinh tÕ thÊp do hµm lîng vµ chÊt lîng tinh dÇu cha cao (Phïng CÈm Th¹ch, 2005) [16]. Do ®ã, ®Ó ph¸t triÓn rõng trµm vµ viÖc kinh doanh tinh dÇu trµm cã hiÖu qu¶ kinh tÕ cÇn ph¶i nghiªn cøu chän läc nh÷ng gièng trµm cã n¨ng suÊt, chÊt lîng tinh dÇu cao cho tõng vïng, ®¸p øng yªu cÇu cña thÞ trêng ®Ó ®a vµo s¶n xuÊt. N¨m 2005, ViÖn C¶i thiÖn gièng vµ Ph¸t triÓn l©m s¶n phèi hîp víi Trung t©m gièng c©y rõng (ViÖn L©m nghiÖp ViÖt Nam) ®· tiÕn hµnh x©y dùng mét kh¶o nghiÖm xuÊt xø trµm t¹i CÈm Quú (Ba V×, Hµ Néi).