Xác Định Nhanh Và Sớm Giới Tính Loài Mây Nếp (Calamus tetradactylus Hance)

Khóa luận tốt nghiệp nghiên cứu phương pháp xác định giới tính loài mây nếp Calamus tetradactylus Hance một cách nhanh chóng và hiệu quả.

• Đề tài: Nghiên Cứu Phương Pháp Xác Định Giới Tính Nhanh Cho Loài Mây Nếp (Calamus Tetradactylus Hance)

Mục lục chi tiết

• LỜI NÓI ĐẦU
• ĐẶT VẤN ĐỀ
• 1. PHẦN 1: TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 1.1. Trên thế giới
• 1.2. Ở Việt Nam
• 2. PHẦN 2: MỤC TIÊU, NỘI DUNG, PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Mục tiêu nghiên cứu
• 2.2. Đối tượng, phạm vi nghiên cứu
• 2.3. Nội dung nghiên cứu
• 2.4. Phương pháp nghiên cứu
• 2.4.1. Phương pháp luận
• 2.4.2. Những tài liệu cần thu thập
• 2.4.3. Phương pháp thu thập số liệu
• 2.4.3.1. Xác định giới tính cây trưởng thành
• 2.4.3.2. Xác định giới tính của cây con
• 2.4.3.3. Phân biệt giới tính của quả và hạt
• 2.4.3.4. Đề xuất phương pháp xác định nhanh và sớm giới tính loài Mây nếp
• 2.4.4. Phương pháp phân tích và xử lý số liệu
• 3. PHẦN 3: ĐẶC ĐIỂM TỰ NHIÊN VÀ KINH TẾ - XÃ HỘI CỦA KHU VỰC NGHIÊN CỨU
• 4. PHẦN 4: KẾT QUẢ VÀ PHÂN TÍCH KẾT QUẢ
• 4.1. Xác định giới tính cây trưởng thành
• 4.2. Kiểm nghiệm kết quả phân biệt giới tính Mây trưởng thành
• 4.3. Giới tính cây con
• 4.4. Giới tính quả và hạt
• 4.5. Một số ứng dụng trong chọn loài Mây nếp
• 4.5.1. Trong chọn giống
• 4.5.2. Chọn cá thể cho rừng sản xuất
• 5. PHẦN 5: KẾT LUẬN - TỒN TẠI - KHUYẾN NGHỊ
• DANH MỤC CÁC HÌNH ẢNH
• DANH MỤC CÁC BẢNG BIỂU
• DANH MỤC BIỂU ĐỒ

Tóm tắt

I. Tầm Quan Trọng Của Việc Xác Định Giới Tính Loài Mây Nếp

Loài Mây Nếp (Calamus tetradactylus Hance) là một trong những loài lâm sản ngoài gỗ có giá trị kinh tế cao tại Việt Nam, đóng góp đáng kể vào ngành thủ công mỹ nghệ xuất khẩu. Tuy nhiên, việc phát triển bền vững nguồn nguyên liệu này gặp phải một thách thức lớn: Mây Nếp là loài đơn tính khác gốc, nghĩa là cây đực và cây cái tồn tại trên các cá thể riêng biệt. Việc không thể xác định giới tính Mây Nếp ở giai đoạn sớm đã gây ra nhiều khó khăn cho nhà sản xuất và người trồng rừng. Thông thường, giới tính của cây chỉ được nhận biết khi chúng bắt đầu ra hoa, tức là sau khoảng 2-3 năm trồng. Sự chậm trễ này làm giảm tính chủ động trong việc quy hoạch vùng trồng, lựa chọn cây giống phù hợp với mục tiêu kinh doanh. Chẳng hạn, nếu mục tiêu là khai thác thân mây để làm nguyên liệu, việc trồng quá nhiều cây cái sẽ làm giảm năng suất vì cây đực thường có tốc độ sinh trưởng thân nhanh hơn. Ngược lại, để xây dựng vườn giống cung cấp hạt, tỷ lệ cây cái cần được ưu tiên. Do đó, việc nghiên cứu một phương pháp xác định nhanh và sớm giới tính Mây Nếp không chỉ có ý nghĩa khoa học mà còn mang lại lợi ích kinh tế trực tiếp, giúp tối ưu hóa quy trình từ khâu chọn giống, gieo ươm đến trồng và khai thác, đảm bảo hiệu quả sản xuất và nâng cao thu nhập cho người dân. Phương pháp này cho phép các nhà kinh doanh rừng chủ động lựa chọn lô hạt hoặc cây con theo đúng mục đích, từ đó xây dựng các mô hình canh tác chuyên biệt và hiệu quả hơn.

1.1. Giới thiệu loài Mây Nếp Calamus tetradactylus Hance

Mây Nếp (tên khoa học: Calamus tetradactylus Hance) là loài cây leo thuộc họ Cau (Arecaceae), phân bố rộng rãi tại các nước Đông Nam Á, trong đó có Việt Nam. Loài cây này có giá trị kinh tế cao, thân được sử dụng làm đồ nội thất, hàng thủ công mỹ nghệ tinh xảo. Đặc điểm sinh học nổi bật của Mây Nếp là loài đơn tính khác gốc, một yếu tố quan trọng ảnh hưởng đến chiến lược gây trồng và khai thác.

1.2. Vai trò kinh tế trong phát triển làng nghề truyền thống

Ngành sản xuất song mây tại Việt Nam có lịch sử hàng trăm năm, tạo ra nhiều việc làm và đóng góp lớn vào kim ngạch xuất khẩu. Mây Nếp là nguyên liệu chính cho nhiều làng nghề, tạo ra các sản phẩm chất lượng cao. Việc đảm bảo nguồn cung ổn định và có chất lượng là cơ sở để phát triển bền vững các làng nghề, đáp ứng nhu cầu thị trường và nâng cao đời sống người dân. Do đó, việc chủ động trong khâu chọn giống là vô cùng cần thiết.

1.3. Tại sao xác định giới tính sớm lại là yếu tố then chốt

Việc xác định giới tính Mây Nếp từ sớm cho phép nhà sản xuất lựa chọn được các lô hạt và cây con theo đúng mục tiêu kinh doanh. Nếu muốn lấy thân, người trồng sẽ ưu tiên cây mây đực vì chúng sinh trưởng nhanh và cho năng suất thân cao. Ngược lại, để sản xuất hạt giống, việc chọn lọc và trồng nhiều cây mây cái là bắt buộc. Việc biết trước giới tính giúp tối ưu hóa mật độ trồng, kỹ thuật chăm sóc và dự đoán sản lượng một cách chính xác.

II. Thách Thức Khi Phân Biệt Giới Tính Mây Nếp Truyền Thống

Phương pháp truyền thống để phân biệt giới tính cây Mây Nếp hoàn toàn phụ thuộc vào các đặc điểm sinh sản của cây trưởng thành. Người trồng rừng phải chờ đợi từ 2 đến 3 năm cho đến khi cây ra hoa và kết quả mới có thể xác định đâu là cây mây đực và đâu là cây mây cái. Hạn chế lớn nhất của phương pháp này là sự bị động và tốn kém về thời gian, công sức và chi phí đầu tư. Trong suốt giai đoạn cây non, tất cả các cây đều được chăm sóc như nhau mà không biết được tỷ lệ đực/cái thực tế trong vườn. Điều này dẫn đến nhiều hệ lụy. Đối với mục tiêu xây dựng rừng sản xuất lấy thân, việc phát hiện ra một tỷ lệ lớn cây cái sau nhiều năm chăm sóc sẽ làm giảm đáng kể hiệu quả kinh tế. Tương tự, một vườn giống với tỷ lệ cây đực quá cao sẽ không thể cho sản lượng hạt như mong muốn. Ngoài ra, việc xác định giới tính muộn còn gây khó khăn trong công tác chọn giống. Việc chọn lọc các cá thể ưu tú (cây mẹ) để nhân giống trở nên không hiệu quả khi không thể đánh giá toàn diện các đặc tính liên quan đến giới tính ngay từ đầu. Nhu cầu cấp thiết về một phương pháp nhận biết nhanh và sớm là hiển nhiên, nhằm khắc phục những nhược điểm cố hữu của cách làm truyền thống, mở ra hướng đi chủ động và khoa học hơn trong việc canh tác loài cây giá trị này.

2.1. Hạn chế của việc chờ cây ra hoa để phân biệt đực cái

Việc phải chờ đợi đến khi cây Mây Nếp ra hoa (sau 2-3 năm) để xác định giới tính là một rào cản lớn. Giai đoạn này tiêu tốn tài nguyên chăm sóc cho cả những cây không phù hợp với mục tiêu sản xuất cuối cùng. Điều này không chỉ làm tăng chi phí mà còn làm lãng phí diện tích đất canh tác, giảm hiệu suất sử dụng đất và làm chậm chu kỳ kinh doanh.

2.2. Ảnh hưởng đến hiệu quả kinh tế trong sản xuất và chọn giống

Không biết trước tỷ lệ đực/cái khiến việc dự đoán sản lượng trở nên thiếu chính xác. Một vườn trồng với mục đích lấy thân nhưng có tỷ lệ cây cái cao sẽ cho năng suất thấp. Ngược lại, một vườn giống không đủ cây cái sẽ không đảm bảo được nguồn cung hạt giống. Điều này trực tiếp ảnh hưởng đến lợi nhuận và tính bền vững của mô hình kinh doanh Mây Nếp.

2.3. Nhu cầu cấp thiết về một phương pháp nhận biết khoa học

Để khắc phục các nhược điểm trên, ngành lâm nghiệp cần một phương pháp xác định giới tính Mây Nếp khoa học, có độ chính xác cao và có thể áp dụng ở các giai đoạn sớm như từ hạt, cây mạ hoặc cây con. Một phương pháp như vậy sẽ là công cụ đắc lực, giúp người trồng đưa ra quyết định đúng đắn ngay từ khâu chọn lọc ban đầu, nâng cao hiệu quả sản xuất.

III. Phương Pháp Xác Định Giới Tính Mây Nếp Trưởng Thành

Việc xác định giới tính Mây Nếp ở giai đoạn trưởng thành là phương pháp cho độ chính xác tuyệt đối (100%), dựa trên các đặc điểm hình thái sinh sản và sinh dưỡng rõ rệt. Đây là cơ sở để kiểm chứng các phương pháp xác định sớm khác. Nghiên cứu của Nguyễn Thị Bích Hường (2008) đã chỉ ra những khác biệt cốt lõi giữa cây đực và cây cái. Về đặc điểm sinh sản, cây mây đực có hoa nhỏ màu vàng, bao gồm 3 thùy đài, 3 cánh hoa và 6 nhị; sau khi nở, hoa nhanh chóng tàn và không tạo quả. Ngược lại, cây mây cái có hoa với bầu hình nón, sau khi thụ phấn sẽ phát triển thành chùm quả hình cầu, vỏ có vảy. Về hình thái sinh dưỡng, cây mây đực thường có biểu hiện sinh trưởng mạnh mẽ hơn. Chúng có số lượng rễ lớn nhiều hơn (14-20 rễ), đường kính thân cả bẹ lớn (1.51-1.88cm) và cổ rễ to. Đặc biệt, mỗi gốc cây đực thường phát triển 2 chồi mầm. Trong khi đó, cây mây cái có số rễ lớn ít hơn (9-16 rễ), đường kính thân và cổ rễ nhỏ hơn. Mỗi gốc cây cái thường chỉ phát triển một chồi mầm. Một đặc điểm nhận biết quan trọng khác là hình dạng thìa lìa (ligule) và cách sắp xếp lá chét. Cây đực thường có thìa lìa nhọn và các lá chét mọc thành cụm gần đối xứng. Cây cái có thìa lìa bằng và lá chét mọc thành cụm không đối xứng. Những dấu hiệu này, khi được kết hợp, tạo thành một bộ tiêu chí đáng tin cậy để phân biệt giới tính cây Mây Nếp đã trưởng thành.

3.1. Phân biệt qua đặc điểm hoa và quả của cây Mây Nếp

Đây là dấu hiệu chắc chắn nhất. Cây mây đực mang hoa đực (có nhị) và không bao giờ có quả. Ngược lại, cây mây cái mang hoa cái (có nhụy) và sẽ hình thành các buồng quả sau khi thụ phấn. Dựa vào sự hiện diện của quả, có thể khẳng định 100% giới tính của cây.

3.2. So sánh hình thái thân rễ và lá giữa hai giới tính

Nghiên cứu cho thấy cây mây đực có xu hướng phát triển mạnh hơn về mặt sinh dưỡng. Chúng sở hữu số lượng rễ lớn nhiều hơn, đường kính thân và cổ rễ to hơn so với cây cái. Lá của cây đực có thìa lìa nhọn, trong khi cây cái có thìa lìa bằng. Đây là những chỉ số hình thái quan trọng có thể quan sát trực tiếp trên thực địa.

3.3. Dấu hiệu nhận biết qua khả năng tái sinh chồi

Khả năng tái sinh chồi cũng là một đặc điểm khác biệt. Do sinh trưởng mạnh hơn, gốc của cây mây đực thường cho ra 2 chồi phát triển đồng thời. Trong khi đó, gốc của cây mây cái thường chỉ cho 1 chồi phát triển trong cùng một năm sinh trưởng. Đặc điểm này giúp nhận biết giới tính của cả khóm mây, vì tất cả các cây trong một khóm đều có cùng giới tính.

IV. Bí Quyết Xác Định Sớm Giới Tính Mây Nếp Từ Hạt Cây Mạ

Đây là bước đột phá trong nghiên cứu, cho phép xác định sớm giới tính Mây Nếp ngay từ giai đoạn đầu, giúp người sản xuất chủ động hoàn toàn trong khâu chọn giống. Nghiên cứu đã tìm ra các đặc điểm hình thái khác biệt ở quả, hạt và cây mạ với độ chính xác cao. Cụ thể, giới tính của cây có thể được dự đoán dựa trên hình dạng và vị trí của quả trên buồng. Những quả ở phần đầu buồng, có dạng to, tròn, nhẵn và cho hạt có rãnh nông, thường sẽ phát triển thành cây mây đực. Ngược lại, những quả ở phần giữa và cuối buồng, có dạng méo, vỏ không nhẵn (nhăn), và cho hạt có rãnh sâu, có khả năng cao phát triển thành cây mây cái. Sau khi gieo ươm, sự khác biệt tiếp tục thể hiện trên cây mạ. Một trong những dấu hiệu đặc trưng nhất là sự xuất hiện của vết lõm hình chữ V trên lá mầm đầu tiên. Quan sát cho thấy, những cây mạ phát triển từ hạt có tiềm năng là cây đực sẽ xuất hiện vết lõm này rất sớm, trong khoảng 120-130 ngày sau gieo. Trong khi đó, ở những cây mạ có tiềm năng là cây cái, vết lõm này xuất hiện muộn hơn từ 7-10 ngày, hoặc thay vào đó là một vòng tròn. Theo phân tích thống kê, phương pháp nhận biết qua đặc điểm cây mạ cho độ chính xác khoảng 83.3% - 86.7%, một con số rất ấn tượng và có giá trị ứng dụng thực tiễn cao.

4.1. Nhận biết giới tính Mây Nếp qua hình dạng quả và hạt

Hạt giống là điểm khởi đầu để xác định sớm giới tính. Theo nghiên cứu, hạt có khả năng phát triển thành cây mây đực thường to, tròn, nhẵn, với rãnh nông, được thu từ những quả ở đầu buồng. Ngược lại, hạt có khả năng thành cây mây cái thường méo, không nhẵn, rãnh sâu, thu từ quả ở giữa và cuối buồng. Việc phân loại hạt trước khi gieo là bước đầu tiên để chọn lọc theo mục đích.

4.2. Dấu hiệu đặc trưng trên cây mạ Vết lõm hình chữ V

Sau khi gieo, cây mạ tiếp tục cung cấp những dấu hiệu rõ ràng. Vết lõm hình chữ V xuất hiện sớm trên lá mầm là đặc điểm nhận dạng của cây đực. Cây cái có vết lõm này xuất hiện muộn hơn đáng kể. Đây là một tiêu chí quan sát đơn giản, không đòi hỏi thiết bị phức tạp và có thể áp dụng rộng rãi tại các vườn ươm.

4.3. Độ chính xác của phương pháp xác định giới tính sớm

Dựa trên phân tích thống kê (tiêu chuẩn D² của Mahalanobis), các phương pháp xác định sớm cho kết quả rất khả quan. Cụ thể, việc phân loại giới tính ở giai đoạn cây mạ đạt độ chính xác khoảng 83.3%. Ở giai đoạn cây con 15 tháng tuổi, độ chính xác là 76.7%. Những con số này khẳng định tính hiệu quả và tiềm năng ứng dụng của phương pháp trong sản xuất hàng loạt.

V. Ứng Dụng Kết Quả Nghiên Cứu Vào Chọn Giống Mây Nếp

Những phát hiện về phương pháp xác định giới tính Mây Nếp mở ra nhiều ứng dụng thực tiễn giá trị, đặc biệt trong công tác chọn giống và quy hoạch sản xuất. Việc áp dụng các tiêu chí nhận biết sớm giúp các nhà sản xuất tối ưu hóa quy trình canh tác ngay từ những bước đầu tiên. Đối với việc xây dựng rừng sản xuất với mục tiêu chính là thu hoạch thân, người trồng có thể chủ động lựa chọn những hạt giống hoặc cây mạ có đặc điểm của cây mây đực (hạt to, tròn, nhẵn; cây mạ có vết lõm chữ V sớm). Điều này giúp tăng tỷ lệ cây đực trong vườn trồng, từ đó tối đa hóa năng suất và sản lượng thân, trực tiếp nâng cao hiệu quả kinh tế. Ngược lại, trong xây dựng vườn giống, mục tiêu là sản xuất hạt giống chất lượng cao. Khi đó, việc lựa chọn những hạt và cây mạ có đặc điểm của cây mây cái (hạt méo, rãnh sâu; cây mạ có vết lõm chữ V muộn) là ưu tiên hàng đầu. Việc này đảm bảo tỷ lệ cây cái trong vườn giống là tối ưu, cung cấp đủ nguồn hạt cho các chu kỳ sản xuất tiếp theo. Hơn nữa, kiến thức này còn giúp bố trí cây trồng một cách khoa học, đảm bảo tỷ lệ cây đực và cây cái hợp lý trong vườn giống để quá trình thụ phấn diễn ra hiệu quả nhất, tạo ra hạt có chất lượng tốt. Việc xác định đúng giới tính cũng quan trọng trong khảo nghiệm xuất xứ, giúp đánh giá chính xác tiềm năng của một giống tại các điều kiện lập địa khác nhau mà không bị sai lệch bởi yếu tố giới tính.

5.1. Tối ưu hóa tỷ lệ đực cái trong vườn nguyên liệu

Để trồng rừng lấy thân, mục tiêu là tối đa hóa số lượng cây mây đực. Bằng cách chọn những quả ở đầu buồng, cho hạt tròn, to, nhẵn và cây mạ sớm xuất hiện vết lõm hình chữ V, tỷ lệ cây đực có thể đạt tới 80.0% - 85.0%. Việc này giúp tăng năng suất thân mây một cách đáng kể.

5.2. Kỹ thuật chọn lọc để xây dựng vườn giống chất lượng

Mục tiêu của vườn giống là sản xuất hạt. Do đó, cần ưu tiên cây mây cái. Người trồng nên lựa chọn những quả ở phần giữa và cuối buồng, cho hạt méo, không nhẵn, rãnh sâu. Cây mạ của lô này sẽ xuất hiện vết lõm chữ V muộn hơn. Áp dụng kỹ thuật này, tỷ lệ cây cái có thể đạt từ 80.0% - 86.7%, đảm bảo nguồn cung hạt giống dồi dào và chất lượng.

5.3. Nâng cao hiệu quả khảo nghiệm và bảo tồn nguồn gen

Khi tiến hành khảo nghiệm xuất xứ, việc biết trước giới tính giúp bố trí thí nghiệm một cách cân bằng, tránh sai lệch kết quả do sự khác biệt về tốc độ sinh trưởng giữa cây đực và cây cái. Đồng thời, trong công tác bảo tồn, việc xác định và duy trì một tỷ lệ giới tính hợp lý trong quần thể giúp bảo tồn sự đa dạng di truyền của loài Mây Nếp.

VI. Tổng Kết Triển Vọng Nghiên Cứu Giới Tính Mây Nếp

Nghiên cứu về phương pháp xác định nhanh và sớm giới tính loài Mây Nếp (Calamus tetradactylus Hance) đã đạt được những kết quả quan trọng và có giá trị ứng dụng cao. Công trình đã hệ thống hóa thành công các tiêu chí phân biệt cây mây đực và cây mây cái ở nhiều giai đoạn phát triển khác nhau, từ quả, hạt, cây mạ, cây con cho đến cây trưởng thành. Đặc biệt, việc phát hiện ra các dấu hiệu nhận biết sớm như hình dạng hạt và sự xuất hiện của vết lõm hình chữ V trên cây mạ là một bước tiến đột phá, giúp khắc phục những hạn chế của phương pháp truyền thống. Các phương pháp này, với độ chính xác đã được kiểm chứng bằng phân tích thống kê (từ 76.7% đến 100%), cung cấp một công cụ hữu hiệu cho người trồng rừng và các nhà sản xuất giống. Tuy nhiên, nghiên cứu vẫn còn một số tồn tại như thời gian thực hiện ngắn và phạm vi thử nghiệm còn hạn hẹp. Trong tương lai, cần tiếp tục các nghiên cứu dài hạn để theo dõi và khẳng định các đặc điểm này qua nhiều thế hệ và trên nhiều điều kiện lập địa khác nhau. Hướng nghiên cứu mới có thể tập trung vào việc ứng dụng các kỹ thuật sinh học phân tử, chẳng hạn như phát triển các chỉ thị marker DNA liên kết với gen quy định giới tính. Một phương pháp như vậy sẽ cho độ chính xác gần như tuyệt đối và không phụ thuộc vào các đặc điểm hình thái, mở ra một chương mới cho công tác chọn tạo giống và phát triển bền vững loài Mây Nếp tại Việt Nam.

6.1. Tóm tắt các tiêu chí phân biệt giới tính ở mỗi giai đoạn

Nghiên cứu đã xác lập một bộ tiêu chí rõ ràng: (1) Hạt/Quả: Hạt đực to, tròn, nhẵn; hạt cái méo, nhăn. (2) Cây mạ: Cây đực có vết lõm chữ V sớm. (3) Cây con: Cây đực có đường kính thân lớn, thìa lìa nhọn. (4) Cây trưởng thành: Cây đực không có quả, thìa lìa nhọn, nhiều rễ lớn; cây cái có quả, thìa lìa bằng.

6.2. Hạn chế của nghiên cứu và các khuyến nghị thực tiễn

Mặc dù kết quả khả quan, nghiên cứu vẫn cần được lặp lại nhiều lần trên quy mô lớn hơn để tăng cường độ tin cậy. Khuyến nghị cho các cơ sở sản xuất là nên áp dụng thử nghiệm các phương pháp này và ghi chép, đối chứng kết quả để xây dựng quy trình chuẩn phù hợp với điều kiện địa phương.

6.3. Hướng nghiên cứu mới Ứng dụng công nghệ sinh học

Tương lai của việc xác định giới tính Mây Nếp nằm ở công nghệ sinh học. Việc tìm ra các marker phân tử liên quan đến giới tính sẽ cho phép xác định chính xác 100% ngay từ giai đoạn hạt hoặc mô nuôi cấy. Đây là hướng đi cần được đầu tư để nâng cao vị thế của ngành sản xuất song mây Việt Nam trên thị trường quốc tế.

Trích đoạn nội dung tài liệu

TRUONG ĐẠI HỌC LÂM NGHIỆP KHOA: LÂM HỌC KHOÁ LUẬN TÓT NGHIỆP XÁC ĐỊNH NHANH VÀ SỚM GIỚI TÍNH LOÀI MÂY NÉP (Calamus tetradactylus Hance) Nganh : Lam Hoc Mã số : 301 “ati ci ei 7 | 634-9) k/O9005222) Giáo viên hướng dẫn: TS. Phạm Văn Điễn ThS. Nguyễn Minh Thanh Sinh viên thực hiện: Nguyễn Thị Bích Hường Khoá học: 2004 - 2008 Hà Tây, 2008 XS LỜI NÓI ĐÀU Sau 4 năm học tập và rèn luyện tại trường Đại học Lâm Nghiệp, đến nay khoá học 2004 — 2008 đã bước vào giai đoạn kết thúc. Để đánh giá kết quả học tập, rèn luyện và củng cố thêm kiến thức lý thuyết, kỹ năng thực hành đồng thời vận dụng những kiến thức đó vào sản xuắt, tôi tiến hành thực hiện đề tài: * Xác định nhanh và sớm giới tính loài Mây nắp (Calamus tetradactylus Hance)” Trong quá trình thực hiện đề tài này ngoài sự cố gắng, nỗ lực của bản thân tôi đã nhận được sự giúp đỡ tận tình của thầy giáo, TS.

Phạm Văn Điền, ThS. Nguyễn Minh Thanh cùng toàn thể bà con thôn Tây Phú, xã Thượng, Hiền, huyện Kiến Xương, tỉnh Thái Bình. Nhân dịp này cho phép tôi bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc về tất cả những đóng góp quý báu đó. Tôi rất mong nhận được sự đóng góp ý kiến của các thầy cô giáo cùng các bạn đồng nghiệp để bản khóa luận này được hoàn thiện hơn.

Chúng tôi xin chân thành cảm ơn! Xuân Mai, ngày 12 tháng 05 năm 2008 Sinh viên thực hiện Nguyễn Thị Bích Hường MUC LUC DAT VAN DE PHAN 1: TONG QUAN VAN DE NGHIEN CUU. Trên thế giới 1. MUC TIEU, NOI DUNG, PHUONG PHAP NGHIEN CUU 2. Mục tiêu nghiên cứu.

Đối tượng, phạm vi nghiên cứu. Nội dung nghiên cứu. Phương pháp nghiên cứu. Phương pháp luận.

Những tài liệu cần thu thập. Phurơng pháp thu thập số liệu. Xác định giới tính cây trưởng thành. Xác định giới tính của cây coI 3.

Phân biệt giới tính của quả và hạt 2. Đề xuất PP xác định nhanh và sớm giới tính l 2. Phương pháp phân tích và xử lý số liệu. PHAN 3: ĐẶC DIEM TỰ NHIÊN VÀ KINH TẾ - XÃ HỘI CỦA KHU VỰC NGHIÊN CỨU PHÀN 4: KÉT QUẢ VÀ PHÂN TÍCH KÉT QUẢ.

Xác định giới tính cây trưởng thành. Kiểm nghiệm kết quả phân biệt giới tính Mây trưởng thành:. Giới tính cây con 4. Giới tính quả và hại 4.

Một số ứng dung trong chọn loài Mây nếp. Trong chọn giống.Chọn cá thể cho rừng sản XHẤT. PHAN 5: KET LUAN - TON TAI - KHUYEN NGH1. DANH MỤC CÁC HÌNH ANH Hình 2.

_- Hinh 4-1: Hoa may du Hình 4-2: Lá cây mây đực Hình 4-3: Chồi gốc cây mây đực. Hình 4-4: Mô tả hoa cái.18 Hình 4-5: Lá cây mây cái. Hình 4-6: Chỗi gốc cây mây cái Hình 4-7: Cây mạ có vết lõm hình chữ V DANH MUC CAC BANG BIEU Bang 4-1: Một số đặc điểm phân biệt cây mây đực và mây cái ở giai đoạn trưởng thành. Biểu 4-1: Xác định gi tính cây trưởng thành.

Biểu 4-2: Xác định gi tính cây chéi Ss Biểu 4-3: Xác định giới tính cây 15 tháng tuổi Bảng 4-2: Một số đặc điểm phân biệt giới tính cây Mây nếp ở các giai đoạn khác nhau DANH MUC BIEU DO Biéu dé 4-1: Gidi tinh cay truéng thanh. Biéu dé 4-2: Gidi tinh cay chdi. Biéu dé 4-3: Gi ính cây 15 tháng tuổi. Biéu dé 4-4: Gi inh cay ma.

Kết quả xử lý cây mạ. DAT VAN DE Nganh san xuat song mây ở nước ta đã có lịch sử hàng trắm năm, là ngành thu hút được nhiều việc làm, có đóng góp đáng kể vào kim ngạch xuất khẩu hàng thủ công mỹ nghệ, đặc biét 1a May nép (Calamus tetradactylus Hance). Tuy nhiên, để cung cấp nguồn sản phẩm ổn định và có chất lượng cao tạo cơ sở cho việc phát triển bền vững các làng nghề và doanh nghiệp, tạo việc làm và đáp ứng nhu cầu của người dân địa phương, việc xác định rõ giới tính cây Mây nếp. là rất cần thiết.

Xác định giới tính của một loài cây có ý nghĩa quan trọng trong kinh doanh rừng. Với những loài đơn tính khác gốc có giới tính phân biệt rõ như cây Mây nếp (Calamus tetradaetylus), việc xác định nhanh và sớm giới tính sẽ cho phép: + Nhà sản xuất kinh doanh rừng lựa chọn được các lô hạt và cây con như mong muốn để đáp ứng đúng mục tiêu kinh doanh của mình. + Lựa chọn được phương pháp lai tạo và phương pháp chăm sóc tối ưu nhất cho kết quả như mong muốn. Tuy nhiên, cho đến nay việc xác định giới tính của cây Mây nếp vẫn chưa được quan tâm nghiên cứu.

Thing ta chỉ biết giới tính của chúng khi cây ra đã ra hoa và kết quả, điều này làm giảm tính chủ động của các nhà kinh doanh rừng trong việc lựa chọn giải pháp tác động, cũng như trong đề xuất biện pháp tác động theo mục đích kinh doanh cụ thể. Trong một số trường hợp, muốn xây dụng vườn giống nhưng do không xác định được giới tính của cây Mây nếp dẫn tới tỷ lệ cây đực và cây cái không hợp lý, nên kết quả không như mong muốn ảnh hưởng đến hiệu quả sản xuất kinh doanh sau này. Vì thế, việc xác định sớm giới tính của loài Mây nếp là quan trọng và cần thiết. Với mong muốn góp phần giải quyết vấn đề trên, chúng tôi đã thực hiện đề tài nghiên cứu: “Xác định nhanh và sớm giới tính của loài Mây nếp”.

1 PHAN 1: TONG QUAN VAN DE NGHIEN CUU 1. Trên thế giới Trên thế giới đã có nhiều nhà khoa học nghiên cứu về loài Mây nếp như: Aziah và Manokran (1985) đã đề cập đến phương thức nhân giống song mây khác nhau. Việc nhân giống song mây vẫn thường sử dụng bằng hạt, các phương pháp nhân giống sinh dưỡng khác như sử dụng chỗi, ra ngôi thân rễ và nuôi cấy mô còn ít được dùng. Heyne (1927), Burkill (1935), Brơn (1941-1943), Corner và Dransfield (1979) đã liệt kê các cách sử dụng song mây ở địa phương như: làm ghế, giường, rổ, rá.

Nhân giống mây (C.manillensis) bằng phương pháp nuôi cây mô đã được thực hiện bởi Barba và cộng sự (1985). Dekkers và Rao (1989) đã nuôi cấy mô thành công đối với loài C. trachycoleus véi việc sử dụng chất điều hoà sinh trưởng 2,4D và NAA (5 mg/l).„aman cũng được nhân giống thành công bằng phương pháp nuôi cây mô (Chuthamas và cộng sự, 1989). Nghiên cứu tế bào học và tỷ lệ giới tính trong quần thể mây phục vụ cho chọn và nhân giống còn rất hạn chế.

Số lượng nhiễm sắc thể cơ bản mới được xác định cho một số loài trong chỉ Korthalsia (2n =32), không có số liệu cho loài trong chỉ calamus và các chỉ khác. Những nghiên cứu về sự thụ phán, tác nhân thụ phấn và phát triển của quả là rất cần thiết. Nghiên cứu biến động của các loài mây phục vụ công tác chọn giống mới được thực hiện ít ỏi. Corner (1966) cho biết về sự tiến hoá của các loài mây được thực hiện theo hướng giảm dần hoa lưỡng tính thành hoa đơn tính.

Nhiều nghiên cứu hơn nữa cần được thực hiện để xác định sự biến đổi giữa hoa lưỡng tính và hoa đơn tính (Whimore, 1973). Tỷ lệ cây đực và cây cái trong quần thể 2 loài thuộc chỉ Calamus nên được xác định cho nhiều loài. Những nghiên cứu này rất quan trọng vì nó cung cấp cơ sở cho việc tạo ra hạt phấn, kích thích hạt phấn, thụ phấn và kết quả. Bắt kỳ sự cân đối giữa tỷ lệ cây đực và cây cái ở một vùng nào đó điều có thể giảm sản lượng quả (Manokaran, 1985).

Số liệu về trọng lượng 1000 quả cũng được xác định cho 7 loài mây. Các nước trong khu vực Đông Nam Á đã đẩy mạnh nghiên cứu để gây trồng và phát triển Mây có hiệu quả trên.một số lĩnh vực. Tuy nhiên, những nghiên cứu mới chỉ bắt đầu và chưa có những công bố chính thức về kết quả nghiên cứu. Mặc dù đã có nhiều nghiên cứu về song mây nhưng vẫn chưa có một công trình nghiên cứu về giới tính, vì vậy việc xác định giới tính hiện nay vẫn còn là một ẩn số, đòi hỏi phải nghiên cứu nhiều hơn nữa.

Ở Việt nam Hiện nay, ở Việt Nam việc nghiên cứu về loài song mây mới chỉ phát triển trong những năm gần đây. Các tài liệu đã xuất bản chỉ dừng lại ở một số kinh nghiệm gieo trồng song mây ở các địa phương. Chúng ta chưa có quy trình về gieo trồng và chế biến song mây được Bộ ban hành. Thực tế các nhà khoa học nghiên cứu về loài song mây chủ yếu là đặc điểm sinh vật học, đặc điềm sinh thái học, các phương pháp nhân giống và gây trồng như: Vũ Văn Dũng và Lê Huy Cường nghiên cứu về gây trồng và phát triển song mây; Phạm Văn Điển và cộng sự (2007) nghiên cứu thử nhân giống Mây nước, Mây nếp bằng phương pháp tách chồi.

Tuy nhiên, hệ số nhân giống thấp và phụ thuộc nhiều vào kỹ thuật tách chồi và thời vụ giâm. Mặc dù vậy, đây vẫn là hướng nhân giống mới loài này ở Việt nam. Mặc dù đã có một số nghiên cứu như vậy nhưng vẫn chưa có một nghiên cứu nào về giới tính. Việc xác định giới tính mới chỉ dừng lại ở ý tưởng nhằm xây dựng các vườn giống cung cấp hạt giống phục vụ cho chương trình phát triển song mây.

Hiện nay, người ta xác định giới tính thông qua sinh sản vô tính. Việc xác định giới tính theo cách này cho kết quả hoàn toàn chính xác do cây con được hình thành từ một phần thân của cây mẹ. Do đó giới tính của cây mẹ chính là giới tính của cây con. Chúng ta biết được điều đó là do những cây trưởng thành dựa vào sự hình thành hoa, quả mà chúng ta phân biệt được giới tính.

Cách xác định giới như trên có ưu điểm là độ chính xác cao song nhược điểm của nó là tốn thời gian lấy cây con đem trồng, tốn công vận chuyền, phụ thuộc nhiều vào điều kiện tự nhiên, khó bảo quản nguồn gen. Để khắc phục một số nhược điểm trên tôi tiến hành xác định giới tính loài Mây nếp thông qua sinh sản hữu tính. Tức là dựa vào sự ra hoa kết quả của cây và qua các quá trình sinh trưởng để xác định giới tính, đến khi ta xác định giới tính từ quả và hạt. Như vậy, là từ khi thu hoạch quả, hạt là ta đã xác định được giới tính.