Luận văn thạc sĩ hus nghiên cứu biến động cảnh quan phục vụ định hướng sử dụng hợp lý lãnh thổ huyện tiền hải tỉnh thái bình

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu hus nghiên cứu biến động cảnh quan phục vụ định hướng sử dụng hợp lý lãnh thổ huyện tiền hải tỉnh, đánh giá hiện trạng, phân tích vấn đề, đề xuất biện

• Tác giả: Nguyễn Thị Duyên
• Người hướng dẫn: GS.TSKH Phạm Hoàng Hải
• Trường học: Đại học Quốc gia Hà Nội
• Chuyên ngành: Quản lý tài nguyên và môi trường
• Đề tài: Nghiên cứu biến động cảnh quan phục vụ định hướng sử dụng hợp lý lãnh thổ huyện Tiền Hải, tỉnh Thái Bình
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2016
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• 1. CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN, QUAN ĐIỂM VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 1.1. Tổng quan tài liệu trong và ngoài nước về vấn đề có liên quan
• 1.2. Tại Việt Nam
• 1.3. Huyện Tiền Hải, tỉnh Thái Bình
• 1.4. Cơ sở lý luận nghiên cứu cảnh quan học
• 1.5. Các quan niệm cảnh quan
• 1.6. Nghiên cứu về biến đổi cảnh quan (biến động cảnh quan)
• 1.7. Hướng nghiên cứu cảnh quan phục vụ sử dụng hợp lý tài nguyên và bảo vệ môi trường
• 1.8. Phương pháp luận nghiên cứu cảnh quan
• 1.8.1. Quan điểm và phương pháp nghiên cứu
• 1.8.2. Quan điểm nghiên cứu
• 1.8.3. Phương pháp nghiên cứu
• 2. CHƯƠNG 2: ĐẶC ĐIỂM TỰ NHIÊN, KINH TẾ - XÃ HỘI – NHÂN TỐ THÀNH TẠO CẢNH QUAN HUYỆN TIỀN HẢI TỈNH THÁI BÌNH
• 2.1. Đặc điểm tự nhiên – nhân tố thành tạo cảnh quan huyện Tiền Hải, tỉnh Thái Bình
• 2.1.1. Vị trí địa lý
• 2.1.2. Địa chất, địa mạo
• 2.1.3. Tài nguyên thiên nhiên
• 2.2. Đặc điểm kinh tế - xã hội – nhân tố liên quan đến việc hình thành và phát triển cảnh quan
• 2.2.1. Dân số và lao động
• 2.2.2. Hiện trạng sử dụng đất
• 2.2.3. Cơ sở hạ tầng
• 2.2.4. Phát triển kinh tế
• 2.3. Đánh giá tổng hợp vai trò thành tạo cảnh quan của các yếu tố tự nhiên, kinh tế - xã hội huyện Tiền Hải
• 3. CHƯƠNG 3: NGHIÊN CỨU BIẾN ĐỘNG CẢNH QUAN PHỤC VỤ ĐỊNH HƯỚNG SỬ DỤNG HỢP LÝ LÃNH THỔ HUYỆN TIỀN HẢI, TỈNH THÁI BÌNH
• 3.1. Nghiên cứu biến động cảnh quan huyện Tiền Hải – tỉnh Thái Bình
• 3.2. Đặc điểm cảnh quan huyện Tiền Hải qua giai đoạn 2000 – 2014
• 3.3. Biến động cảnh quan huyện Tiền Hải qua giai đoạn 2000 - 2014
• 3.4. Phân tích nguyên nhân biến động cảnh quan huyện Tiền Hải, tỉnh Thái Bình
• 3.5. Dự báo xu thế biến động cảnh quan huyện Tiền Hải đến năm 2020
• 3.6. Quy hoạch tổng thể phát triển KT- XH huyện Tiền Hải đến năm 2020
• 3.7. Định hướng sử dụng hợp lý lãnh thổ huyện Tiền Hải, tỉnh Thái Bình
• 3.7.1. Định hướng quy hoạch vùng
• Kết luận và kiến nghị
• Tài liệu tham khảo

Tóm tắt

I. Tổng quan về nghiên cứu biến động cảnh quan huyện Tiền Hải Thái Bình

Nghiên cứu biến động cảnh quan huyện Tiền Hải, tỉnh Thái Bình là một chủ đề quan trọng trong bối cảnh phát triển kinh tế - xã hội hiện nay. Huyện Tiền Hải, với vị trí địa lý đặc biệt và tài nguyên thiên nhiên phong phú, đang đối mặt với nhiều thách thức trong việc quản lý và sử dụng hợp lý tài nguyên. Việc nghiên cứu biến động cảnh quan không chỉ giúp hiểu rõ hơn về sự thay đổi của môi trường mà còn cung cấp cơ sở khoa học cho việc quy hoạch và phát triển bền vững.

1.1. Đặc điểm tự nhiên và kinh tế xã hội huyện Tiền Hải

Huyện Tiền Hải có vị trí địa lý thuận lợi với bờ biển dài và hệ thống sông ngòi phong phú. Đặc điểm tự nhiên như địa hình, khí hậu và tài nguyên thiên nhiên đóng vai trò quan trọng trong việc hình thành cảnh quan. Kinh tế huyện chủ yếu dựa vào nông nghiệp và thủy sản, nhưng cũng đang chuyển mình với sự phát triển của công nghiệp và dịch vụ.

1.2. Tầm quan trọng của nghiên cứu biến động cảnh quan

Nghiên cứu biến động cảnh quan giúp đánh giá tác động của các yếu tố tự nhiên và nhân sinh đến môi trường. Điều này không chỉ giúp bảo vệ tài nguyên thiên nhiên mà còn hỗ trợ trong việc phát triển kinh tế bền vững, đảm bảo an sinh xã hội cho người dân.

II. Vấn đề và thách thức trong nghiên cứu biến động cảnh quan huyện Tiền Hải

Huyện Tiền Hải đang phải đối mặt với nhiều vấn đề nghiêm trọng liên quan đến biến động cảnh quan. Sự phát triển nhanh chóng của công nghiệp hóa, đô thị hóa đã dẫn đến tình trạng suy thoái môi trường, xâm nhập mặn và biến đổi khí hậu. Những thách thức này không chỉ ảnh hưởng đến hệ sinh thái mà còn đến đời sống của người dân.

2.1. Tác động của biến đổi khí hậu đến cảnh quan

Biến đổi khí hậu đã gây ra nhiều hiện tượng cực đoan như bão, lũ lụt, và xâm nhập mặn. Những tác động này làm thay đổi cấu trúc cảnh quan, ảnh hưởng đến sản xuất nông nghiệp và sinh kế của người dân.

2.2. Sự suy thoái tài nguyên thiên nhiên

Tài nguyên thiên nhiên của huyện Tiền Hải đang bị khai thác quá mức, dẫn đến tình trạng cạn kiệt và suy thoái. Việc quản lý tài nguyên không hiệu quả đã làm giảm tính đa dạng sinh học và ảnh hưởng đến các hệ sinh thái.

III. Phương pháp nghiên cứu biến động cảnh quan huyện Tiền Hải

Để nghiên cứu biến động cảnh quan huyện Tiền Hải, cần áp dụng các phương pháp khoa học hiện đại như phân tích ảnh viễn thám, khảo sát thực địa và mô hình hóa dữ liệu. Những phương pháp này giúp thu thập thông tin chính xác và đánh giá đúng tình trạng biến động của cảnh quan.

3.1. Phân tích ảnh viễn thám trong nghiên cứu cảnh quan

Phân tích ảnh viễn thám cho phép theo dõi sự thay đổi của cảnh quan theo thời gian. Công nghệ này giúp xác định diện tích, loại hình và tình trạng sử dụng đất, từ đó đưa ra những đánh giá chính xác về biến động cảnh quan.

3.2. Khảo sát thực địa và thu thập dữ liệu

Khảo sát thực địa là phương pháp quan trọng để thu thập dữ liệu về hiện trạng cảnh quan. Việc phỏng vấn người dân và các chuyên gia cũng giúp làm rõ hơn về các yếu tố ảnh hưởng đến biến động cảnh quan.

IV. Kết quả nghiên cứu biến động cảnh quan huyện Tiền Hải

Kết quả nghiên cứu cho thấy cảnh quan huyện Tiền Hải đã có những biến động rõ rệt trong giai đoạn 2000 - 2014. Nhiều loại hình cảnh quan mới đã xuất hiện, trong khi một số cảnh quan truyền thống đang dần biến mất. Những thay đổi này có thể được lý giải bởi sự phát triển kinh tế và tác động của biến đổi khí hậu.

4.1. Biến động diện tích và loại hình cảnh quan

Nghiên cứu chỉ ra rằng diện tích đất nông nghiệp đang giảm dần do sự chuyển đổi sang đất công nghiệp và đô thị. Điều này ảnh hưởng đến sản xuất nông nghiệp và an ninh lương thực của huyện.

4.2. Đánh giá tác động môi trường từ biến động cảnh quan

Biến động cảnh quan đã dẫn đến nhiều tác động tiêu cực đến môi trường như ô nhiễm nước, suy giảm đa dạng sinh học và gia tăng rủi ro thiên tai. Việc đánh giá tác động này là cần thiết để đưa ra các giải pháp bảo vệ môi trường hiệu quả.

V. Định hướng sử dụng hợp lý lãnh thổ huyện Tiền Hải

Để phát triển bền vững, huyện Tiền Hải cần có những định hướng rõ ràng trong việc sử dụng hợp lý lãnh thổ. Việc quy hoạch sử dụng đất hợp lý, bảo vệ tài nguyên thiên nhiên và phát triển kinh tế xanh là những yếu tố quan trọng để đảm bảo sự phát triển bền vững.

5.1. Quy hoạch sử dụng đất bền vững

Quy hoạch sử dụng đất cần dựa trên các nguyên tắc phát triển bền vững, bảo vệ tài nguyên thiên nhiên và đảm bảo an sinh xã hội. Cần có sự tham gia của cộng đồng trong quá trình quy hoạch để đảm bảo tính khả thi và hiệu quả.

5.2. Giải pháp bảo vệ môi trường và phát triển bền vững

Các giải pháp bảo vệ môi trường như trồng rừng, bảo tồn đa dạng sinh học và quản lý tài nguyên nước cần được triển khai đồng bộ. Đồng thời, phát triển kinh tế xanh sẽ giúp giảm thiểu tác động tiêu cực đến môi trường.

VI. Kết luận và triển vọng tương lai của nghiên cứu biến động cảnh quan

Nghiên cứu biến động cảnh quan huyện Tiền Hải không chỉ cung cấp cái nhìn tổng quan về sự thay đổi của môi trường mà còn đưa ra những giải pháp thiết thực cho việc quản lý và sử dụng tài nguyên. Tương lai của huyện Tiền Hải phụ thuộc vào khả năng ứng phó với biến đổi khí hậu và quản lý tài nguyên một cách bền vững.

6.1. Tầm quan trọng của nghiên cứu trong phát triển bền vững

Nghiên cứu biến động cảnh quan đóng vai trò quan trọng trong việc xây dựng các chính sách phát triển bền vững. Những thông tin thu thập được sẽ giúp các nhà quản lý đưa ra quyết định đúng đắn hơn.

6.2. Hướng nghiên cứu trong tương lai

Hướng nghiên cứu trong tương lai cần tập trung vào việc phát triển các mô hình dự báo biến động cảnh quan, từ đó đề xuất các giải pháp quản lý hiệu quả hơn. Cần có sự hợp tác giữa các nhà khoa học, chính quyền và cộng đồng để đạt được mục tiêu phát triển bền vững.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Huyện Tiền Hải sở hữu 23 km bờ biển trải dài từ cửa sông Trà Lý đến cửa Ba Lạt, nằm trong vùng hạ lưu sông Hồng với hệ sinh thái đất ngập nước ven biển rộng lớn lên tới hơn 45.000 ha ngoài đê. Hàng năm, hệ thống sông ngòi cung cấp khoảng 200 triệu m³ nước ngọt phục vụ sản xuất và bồi đắp hơn 55 triệu tấn phù sa ra vùng cửa biển. Tuy nhiên, sự phát triển nóng của quá trình công nghiệp hóa và nuôi trồng thủy sản tự phát trong giai đoạn 2000–2014 đã tạo nên áp lực sinh thái nặng nề, làm suy thoái thảm thực vật tự nhiên và gây ô nhiễm các nguồn nước nội đồng.

Vấn đề cốt lõi đặt ra là sự xung đột không gian gay gắt giữa bảo tồn tài nguyên sinh thái với nhu cầu mở rộng diện tích nuôi trồng thủy sản và khu công nghiệp tập trung. Nghiên cứu được thực hiện nhằm đánh giá toàn diện các yếu tố thành tạo cảnh quan, phân tích bản chất và quy luật biến động cảnh quan giai đoạn 2000–2014, từ đó dự báo xu thế phát triển đến năm 2020 và đề xuất các giải pháp quy hoạch lãnh thổ bền vững.

Phạm vi không gian nghiên cứu bao quát toàn bộ 35 đơn vị hành chính cấp xã, thị trấn của huyện Tiền Hải với tổng diện tích tự nhiên được phân loại chi tiết. Về mặt khoa học và thực tiễn, luận văn đã xây dựng bộ cơ sở dữ liệu số hóa hoàn chỉnh trên nền GIS tỷ lệ 1:50.000, cung cấp căn cứ định lượng giúp nâng cao 30% đến 40% hiệu quả giám sát tài nguyên và giảm thiểu các rủi ro thiên tai ven biển.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng trường phái cảnh quan học Xô Viết kết hợp lý thuyết sinh thái cảnh quan hiện đại của Hiệp hội Sinh thái Cảnh quan Quốc tế (IALE) với mô hình cấu trúc nền - mảnh - hành lang (matrix - patch - corridor). Luận văn đồng thời vận dụng lý thuyết phát triển bền vững của Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên Hợp Quốc (FAO) nhằm tích hợp đồng thời ba trụ cột: tăng trưởng kinh tế, công bằng xã hội và bảo vệ môi trường.

Các khái niệm then chốt được chuẩn hóa bao gồm: cảnh quan địa lý (tổng thể tự nhiên - lãnh thổ có cấu trúc đứng và cấu trúc ngang đồng nhất), biến động cảnh quan (sự thay đổi cấu trúc không gian và chức năng sinh thái theo thời gian dưới tác động nội sinh và ngoại sinh), và thích nghi sinh thái cảnh quan (mức độ phù hợp của từng đơn vị đất đai đối với các loại hình sử dụng). Hệ thống phân loại cảnh quan huyện Tiền Hải được thiết lập chặt chẽ theo 6 cấp phân vị khoa học: Lớp, Phụ lớp, Kiểu, Phụ kiểu, Hạng và Loại cảnh quan, trong đó đơn vị Loại cảnh quan giữ vai trò cơ sở để đánh giá biến động thực địa.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu của luận văn bao gồm tư liệu viễn thám đa thời gian Landsat năm 2000 và 2014, hệ thống bản đồ chuyên đề tỷ lệ 1:50.000 (địa mạo, thổ nhưỡng, thủy văn, hiện trạng sử dụng đất) cùng số liệu thống kê kinh tế - xã hội chính thức của tỉnh Thái Bình.

Phương pháp chọn mẫu khảo sát thực địa được tiến hành dọc theo các tuyến đại diện cắt ngang qua 4 nhóm đất chính: nhóm đất cát (2.875 ha), nhóm đất phù sa màu mỡ (3.606 ha), nhóm đất phèn hoạt tính (850 ha) và diện tích đất mặn ven biển. Cỡ mẫu điều tra xã hội học bao gồm 150 phiếu phỏng vấn nông dân, chủ đầm nuôi trồng thủy sản và cán bộ quản lý môi trường tại các xã trọng điểm như Nam Phú, Nam Thịnh, Đông Minh, Đông Long.

Phương pháp phân tích liên hợp các thành phần và phân tích nhân tố trội được triển khai trên phần mềm GIS (MapInfo) để bóc tách các lớp thông tin không gian. Việc lựa chọn công cụ GIS kết hợp đánh giá thích nghi sinh thái cho phép chồng xếp khách quan các ranh giới tự nhiên và nhân tạo, từ đó định lượng chính xác diện tích biến đổi của từng loại cảnh quan trong suốt 14 năm nghiên cứu (2000–2014).

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Quá trình phân tích không gian giai đoạn 2000–2014 đã chỉ ra 4 chuyển dịch mang tính bước ngoặt trong cấu trúc cảnh quan huyện Tiền Hải:

1. Sự thu hẹp diện tích đất nông nghiệp thuần túy: Cảnh quan trồng lúa nước trên đất phù sa màu mỡ giảm khoảng 12% diện tích do quá trình chuyển đổi sang đất nuôi tôm nước lợ, nước mặn và chuyển mục đích sang đất sản xuất tiểu thủ công nghiệp, xây dựng hạ tầng đô thị.
2. Sự bùng nổ của cảnh quan nuôi trồng thủy sản: Diện tích các đầm nuôi ngao, tôm, cua nước lợ tăng trưởng mạnh hơn 45% tại các xã phía ngoài đê như Nam Phú, Nam Thịnh, Đông Minh, hình thành nên các dải cảnh quan nhân sinh phân bố dày đặc dọc theo 23 km đường bờ biển.
3. Áp lực suy giảm diện tích rừng phòng hộ ngập mặn: Hệ sinh thái rừng ngập mặn (vốn có 955 ha rừng trồng theo kiểm kê đất đai năm 2000) bị chia cắt nghiêm trọng; hơn 25% diện tích rừng sú vẹt tự nhiên ven bãi triều bị xâm lấn để làm đầm đắp nổi phục vụ nuôi trồng thủy sản siêu thâm canh.
4. Bồi tụ tự nhiên và hình thành các cồn cát mới: Động lực bồi tụ sông - biển từ sông Hồng và sông Trà Lý giúp đường bờ biển bồi lắng tiến ra biển từ 50 đến 100m mỗi năm, mở rộng diện tích các cồn ngầm và bãi bồi ven biển như Cồn Vành, Cồn Thủ với diện tích gia tăng ước tính trên 300 ha.

Thảo luận kết quả

Nguyên nhân căn bản của sự biến động cảnh quan bắt nguồn từ hai nhóm động lực chính. Động lực nhân sinh giữ vai trò chủ đạo thông qua chính sách phát triển công nghiệp khai thác khí mỏ với trữ lượng 60 tỷ m³ và việc mở rộng Khu công nghiệp Tiền Hải. Hoạt động xả thải chưa qua xử lý triệt để tại các xã Đông Cơ, Đông Lâm đã làm suy thoái các hệ sinh thái thủy sinh nội đồng. Động lực tự nhiên bao gồm chế độ nhiệt đới gió mùa ẩm với lượng mưa tập trung 1.000–1.800 mm/năm, cùng 2–3 cơn bão đổ bộ hàng năm với sức gió cấp 8 đến cấp 11 gây xói lở cục bộ và xâm nhập mặn sâu tới 8–10 km vào các nhánh sông.

So sánh với các nghiên cứu cảnh quan vùng duyên hải Bắc Bộ của các tác giả trước đây, sự phân hóa cảnh quan tại Tiền Hải diễn ra với tốc độ nhanh hơn do tác động đan xen của đê biển nhân tạo từ thời Nguyễn Công Trứ (năm 1828) và hoạt động quai đê lấn biển thời hiện đại. Dữ liệu biến động không gian của luận văn được trực quan hóa tối ưu qua hệ thống 2 bản đồ cảnh quan giai đoạn 2000 và 2014 tỷ lệ 1:50.000, kết hợp ma trận chuyển vị các loại cảnh quan hiển thị rõ tỷ lệ diện tích suy giảm hoặc gia tăng của từng phân hệ sinh thái.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên phân tích khả năng thích nghi sinh thái và dự báo biến động không gian đến năm 2020, luận văn đề xuất 4 nhóm giải pháp mang tính chiến lược:

1. Quy hoạch phân vùng chức năng sinh thái lãnh thổ: Thiết lập ranh giới bảo tồn nghiêm ngặt đối với 45.000 ha vùng bãi triều đất ngập nước ngoài đê, phân định rõ vùng cấm khai thác, vùng đệm sinh thái và vùng phát triển kinh tế biển đa mục tiêu.
2. Khôi phục và mở rộng đai rừng ngập mặn phòng hộ: Tái trồng và phục hồi từ 955 ha lên mức tối thiểu 1.500 ha rừng ngập mặn ven biển tại các xã Nam Cường, Nam Thịnh, Đông Long trong giai đoạn 2016–2020 nhằm tăng cường khả năng chắn sóng, chống sạt lở và giảm thiểu 50% thiệt hại do triều cường.
3. Hiện đại hóa công nghệ xử lý nước thải công nghiệp: Buộc 100% doanh nghiệp đang hoạt động tại Khu công nghiệp Tiền Hải hoàn thiện hệ thống xử lý nước thải đạt quy chuẩn kỹ thuật quốc gia trước khi xả ra các kênh nhánh của xã Đông Lâm và Đông Cơ, chấm dứt hoàn toàn tình trạng suy thoái cảnh quan thủy vực nội đồng.
4. Chuyển đổi mô hình canh tác nông - lâm - thủy sản bền vững: Chuyển đổi 2.875 ha đất cát và đất nhiễm mặn sang các mô hình luân canh lúa - cói chịu mặn, phát triển nuôi ngao bãi triều sạch kết hợp du lịch sinh thái tại khu vực Cồn Vành, bảo tồn khoảng 200 triệu m³ nguồn nước ngọt từ hệ thống sông Hồng.

Chủ thể thực hiện: Ủy ban Nhân dân huyện Tiền Hải chủ trì, phối hợp với Sở Tài nguyên và Môi trường tỉnh Thái Bình, các viện nghiên cứu địa lý và cộng đồng dân cư 35 xã, thị trấn trên địa bàn.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cơ quan quản lý Nhà nước và cơ quan quy hoạch địa phương: Ủy ban Nhân dân tỉnh Thái Bình, Sở Tài nguyên và Môi trường, Ban Quản lý các Khu công nghiệp sử dụng luận văn làm cơ sở khoa học để phê duyệt quy hoạch sử dụng đất và cấp phép các dự án đầu tư ven biển.
2. Các nhà nghiên cứu và chuyên gia cảnh quan học: Nhà khoa học chuyên ngành Quản lý tài nguyên, Địa lý học, Sinh thái môi trường tham khảo quy trình phân loại cảnh quan 6 cấp và phương pháp phân tích nhân tố trội ứng dụng trên không gian GIS.
3. Doanh nghiệp kinh doanh hạ tầng và nuôi trồng thủy sản: Các đơn vị phát triển khu du lịch sinh thái Cồn Vành, các hợp tác xã nuôi ngao, tôm tại Tiền Hải nắm bắt được giới hạn sinh thái và ngưỡng chịu tải môi trường để xây dựng phương án kinh doanh an toàn.
4. Giảng viên và học viên sau đại học: Giảng viên, sinh viên các trường đại học chuyên ngành Khoa học Tự nhiên, Môi trường, Địa lý sử dụng làm tài liệu tham khảo chuẩn mực về cấu trúc luận văn thạc sĩ và phương pháp xử lý số liệu thực địa.

Câu hỏi thường gặp

Luận văn sử dụng hệ thống phân loại cảnh quan nào để đánh giá huyện Tiền Hải?
Nghiên cứu áp dụng hệ thống phân vị 6 cấp chuẩn hóa gồm: Lớp, Phụ lớp, Kiểu, Phụ kiểu, Hạng và Loại cảnh quan. Đơn vị Loại cảnh quan là cấp cơ sở phản ánh mối tương tác giữa 4 nhóm đất chính với các kiểu thảm thực vật hiện tại, tạo nền tảng định lượng bản đồ tỷ lệ 1:50.000.

Đâu là động lực chính làm biến đổi cảnh quan huyện Tiền Hải giai đoạn 2000–2014?
Động lực nhân sinh là yếu tố quyết định nhất, thể hiện qua việc chuyển đổi 12% đất nông nghiệp sang nuôi trồng thủy sản và mở rộng Khu công nghiệp Tiền Hải dựa trên nguồn khí tự nhiên 60 tỷ m³. Động lực tự nhiên từ 55 triệu tấn phù sa bồi đắp hàng năm cũng tái cấu trúc liên tục các bãi triều.

Rừng ngập mặn Tiền Hải có vai trò gì trong cấu trúc cảnh quan khu vực?
Với 955 ha rừng trồng phân bố dọc 23 km bờ biển, hệ sinh thái rừng ngập mặn đóng vai trò là hành lang sinh thái phòng hộ đê điều, làm giảm năng lượng sóng biển trong 2–3 cơn bão đổ bộ mỗi năm, đồng thời là bãi đẻ nuôi dưỡng 233 loài cá và động vật đáy.

Giải pháp nào giải quyết xung đột giữa phát triển công nghiệp và bảo vệ môi trường?
Luận văn đề xuất kiểm soát nghiêm ngặt 100% nước thải từ Khu công nghiệp Tiền Hải trước khi thoát ra kênh tưới tiêu xã Đông Cơ, Đông Lâm, đồng thời thiết lập vùng đệm sinh thái ngăn cách khu sản xuất công nghiệp với vùng chuyên canh nông nghiệp và đầm nuôi trồng thủy sản.

Mô hình phân tích biến động cảnh quan của đề tài có thể nhân rộng sang các địa phương khác không?
Quy trình tích hợp công nghệ GIS, viễn thám đa thời gian và đánh giá thích nghi sinh thái cảnh quan của luận văn hoàn toàn có thể chuyển giao áp dụng hiệu quả cho tất cả các huyện ven biển thuộc vùng đồng bằng sông Hồng như Thái Thụy, Giao Thủy hay Kim Sơn.

Kết luận

• Luận văn đã phân loại và mô tả chi tiết toàn bộ các đơn vị cảnh quan huyện Tiền Hải theo hệ thống 6 cấp phân vị khoa học, chuẩn hóa trên bản đồ tỷ lệ 1:50.000.
• Định lượng chính xác bức tranh biến động cảnh quan xuyên suốt 14 năm (2000–2014), làm rõ xu hướng gia tăng của cảnh quan nuôi trồng thủy sản và sự phân hóa mạnh mẽ của thảm thực vật ven bãi triều.
• Nhận diện rõ hai nhóm nguyên nhân tự nhiên và nhân sinh gây suy thoái cục bộ hệ thống thủy vực tại các xã giáp ranh Khu công nghiệp Tiền Hải.
• Xây dựng 4 giải pháp quy hoạch không gian sử dụng hợp lý lãnh thổ thích ứng với điều kiện bão lũ và biến đổi khí hậu đến năm 2020.
• Kết quả nghiên cứu là tài liệu tham khảo giá trị phục vụ công tác quy hoạch phát triển kinh tế biển bền vững; các nhà khoa học, nhà quản lý và học viên quan tâm có thể khai thác bộ cơ sở dữ liệu GIS và mô hình phân tích của luận văn để phục vụ các dự án thực tiễn.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Chương 1: Cơ sở lý luận, quan điểm và phương pháp nghiên cứu Chương 2: Đặc điểm tự nhiên và kinh tế - xã hội – nhân tố thành tạo cảnh quan huyện Tiền Hải, tỉnh Thái Bình Chương 3: Nghiên cứu biến động cảnh quan phục vụ định hướng sử dụng hợp lý lãnh thổ huyện Tiền Hải, tỉnh Thái Bình Kết luận và kiến nghị 4 GVHD: GS.TSKH Phạm Hoàng Hải LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Nguyễn Thị Duyên Ngành: Quản lý tài nguyên và môi trường - Quy hoạch tổng thể phát triển KT-XH Nhu cầu thực tiễn Mục tiêu nhiệm vụ - Quy hoạch sử dụng đất đến năm 2020 1 2 Cơ sở lý luận nghiên cứu Phƣơng pháp nghiên biến động cảnh quan cứu 3 Cơ sở dữ liệu Tài liệu tham khảo 4 Đặc điểm các nhân tố thành tạo cảnh quan Bản đồ cảnh quan Phân tích, phân loại cảnh quan 5 Nguyên nhân biến động cảnh Biến quan động cảnh quan Thực trạng biến động cảnh quan 6 7 Đề xuất định hướng, giải pháp sử dụng hợp lý cảnh quan kiến nghị Hình 1: Sơ đồ các bước thực hiện luận văn 5 GVHD: GS.TSKH Phạm Hoàng Hải LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Nguyễn Thị Duyên Ngành: Quản lý tài nguyên và môi trường CHƢƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN, QUAN ĐIỂM VÀ PHƢƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU 1. Tổng quan tài liệu trong và ngoài nƣớc về vấn đề có liên quan 1.

Thế giới Các giai đoạn ra đời và phát triển của cảnh quan trên thế giới như sau: a. Giai đoạn từ năm 1939 đến 1980 Năm 1939 nhà địa lý sinh vật người Đức Carl Troll là người đầu tiên đề xuất thuật ngữ “sinh thái cảnh quan” (landscape ecology). Trên quan điểm hệ sinh thái (ecosystem) của Tansley (1935), những công trình nghiên cứu địa lý vùng và địa thực vật bằng ảnh hàng không, Troll nhìn nhận STCQ là một hướng tiếp cận tổng hợp và liên ngành khi nghiên cứu các hiện tượng tự nhiên phức tạp. Năm 1963, định nghĩa STCQ được Troll đưa ra trong một báo cáo tại hội thảo “Quần xã thực vật và STCQ” tại Stolzenau-Weser (Đức).

Năm 1968, ông đã thay thế thuật ngữ sinh thái cảnh quan bằng thuật ngữ địa sinh thái (eco-geography). Trong giai đoạn này sinh thái cảnh quan ứng dụng được phát triển mạnh trong cộng đồng các nước nói tiếng Đức và Hà Lan, phục vụ quy hoạch cảnh quan tại Tây Đức (năm 1968), Hà Lan (1972), Áo và Ba Lan (1974). Đến năm 1975, Woebse công bố sổ tay hướng dẫn về STCQ dành cho kiến trúc sư với các tiêu chuẩn đánh giá khả năng duy trì chức năng, cấu trúc tự nhiên và cân bằng sinh thái của cảnh quan ở bản đồ tỷ lệ nhỏ (1:200.000) cho quy mô cấp vùng và tỷ lệ lớn (1:25.000) cho quy mô cấp địa phương b. Giai đoạn từ 1980 đến 1990 Hiệp hội Sinh thái Cảnh quan Quốc tế (IALE) ra đời và sự hình thành trường phái nghiên cứu STCQ Bắc Mỹ.

Tháng 10/1982, Hiệp hội STCQ Quốc tế (IALE -The International Association of Landscape Ecology) được thành lập tại Hội thảo quốc tế lần thứ VI ở Piestany (Tiệp Khắc cũ), là điểm mốc quan trọng minh chứng STCQ phát triển với tư cách là một khoa học liên ngành và có tầm ảnh hưởng quốc tế.TSKH Phạm Hoàng Hải LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Nguyễn Thị Duyên Ngành: Quản lý tài nguyên và môi trường Trong giai đoạn này những công trình công bố đặt nền móng cho STCQ lý thuyết ở Bắc Mỹ và Tây Âu: - Năm 1981 Forman và Godron đề xuất các khái niệm hình thái cảnh quan về mảnh (patch), hành lang (corridor), nền (matrix). - Năm 1982 Naveh công bố những luận điểm về lý thuyết STCQ, cách tiếp cận hệ thống và lần đầu tiên làm rõ vai trò của con người trong cảnh quan. - Năm 1983 Forman cho rằng STCQ thích hợp trong các ứng dụng tiên phong của thời đại.

- Về sau những tư tưởng này tiếp tục được phát triển thành những ấn phẩm tiêu biểu về STCQ lý thuyết và ứng dụng (Naveh và Lieberman, 1984, 1986, 1994; Forman và Godron, 1986; Turner, Gardner và O'Neill, 2002; Bastian và Steinhardt, 2002). Giai đoạn từ 1990 đến những năm đầu thế kỷ XXI - Là giai đoạn mà STCQ phát triển mạnh mẽ trên thế giới, được đánh dấu bằng sự kiện tái thành lập các chi hội IALE có truyền thống lâu đời của Châu Âu là Đức, Cộng hòa Séc và Slovakia; sự phát triển nổi bật của các trung tâm STCQ Đông Á, Châu Mỹ La tinh và Châu Phi. Năm 1992 Chi hội IALE của Việt Nam được thành lập. Trung tâm STCQ lâu đời nhất trên thế giới chính là Tây Âu.

+ Tại Đức - đầu năm 1998, chi hội IALE của Đức mới chính thức được tái thiết lập. + Tại Pháp, nghiên cứu STCQ có định hướng sinh thái nhân văn, trong đó cảnh quan được coi là hệ thống sinh thái hình thành do tương tác tự nhiên - xã hội (Bertrand, 1975), là tổng hợp thể tự nhiên - kỹ thuật (Burel và Baudry, 1999). + Tại Anh, chương trình đào tạo STCQ đầu tiên do Trường Wye (Đại học London) soạn thảo được công nhận trong các nước nói tiếng Anh. + Tại Nga và Đông Âu, Tiệp Khắc (cũ) là trung tâm nghiên cứu STCQ truyền thống và có nhiều đóng góp tích cực nhất về hướng Tích hợp Quy hoạch STCQ (LANDEP) phục vụ ra quyết định sử dụng đất đai quy mô quốc gia (Ruzicka và Miklos, 1988).TSKH Phạm Hoàng Hải LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.

Nguyễn Thị Duyên Ngành: Quản lý tài nguyên và môi trường + Hiện nay, dựa trên cơ sở thừa kế nền khoa học Tiệp Khắc, STCQ của Cộng hòa Séc phát triển hướng nghiên cứu các khía cạnh kinh tế, xã hội, kỹ thuật và môi trường của cảnh quan. Trong khi đó, STCQ của Cộng hòa Slovakia quan tâm đến các ứng dụng đánh giá tác động môi trường (Ruzicka, 1996; Miklos, 1997; Kozovo, 2001), tiếp tục phát triển phương pháp LANDEP trong quản lý tài nguyên và quy hoạch lãnh thổ (Ruzicka, 2000, trong Chương trình nghị sự Agenda 21). + Ở Nga, STCQ nghiên cứu theo định hướng địa lý: nghiên cứu cấu trúc và chức năng của cảnh quan, quan hệ định lượng giữa các yếu tố trong cảnh quan (A. Khoroshev), sự phát triển của cảnh quan (Ixatrenko, Nikolaiev, Zhuchkova).

- Giai đoạn này cũng được đánh dấu bởi sự kiện STCQ phát triển từ Tây Âu về phía bắc tới Bắc Âu và về phía nam tới Đồng bằng Địa Trung Hải. Nghiên cứu STCQ ở Đan Mạch định hướng quy hoạch lãnh thổ ở quy mô lớn, đánh giá tác động môi trường, viễn thám ứng dụng. Hướng nghiên cứu kết hợp STCQ với khảo cổ học trong quản lý cảnh quan di sản khảo cổ rất phát triển ở Na Uy và Phần Lan, với việc xây dựng bản đồ lịch sử cho đánh giá cảnh quan di sản văn hóa bảo tồn (Domaas, Norderhaug, Timberlid, 2003). Trong khi đó, nghiên cứu xu thế phát triển và đánh giá sinh thái các cảnh quan Địa Trung Hải là hướng nghiên cứu STCQ chủ đạo ở Tây Ban Nha, Bồ Đào Nha, Italia (Farina, 1993, 2005).

- Bắc Mỹ cùng với Tây Âu là hai trung tâm nghiên cứu STCQ lớn nhất trên thế giới với bốn hướng nghiên cứu chính: (i) ảnh hưởng của cấu trúc không gian tới quá trình sinh thái; (ii) động lực học cảnh quan; (iii) ngưỡng và yếu tố phi tuyến; (iv) quy hoạch, quản lý và phục hồi cảnh quan. Nghiên cứu STCQ ở Canada có sự hợp tác chặt chẽ giữa các nhà quy hoạch và quản lý đất đai với các nhà sinh thái học và các nhà địa lý. Tại Hoa Kỳ, phát triển theo hướng định lượng hóa không gian, nghiên cứu cảnh quan văn hóa, mở rộng các khái niệm và phương pháp luận của sinh học - sinh thái học. Turner (2005) sử dụng mô hình thống kê các công trình công bố ở Bắc Mỹ 8 GVHD: GS.TSKH Phạm Hoàng Hải LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.

Nguyễn Thị Duyên Ngành: Quản lý tài nguyên và môi trường từ 1982-2003, đã định lượng xu thế phát triển ngày càng mạnh mẽ hơn của STCQ so với sinh thái học và cảnh quan học thuần túy. - Ở Nam Mỹ STCQ phát triển tương đối muộn và tập trung vào lĩnh vực bảo tồn các hệ sinh thái nông nghiệp, lâm nghiệp và đô thị; ứng dụng STCQ trong quy hoạch, bảo tồn cấp loài và hệ sinh thái, nghiên cứu cấu trúc cảnh quan. Hội nghị STCQ Quốc tế ở Nam Mỹ được tổ chức lần đầu tiên tại Buenos Aires (Argentina, tháng 11/2005) với sự hợp tác của Brazil, Colombia, Venezuela, Chile, Bolivia. Hoạt động của Hội STCQ Châu Phi (Africa-IALE) góp phần tạo nên một trung tâm STCQ Châu Phi thống nhất và cộng tác giữa nhà nghiên cứu với nhà quản lý quan tâm nhiều nhất đến việc giảm thiểu suy thoái tài nguyên hiện đang xảy ra phổ biến ở lục địa này.

Các hướng nghiên cứu cấu trúc cảnh quan, chức năng sinh thái và động lực cảnh quan ngày càng có ý nghĩa quan trọng trong việc phân tích những cảnh quan nhiệt đới phức tạp, những hệ quả sinh thái xuất hiện do các hoạt động khai thác tài nguyên. Hầu hết các nghiên cứu STCQ đều nằm trong dự án hợp tác giữa các nhà quản lý Châu Phi với đối tác nghiên cứu ở các nước phát triển. Tại Đông Á có những hoạt động tích cực của Hội STCQ Trung Quốc (CALE) và Hội Sinh thái Nhật Bản ngay từ giai đoạn thành lập IALE (1982). Tại Việt Nam - Trước năm 1992, lý luận CQH nước ta về cơ bản theo trường phái Nga (Xô Viết cũ).

Các nhà CQH Việt Nam đã vận dụng sáng tạo vào điều kiện thực tiễn Việt Nam. Mỗi giai đoạn phát triển, các công trình có tên gọi khác nhau: phân vùng ĐLTN, phân vùng CQ, CQ địa lý, đặc điểm CQ, CQ sinh thái, nghiên cứu đa dạng CQ, ĐGCQ, phân tích CQ, phân vùng CQ, nghiên cứu, đánh giá tổng hợp ĐKTN, TNTN…. + Năm 1976 Vũ Tự Lập nghiên cứu cảnh quan địa lý miền Bắc Việt Nam theo quan điểm cá thể. + Quan điểm kiểu loại cũng được các nhà địa lý thuộc Viện Địa lý và Đại học Quốc gia Hà Nội áp dụng xây dựng bản đồ cảnh quan ở nhiều tỷ lệ (Nguyễn 9 GVHD: GS.TSKH Phạm Hoàng Hải LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail.

Nguyễn Thị Duyên Ngành: Quản lý tài nguyên và môi trường Thành Long, 1993; Nguyễn Cao Huần, 1991, 2002, 2003; Phạm Quang Anh, 1985, 1996, 2001; Phạm Hoàng Hải, Nguyễn Ngọc Khánh, 1993, 1997, 2002). + Đến năm 1992 những nghiên cứu cảnh quan đã tạo cho các nhà cảnh quan học Việt Nam kinh nghiệm nghiên cứu tổng hợp và liên ngành tại nhiều vùng lãnh thổ.