Luận văn thạc sĩ hay nghiên cứu biến dị di truyền và đánh giá tăng thu di truyền cho các vườn giống keo lá liềm acacia crassicarpa tại vùng bắc trung bộ

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu hay nghiên cứu biến dị di truyền và đánh giá tăng thu di truyền cho các vườn giống keo lá liềm, khảo sát thực trạng, phân tích nguyên nhân, đề xuất

• Người hướng dẫn: TS. HÀ HUY THÀNH
• Trường học: Trường Đại học Lâm nghiệp
• Chuyên ngành: Lâm học
• Đề tài: Nghiên cứu biến dị di truyền và tăng thu di truyền cho giống keo lá liềm (Acacia crassicarpa) tại vùng Bắc Trung Bộ
• Loại tài liệu: luận văn
• Năm xuất bản: 2007
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ ĐỐI NGHIÊN CỨU
• 1.1. Tầm quan trọng của vấn đề nghiên cứu
• 2. CHƯƠNG 2: MỤC TIÊU - ĐỐI TƯỢNG - ĐỊA ĐIỂM NGHIÊN CỨU
• 2.1. Mục tiêu nghiên cứu
• 2.2. Đối tượng nghiên cứu
• 2.3. Thông tin về xuất xứ và số gia đình của vên giống Keo lá liềm ở Cam Lê - Quảng Trị
• 2.4. Thông tin về xuất xứ và số gia đình của vên giống Keo lá liềm ở Phong Điền - Thừa Thiên Huế
• 2.5. Giới hạn chủ tiêu nghiên cứu

Tóm tắt

I. Tổng quan về nghiên cứu biến dị di truyền cho giống keo lá liềm

Nghiên cứu biến dị di truyền và tăng thu di truyền cho giống keo lá liềm (Acacia crassicarpa) tại Bắc Trung Bộ là một chủ đề quan trọng trong lĩnh vực nông lâm nghiệp. Giống keo lá liềm được biết đến với khả năng sinh trưởng nhanh và giá trị kinh tế cao. Việc cải thiện giống cây trồng này không chỉ giúp nâng cao năng suất mà còn góp phần bảo vệ môi trường. Nghiên cứu này nhằm mục đích đánh giá tình trạng di truyền và tìm ra các phương pháp cải thiện giống cây trồng hiệu quả.

1.1. Tầm quan trọng của giống keo lá liềm tại Bắc Trung Bộ

Giống keo lá liềm có vai trò quan trọng trong việc cung cấp nguyên liệu cho ngành công nghiệp chế biến gỗ và giấy. Nó cũng giúp cải thiện chất lượng đất và bảo vệ môi trường. Việc nghiên cứu và phát triển giống cây này sẽ mang lại lợi ích kinh tế lớn cho người dân địa phương.

1.2. Mục tiêu nghiên cứu biến dị di truyền

Mục tiêu chính của nghiên cứu là xác định các biến dị di truyền trong giống keo lá liềm và đánh giá khả năng tăng thu di truyền. Điều này sẽ giúp tạo ra các giống cây có năng suất cao hơn và khả năng chống chịu tốt hơn với điều kiện môi trường khắc nghiệt.

II. Vấn đề và thách thức trong nghiên cứu giống keo lá liềm

Mặc dù giống keo lá liềm có nhiều ưu điểm, nhưng vẫn tồn tại nhiều thách thức trong việc nghiên cứu và phát triển giống cây này. Các vấn đề như tình trạng biến đổi khí hậu, sự suy giảm chất lượng đất và sự cạnh tranh từ các loài cây khác đang ảnh hưởng đến sự phát triển của giống keo lá liềm. Việc hiểu rõ các thách thức này là cần thiết để tìm ra giải pháp hiệu quả.

2.1. Tình trạng biến đổi khí hậu ảnh hưởng đến giống keo

Biến đổi khí hậu đang gây ra những tác động tiêu cực đến sự sinh trưởng của giống keo lá liềm. Nhiệt độ tăng cao và lượng mưa không ổn định có thể làm giảm năng suất và chất lượng của cây trồng. Cần có các nghiên cứu để tìm ra các giống cây có khả năng thích ứng tốt hơn với điều kiện khí hậu thay đổi.

2.2. Suy giảm chất lượng đất và ảnh hưởng đến năng suất

Chất lượng đất là yếu tố quyết định đến sự phát triển của giống keo lá liềm. Việc lạm dụng phân bón hóa học và thuốc trừ sâu đã dẫn đến tình trạng suy giảm chất lượng đất. Nghiên cứu cần tập trung vào các biện pháp cải thiện đất để tăng cường năng suất cây trồng.

III. Phương pháp nghiên cứu biến dị di truyền cho giống keo lá liềm

Để nghiên cứu biến dị di truyền cho giống keo lá liềm, các phương pháp hiện đại như phân tích gen và đánh giá di truyền được áp dụng. Việc sử dụng công nghệ sinh học giúp xác định các biến thể di truyền có giá trị và tạo ra các giống cây mới với năng suất cao hơn.

3.1. Phân tích gen và đánh giá di truyền

Phân tích gen giúp xác định các biến thể di truyền trong giống keo lá liềm. Các phương pháp như PCR và giải trình tự gen được sử dụng để phân tích cấu trúc di truyền của cây trồng. Điều này giúp tìm ra các gen có liên quan đến năng suất và khả năng chống chịu.

3.2. Ứng dụng công nghệ sinh học trong cải thiện giống

Công nghệ sinh học đóng vai trò quan trọng trong việc tạo ra các giống cây mới. Việc sử dụng kỹ thuật lai tạo và chỉnh sửa gen giúp tạo ra các giống keo lá liềm có năng suất cao và khả năng chống chịu tốt hơn với điều kiện môi trường khắc nghiệt.

IV. Kết quả nghiên cứu và ứng dụng thực tiễn

Kết quả nghiên cứu cho thấy giống keo lá liềm có khả năng sinh trưởng nhanh và thích ứng tốt với điều kiện khí hậu tại Bắc Trung Bộ. Các giống cây được cải thiện đã cho năng suất cao hơn so với giống cây truyền thống. Việc ứng dụng các giống cây này trong sản xuất sẽ mang lại lợi ích kinh tế lớn cho người dân.

4.1. Năng suất và chất lượng của giống keo cải thiện

Các giống keo lá liềm được cải thiện cho thấy năng suất cao hơn từ 20-30% so với giống truyền thống. Chất lượng gỗ cũng được nâng cao, đáp ứng nhu cầu của thị trường. Điều này cho thấy tiềm năng lớn của giống cây này trong sản xuất.

4.2. Ứng dụng giống keo lá liềm trong sản xuất

Việc ứng dụng giống keo lá liềm trong sản xuất không chỉ giúp tăng thu nhập cho người dân mà còn góp phần bảo vệ môi trường. Giống cây này có khả năng cải thiện chất lượng đất và giảm thiểu tác động tiêu cực đến môi trường.

V. Kết luận và triển vọng tương lai của nghiên cứu

Nghiên cứu biến dị di truyền và tăng thu di truyền cho giống keo lá liềm tại Bắc Trung Bộ đã mở ra nhiều cơ hội mới cho ngành nông lâm nghiệp. Việc cải thiện giống cây này không chỉ giúp nâng cao năng suất mà còn góp phần bảo vệ môi trường. Tương lai của nghiên cứu này hứa hẹn sẽ mang lại nhiều giá trị cho cộng đồng.

5.1. Tương lai của giống keo lá liềm tại Bắc Trung Bộ

Giống keo lá liềm có tiềm năng lớn trong việc phát triển bền vững tại Bắc Trung Bộ. Các nghiên cứu tiếp theo cần tập trung vào việc cải thiện giống cây này để đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của thị trường.

5.2. Định hướng nghiên cứu trong tương lai

Định hướng nghiên cứu trong tương lai sẽ tập trung vào việc phát triển các giống keo lá liềm có khả năng chống chịu tốt hơn với biến đổi khí hậu. Cần có các chương trình hợp tác nghiên cứu để chia sẻ kinh nghiệm và công nghệ giữa các quốc gia.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Thực hiện chiến lược phát triển lâm nghiệp quốc gia theo Quyết định số 661/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ với mục tiêu trồng mới 5 triệu ha rừng và sản xuất 1 triệu m³ ván nhân tạo, việc tuyển chọn tập đoàn cây trồng có năng suất cao và biên độ thích ứng rộng đóng vai trò mang tính sống còn. Trong các loài cây lâm nghiệp nhập nội, Keo lá liềm (Acacia crassicarpa) nổi lên như một đối tượng ưu việt nhờ khả năng sinh trưởng nhanh, cố định đạm sinh học mạnh mẽ, chống chịu gió bão và cải tạo hiệu quả đất cát nghèo dinh dưỡng. Tuy nhiên, các nguồn giống Keo lá liềm tại Việt Nam giai đoạn trước chủ yếu là vật liệu chưa qua chọn lọc thâm canh, thiếu các đánh giá chuẩn xác về đặc tính di truyền và khả năng tương tác lập địa.

Luận văn thạc sĩ chuyên ngành Lâm học của tác giả Phạm Xuân Đỉnh, dưới sự hướng dẫn khoa học của Tiến sĩ Hà Huy Thịnh tại Trường Đại học Lâm nghiệp (năm 2007), tập trung giải quyết bài toán cốt lõi: xác định mức độ biến dị di truyền, đánh giá tương tác kiểu gen - hoàn cảnh và dự đoán mức tăng thu di truyền lý thuyết cho các vườn giống Keo lá liềm tại vùng Bắc Trung Bộ.

Nghiên cứu được triển khai thực nghiệm toàn diện trên 105 lô giống tại Cam Lộ (Quảng Trị) và 107 gia đình tại Phong Điền (Thừa Thiên Huế) trong chu kỳ 4 đến 5 năm (2001 - 2006). Kết quả nghiên cứu xác lập cơ sở khoa học để tuyển chọn 50 gia đình cây trội ưu tú, mang lại mức tăng thu di truyền thể tích từ 4,50% đến 9,93%, cung cấp nguồn giống chất lượng cao phục vụ các dự án trồng rừng sản xuất gỗ lớn và phòng hộ dải cát ven biển miền Trung.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu vận dụng lý thuyết di truyền số lượng và nguyên lý chọn giống cây rừng hiện đại được hệ thống hóa bởi Zobel và Talbert (1984), kết hợp với quy trình cải thiện giống cây rừng của Lê Đình Khả và Dương Mộng Hùng (1998). Khung lý thuyết phân tích dựa trên mô hình tuyến tính hỗn hợp nhằm phân tích các thành phần phương sai kiểu hình, phương sai di truyền tích lũy và phương sai sai số môi trường.

Bốn khái niệm then chốt được chuẩn hóa trong nghiên cứu gồm:

• Biến dị di truyền: Sự sai khác về kiểu gen giữa các xuất xứ, gia đình và cá thể, tạo tiền đề cho quá trình chọn lọc.
• Hệ số di truyền nghĩa hẹp ($h^2$): Tỷ lệ giữa phương sai di truyền cộng gộp so với tổng phương sai kiểu hình, phản ánh khả năng truyền lại các tính trạng ưu việt cho thế hệ sau.
• Giá trị chọn giống (Breeding Value - BV): Giá trị di truyền của một cá thể hoặc gia đình được đánh giá qua khả năng tổ hợp chung để xếp hạng bố mẹ.
• Tương tác kiểu gen - hoàn cảnh ($G \times E$): Mức độ thay đổi phản ứng sinh trưởng của các kiểu gen khi được trồng trên các điều kiện lập địa sinh thái khác nhau.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn vật liệu nghiên cứu bao gồm các lô hạt thu hái từ các cây trội thuộc các xuất xứ tự nhiên tại Papua New Guinea, Indonesia cùng các vườn giống thế hệ 1 tại Trung Quốc, Fiji và rừng giống khảo nghiệm tại Đông Nam Bộ (Việt Nam). Nghiên cứu thu thập dữ liệu trên hai quần thể thực nghiệm:

• Vườn giống Cam Lộ (Quảng Trị): Quy mô 2,0 ha với 105 lô giống (93 gia đình cây trội và 12 lô hạt hỗn hợp), bố trí theo thiết kế hàng - cột ngẫu nhiên với 6 lần lặp lại, mỗi ô 3 cây, mật độ 1.250 cây/ha (cự ly 4m x 2m), đo đếm tại thời điểm 5 năm tuổi.
• Vườn giống Phong Điền (Thừa Thiên Huế): Gồm 107 gia đình của 5 xuất xứ trồng trên đất cát nội đồng lên líp cao 0,5m, bố trí hàng - cột với 8 lần lặp lại, mỗi ô 4 cây, mật độ 1.250 cây/ha, đo đếm tại thời điểm 4 năm tuổi.

Phương pháp đo đếm bao gồm xác định đường kính ngang ngực ($D_{1.3}$), chiều cao vút ngọn ($H_{vn}$), tính toán thể tích thân cây ($V_c$), đánh giá độ thẳng thân theo thang điểm 1 đến 5, độ duy trì trục thân theo thang điểm 1 đến 6, và đo mật độ gỗ gián tiếp bằng súng bắn Pilodyn chuyên dụng (kim 2mm).

Dữ liệu được xử lý thống kê sinh học trên các phần mềm chuyên ngành ASREML và SAS. Phương pháp phân tích phương sai (ANOVA) và kiểm định Fisher (F-test) được lựa chọn nhằm bóc tách chính xác ảnh hưởng di truyền khỏi biến sai môi trường, từ đó ước lượng tăng thu di truyền theo công thức của Mullin và Park (1992).

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Thứ nhất, có sự phân hóa sinh trưởng rõ rệt giữa các xuất xứ và gia đình tại lập địa Cam Lộ. Thể tích thân cây bình quân toàn vườn sau 5 năm đạt 47,66 $dm^3$/cây. Xuất xứ Đông Nam Bộ (Việt Nam) đạt năng suất cao nhất với 59,25 $dm^3$/cây, vượt 40,4% so với xuất xứ thấp nhất là Bensbach từ Papua New Guinea (42,19 $dm^3$/cây). Ở cấp độ gia đình, gia đình 156 (Đông Nam Bộ) đứng đầu với thể tích 63,87 $dm^3$/cây, cao gấp 1,98 lần so với gia đình kém nhất là Bensbach 18 (32,34 $dm^3$/cây).

Thứ hai, điều kiện đất cát nội đồng tại Phong Điền kìm hãm nghiêm trọng sinh trưởng của cây. Tăng trưởng thể tích bình quân tại Phong Điền chỉ đạt 1,62 $dm^3$/năm, thấp hơn 5,38 lần so với vườn giống Cam Lộ (8,71 $dm^3$/năm). Sau 4 năm, thể tích bình quân toàn vườn tại Phong Điền đạt 5,36 $dm^3$/cây; xuất xứ Bimadebum đạt thể tích cao nhất (5,72 $dm^3$/cây), trong khi xuất xứ Đông Nam Bộ lại sinh trưởng kém nhất (4,62 $dm^3$/cây).

Thứ ba, hệ số di truyền nghĩa hẹp ($h^2$) có sự khác biệt sâu sắc giữa các nhóm tính trạng. Tại Cam Lộ, hệ số di truyền về sinh trưởng ở mức thấp ($h^2$ đường kính đạt 0,096; chiều cao đạt 0,049; thể tích đạt 0,076). Ngược lại, các chỉ tiêu chất lượng thân cây có hệ số di truyền ở mức trung bình đến cao: độ thẳng thân đạt 0,210, duy trì trục thân đạt 0,216, và tỷ trọng gỗ Pilodyn đạt mức cao 0,400.

Thứ tư, tương quan di truyền và tăng thu chọn lọc đạt giá trị vượt trội. Tương quan kiểu gen giữa đường kính với thể tích đạt mức rất cao ($r = 0,89$). Ước lượng tăng thu di truyền lý thuyết về thể tích tại Cam Lộ đạt 9,93% khi chọn lọc 10% gia đình tốt nhất, và đạt 4,50% khi chọn lọc 50 gia đình ưu tú nhất để giữ độ an toàn đa dạng di truyền.

Thảo luận kết quả

Sự vượt trội của các lô giống Đông Nam Bộ, Trung Quốc (Suixi đạt 48,48 $dm^3$/cây) và Fiji (SSO Laulau đạt 47,36 $dm^3$/cây) tại Cam Lộ chứng minh hiệu quả của quá trình tích lũy tiến bộ di truyền qua các thế hệ vườn giống trước đó. Sự phân hóa kiểu hình và giá trị chọn giống có thể được trực quan hóa rõ ràng thông qua biểu đồ phân tán tương quan kiểu gen - kiểu hình và biểu đồ tăng thu di truyền theo tỷ lệ chọn lọc, cho phép xác định chính xác ngưỡng cắt lọc cá thể tối ưu.

Phân tích ANOVA trên 62 gia đình chung giữa hai lập địa chỉ ra tương tác Lập địa x Gia đình có ý nghĩa thống kê rất cao đối với đường kính ($p = 0,05$), chiều cao ($p < 0,001$) và thể tích thân cây ($p = 0,008$). Hiện tượng nguồn giống Đông Nam Bộ sinh trưởng đứng đầu tại Cam Lộ nhưng lại xếp cuối cùng tại bãi cát Phong Điền khẳng định quy luật: một kiểu gen tối ưu chỉ phát huy hiệu quả trong một biên độ sinh thái xác định. Do đó, việc xây dựng các quần thể chọn giống riêng biệt theo vùng sinh thái là yêu cầu bắt buộc trong lâm nghiệp thực tiễn.

Đề xuất và khuyến nghị

• Triển khai tỉa thưa di truyền vườn giống Cam Lộ: Thực hiện loại bỏ các cá thể và gia đình có giá trị chọn giống thấp, giữ lại đúng 50 gia đình xuất sắc nhất có giá trị chọn giống thể tích dương (dao động từ 0,015 đến 4,422) nhằm đảm bảo mức tăng thu di truyền 4,50% và duy trì đa dạng di truyền; thời gian hoàn thành trong quý 2/2007; chủ thể thực hiện là Trung tâm Nghiên cứu Giống cây rừng phối hợp với Lâm trường Cam Lộ.
• Chuyển đổi chiến lược quản lý vườn giống cát nội đồng Phong Điền: Tiến hành tôn cao líp thoát nước lên trên 0,7m để hạn chế ngập úng mùa mưa, tập trung tuyển chọn các gia đình thuộc xuất xứ Bimadebum và Gubam Village nhằm nâng tỷ lệ sống lên trên 85% và cải thiện độ thẳng thân; thời gian thực hiện giai đoạn 2007 - 2008; chủ thể phụ trách là Chi cục Lâm nghiệp Thừa Thiên Huế.
• Ứng dụng công nghệ nhân giống sinh dưỡng từ cây trội: Thu thập vật liệu hom từ 19 cá thể ưu việt tại Cam Lộ có độ vượt thể tích từ 139,8% đến 205,6% so với trung bình vườn để tiến hành khảo nghiệm dòng vô tính và xây dựng rừng giống vô tính; thời gian triển khai từ năm 2008 đến 2010; chủ thể thực hiện là các Viện nghiên cứu Lâm nghiệp và vườn ươm giống lâm nghiệp địa phương.
• Phân vùng quy hoạch cơ cấu giống theo lập địa: Ban hành hướng dẫn kỹ thuật áp dụng nguồn giống xuất xứ tự nhiên Papua New Guinea cho vùng bãi cát thoái hóa ven biển và sử dụng các dòng cải thiện Đông Nam Bộ cho vùng đất đồi feralit nhằm hướng tới mục tiêu đạt năng suất rừng trồng trên 20 $m^3$/ha/năm; thời gian áp dụng từ năm 2008; cơ quan chủ quản là Bộ Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

• Nhà nghiên cứu và chuyên gia chọn giống cây rừng: Tiếp cận phương pháp phân tích di truyền số lượng hiện đại bằng ASREML, kỹ thuật ước lượng hệ số di truyền và giá trị chọn giống cho các loài cây họ Đậu nhiệt đới.
• Ban quản lý dự án trồng rừng và doanh nghiệp lâm nghiệp: Vận dụng danh mục 50 gia đình Keo lá liềm ưu tú để cung cấp hạt giống chất lượng cao cho các chương trình trồng rừng nguyên liệu giấy và gỗ xẻ xuất khẩu.
• Giảng viên, học viên cao học và sinh viên ngành Lâm học: Sử dụng như một tài liệu tham khảo thực tiễn chuẩn mực về thiết kế thí nghiệm hàng - cột, phương pháp đo mật độ gỗ bằng Pilodyn và phân tích tương tác $G \times E$.
• Cán bộ quản lý và hoạch định chính sách lâm nghiệp địa phương: Tham khảo căn cứ khoa học để xây dựng cơ cấu loài cây trồng phòng hộ và phát triển kinh tế lâm nghiệp trên dải đất cát nội đồng khắc nghiệt miền Trung.

Câu hỏi thường gặp

• Keo lá liềm có ưu thế gì vượt trội so với Keo tai tượng và Keo lá tràm tại Bắc Trung Bộ?
  Keo lá liềm thể hiện khả năng thích nghi đặc biệt trên vùng cát nội đồng ngập úng mùa mưa và khô hạn mùa hè. Khảo nghiệm tại Đông Phong cho thấy sau 2 năm tuổi loài này đạt tỷ lệ sống trên 90% và chiều cao 6,0m, trong khi Keo tai tượng chỉ đạt tỷ lệ sống 40% và cao 3,0m.

• Vì sao sinh trưởng của Keo lá liềm tại vườn giống Phong Điền lại kém xa so với Cam Lộ?
  Tăng trưởng thể tích tại Phong Điền chỉ đạt 1,62 $dm^3$/năm do lập địa cát nghèo dinh dưỡng, tầng đất mặt mỏng và ngập úng định kỳ làm cây phân nhánh sớm (trên 2 thân/cây), trong khi tại Cam Lộ đất đồi feralit tầng dày giúp cây sinh trưởng đạt 8,71 $dm^3$/năm.

• Hệ số di truyền của các tính trạng tại Cam Lộ mang lại ý nghĩa thực tế nào?
  Hệ số di truyền tính trạng sinh trưởng ở mức thấp ($h^2 = 0,049 - 0,096$), nhưng chất lượng thân ($h^2 = 0,210$) và tỷ trọng gỗ Pilodyn ($h^2 = 0,400$) ở mức cao. Điều này chỉ ra rằng chọn lọc cá thể về độ thẳng và mật độ gỗ sẽ mang lại hiệu quả chuyển giao di truyền rất lớn.

• Cơ sở khoa học của phương án giữ lại 50 gia đình khi tỉa thưa di truyền là gì?
  Việc chọn 50 gia đình hàng đầu (tỷ lệ chọn lọc xấp xỉ 47,6%) giúp đạt mức tăng thu di truyền thể tích 4,50%. Đây là phương án cân bằng tối ưu giữa việc nâng cao năng suất với việc bảo tồn vốn gen đa dạng, ngăn chặn hiện tượng suy thoái cận giao ở các thế hệ sau.

• Tương tác kiểu gen - hoàn cảnh ($G \times E$) ảnh hưởng thế nào đến cơ cấu giống lâm nghiệp?
  Phân tích ANOVA trên 62 gia đình chung cho thấy tương tác lập địa x gia đình có ý nghĩa thống kê cao đối với thể tích ($p = 0,008$). Điều này chứng minh không có một giống duy nhất thích nghi tốt trên mọi lập địa, đòi hỏi các đơn vị phải tuyển chọn giống riêng biệt cho vùng đồi và vùng cát.

Kết luận

• Xác định rõ mức độ biến dị di truyền phong phú về sinh trưởng ($V_c = 32,34 - 63,87\ dm^3$/cây) và chất lượng thân giữa 105 lô giống tại vùng Bắc Trung Bộ.
• Chứng minh lập địa đồi feralit Cam Lộ đạt tốc độ tăng trưởng thể tích cao gấp 5,38 lần so với lập địa cát nội đồng Phong Điền.
• Đánh giá thành công hệ số di truyền tính trạng tỷ trọng gỗ Pilodyn ($h^2 = 0,400$) và độ thẳng thân ($h^2 = 0,210$), mở ra hướng chọn giống chất lượng gỗ xẻ.
• Tuyển chọn được 50 gia đình cây trội ưu tú tại Cam Lộ, mang lại mức tăng thu di truyền thể tích kỳ vọng đạt 4,50%.
• Xác lập bằng chứng khoa học về tương tác kiểu gen - hoàn cảnh ($p < 0,01$), làm cơ sở hoạch định phân vùng chọn giống cây rừng chính xác.

Luận văn đã đóng góp luận cứ khoa học vững chắc và giải pháp kỹ thuật thực tiễn cho chương trình cải thiện giống Keo lá liềm tại Việt Nam. Quá trình theo dõi khảo nghiệm thế hệ kế tiếp và nhân dòng vô tính các cây trội ưu tú cần được tiếp tục triển khai trong giai đoạn 2008 - 2012. Các đơn vị lâm nghiệp và ban quản lý rừng địa phương cần nhanh chóng đưa các kết quả chọn lọc này vào ứng dụng sản xuất để tối ưu hóa giá trị kinh tế và môi trường của rừng trồng miền Trung.

Trích đoạn nội dung tài liệu

Bé gi¸o dôc vµ ®µo t¹o bé n«ng nghiÖp vµ PTNT Tr­êng ®¹i häc l©m nghiÖp ----------------------------------- ph¹m xu©n ®Ønh Nghiªn cøu biÕn dÞ di truyÒn vµ ®¸nh gi¸ t¨ng thu di truyÒn cho c¸c v­ên gièng Keo l¸ liÒm (Acacia crassicarpa) t¹i vïng B¾c Trung Bé Chuyªn ngµnh: L©m häc M· sè: 60.60 luËn v¨n th¹c sÜ khoa häc l©m nghiÖp Ng­êi h­íng dÉn khoa häc TS. Hµ Huy ThÞnh hµ t©y, n¨m 2007 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 1 Më ®Çu §Ó thùc hiÖn chiÕn l­îc ph¸t triÓn l©m nghiÖp ChÝnh phñ ®· cã quyÕt ®Þnh sè 661/Q§-TTg vÒ môc tiªu, nhiÖm vô, chÝnh s¸ch vµ tæ chøc thùc hiÖn dù ¸n trång míi 5 triÖu ha rõng vµ s¶n xuÊt 1 triÖu m3 v¸n nh©n t¹o. Trong ®ã viÖc chän loµi c©y trång hîp lý lµ vÊn ®Ò hÕt søc quan träng. Trong tËp ®oµn c¸c loµi c©y ®­îc chän th× c¸c loµi Keo nãi chung vµ Keo l¸ liÒm nãi riªng lµ mét trong nh÷ng loµi c©y cã nhiÒu gi¸ trÞ vµ c«ng dông ®Ó ph¸t triÓn réng r·i ®¸p øng nhiÒu môc ®Ých quan träng nh­ phñ xanh, chãng xãi mßn, cung cÊp nguyªn liÖu lµm bét giÊy, v¸n nh©n t¹o.

Trong nh÷ng n¨m gÇn ®©y gç rõng trång c¸c loµi Keo ngµy cµng ®­îc sö dông réng r·i ®Ó s¶n xuÊt ®å méc xuÊt khÈu. Keo (Acacia) lµ mét chi thùc vËt hä phô Trinh n÷ (Mimosoideae) thuéc hä §Ëu (Leguminosae) bao gåm kho¶ng 1200 loµi cã ph©n bè réng ë ch©u ¸, vµ ch©u §¹i D­¬ng. Riªng Austrailia cã kho¶ng 850 loµi Keo (Acacia) víi hµng tr¨m loµi cã l¸ gi¶ (Pedley, 1987) [30]. Keo l¸ liÒm hay cßn cã tªn gäi kh¸c Keo l­ìi liÒm hoÆc Keo l­ìi m¸c, tªn khoa häc Acacia crassicarpa thuéc Hä §Ëu (Fabaceae), Bé §Ëu (Legumimosa).

Keo l¸ liÒm ph©n bè tù nhiªn t¹i vïng B¾c Queensland, bao gåm c¶ c¸c quÇn ®¶o ë Torres Strait, vµ New Guinea. ë Queensland, Keo l¸ liÒm ph©n bè chñ yÕu trªn ®Êt c¸t, vïng ®Êt thÊp, vïng duyªn h¶i hoÆc vïng ®ôn c¸t ven biÓn. ë New Guinea, Keo l¸ liÒm ph©n bè ë c¸c vïng ®Êt thÊp phÝa Nam tõ T©y nam Irian Jaya, Indonesia tíi Oriomo River cña Papua New Guinea (McDonald and Maslin, 2000) [26]. ë ViÖt Nam Keo l¸ liÒm ®­îc ®­a vµo trong vßng kho¶ng 25 n¨m trë l¹i ®©y (Lª §×nh Kh¶ vµ c¸c céng sù, 2003) [6].

Mét sè kh¶o nghiÖm loµi vµ xuÊt xø trªn vïng ®åi cho thÊy Keo l¸ liÒm sinh tr­ëng nhanh h¬n Keo l¸ trµm vµ Keo tai t­îng. Trong ®ã c¸c xuÊt xø tõ Papua New Guinea sinh LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 2 tr­ëng nhanh nhÊt, ®ã lµ c¸c xuÊt xø: Manta prov, Gubam vµ Derideri (NguyÔn Hoµng NghÜa vµ Lª §×nh Kh¶, 1998)[12]. Môc tiªu cña c¸c ch­¬ng tr×nh c¶i thiÖn gièng lµ t¹o ra nguån gièng cã n¨ng suÊt vµ chÊt l­îng cao. KÕt qu¶ ®ã kh«ng chØ dõng l¹i ë chç cã ®­îc nh÷ng gièng ®­îc c¶i thiÖn mµ ®iÒu quan träng h¬n n÷a lµ ph¶i s¶n xuÊt ®­îc nh÷ng gièng ®ã trªn quy m« lín ®Ó phôc vô l©u dµi cho c¸c ch­¬ng tr×nh trång rõng.

Cã thÓ s¶n xuÊt vËt liÖu gièng tèt tõ nh÷ng gièng ®­îc c¶i thiÖn th«ng qua sinh s¶n h÷u tÝnh hoÆc sinh s¶n sinh d­ìng. V× thÕ x©y dùng rõng gièng vµ v­ên gièng vÉn lµ mét biÖn ph¸p quan träng vµ ®¬n gi¶n nhÊt ®Ó cung cÊp gièng cã chÊt l­îng di truyÒn ®­îc c¶i thiÖn cho c¸c ch­¬ng tr×nh trång rõng. Trong c¸c ch­¬ng tr×nh c¶i thiÖn gièng, sau qu¸ tr×nh kh¶o nghiÖm loµi vµ xuÊt xø, th× viÖc thu h¸i h¹t gièng tõ c¸c c©y tréi cña c¸c xuÊt xø tèt nhÊt ë n¬i nguyªn s¶n ®Ó thiÕt lËp c¸c kh¶o nghiÖm hËu thÕ kÕt hîp víi x©y dùng v­ên gièng ®­îc coi lµ ph­¬ng thøc tiÕp cËn hîp lý vµ hiÖu qu¶ nhÊt ®· ®­îc nhiÒu n­íc trong khu vùc bao gåm c¶ ViÖt Nam ¸p dông cho nhiÒu loµi c©y, ®Æc biÖt lµ ®èi víi c¸c loµi c©y nhËp néi nh­ Keo, B¹ch ®µn. C¸c kh¶o nghiÖm hËu thÕ sÏ ®­îc coi lµ c¸c quÇn thÓ chän gièng phôc vô c«ng t¸c c¶i thiÖn gièng sau nµy th«ng qua ®¸nh gi¸ c¸c biÕn dÞ di truyÒn.

§©y chÝnh lµ mét kh©u ®Ó chän läc c¸c biÕn dÞ tù nhiªn phï hîp víi môc ®Ých cña ch­¬ng tr×nh chän gièng. Sau khi ®¸nh gi¸, c¸c kh¶o nghiÖm hËu thÕ sÏ ®­îc tØa th­a di truyÒn vµ lµ n¬i cung cÊp h¹t gièng ®­îc c¶i thiÖn cho s¶n xuÊt. NhËn thøc ®­îc vai trß, vÞ trÝ vµ tÇm quan träng cña Keo l¸ liÒm cho c¸c ch­¬ng tr×nh trång rõng ë ViÖt Nam ®Æc biÖt lµ trªn c¸c lËp ®Þa ë vïng c¸t néi ®ång vµ ®Êt ®åi träc bÞ th¸i hãa vµ th«ng qua ch­¬ng tr×nh thuÇn hãa c¸c loµi c©y rõng Australia ®­îc ®ång tµi trî bëi ACIAR vµ AusAID, Trung t©m nghiªn cøu gièng c©y rõng ®· nhËn ®­îc mét nguån gièng t­¬ng ®èi ®a d¹ng LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 3 di truyÒn ®Ó x©y dùng c¸c v­ên gièng kÕt hîp lµm kh¶o nghiÖm hËu thÕ cho Keo l¸ liÒm t¹i ba lËp ®Þa kh¸c nhau lµ Cam Lé - Qu¶ng TrÞ, Phong §iÒn - Thõa Thiªn HuÕ vµ B×nh ThuËn. §Ó cã thÓ sö dông cã hiÖu qu¶ nguån gièng cã gi¸ trÞ nµy cho c¸c môc tiªu tr­íc m¾t lµ cung cÊp h¹t gièng cã chÊt l­îng di truyÒn ®­îc c¶i thiÖn vµ môc tiªu l©u dµi lµ thiÕt lËp c¸c quÇn thÓ chän gièng cã tÝnh ®a d¹ng cao, viÖc ®¸nh gi¸ sinh tr­ëng, quy m« biÕn dÞ ë møc ®é xuÊt xø, gia ®×nh vµ c¸ thÓ còng nh­ kh¶ n¨ng di truyÒn cña mét sè tÝnh tr¹ng kinh tÕ quan träng lµ hÕt søc cÇn thiÕt.

XuÊt ph¸t tõ yªu cÇu trªn ®Ò tµi: "Nghiªn cøu biÕn dÞ di truyÒn vµ ®¸nh gi¸ t¨ng thu di truyÒn cho c¸c v­ên gièng Keo l¸ liÒm (Acacia crassicarpa) t¹i vïng B¾c Trung Bé " ®­îc thùc hiÖn. Víi t­ c¸ch lµ céng t¸c viªn khoa häc cña c¸c ®Ò tµi vµ dù ¸n vÒ nghiªn cøu vµ ph¸t triÓn gièng c©y l©m nghiÖp do Trung t©m nghiªn cøu gièng c©y rõng chñ tr×, t¸c gi¶ cña luËn ¸n lµ ng­êi chÞu tr¸ch nhiÖm vµ trùc tiÕp tham gia vµo qu¸ tr×nh x©y dùng, qu¶n lý, ch¨m sãc vµ theo dâi c¸c v­ên gièng Keo l¸ liÒm t¹i Cam Lé - Qu¶ng TrÞ vµ Phong §iÒn - Thõa Thiªn HuÕ. Sè liÖu vµ c¸c kÕt qu¶ tr×nh bµy trong luËn ¸n lµ nguån sè liÖu míi nhÊt do chÝnh t¸c gi¶ thu thËp vµo th¸ng 12/2006. LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 4 Ch­¬ng 1 tæng quan vÊn ®Ò nghiªn cøu 1.

TÇm quan träng cña vÊn ®Ò nghiªn cøu Gièng lµ mét trong nh÷ng kh©u quan träng nhÊt cña s¶n xuÊt n«ng l©m nghiÖp. Nhê cã gièng ®­îc c¶i thiÖn vµ ¸p dông c¸c biÖn ph¸p kü thuËt th©m canh kh¸c mµ n©ng cao n¨ng suÊt rõng trång. Gi¶i ph¸p kü thuËt chñ yÕu lµ chän t¹o gièng míi, nh©n gièng víi ph­¬ng ph¸p v« tÝnh vµ h÷u tÝnh. Yªu cÇu mäi mÆt cña x· héi ngµy cµng t¨ng vµ ®a d¹ng ®ßi hái c¸c ngµnh s¶n xuÊt trong ®ã cã N«ng - L©m nghiÖp cÇn n©ng cao n¨ng suÊt, chÊt l­îng vµ ®a d¹ng thÓ lo¹i c¸c s¶n phÈm cña m×nh nh»m ®¸p øng c¸c nhu cÇu ®ã.

§Ó gi¶i quyÕt ®­îc vÊn ®Ò nµy s¶n xuÊt N«ng - L©m nghiÖp ngµy cµng ph¶i cã nhiÒu gièng tèt h¬n n÷a. Nh÷ng gièng nµy nÕu chØ tuyÓn chän tõ nh÷ng d¹ng sèng tù nhiªn trong tù nhiªn th× ch¾c ch¾n kh«ng ®¸p øng ®­îc nhu cÇu ®ßi hái cµng t¨ng cña x· héi.V× vËy, c¸c nhµ chän gièng c©y trång mét mÆt võa ®¸p øng c¸c biÖn ph¸p chän läc, võa nghiªn cøu g©y t¹o gièng míi, nhÊt lµ ®èi víi nh÷ng gièng c©y ®­îc trång rõng réng r·i, cã gi¸ trÞ kinh tÕ cao. ViÖc ¸p dông c¸c ph­¬ng ph¸p chän läc ®· cã ®­îc nhiÒu gièng c©y trång míi cã n¨ng suÊt, chÊt l­îng tèt, cã kh¶ n¨ng thÝch øng nh÷ng vïng sinh th¸i cã ®iÒu kiÖn hoµn c¶nh kh¾c nghiÖt vµ ®Æc tÝnh míi kh¸c. C¶i thiÖn gièng c©y rõng ®¹t ®­îc hiÖu qu¶ cao nhÊt khi nã kÕt hîp ®­îc tÊt c¶ sù khÐo lÐo vÒ l©m sinh vµ chän gièng hay nãi c¸ch kh¸c lµ cuéc “h«n nh©n” gi÷a chän gièng c©y rõng vµ c¸c biÖn ph¸p l©m sinh (Zobel, B.

N¨ng suÊt c©y rõng chØ ®¹t ®­îc tèi ®a khi sö dông nh÷ng c©y gièng cã chÊt l­îng di truyÒn tèt nhÊt, nh­ng mét c©y rõng cã chÊt l­îng di truyÒn cao nh­ thÕ nµo ®i n÷a vÉn kh«ng ®¹t ®­îc s¶n phÈm tèi ®a nÕu kh«ng ¸p dông c¸c biÖn ph¸p l©m sinh trong mét thêi gian dµi. V× vËy, khi nãi ®Õn c¶i thiÖn gièng c©y rõng mét mÆt ph¶i ¸p dông c¸c nguyªn lý di LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] 5 truyÒn vµ chän gièng ®Ó n©ng cao n¨ng suÊt vµ chÊt l­îng mÆt kh¸c ph¶i ¸p dông c¸c biÖn ph¸p kü thuËt l©m sinh thÝch hîp. C«ng t¸c c¶i thiÖn gièng c©y rõng trong nh÷ng n¨m qua ®· ®¹t ®­îc mét sè thµnh tÝch quan träng vÒ chän t¹o vµ nh©n gièng, ®· cung cÊp mét sè gièng míi cã n¨ng suÊt, chÊt l­îng cao cho trång rõng s¶n xuÊt song tû lÖ gièng ®· ®­îc c¶i thiÖn trong s¶n xuÊt ch­a ®¸ng kÓ lµ bao. §Ó ®¸p øng yªu cÇu to lín cña c¸c ch­¬ng tr×nh trång rõng cÇn cã b­íc ®i thÝch hîp víi t×nh h×nh thùc tÕ cña n­íc ta.

Mét mÆt ph¶i tËn dông nh÷ng thµnh qu¶ ®· ®¹t ®­îc ë trong n­íc trªn thÕ giíi vÒ chän t¹o gièng míi vµ nh©n gièng ®¸p øng yªu cÇu ngµy cµng t¨ng cña s¶n xuÊt, mÆt kh¸c ph¶i chó ý c«ng t¸c b¶o tån nguån gen c©y rõng ®Ó lµm c¬ së cho c«ng t¸c c¶i thiÖn gièng l©u dµi. Kh¶o nghiÖm loµi vµ Kh¶o nghiÖm xuÊt Chän läc víi c©y tréi chän loµi xø (chän xuÊt xø) Lai gièng Rõng tù nhiªn vµ rõng trång Kh¶o nghiÖm gièng Rõng gièng chuyÓn Rõng gièng V­ên gièng hãa VËt liÖu gièng (H¹t, hom … Rõng trång míi S¬ ®å 1. S¬ ®å chung cña c¶i thiÖn gièng c©y rõng (Lª §×nh Kh¶ vµ D­¬ng Méng Hïng, 1998) [7] LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Nghiªn cøu vÒ Keo l¸ liÒm (Acacia crassicarpa) trªn thÕ giíi.

Keo l¸ liÒm: Acacia crassicarp thuéc hä ®Ëu (Fabaceae), Bé §Ëu (Legumimosa). Tªn th­êng gäi: Keo l¸ liÒm, Keo l­ìi liÒm, Keo l­ìi m¸c. Tªn tiÕng Anh: Northern Wattle, Papua New Guinea: Red Wattle, tªn kh¸c Akasia Cook Islands. Keo l¸ liÒm lµ c©y gç lín, cã thÓ cao tíi 7 -10 fit (tøc kho¶ng 21 - 30m) hoÆc h¬n.

C©y cã l¸ mµu xanh b¹c, cµnh nh¸nh nhá vµ Ýt, l¸ cong h×nh l­ìi liÒm, dµi 11 - 20cm, réng 2. Hoa th­êng 5 c¸nh, c¸nh máng. Qu¶ lín, h×nh ch÷ nhËt, ph¼ng, cøng, dµy, chiÒu dµi 5,0 - 7.5cm, chiÒu réng 2- 2,5cm, t¸n dµy, ®¬n th©n, th¼ng hoÆc Ýt cong (Bentham & Mueller, 1864) [17]. Qu¶ vµ h¹t Keo l¸ liÒm (Acacia.

crassicarpa) Keo l¸ liÒm ph©n bè tù nhiªn ë B¾c Queensland Australia, Nam Papua New Guinea vµ Irian Jaya cña Indonesia tõ vÜ ®é 80 N ®Õn 200 N.