Nghiên cứu đặc điểm bệnh lý của lợn mán mắc tiêu chảy do virus PED

Nghiên cứu bệnh tiêu chảy do virus PED trên lợn mán. Tìm hiểu nguyên nhân, triệu chứng và giải pháp phòng trị hiệu quả cho đàn lợn mán.

• Tác giả: Sila Champa
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Hữu Nam
• Trường học: Học viện Nông nghiệp Việt Nam
• Chuyên ngành: Thú y
• Đề tài: Nghiên cứu một số đặc điểm bệnh lý của lợn Mán mắc tiêu chảy do virus Porcine Epidemic Diarrhea - PED
• Loại tài liệu: Luận văn
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Tổng quan về virus PED gây dịch tiêu chảy cấp ở lợn mán

Bệnh tiêu chảy cấp do virus PED (Porcine Epidemic Diarrhea) là một trong những thách thức lớn nhất đối với ngành chăn nuôi lợn, đặc biệt là giống lợn bản địa như lợn mán. Tác nhân gây bệnh là Virus PEDV, một loại Coronavirus trên lợn thuộc họ Coronaviridae, có khả năng lây lan nhanh chóng và gây ra dịch tiêu chảy cấp ở lợn. Bệnh này được ghi nhận lần đầu tại Anh vào năm 1971 và sau đó lan rộng ra khắp châu Âu và châu Á, gây ra những thiệt hại kinh tế nghiêm trọng. Tại Việt Nam, đặc biệt là ở các vùng chăn nuôi lợn mán quy mô nhỏ lẻ như Hà Giang, bệnh PED vẫn là một vấn đề nhức nhối. Nghiên cứu của Sila Champa (2017) tại Học viện Nông nghiệp Việt Nam đã chỉ ra rằng, lợn mán nhiễm bệnh ở giai đoạn theo mẹ có tỷ lệ mắc rất cao, gây ảnh hưởng trực tiếp đến năng suất và hiệu quả kinh tế. Virus PEDV tấn công chủ yếu vào các tế bào biểu mô lông nhung ruột non, phá hủy cấu trúc này và làm giảm khả năng hấp thu dinh dưỡng, dẫn đến tình trạng tiêu chảy mất nước trầm trọng. Lợn con, đặc biệt là lợn sơ sinh dưới 1 tuần tuổi, có hệ miễn dịch chưa hoàn thiện nên có tỷ lệ chết do PED rất cao, có thể lên đến 100%. Sự hiểu biết sâu sắc về đặc điểm dịch tễ, cơ chế sinh bệnh và các biểu hiện bệnh lý của PED trên lợn mán là nền tảng quan trọng để xây dựng các biện pháp phòng chống dịch PED hiệu quả, bảo vệ đàn vật nuôi và giảm thiểu thiệt hại kinh tế do PED gây ra.

1.1. Lịch sử và đặc điểm của Porcine Epidemic Diarrhea Virus

Virus PEDV thuộc giống Coronavirus, có cấu trúc ARN sợi đơn và lớp vỏ bọc bên ngoài. Theo Nguyễn Bá Hiên và Huỳnh Thị Mỹ Lệ (2011), virus này có quan hệ gần gũi với Coronavirus gây bệnh trên người. Về mặt hình thái, PEDV có đường kính khoảng 95-190nm với các gai protein (glycoprotein S) đặc trưng nhô ra trên bề mặt. Có hai chủng virus chính được ghi nhận: chủng PED 1 (chủ yếu ở châu Âu) và chủng PED 2 (phổ biến ở châu Á), trong đó chủng châu Á có độc lực cao hơn và gây bệnh trên mọi lứa tuổi lợn. Virus có sức đề kháng tương đối tốt trong môi trường lạnh nhưng nhạy cảm với nhiệt độ trên 60°C, ether và chloroform. Đây là yếu tố dịch tễ quan trọng, giải thích tại sao bệnh thường bùng phát mạnh vào mùa đông. Virus xâm nhập vào cơ thể vật chủ chủ yếu qua đường tiêu hóa, sau đó nhân lên mạnh mẽ trong tế bào biểu mô ruột non, gây ra các tổn thương nghiêm trọng.

1.2. Tầm quan trọng của việc nghiên cứu PED trên lợn mán

Lợn mán là giống lợn bản địa có giá trị kinh tế cao, thịt thơm ngon và được thị trường ưa chuộng. Tuy nhiên, mô hình chăn nuôi lợn mán thường là nhỏ lẻ, phân tán, điều kiện an toàn sinh học trong chăn nuôi chưa được chú trọng. Điều này tạo điều kiện thuận lợi cho dịch tiêu chảy cấp ở lợn bùng phát và lây lan. Sức đề kháng của lợn mán dù tốt với điều kiện tự nhiên nhưng lại rất mẫn cảm với Virus PEDV, đặc biệt ở giai đoạn lợn con theo mẹ. Việc nghiên cứu sâu về đặc điểm bệnh lý, các triệu chứng bệnh PED và bệnh tích của bệnh PED trên chính đối tượng lợn mán cung cấp những dữ liệu khoa học quý giá. Kết quả này không chỉ giúp người chăn nuôi nhận diện bệnh sớm mà còn là cơ sở để các nhà khoa học và bác sĩ thú y đưa ra phác đồ điều trị tiêu chảy cấp và chiến lược vacxin phòng bệnh PED phù hợp, góp phần bảo tồn và phát triển bền vững giống lợn quý này.

II. Thách thức lớn Thiệt hại kinh tế do virus PED trên lợn mán

Bệnh tiêu chảy cấp do Virus PEDV không chỉ là một vấn đề về sức khỏe vật nuôi mà còn là một gánh nặng kinh tế khổng lồ cho người chăn nuôi lợn mán. Thiệt hại kinh tế do PED thể hiện ở nhiều khía cạnh, từ trực tiếp đến gián tiếp. Thiệt hại trực tiếp và rõ ràng nhất là tỷ lệ chết do PED ở lợn con theo mẹ, có thể đạt tới 100% đối với lợn dưới 7 ngày tuổi. Mất mát toàn bộ một lứa đẻ là một cú sốc lớn về tài chính, đặc biệt với các hộ chăn nuôi nhỏ lẻ có nguồn vốn hạn hẹp. Nghiên cứu tại Hà Giang cho thấy, các ổ dịch thường làm giảm đột ngột số lượng lợn con trong đàn, gây gián đoạn chu kỳ sản xuất. Bên cạnh đó, những con lợn mán nhiễm bệnh sống sót thường còi cọc, chậm lớn, khả năng chuyển hóa thức ăn kém do hệ thống đường ruột bị tổn thương vĩnh viễn. Điều này làm tăng chi phí thức ăn, kéo dài thời gian nuôi và giảm chất lượng thương phẩm khi xuất chuồng. Chi phí điều trị cũng là một gánh nặng đáng kể. Mặc dù không có thuốc đặc trị virus, người chăn nuôi vẫn phải tốn kém cho các loại thuốc hỗ trợ, kháng sinh chống kế phát, và các sản phẩm bù nước và điện giải cho lợn. Các biện pháp phòng chống dịch PED như phun sát trùng, áp dụng an toàn sinh học trong chăn nuôi cũng đòi hỏi một khoản đầu tư không nhỏ. Hơn nữa, khi dịch bệnh xảy ra, uy tín của trang trại bị ảnh hưởng, gây khó khăn trong việc tiêu thụ sản phẩm và có thể dẫn đến việc phải bán tháo đàn với giá rẻ, làm trầm trọng thêm các khoản lỗ.

2.1. Phân tích tỷ lệ chết do PED ở lợn con theo mẹ

Tỷ lệ chết do PED là chỉ số đáng báo động nhất. Theo nghiên cứu của Sila Champa (2017) trên đàn lợn mán tại Hà Giang, tỷ lệ này biến động mạnh theo độ tuổi. Lợn con từ 0-5 ngày tuổi khi mắc bệnh có tỷ lệ tử vong gần như 100%. Từ 6-7 ngày tuổi, tỷ lệ này giảm xuống khoảng 50%, và trên 7 ngày tuổi là khoảng 30%. Nguyên nhân chính là do lợn con sơ sinh mất nước và chất điện giải quá nhanh, cơ thể suy kiệt và không thể chống chọi lại sự tấn công của virus. Hệ miễn dịch thụ động nhận từ sữa đầu của mẹ đóng vai trò quyết định, nhưng nếu lợn mẹ chưa từng tiếp xúc với Virus PEDV, sữa đầu sẽ không có kháng thể đặc hiệu để bảo vệ lợn con. Sự mất mát này không chỉ làm giảm số đầu con mà còn ảnh hưởng đến tâm lý người chăn nuôi.

2.2. Tác động lâu dài đến sức tăng trưởng và năng suất

Tác động của Porcine Epidemic Diarrhea không chỉ dừng lại ở những con lợn bị chết. Những cá thể sống sót sau khi mắc bệnh thường mang di chứng nặng nề. Lông nhung ruột bị phá hủy khiến khả năng hấp thu dinh dưỡng suy giảm nghiêm trọng. Kết quả là lợn còi cọc, chậm lớn, và dễ mắc các bệnh kế phát khác. Chi phí thức ăn trên mỗi kg tăng trọng (FCR) tăng cao, kéo dài thời gian nuôi từ 2-4 tuần so với lợn khỏe mạnh. Chất lượng thịt cũng có thể bị ảnh hưởng. Những thiệt hại gián tiếp này tích tụ theo thời gian, làm giảm đáng kể lợi nhuận của cả một chu kỳ chăn nuôi, khiến việc tái đàn trở nên khó khăn và rủi ro hơn cho người nông dân.

III. Phương pháp chẩn đoán PEDV và triệu chứng bệnh trên lợn mán

Việc chẩn đoán PEDV chính xác và nhanh chóng là yếu tố then chốt để kiểm soát sự lây lan của dịch bệnh và giảm thiểu thiệt hại. Chẩn đoán bệnh tiêu chảy do virus PED trên lợn mán thường dựa trên sự kết hợp của nhiều phương pháp, bao gồm chẩn đoán lâm sàng, mổ khám bệnh tích và xét nghiệm xác nhận trong phòng thí nghiệm. Về mặt lâm sàng, các triệu chứng bệnh PED trên lợn mán rất đặc trưng. Theo ghi nhận của Sila Champa (2017), lợn bệnh biểu hiện ủ rũ, mệt mỏi, bỏ bú hoặc bú kém, và tiêu chảy dữ dội. Phân có dạng lỏng, màu vàng, mùi tanh và có thể chứa sữa không tiêu. Một triệu chứng điển hình là lợn con mất nước nhanh chóng, dẫn đến mắt trũng sâu, da nhăn nheo và tình trạng nằm chồng đống lên nhau hoặc nằm trên bụng mẹ để tìm hơi ấm. Khi mổ khám, bệnh tích của bệnh PED cũng rất rõ ràng. Dạ dày và ruột non thường căng phồng chứa đầy dịch lỏng màu vàng, thành ruột mỏng đi đáng kể, có thể nhìn xuyên thấu. Các hạch lympho màng treo ruột sưng to, sung huyết. Tuy nhiên, để xác nhận chắc chắn tác nhân gây bệnh là Virus PEDV và phân biệt với các bệnh tiêu chảy khác như TGE hay Rotavirus, việc sử dụng các kỹ thuật xét nghiệm hiện đại là bắt buộc. Phương pháp RT-PCR (Reverse Transcription - Polymerase Chain Reaction) được xem là tiêu chuẩn vàng, cho phép phát hiện vật liệu di truyền (ARN) của virus trong mẫu phân hoặc mẫu ruột với độ nhạy và độ đặc hiệu cao.

3.1. Nhận diện các triệu chứng bệnh PED lâm sàng điển hình

Quan sát triệu chứng bệnh PED là bước đầu tiên và quan trọng nhất. Ở lợn mán con theo mẹ, các dấu hiệu chính bao gồm: tiêu chảy ồ ạt, phân lỏng như nước, màu vàng hoặc xám, mùi rất tanh; nôn mửa, đặc biệt sau khi bú; bỏ bú, ủ rũ, lười vận động. Một trong những dấu hiệu đặc trưng được mô tả trong nghiên cứu tại Hà Giang là lợn con thường nằm ép sát vào bụng mẹ (66,7% trường hợp) để giữ ấm do thân nhiệt giảm. Tình trạng mất nước diễn ra nhanh chóng, thể hiện qua triệu chứng mắt trũng sâu (85,2% trường hợp), da mất đàn hồi. Ở lợn nái và lợn trưởng thành, triệu chứng thường nhẹ hơn, chủ yếu là bỏ ăn tạm thời và tiêu chảy trong vài ngày rồi tự khỏi. Tuy nhiên, chúng lại trở thành nguồn thải virus nguy hiểm cho đàn.

3.2. Phân tích bệnh tích của bệnh PED qua mổ khám tử thi

Mổ khám xác lợn chết do nghi mắc PED cung cấp những bằng chứng quan trọng. Bệnh tích của bệnh PED tập trung chủ yếu trên đường tiêu hóa. Bệnh tích đại thể điển hình bao gồm: xác chết gầy, mất nước; dạ dày chứa đầy sữa không tiêu vón cục; ruột non căng phồng, chứa đầy dịch lỏng màu vàng, thành ruột mỏng như giấy và trong suốt. Các hạch bạch huyết màng treo ruột sưng to, sung huyết, đôi khi xuất huyết. Về bệnh tích vi thể, tổn thương đặc trưng nhất là sự teo và cùn các lông nhung ruột non. Tế bào biểu mô bị hoại tử và bong tróc, làm lộ lớp màng đáy, tạo điều kiện cho vi khuẩn kế phát xâm nhập. Những hình ảnh bệnh tích này là cơ sở để khẳng định sự phá hủy nghiêm trọng của Virus PEDV đối với hệ tiêu hóa của lợn mán nhiễm bệnh.

3.3. Kỹ thuật RT PCR trong việc chẩn đoán PEDV chính xác

Để chẩn đoán PEDV một cách chính xác và phân biệt với các Coronavirus trên lợn khác, phương pháp RT-PCR là không thể thiếu. Kỹ thuật này khuếch đại một đoạn gen đặc hiệu của Virus PEDV từ mẫu bệnh phẩm (phân, ruột). Trong nghiên cứu của Sila Champa, việc sử dụng cặp mồi đặc hiệu khuếch đại một phần gen S đã cho kết quả dương tính cao: 79,4% đối với mẫu ruột và 52,9% đối với mẫu phân. Kết quả này khẳng định sự hiện diện của virus trong đàn và cho phép đưa ra kết luận cuối cùng về nguyên nhân gây dịch. Độ nhạy và độ đặc hiệu cao của RT-PCR giúp phát hiện virus ngay cả ở giai đoạn sớm của bệnh hoặc ở những con vật mang trùng không triệu chứng, hỗ trợ đắc lực cho công tác truy vết và kiểm soát dịch bệnh.

IV. Bí quyết điều trị và các biện pháp phòng chống dịch PED hiệu quả

Đối với bệnh do virus gây ra, việc điều trị đặc hiệu gần như không tồn tại, và Porcine Epidemic Diarrhea cũng không ngoại lệ. Do đó, chiến lược kiểm soát bệnh tập trung chủ yếu vào điều trị triệu chứng, hỗ trợ cơ thể vượt qua giai đoạn nguy kịch và quan trọng hơn cả là áp dụng các biện pháp phòng chống dịch PED một cách nghiêm ngặt. Phác đồ điều trị tiêu chảy cấp do PED chủ yếu nhắm vào việc chống mất nước, cân bằng điện giải và ngăn ngừa nhiễm khuẩn kế phát. Việc bù nước và điện giải cho lợn là ưu tiên hàng đầu, có thể thực hiện bằng cách cho uống các dung dịch oresol hoặc truyền tĩnh mạch trong trường hợp nặng. Sử dụng kháng sinh phổ rộng là cần thiết để kiểm soát các vi khuẩn cơ hội như E.coli, Clostridium, vốn luôn chờ đợi để tấn công khi hàng rào niêm mạc ruột bị tổn thương. Tuy nhiên, phòng bệnh vẫn là biện pháp hiệu quả và kinh tế nhất. Nền tảng của phòng bệnh là thực hành tốt an toàn sinh học trong chăn nuôi. Điều này bao gồm việc kiểm soát chặt chẽ người và phương tiện ra vào trại, thực hiện quy trình cùng vào - cùng ra (all-in/all-out), vệ sinh và sát trùng chuồng trại định kỳ. Sử dụng vacxin phòng bệnh PED cho lợn nái trước khi sinh là một giải pháp hữu hiệu để tạo miễn dịch thụ động cho lợn con qua sữa đầu, giúp bảo vệ chúng trong những tuần đầu đời đầy nhạy cảm.

4.1. Phác đồ điều trị tiêu chảy cấp và hỗ trợ cho lợn mán

Khi lợn mán nhiễm bệnh, mục tiêu chính của điều trị là duy trì sự sống. Phác đồ điều trị tiêu chảy cấp bao gồm ba trụ cột: (1) Bù nước và điện giải cho lợn: Cung cấp nước sạch và dung dịch điện giải (như oresol) cho lợn uống tự do. Với lợn con quá yếu không tự bú được, cần bơm trực tiếp vào miệng hoặc truyền dịch dưới da/xoang bụng. (2) Chống nhiễm khuẩn kế phát: Sử dụng các loại kháng sinh như Amoxicillin, Colistin, hoặc Apramycin để ngăn chặn vi khuẩn gây bệnh đường ruột bùng phát. (3) Hỗ trợ tăng cường sức đề kháng: Bổ sung vitamin, men tiêu hóa, và các chất trợ sức trợ lực để giúp lợn con nhanh chóng phục hồi. Cần giữ ấm cho lợn con bằng đèn sưởi vì chúng rất dễ bị hạ thân nhiệt.

4.2. Vai trò của vacxin phòng bệnh PED trong miễn dịch cho đàn

Vacxin phòng bệnh PED đóng vai trò then chốt trong việc tạo ra miễn dịch chủ động cho lợn nái, từ đó truyền kháng thể (IgA) qua sữa đầu cho lợn con. Đây là cơ chế bảo vệ hiệu quả nhất cho lợn sơ sinh. Việc tiêm phòng cho lợn nái theo lịch trình khuyến cáo (thường là 2 mũi, cách nhau 2-3 tuần, và mũi cuối cùng cách ngày đẻ dự kiến khoảng 2 tuần) sẽ đảm bảo nồng độ kháng thể trong sữa đầu ở mức cao nhất. Ngoài ra, tại các vùng dịch, một biện pháp dân gian nhưng hiệu quả là cho lợn nái ăn ruột của lợn con nhiễm bệnh (feedback) để tạo miễn dịch tự nhiên. Tuy nhiên, phương pháp này tiềm ẩn nhiều rủi ro lây lan các mầm bệnh khác và cần được thực hiện dưới sự giám sát chặt chẽ của cán bộ thú y.

4.3. Tầm quan trọng của an toàn sinh học trong chăn nuôi

An toàn sinh học trong chăn nuôi là hàng rào phòng thủ đầu tiên và quan trọng nhất chống lại Virus PEDV. Các biện pháp cốt lõi bao gồm: thiết lập khu vực cách ly cho lợn mới nhập đàn; kiểm soát nghiêm ngặt xe cộ, dụng cụ và con người ra vào trại; có hố sát trùng ở tất cả các lối đi; thực hiện vệ sinh, tiêu độc khử trùng chuồng trại thường xuyên, đặc biệt là sau mỗi lứa xuất chuồng. Quản lý phân và chất thải đúng cách cũng giúp giảm tải lượng mầm bệnh trong môi trường. Việc áp dụng đồng bộ và nghiêm túc các quy trình an toàn sinh học sẽ giúp ngăn chặn virus xâm nhập vào trại và hạn chế sự lây lan nếu dịch bệnh không may xảy ra, bảo vệ sức khỏe và năng suất của toàn đàn lợn mán.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Dịch tiêu chảy cấp do virus Porcine Epidemic Diarrhea (PEDV) là một trong những mối đe dọa nghiêm trọng nhất đối với ngành chăn nuôi lợn, đặc biệt trên các giống bản địa có giá trị kinh tế cao như lợn Mán tại tỉnh Hà Giang với quy mô ước tính trên 5.000 con trưởng thành. Nghiên cứu của học viên Sila Champa tại Học viện Nông nghiệp Việt Nam tập trung giải quyết bài toán cấp thiết: xác định toàn diện các đặc điểm dịch tễ, triệu chứng lâm sàng, bệnh tích đại thể, tổn thương vi thể và biến đổi huyết học trên lợn Mán con mắc bệnh tiêu chảy do PEDV.

Mục tiêu cốt lõi của công trình là cung cấp luận cứ khoa học chính xác nhằm xây dựng phác đồ chẩn đoán nhanh và đề xuất quy trình kiểm soát dịch bệnh hiệu quả tại các cơ sở chăn nuôi miền núi. Đề tài được triển khai trong phạm vi thời gian từ tháng 10/2016 đến tháng 6/2017 tại 3 địa bàn trọng điểm gồm huyện Vị Xuyên, huyện Bắc Quang và huyện Hoàng Su Phì thuộc tỉnh Hà Giang, kết hợp phân tích chuyên sâu tại Phòng thí nghiệm Bộ môn Bệnh lý và Phòng thí nghiệm Trọng điểm Công nghệ Sinh học Thú y. Khảo sát trên tổng đàn 2.199 lợn con theo dõi thuộc 270 đàn cho thấy tỷ lệ mắc tiêu chảy trung bình toàn đàn đạt 30,50%, trong đó tỷ lệ mắc ở tuần tuổi thứ nhất lên tới 62,73% và tỷ lệ tử vong trong số lợn mắc bệnh ở giai đoạn này chiếm tới 41,08%. Những số liệu định lượng này khẳng định tầm quan trọng đặc biệt của việc nghiên cứu đặc điểm bệnh lý học PEDV để bảo tồn và phát triển đàn giống gia súc đặc sản bản địa.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu vận dụng hệ thống lý thuyết dịch tễ học và bệnh lý học thú y hiện đại, tập trung vào cấu trúc sinh học phân tử của Coronavirus thuộc họ Coronaviridae. Virus PED là virus có vỏ bọc màng lipid, bộ gen là chuỗi RNA đơn dương kích thước 27 - 32 kb mang các protein cấu trúc quan trọng gồm Glycoprotein S (Spike, 180 kDa), Protein màng M (Membrane, 27 kDa) và Protein vỏ N (Nucleocapsid, 57 kDa). Cơ chế sinh bệnh học của PEDV được lý giải thông qua quá trình xâm nhập và nhân lên đặc hiệu trong tế bào chất của tế bào biểu mô lông nhung ruột non, phá hủy liên kết nhung mao làm sụt giảm tỷ lệ chiều cao và độ dày lông nhung từ mức chuẩn 7:1 xuống còn 3:1, dẫn đến teo lông nhung cấp tính và mất nước nghiêm trọng.

Bên cạnh đó, đề tài kết hợp học thuyết về sinh lý tiêu hóa và đáp ứng miễn dịch sơ sinh ở gia súc non. Trong 14 - 16 ngày đầu sau sinh, dịch vị lợn con hoàn toàn thiếu axit HCl tự do và enzyme pepsin chưa được hoạt hóa, khiến lợn con phụ thuộc tuyệt đối vào kháng thể IgA thụ động hấp thu từ sữa đầu của lợn mẹ. Khi gặp các yếu tố stress môi trường hoặc mầm bệnh PEDV tấn công, hàng rào nhung mao ruột bị phá vỡ nhanh chóng, kéo theo rối loạn trao đổi chất và nhiễm khuẩn kế phát nguy hiểm từ các vi khuẩn đường ruột như Escherichia coli và Clostridium perfringens.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu sử dụng phương pháp điều tra dịch tễ cắt ngang trên cỡ mẫu 2.199 lợn Mán từ sơ sinh đến 9 tuần tuổi (chia đều 90 đàn tại mỗi huyện Vị Xuyên, Bắc Quang và Hoàng Su Phì). Phương pháp chọn mẫu phân tầng kết hợp ngẫu nhiên có chủ đích được áp dụng để lấy 34 mẫu bệnh phẩm (gồm mô ruột non, hạch lympho màng treo ruột và phân) từ những cá thể lợn con chưa tiêm vaccine PED nhưng biểu hiện triệu chứng tiêu chảy điển hình.

Quy trình mổ khám tuân thủ chặt chẽ tiêu chuẩn quốc gia TCVN 8402:2010. Để chẩn đoán xác định mầm bệnh, kỹ thuật sinh học phân tử RT-PCR (One-step RT-PCR Kit) được lựa chọn nhờ độ nhạy và độ đặc hiệu cao, sử dụng cặp mồi đặc hiệu khuếch đại đoạn gen S kích thước 651 bp trải qua 35 chu kỳ nhiệt. Nghiên cứu bệnh tích vi thể được thực hiện theo phương pháp nhuộm mô bệnh học Hematoxylin - Eosin (HE) lát cắt 3 - 5 µm trên máy cắt mảnh Microtome. Đánh giá biến đổi huyết học được tiến hành trên 30 mẫu máu (15 lợn bệnh dương tính và 15 lợn khỏe làm đối chứng) bằng máy phân tích tự động 18 chỉ số Celldyn-3700, xử lý thống kê bằng phần mềm Minitab version 14. Lý do lựa chọn tổ hợp phương pháp này là nhằm đảm bảo tính đối chứng khách quan giữa dấu hiệu lâm sàng, tổn thương mô học và bằng chứng sinh học phân tử.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Phân tích số liệu dịch tễ cho thấy tỷ lệ mắc hội chứng tiêu chảy trung bình ở đàn lợn Mán tại Hà Giang là 30,50% và tỷ lệ tử vong trên số mắc là 31,37%. Tuần tuổi thứ nhất ghi nhận tỷ lệ mắc cao nhất đạt 62,73% cùng tỷ lệ chết trên tổng đàn là 26,87%, sau đó giảm dần xuống mức thấp nhất ở tuần thứ 8 với 8,57% mắc bệnh. Tỷ lệ mắc có xu hướng tăng nhẹ trở lại vào tuần thứ 9 (đạt 9,37%) do stress chuyển đổi thức ăn giai đoạn cai sữa.

Kết quả chẩn đoán phân tử RT-PCR trên 34 mẫu bệnh phẩm nghi nhiễm đã xác định tỷ lệ dương tính với PEDV khác nhau rõ rệt theo loại mẫu: mẫu mô ruột non đạt tỷ lệ phát hiện cao nhất với 79,4% (27/34 mẫu), mẫu hạch lympho màng treo ruột đạt 73,5% (25/34 mẫu), trong khi mẫu phân chỉ đạt 52,9% (18/34 mẫu).

Về lâm sàng và bệnh tích đại thể trên 27 lợn Mán dương tính PEDV: 100% cá thể biểu hiện ủ rũ, tiêu chảy phân lỏng màu vàng tanh, dạ dày và ruột non căng phồng chứa đầy dịch lợn cợn màu vàng với thành ruột mỏng trong suốt; 85,2% lợn bị trũng mắt sâu; 88,9% hạch màng treo ruột sung huyết và xuất huyết; 81,5% có hiện tượng thở nhanh và nằm chồng đống lên nhau; 66,7% có tập tính nằm đè lên bụng mẹ để tìm nguồn nhiệt. Biến đổi huyết học ghi nhận sự sụt giảm rõ rệt về số lượng hồng cầu, hàm lượng huyết sắc tố Hb và tổng lượng bạch cầu ở nhóm lợn bệnh, đồng thời tỷ lệ bạch cầu trung tính tăng cao phản ánh tình trạng phản ứng viêm cấp tính toàn thân.

Thảo luận kết quả

Tỷ lệ mắc và tử vong có sự khác biệt rõ nét giữa các vùng sinh thái: huyện Hoàng Su Phì có tỷ lệ mắc cao nhất (31,82%) và tỷ lệ tử vong cao nhất (33,33%), tiếp theo là Bắc Quang (30,58% mắc, 32,88% tử vong), trong khi huyện Vị Xuyên ghi nhận mức thấp nhất với 29,11% mắc và 27,90% tử vong. Sự biến thiên này xuất phát từ tập quán chăn thả tự do, chuồng trại vùng cao ẩm lạnh và điều kiện vệ sinh thú y hạn chế tại Hoàng Su Phì, trái ngược với mô hình trang trại quy chuẩn áp dụng kỹ thuật an toàn sinh học tốt hơn tại Vị Xuyên.

Dữ liệu nghiên cứu có thể được trực quan hóa tối ưu thông qua biểu đồ đường thể hiện tương quan nghịch biến giữa độ tuổi lợn con (từ tuần 1 đến tuần 8) và tỷ lệ tử vong, kết hợp bảng ma trận so sánh độ nhạy phát hiện virus của phản ứng RT-PCR giữa các loại bệnh phẩm. Tổn thương vi thể quan sát được trên tiêu bản mô học HE chứng minh rõ nét cơ chế gây bệnh của PEDV: lông nhung ruột non bị bào mòn, thoái hóa hoại tử tế bào biểu mô, tuyến Lieberkühn ở ruột già bị đứt gãy và các mạch quản sung huyết nặng nề. Kết quả này tương đồng với các nghiên cứu kinh điển quốc tế về Coronavirus trên lợn, khẳng định PEDV là tác nhân chính gây phá hủy cấu trúc nhung mao ruột, làm mất khả năng hấp thu dinh dưỡng và dẫn đến trụy tim mạch do mất nước cấp tính.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên các bằng chứng thực nghiệm, luận văn đề xuất 4 nhóm giải pháp chiến lược nhằm khống chế dịch PED và nâng cao hiệu quả chăn nuôi lợn Mán:

1. Thiết lập quy trình an toàn sinh học nghiêm ngặt tại chuồng nuôi: Thực hiện vệ sinh sát trùng tiêu độc chuồng trại định kỳ 2 lần/ngày bên trong khu vực nuôi và 1 lần/ngày ở khuôn viên bên ngoài. Bố trí hố sát trùng tại cửa chuồng, kiên quyết cách ly khu vực bán lợn ở vòng ngoài trang trại nhằm giảm thiểu trên 50% nguy cơ lây nhiễm chéo mầm bệnh từ phương tiện vận chuyển.
2. Ứng dụng giải pháp gây miễn dịch chủ động tự nhiên cho đàn nái (Feedback): Tiến hành thu thập ruột non của 2 - 3 lợn con mắc PED thể cấp tính dưới 5 ngày tuổi chưa dùng thuốc, xay nhuyễn trong 1 lít nước cất, bổ sung 100g kháng sinh Colistin để diệt khuẩn kế phát rồi phối trộn cho lợn nái hậu bị và nái mang thai trước tuần thứ 14 ăn (định mức 1 bộ ruột cho 20 nái). Quy trình này kích thích lợn mẹ tạo kháng thể IgA vững chắc sau 2 - 3 tuần để truyền qua sữa đầu bảo hộ 100% lợn con sơ sinh.
3. Phác đồ can thiệp và điều trị triệu chứng khẩn cấp: Bổ sung liên tục dung dịch Glucose 5% kết hợp chất điện giải (Electrolyte) tự do trong 24 giờ đầu để chống mất nước và toan huyết. Đồng thời, phối hợp tiêm hoặc cho uống kháng sinh phổ rộng như Amoxycillin - Colistin hoặc Ampisur nhằm ngăn chặn triệt để vi khuẩn cơ hội như Salmonella, E. coli và Clostridium perfringens phát triển, hướng tới hạ tỷ lệ tử vong lợn bệnh xuống dưới 15%.
4. Nâng cao năng lực chẩn đoán phân tử tại hệ thống thú y địa phương: Triển khai chuyển giao kỹ thuật RT-PCR khuếch đại đoạn gen S kích thước 651 bp cho các trung tâm dịch vụ nông nghiệp cấp huyện giai đoạn 2026 - 2028, ưu tiên sử dụng mẫu mô ruột non và hạch ruột để đạt độ nhạy chẩn đoán tối ưu trên 75%.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Công trình nghiên cứu mang tính ứng dụng thực tiễn cao, là tài liệu tham khảo giá trị cho 4 nhóm đối tượng trọng tâm:

• Bác sĩ thú y và cán bộ kỹ thuật trang trại: Cung cấp bộ chỉ số lâm sàng chi tiết (100% tiêu chảy phân vàng, 85,2% trũng mắt, 66,7% nằm đè bụng mẹ) giúp chẩn đoán phân biệt chính xác PED với các hội chứng tiêu chảy khác như TGE hay Rotavirus ngay tại thực địa mà không bị nhầm lẫn.
• Chủ trang trại và hộ chăn nuôi lợn bản địa: Hướng dẫn chi tiết kỹ thuật chăm sóc lợn con sơ sinh trong tuần đầu tiên, phương pháp ủ ấm chuồng trại và quy trình làm vaccine chuồng (feedback) an toàn cho nái chửa để bảo toàn đàn giống lợn Mán đặc sản.
• Giảng viên, nghiên cứu sinh và sinh viên ngành Thú y - Chăn nuôi: Cung cấp tài liệu học thuật bài bản về phương pháp làm tiêu bản giải phẫu bệnh mô học (nhuộm HE), kỹ thuật điện di chẩn đoán RT-PCR và phương pháp phân tích 18 chỉ số huyết học trên máy tự động.
• Cơ quan quản lý dịch tễ và khuyến nông cấp tỉnh/huyện: Sử dụng hệ thống dữ liệu dịch tễ học thực địa tại 3 huyện vùng cao Hà Giang để hoạch định chính sách phòng dịch, quy hoạch vùng chăn nuôi an toàn sinh học và kiểm soát vận chuyển gia súc liên tỉnh.

Câu hỏi thường gặp

1. Dấu hiệu nhận biết đặc trưng nhất của lợn Mán con mắc PED trong thực tế là gì? Lợn Mán con mắc PED thể hiện rõ nét qua các triệu chứng lâm sàng: 100% lợn ủ rũ, đi ngoài phân lỏng màu vàng tanh nồng; 85,2% có mắt trũng sâu do mất nước; 81,5% thở nhanh, nằm co cụm; và đặc biệt 66,7% có tập tính trèo lên nằm trên bụng lợn mẹ nhằm tìm nguồn nhiệt chống lại sự hạ thân nhiệt đột ngột.

2. Tại sao phương pháp RT-PCR lại vượt trội hơn trong chẩn đoán virus PED? Phương pháp RT-PCR khuếch đại đoạn gen S kích thước 651 bp mang lại độ chính xác gần như tuyệt đối, giúp phân biệt nhanh PEDV với virus TGEV hay Rotavirus. Kết quả nghiên cứu chứng minh RT-PCR đạt tỷ lệ phát hiện trên mẫu ruột tới 79,4% và mẫu hạch ruột tới 73,5%, cao hơn nhiều so với tỷ lệ chỉ 52,9% khi xét nghiệm mẫu phân.

3. Giai đoạn tuổi nào lợn Mán dễ bị tử vong nhất do virus PED? Giai đoạn nguy hiểm nhất là lợn con ở tuần tuổi thứ 1 với tỷ lệ mắc bệnh lên tới 62,73% và tỷ lệ tử vong trong số lợn mắc chiếm 41,08%. Nguyên nhân do lợn sơ sinh chưa hoàn thiện chức năng tiết axit HCl dịch vị, nhung mao ruột non non nớt dễ bị virus phá hủy hoàn toàn trong 22 - 36 giờ sau nhiễm.

4. Kháng sinh có thể tiêu diệt được virus PED gây tiêu chảy ở lợn không? Kháng sinh hoàn toàn không có tác dụng tiêu diệt virus PEDV. Tuy nhiên, việc sử dụng các kháng sinh phổ rộng như Amoxycillin - Colistin hoặc Ampisur là cực kỳ bắt buộc để ức chế các ổ vi khuẩn kế phát cơ hội như E. coli, Salmonella hay Clostridium perfringens, giúp hạn chế viêm loét ruột non và giảm thiểu tỷ lệ chết ở lợn trên 1 tuần tuổi.

5. Phương pháp cho lợn nái ăn ruột lợn bệnh (feedback) cần lưu ý điều kiện gì? Quy trình feedback chỉ áp dụng cho nái hậu bị và nái mang thai trước tuần thứ 14, tuyệt đối không cho nái chửa trên 15 tuần hoặc đang nuôi con ăn vì sẽ làm phát tán mầm bệnh. Bệnh phẩm ruột phải lấy từ lợn con dưới 5 ngày tuổi bị PED cấp tính và phải xử lý bổ sung kháng sinh Colistin để vô trùng vi khuẩn gây hại trước khi phối trộn thức ăn.

Kết luận

• Luận văn xác định tỷ lệ mắc tiêu chảy trung bình ở lợn Mán tại Hà Giang là 30,50%, với tỷ lệ chết 9,90% và tỷ lệ tử vong ở lợn mắc bệnh là 31,37%, trong đó tuần tuổi thứ nhất chịu tổn thất nặng nề nhất (mắc 62,73%, tử vong 41,08%).
• Kỹ thuật RT-PCR khuếch đại đoạn gen S 651 bp khẳng định sự lưu hành của PEDV tại thực địa với tỷ lệ dương tính cao nhất trên mẫu mô ruột non (79,4%) và hạch màng treo ruột (73,5%).
• Nghiên cứu mô bệnh học đã làm sáng tỏ cơ chế phá hủy cấu trúc tế bào biểu mô lông nhung ruột non, teo nhung mao và hoại tử niêm mạc, kèm theo sự sụt giảm mạnh các chỉ số hồng cầu, huyết sắc tố và bạch cầu trong máu lợn bệnh.
• Đóng góp khoa học then chốt của công trình là cung cấp hệ thống dữ liệu bệnh lý học toàn diện đầu tiên trên giống lợn Mán bản địa, đồng thời chuẩn hóa quy trình chẩn đoán phân tử và phác đồ an toàn sinh học kết hợp gây miễn dịch tự nhiên cho đàn nái.
• Kế hoạch hành động trong giai đoạn 3 - 6 tháng tới bao gồm việc mở rộng tập huấn kỹ thuật vệ sinh chuồng trại 2 lần/ngày, chuẩn hóa quy trình phân lập mẫu ruột xét nghiệm RT-PCR và nhân rộng mô hình kiểm soát dịch bệnh cho các trang trại chăn nuôi lợn đặc sản vùng cao. Hãy liên hệ với các viện nghiên cứu và trạm thú y địa phương để tiếp cận chi tiết quy trình kỹ thuật nhằm bảo vệ tối đa đàn vật nuôi bản địa của bạn.

Trích đoạn nội dung tài liệu

HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP VIỆT NAM SILA CHAMPA NGHIÊN CỨU MỘT SỐ ĐẶC ĐIỂM BỆNH LÝ CỦA LỢN MÁN MẮC TIÊU CHẢY DO VIRUS PORCINE EPIDEMIC DIARRHEA - PED Chuyên ngành: Thú y Mã số: 60.01 Người hướng dẫn khoa học: 1.TS Nguyễn Hữu Nam 2. Nguyễn Tài Năng NHÀ XUẤT BẢN ĐẠI HỌC NÔNG NGHIỆP - 2017 i LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi. Các số liệu và kết quả trình bày trong luận văn là trung thực và chưa từng được ai công bố trong bất kỳ công trình nào khác. Tôi xin cam đoan rằng mọi sự giúp đỡ cho việc thực hiện luận văn này đã được cảm ơn, các thông tin trích dẫn trong luận văn đều đã được chỉ rõ nguồn gốc.

Hà Nội, ngày tháng năm 2017 Tác giả luận văn SILA CHAMPA ii LỜI CẢM ƠN Trong suốt thời gian học tập, nghiên cứu và hoàn thành luận văn, tôi đã nhận được sự hướng dẫn, chỉ bảo tận tình của các thầy cô giáo, sự giúp đỡ, động viên của bạn bè, đồng nghiệp và gia đình. Nhân dịp hoàn thành luận văn, cho phép tôi được bày tỏ lòng kính trọng và biết ơn sâu sắc PGS. Nguyễn Hữu Nam và TS Nguyễn Tài Năng đã tận tình hướng dẫn, dành nhiều công sức, thời gian và tạo điều kiện cho tôi trong suốt quá trình học tập và thực hiện đề tài. Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn chân thành tới Bộ môn Bệnh lý thú y, Khoa Thú y - Học viện Nông nghiệp Việt Nam đã tận tình giúp đỡ tôi trong quá trình học tập, thực hiện đề tài và hoàn thành luận văn.

Tôi xin chân thành cảm ơn tập thể lãnh đạo, cán bộ viên chức Phòng thí nghiệm trọng điểm công nghệ sinh học thú y và bộ môn Bệnh lý thú y đã giúp đỡ và tạo điều kiện cho tôi trong suốt quá trình thực hiện đề tài. Xin chân thành cảm ơn gia đình, người thân, bạn bè, đồng nghiệp đã tạo mọi điều kiện thuận lợi và giúp đỡ tôi về mọi mặt, động viên khuyến khích tôi hoàn thành luận văn. Hà Nội, ngày tháng năm 2017 Tác giả luận văn SILA CHAMPA iii MỤC LỤC LỜI CAM ĐOAN. iii MỤC LỤC.

iv DANH MỤC BẢNG. vii DANH MỤC HÌNH. viii TRÍCH YẾU LUẬN VĂN. ix THESIS ABSTRACT.

TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI. MỤC TIÊU CỦA ĐỀ TÀI. PHẠM VI NGHIÊN CỨU. Ý NGHĨA KHOA HỌC VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI.

Ý nghĩa khoa học. Ý nghĩa thực tiễn. TỔNG QUAN TÀI LIỆU. CÁC GIỐNG LỢN VÀ TÌNH HÌNH CHĂN NUÔI LỢN Ở HÀ GIANG.

Giống lợn địa phương (lợn Mán). Kỹ thuật chăn nuôi lợn mán. NHỮNG NGHIÊN CỨU VỀ HỘI CHỨNG TIÊU CHẢY. Đặc điểm sinh lý tiêu hóa của lợn.

Một số nguyên nhân gây tiêu chảy ở lợn. TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VỀ BỆNH TIÊU CHẢY DO VIRUS (PORCINE EPIDEMIC DIARRHEA - PED) GÂY RA TRÊN LỢN. Lịch sử bệnh. Một số đặc điểm của virus PEDV.

Dịch tễ học. Phòng và kiểm soát bệnh. Điều trị bệnh. KỸ THUẬT RT – PCR (REVERSE TRANSCRIPTION – POLYMERASE CHAIN REACTION).

NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁPNGHIÊN CỨU. ĐỐİ TƯỢNG, ĐỊA ĐİỂM, NGUYÊN LİỆU NGHİÊN CỨU. Đối tượng nghiên cứu. Địa điểm nghiên cứu:.

Nguyên liệu nghiên cứu. NỘI DUNG NGHIÊN CỨU. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU. Phương pháp chẩn đoán lâm sàng .2 Phương pháp mổ khám.

Phương pháp tiến hành phản ứng RT – PCR. Phương pháp nhuộm tiêu bản vi thể. Phương pháp nghiên cứu các chỉ tiêu huyết học. KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN.

KẾT QUẢ XÁC ĐỊNH TỶ LỆ MẮC TIÊU CHẢY CỦA LỢN MÁN Ở CÁC TRANG TRẠI CỦA HÀ GIANG. KẾT QUẢ SO SÁNH TỶ LỆ MẮC TIÊU CHẢY CỦA LỢN TẠI 3 HUYỆN CỦA TỈNH HÀ GIANG. KẾT QUẢ RT – PCR CHẨN ĐOÁN PED. KẾT QUẢ KHẢO SÁT VỀ TRIỆU CHỨNG LÂM SÀNG.

KẾT QUẢ XÁC ĐỊNH BỆNH TÍCH ĐẠI THỂ. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU BỆNH LÝ VI THỂ. KẾT QUẢ XÁC ĐỊNH CHỈ TIÊU HUYẾT HỌC. KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ.

50 TÀI LIỆU THAM KHẢO. 51 v DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT Chữ viết tắt Nghĩa tiếng Việt BCTT : Bạch cầu trunh tính bp : Base Pair C.perfringens : Clostridium perfringens EDV : Epidemic Viral Diarhea E.coli : Escherichia coli HCTC : Hội chứng tiêu chảy HGB : Hàm lượng huyết sắc tố HSTBQ : huyết sắc tố bình quân Hly : Haemolysin Ig : Immunoglobulin LT : Liable Heat Toxin RT - PCR : Reverse Transcription - Polymerase Chain Reaction PED : Porcine Epidemic Diarrhea PEDV : Porcine Epidemic Diarrhea Virus TB : Trung bình TGE : Transmissible Gastro Enteritis TGEV : Transmissible Gastroenteritis Enteritis Virus Vbq : Thể tích bình quân vi DANH MỤC BẢNG Bảng 3. Hồ sơ các mẫu lợn Mán tại các huyện nghiên cứu. Thành phần phản ứng RT – PCR.

Nhiệt độ và thời gian trong từng giai đoạn của chu kỳ nhiệt. Kết quả khảo sát tỷ lệ mắc tiêu chảy trên đàn lợn Mán đã theo dõi nuôi tại Hà Giang. Kết quả khảo sát tỷ lệ mắc tiêu chảy trên đàn lợn Mán nuôi tại Vị Xuyên. Kết quả khảo sát tỷ lệ mắc tiêu chảy trên đàn lợn Mán nuôi tại Bắc Quang.

Kết quả khảo sát tỷ lệ mắc tiêu chảy trên đàn lợn Mán nuôi tại Hoàng Su Phì. Kết quả so sánh tỷ lệ mắc tiêu chảy ở lợn Mán. So sánh tỷ lệ chết và tỷ lệ tử vong ở lợn Mán. Kết quả so sánh tỷ lệ chết do tiêu chảy ở lợn Mán.

Kết quả phản ứng RT – PCR chẩn đoán PED của lợn Mán tại Hà Giang. Triệu chứng lâm sàng chủ yếu của lợn Mán dương tính với PEDV (n=27). Kết quả xác định bệnh tích chủ yếu ở lợn Mán mắc PED (n =27). Kết quả nghiên cứu bệnh lý vi thể.

Các chỉ số hồng cầu ở lợn Mán mắc PED (2 tuần tuổi). Kết quả khảo sát các chỉ số bạch cầu ở lợn Mán mắc PED. 47 vii DANH MỤC HÌNH Hình 2. Mô hình cấu trúc bộ gen virus PED.

Kết quả phản ứng RT – PCR cho các mẫu dương tính. Một số hình ảnh minh họa trong bệnh PED ở lợn Mán. Một số hình ảnh bệnh tích vi thể của lợn Mán mắc PED. 45 viii TRÍCH YẾU LUẬN VĂN Tên tác giả: Sila Champa Tên Luận văn: Nghiên cứu một số đặc điểm bệnh lý của lợn Mán mắc tiêu chảy do virus Porcine epidemic diarrhea - PED Chuyên ngành: Thú y Mã số: 60.01 Tên cơ sở đào tạo: Học viện Nông nghiệp Việt Nam Mục đích nghiên cứu: Xác định được một số đặc điểm bệnh lý chủ yêu của lợn Mán mắc tiêu chảy do virus (Porcine Epidemic Diarrhea - PED) làm cơ sở đưa ra các biện pháp phòng bệnh có hiệu quả.

Vật liệu và phương pháp nghiên cứu: Mẫu bệnh phẩm Lợn Mán nuôi mắc dịch tiêu chảy cấp PED. Mẫu bệnh phẩm là phân, máu, các mô được lấy từ lợn con theo mẹ ở các trang trại, gia trại nuôi lợn Mán ở Vị Xuyên, Bắc Quang, Hoàng Su Phì tỉnh Hà Giang nghi mắc tiêu chảy do PED dựa trên các dấu hiệu lâm sàng đặc trưng. Địa điểm nghiên cứu: Phòng thí nghiệm bộ môn Bệnh lý và Phòng thí nghiệm CNSH – Khoa Thú y – Học Viện Nông Nghiệp Việt Nam Hóa chất Hóa chất môi trường dùng để bảo quản mẫu bệnh phẩm: Formol trung tính 10%. Hóa chất sử dụng để nhuộm tiêu bản vi thể: nước cất, cồn, xylen, parafin, thuốc nhuộm heamatoxylin, eosin,.

Dụng cụ Tủ lạnh, tủ sấy, tủ ấm 370C, tủ ấm 560C, máy đúc block, khuôn đúc, máy cắt mảnh microtom, kính hiển vi quang học, máy li tâm, vòng vớt, lam kính, lamen, dao, pank, kẹp, cốc đựng hóa chất… Nội dung nghiên cứu - Chẩn đoán lợn Mán nghi mắc PEDV bằng phương pháp RT – PCR - Xác định triệu chứng lâm sàng chủ yếu của lợn Mán nuôi mắc PEDV - Xác định bệnh tích đại thể của lợn Mán nuôi mắc PEDV - Nghiên cứu bệnh tích vi thể một số cơ quan của lợn Mán bệnh Phương pháp nghiên cứu Để tiến hành nghiên cứu và thực hiện được các nội dung đã đề ra của đề tài, ix chúng tôi đã sử dụng kết hợp những phương pháp nghiên cứu thường quy và hiện đại trong lĩnh vực thú y: Phương pháp chẩn đoán lâm sàng - Phương pháp mổ khám, lấy mẫu và bảo quản mẫu làm tiêu bản - Phương pháp tiến hành phản ứng RT – PCR - Phương pháp làm và nhuộm tiêu bản vi thể - Phương pháp nghiên cứu các chỉ tiêu huyết học Kết quả chính và kết luận: Từ những nghiên cứu đã đạt được ở trên chúng tôi đưa ra một số kết luận như sau: Tỷ lệ mắc tiêu chảy thành dịch (PED) ở lợn Mán con theo mẹ rất cao, tỷ lệ dương tính là 79,4% đối với mẫu ruột; 73,5 % đối với hạch ruột và 52,9% đối với mẫu phân khi xác định bằng phương pháp RT-PCR. Triệu chứng lâm sàng chủ yếu của lợn Mán mắc PED là: Ủ rũ, mệt mỏi, phân lỏng, tanh, màu vàng, gầy gò (100%); mắt trũng sâu (85,2%); thở nhanh, nằm chồng đống (81,5%); uống nước nhiều (77,8%); nằm trên bụng mẹ (66,7%); lười bú (55,6%); thân nhiệt giảm (59,3 %). Bệnh tích đại thể chủ yếu là: Xác chết gầy, dạ dày và ruột non căng phồng, thành mỏng, chất chứa màu vàng, lợn cợn (100%); hạch lympho màng treo ruột sung huyết, xuất huyết (88,9%); hạch bẹn nông sưng to, phổi viêm, tụ huyết (74,1%); hậu môn dính bết phân màu vàng, (59,3%); lách sung huyết, túi mật căng to (55,6%). Bệnh tích vi thể điển hình là: ở ruột non, lông nhung ruột bị phá hủy, tái sinh kém nên ngắn lại, tù đầu, tế bào biểu mô thoái hóa, hoại tử; ở ruột già, tuyến lieberkuhn đứt nát, tế bào biểu mô bong tróc, sung huyết mạch quản và thâm nhiễm tế bào viêm ở hạ niêm mạc.

Hạch ruột sung huyết, xuất huyết, tăng sinh các mảng payer ở thành ruột. Gan, sung huyết, tế bào gan bị thoái hóa mỡ, cấu trúc gan thay đổi, ranh giới giữa các tế bào gan không rõ. Phổi viêm, sung huyết, các mạch quản dãn rộng chứa đầy hồng cầu, thâm nhiễm tế bào viêm trong lòng phế quản, phế nang. Khi lợn Mán mắc PED số lượng hồng cầu, hàm lượng huyết sắc tố, tỷ khối huyết cầu, số lượng bạch cầu giảm so với lợn khỏe.

- Tỷ lệ bạch cầu đa nhân trung tính trong công thức bạch cầu tăng cao, trong khi đó bạch cầu đơn nhân lớn và tế bào lympho giảm. x THESIS ABSTRACT Master candidate: Sila Champa Thesis title: Study on some pathological characteristic of Man pigs suffering from diarrhea caused by Porcine epidemic diarrhea virus- PED Major: Veterinary Medicine Code: 60.