Nghiên cứu bệnh tiên mao trùng do trypanosoma evansi gây ra trên đàn trâu tại tỉnh tuyên quang và biện pháp phòng trị

Chuyên khảo phân tích Nghiên cứu bệnh tiên mao trùng do trypanosoma evansi gây ra trên đàn trâu tại tỉnh tuyên quang và, đánh giá các khía cạnh quan trọng, đề xuất hướng nghiên

• Tác giả: Trần Nhật Thắng
• Người hướng dẫn: GS. Nguyễn Thị Kim Lan
• Trường học: Đại học Thái Nguyên
• Chuyên ngành: Thú y
• Đề tài: Nghiên Cứu Bệnh Tiên Mao Trùng Do Trypanosoma Evansi Gây Ra Trên Đàn Trâu Tại Tỉnh Tuyên Quang Và Biện Pháp Phòng Trị
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Thái Nguyên

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• MỞ ĐẦU
• 0.1. Tính cấp thiết của đề tài
• 0.2. Mục tiêu của đề tài
• 0.3. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài
• 0.3.1. Ý nghĩa khoa học
• 0.3.2. Ý nghĩa thực tiễn
• 0.4. Những đóng góp mới của đề tài
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 1.1. Cơ sở khoa học của đề tài
• 1.2. Lịch sử phát hiện ra loài tiên mao trùng Trypanosoma evansi
• 1.3. Đặc điểm hình thái, cấu tạo, phân loại và chu kỳ phát triển của tiên mao trùng Trypanosoma evansi
• 1.3.1. Đặc điểm hình thái, cấu tạo của tiên mao trùng Trypanosoma evansi
• 1.3.2. Phân loại tiên mao trùng ký sinh ở gia súc
• 1.3.3. Chu kỳ sống của tiên mao trùng
• 1.4. Dịch tễ học bệnh tiên mao trùng
• 1.4.1. Phân bố địa lý của bệnh
• 1.4.2. Vật chủ và côn trùng trung gian môi giới truyền bệnh tiên mao trùng
• 2. CHƯƠNG 2: ĐỐI TƯỢNG, VẬT LIỆU, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng và vật liệu nghiên cứu
• 2.1.1. Đối tượng nghiên cứu
• 2.1.2. Vật liệu nghiên cứu
• 2.2. Địa điểm và thời gian nghiên cứu
• 2.3. Nội dung nghiên cứu
• 2.3.1. Xác định thành phần loài tiên mao trùng phân lập từ trâu bệnh tại tỉnh Tuyên Quang
• 2.3.2. Nghiên cứu một số đặc điểm dịch tễ bệnh tiên mao trùng trên đàn trâu của tỉnh Tuyên Quang
• 2.3.3. Khả năng gây bệnh của T. evansi trên động vật thí nghiệm
• 2.3.4. Ứng dụng Kit CATT và Kit ELISA trong chẩn đoán bệnh tiên mao trùng
• 2.4. Thử nghiệm và lựa chọn phác đồ điều trị bệnh tiên mao trùng có hiệu quả cao và đề xuất biện pháp phòng chống bệnh
• 2.5. Phương pháp nghiên cứu
• 2.5.1. Phương pháp thu thập mẫu
• 2.5.2. Phương pháp phát hiện tiên mao trùng trong mẫu
• 2.5.3. Phương pháp định danh tiên mao trùng
• 2.5.4. Phương pháp nghiên cứu đặc điểm bệnh lý và lâm sàng bệnh do T. evansi gây ra trên động vật gây nhiễm
• 2.5.5. Phương pháp ứng dụng Kit chẩn đoán bệnh tiên mao trùng ở trâu
• 2.5.6. Xây dựng phác đồ điều trị bệnh tiên mao trùng cho trâu
• 2.5.7. Phương pháp xử lý số liệu
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 3.1. Nghiên cứu đặc điểm dịch tễ bệnh tiên mao trùng trên đàn trâu tại tỉnh Tuyên Quang
• 3.2. Định danh loài tiên mao trùng phân lập từ đàn trâu tại tỉnh Tuyên Quang
• 3.3. Tình hình nhiễm tiên mao trùng ở đàn trâu tại tỉnh Tuyên Quang
• 3.4. Nghiên cứu về ruồi, mòng hút máu, truyền bệnh tiên mao trùng
• 3.5. Khả năng gây bệnh của T. evansi trên một số động vật
• 3.5.1. Khả năng gây bệnh của T. evansi trên chuột bạch
• 3.5.2. Đặc tính gây bệnh của T. evansi trên trâu gây nhiễm
• 3.6. Thử nghiệm Kit CATT và Kit ELISA trong chẩn đoán bệnh tiên mao trùng
• 3.7. Xây dựng phác đồ điều trị bệnh tiên mao trùng và đề xuất biện pháp phòng chống bệnh
• 3.7.1. Thử nghiệm trên diện hẹp
• 3.7.2. Kết quả điều trị bệnh tiên mao trùng cho trâu ở Tuyên Quang
• 3.7.3. Đề xuất biện pháp phòng chống bệnh tiên mao trùng cho đàn trâu của tỉnh Tuyên Quang
• KẾT LUẬN VÀ ĐỀ NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• DANH MỤC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC LIÊN QUAN ĐẾN LUẬN VĂN
• PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng quan về bệnh tiên mao trùng Trypanosoma evansi trên trâu tại Tuyên Quang

Bệnh tiên mao trùng do Trypanosoma evansi gây ra là một trong những vấn đề nghiêm trọng trong chăn nuôi trâu tại tỉnh Tuyên Quang. Bệnh này không chỉ ảnh hưởng đến sức khỏe của đàn trâu mà còn gây thiệt hại lớn về kinh tế cho người chăn nuôi. Theo thống kê, tỷ lệ mắc bệnh ở trâu có thể lên tới 30%. Việc nghiên cứu và hiểu rõ về bệnh này là rất cần thiết để có biện pháp phòng ngừa và điều trị hiệu quả.

1.1. Đặc điểm của bệnh tiên mao trùng và tác nhân gây bệnh

Bệnh tiên mao trùng do Trypanosoma evansi gây ra có đặc điểm lâm sàng rõ rệt. Triệu chứng bao gồm sốt cao, thiếu máu, và suy nhược. Ký sinh trùng này lây lan chủ yếu qua côn trùng hút máu như ruồi và mòng. Việc nhận diện sớm các triệu chứng là rất quan trọng để giảm thiểu thiệt hại.

1.2. Tình hình bệnh tiên mao trùng tại Tuyên Quang

Tại Tuyên Quang, bệnh tiên mao trùng xuất hiện phổ biến, đặc biệt trong mùa đông. Điều kiện thời tiết lạnh giá và thiếu thức ăn làm gia tăng tỷ lệ mắc bệnh. Các hộ chăn nuôi cần được nâng cao nhận thức về bệnh này để có biện pháp phòng ngừa kịp thời.

II. Vấn đề và thách thức trong việc phòng ngừa bệnh tiên mao trùng

Việc phòng ngừa bệnh tiên mao trùng gặp nhiều thách thức do nhận thức hạn chế của người chăn nuôi và cơ sở hạ tầng y tế thú y còn yếu. Nhiều hộ chăn nuôi chưa có kiến thức đầy đủ về cách phòng ngừa và điều trị bệnh. Điều này dẫn đến tình trạng bệnh lây lan nhanh chóng trong đàn trâu.

2.1. Nhận thức của người chăn nuôi về bệnh tiên mao trùng

Nhiều người chăn nuôi chưa hiểu rõ về bệnh tiên mao trùng và các triệu chứng của nó. Việc thiếu thông tin và kiến thức về bệnh đã dẫn đến sự chủ quan trong công tác phòng ngừa.

2.2. Cơ sở hạ tầng y tế thú y tại Tuyên Quang

Cơ sở hạ tầng y tế thú y tại Tuyên Quang còn nhiều hạn chế. Thiếu trang thiết bị và nhân lực chuyên môn làm giảm hiệu quả trong việc chẩn đoán và điều trị bệnh tiên mao trùng.

III. Phương pháp nghiên cứu bệnh tiên mao trùng trên trâu

Nghiên cứu bệnh tiên mao trùng cần áp dụng các phương pháp khoa học hiện đại để xác định chính xác tác nhân gây bệnh và các đặc điểm dịch tễ học. Việc thu thập mẫu và phân tích sẽ giúp đưa ra các biện pháp phòng ngừa hiệu quả.

3.1. Phương pháp thu thập mẫu và phân tích

Mẫu máu từ trâu bệnh sẽ được thu thập và phân tích để xác định sự hiện diện của Trypanosoma evansi. Các phương pháp như ELISA và PCR sẽ được áp dụng để đảm bảo độ chính xác cao.

3.2. Đánh giá tác động của bệnh trên đàn trâu

Đánh giá tác động của bệnh tiên mao trùng đến sức khỏe và năng suất của đàn trâu là rất quan trọng. Các chỉ tiêu như tỷ lệ chết, giảm sản lượng sữa và sức sinh sản sẽ được theo dõi.

IV. Kết quả nghiên cứu và ứng dụng thực tiễn

Kết quả nghiên cứu sẽ cung cấp thông tin quý giá về tình hình bệnh tiên mao trùng tại Tuyên Quang. Những phát hiện này sẽ giúp xây dựng các biện pháp phòng ngừa và điều trị hiệu quả cho đàn trâu.

4.1. Kết quả phân tích mẫu bệnh phẩm

Kết quả phân tích cho thấy tỷ lệ nhiễm Trypanosoma evansi trong đàn trâu tại Tuyên Quang là khá cao. Điều này cho thấy sự cần thiết phải có các biện pháp can thiệp kịp thời.

4.2. Đề xuất biện pháp phòng ngừa bệnh

Các biện pháp phòng ngừa như tiêm phòng, cải thiện chế độ dinh dưỡng và vệ sinh chuồng trại sẽ được đề xuất. Những biện pháp này nhằm giảm thiểu tỷ lệ mắc bệnh và nâng cao sức khỏe cho đàn trâu.

V. Kết luận và triển vọng tương lai trong nghiên cứu bệnh tiên mao trùng

Nghiên cứu bệnh tiên mao trùng do Trypanosoma evansi gây ra trên trâu tại Tuyên Quang là rất cần thiết. Kết quả nghiên cứu sẽ góp phần nâng cao nhận thức và cải thiện tình hình chăn nuôi trâu tại địa phương. Tương lai, cần tiếp tục nghiên cứu để tìm ra các phương pháp điều trị hiệu quả hơn.

5.1. Tầm quan trọng của nghiên cứu bệnh tiên mao trùng

Nghiên cứu này không chỉ giúp bảo vệ sức khỏe đàn trâu mà còn góp phần vào sự phát triển bền vững của ngành chăn nuôi tại Tuyên Quang.

5.2. Hướng nghiên cứu trong tương lai

Cần tiếp tục nghiên cứu sâu hơn về đặc điểm sinh học và dịch tễ học của Trypanosoma evansi để có những biện pháp phòng ngừa và điều trị hiệu quả hơn trong tương lai.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Bệnh tiên mao trùng do ký sinh trùng đơn bào Trypanosoma evansi gây ra là một trong những bệnh truyền nhiễm nguy hiểm ảnh hưởng nghiêm trọng đến ngành chăn nuôi gia súc, đặc biệt là đàn trâu tại các tỉnh miền núi phía Bắc Việt Nam. Theo báo cáo của ngành thú y, tỷ lệ nhiễm bệnh tiên mao trùng ở trâu tại Việt Nam dao động từ 13% đến 30%, với tỷ lệ gia súc chết do bệnh chiếm từ 6,3% đến 20%. Tỉnh Tuyên Quang, với tổng đàn trâu khoảng 105 nghìn con, là một trong những địa phương chịu ảnh hưởng nặng nề do bệnh này, đặc biệt trong vụ Đông - Xuân khi điều kiện thời tiết lạnh và thức ăn khan hiếm làm gia tăng tỷ lệ mắc bệnh. Mặc dù có quy mô đàn lớn và tiềm năng phát triển, công tác phòng chống và điều trị bệnh tiên mao trùng tại đây còn nhiều hạn chế, dẫn đến thiệt hại kinh tế đáng kể.

Mục tiêu nghiên cứu nhằm xác định thành phần loài tiên mao trùng, đặc điểm dịch tễ, bệnh lý và lâm sàng trên đàn trâu tại tỉnh Tuyên Quang; đồng thời lựa chọn phác đồ điều trị hiệu quả phù hợp với điều kiện chăn nuôi địa phương. Nghiên cứu được thực hiện từ tháng 3/2013 đến tháng 8/2014 tại ba huyện Yên Sơn, Chiêm Hóa và Hàm Yên, với ý nghĩa khoa học cung cấp thông tin toàn diện về bệnh và ý nghĩa thực tiễn giúp nâng cao hiệu quả phòng trị, giảm thiểu thiệt hại kinh tế, góp phần phát triển bền vững ngành chăn nuôi trâu tại vùng trung du miền núi.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu dựa trên các lý thuyết và mô hình về dịch tễ học bệnh truyền nhiễm, sinh học ký sinh trùng và cơ chế lây truyền bệnh qua vector. Hai lý thuyết chính được áp dụng gồm:

• Lý thuyết dịch tễ học bệnh truyền nhiễm: phân tích sự phân bố, tỷ lệ nhiễm và các yếu tố ảnh hưởng đến sự lan truyền của Trypanosoma evansi trên đàn trâu, bao gồm yếu tố môi trường, vector truyền bệnh và đặc điểm vật chủ.

• Mô hình sinh học ký sinh trùng và vector truyền bệnh: mô tả chu kỳ phát triển của T. evansi trong vật chủ và vai trò của ruồi, mòng hút máu (Stomoxys calcitrans, Tabanus spp.) trong việc truyền bệnh cơ học.

Các khái niệm chuyên ngành quan trọng bao gồm: tiên mao trùng (Trypanosoma evansi), vector truyền bệnh (ruồi, mòng hút máu), phản ứng ngưng kết trên phiến kính (CATT), phản ứng ELISA, phác đồ điều trị hóa dược, đặc điểm bệnh lý và lâm sàng, tỷ lệ nhiễm, và biện pháp phòng chống.

Phương pháp nghiên cứu

• Nguồn dữ liệu: Mẫu máu trâu được thu thập theo phương pháp lấy mẫu phân tầng và ngẫu nhiên tại ba huyện Yên Sơn, Chiêm Hóa và Hàm Yên, tỉnh Tuyên Quang. Tổng số mẫu huyết thanh và máu được thu thập và phân tích lên đến hàng trăm mẫu. Ngoài ra, mẫu ruồi, mòng hút máu cũng được thu thập để xác định vector truyền bệnh.

• Phương pháp phân tích: Phát hiện tiên mao trùng bằng phương pháp soi tươi, nhuộm giemsa, tiêm truyền chuột bạch, phản ứng CATT và ELISA. Định danh loài tiên mao trùng bằng kỹ thuật PCR và giải trình tự gen. Đánh giá đặc điểm bệnh lý và lâm sàng trên động vật thí nghiệm (chuột bạch và trâu) với các liều gây nhiễm xác định. Thử nghiệm và lựa chọn phác đồ điều trị bằng các loại thuốc hóa dược đặc hiệu như azidin, trypamidium samorin, berenil.

• Timeline nghiên cứu: Nghiên cứu được tiến hành trong 18 tháng, từ tháng 3/2013 đến tháng 8/2014, bao gồm giai đoạn thu thập mẫu, phân tích phòng thí nghiệm, thí nghiệm động vật và thử nghiệm điều trị.

• Cỡ mẫu và chọn mẫu: Lấy mẫu phân tầng và ngẫu nhiên nhằm đảm bảo tính đại diện cho đàn trâu tại các huyện nghiên cứu. Cỡ mẫu được tính toán dựa trên tỷ lệ nhiễm dự kiến khoảng 25% với độ tin cậy 99%.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

1. Tỷ lệ nhiễm tiên mao trùng trên đàn trâu tại Tuyên Quang: Tỷ lệ nhiễm trung bình khoảng 25% tại ba huyện nghiên cứu, trong đó trâu từ 4 đến 8 năm tuổi có tỷ lệ nhiễm cao nhất (lên đến 30%), thấp hơn ở trâu dưới 3 tuổi (khoảng 6-7%). Tỷ lệ nhiễm có sự khác biệt rõ rệt giữa các địa phương, phản ánh ảnh hưởng của điều kiện môi trường và vector truyền bệnh.

2. Định danh loài tiên mao trùng: Kết quả PCR và giải trình tự gen xác nhận chủ yếu là Trypanosoma evansi, phù hợp với các nghiên cứu trong nước và quốc tế. Sự đồng nhất gen với các chủng T. evansi trên thế giới đạt trên 98%.

3. Đặc điểm dịch tễ và vector truyền bệnh: Ruồi Stomoxys calcitrans và mòng Tabanus spp. là các vector chính truyền bệnh, với tỷ lệ mang mầm bệnh trong mẫu ruồi, mòng thu thập được dao động từ 5,6% đến 24,9%. Hoạt động của vector tập trung cao điểm từ tháng 5 đến tháng 8, tương ứng với mùa nóng ẩm, phù hợp với thời gian gia tăng tỷ lệ nhiễm bệnh trên đàn trâu.

4. Đặc điểm bệnh lý và lâm sàng trên động vật thí nghiệm: Sau khi gây nhiễm với liều 2x10^7 đến 4x10^7 T. evansi, trâu thí nghiệm xuất hiện triệu chứng sốt cao (40-42°C), thiếu máu, phù thủng, suy nhược và các biểu hiện thần kinh như bại liệt chân sau. Thời gian xuất hiện tiên mao trùng trong máu dao động từ 3 đến 7 ngày sau gây nhiễm. Chuột bạch thí nghiệm có thời gian chết trung bình từ 8 đến 15 ngày tùy liều gây nhiễm.

Thảo luận kết quả

Tỷ lệ nhiễm tiên mao trùng trên đàn trâu tại Tuyên Quang tương đồng với các báo cáo trong nước và khu vực, cho thấy bệnh vẫn là mối đe dọa lớn đối với ngành chăn nuôi địa phương. Sự phân bố tỷ lệ nhiễm theo lứa tuổi phù hợp với giả thuyết về khả năng miễn dịch và tiếp xúc vector của vật chủ. Việc xác định chính xác loài T. evansi bằng kỹ thuật PCR giúp nâng cao độ tin cậy trong chẩn đoán và điều trị.

Hoạt động mạnh của vector truyền bệnh trong mùa nóng ẩm giải thích cho sự gia tăng tỷ lệ nhiễm bệnh trong giai đoạn này, đồng thời nhấn mạnh vai trò quan trọng của việc kiểm soát vector trong phòng chống bệnh. Các biểu hiện bệnh lý và lâm sàng trên động vật thí nghiệm phù hợp với mô tả trong tài liệu quốc tế, khẳng định tính đặc hiệu của T. evansi gây bệnh trên trâu.

Dữ liệu có thể được trình bày qua biểu đồ tỷ lệ nhiễm theo lứa tuổi, biểu đồ hoạt động vector theo tháng và đồ thị diễn biến thân nhiệt trâu gây nhiễm, giúp minh họa rõ ràng mối liên hệ giữa yếu tố dịch tễ và biểu hiện bệnh.

Đề xuất và khuyến nghị

1. Tăng cường công tác giám sát và chẩn đoán sớm: Thực hiện kiểm tra máu định kỳ cho đàn trâu, đặc biệt trong mùa cao điểm hoạt động của vector (tháng 5-8), sử dụng các phương pháp chẩn đoán nhanh như CATT và ELISA để phát hiện sớm và điều trị kịp thời.

2. Kiểm soát vector truyền bệnh: Áp dụng các biện pháp diệt ruồi, mòng hút máu bằng bẫy sinh học, phun thuốc hóa học tại các khu vực chuồng trại và bãi chăn thả, đồng thời cải tạo môi trường sống để hạn chế nơi sinh sản của vector.

3. Xây dựng và áp dụng phác đồ điều trị hiệu quả: Sử dụng thuốc trypamidium samorin, berenil hoặc azidin theo liều lượng và liệu trình đã thử nghiệm thành công, kết hợp thuốc trợ tim, trợ sức để nâng cao hiệu quả điều trị và giảm tỷ lệ tái nhiễm.

4. Tuyên truyền, đào tạo người chăn nuôi: Nâng cao nhận thức về bệnh tiên mao trùng, cách nhận biết triệu chứng và biện pháp phòng chống, khuyến cáo không nhập đàn trâu từ vùng có dịch mà không kiểm tra sức khỏe kỹ lưỡng.

5. Thời gian thực hiện: Các biện pháp trên nên được triển khai đồng bộ trong vòng 1-2 năm tới, tập trung vào mùa cao điểm dịch bệnh để đạt hiệu quả tối ưu.

6. Chủ thể thực hiện: Cơ quan thú y tỉnh, các trạm thú y huyện phối hợp với người chăn nuôi và các tổ chức nghiên cứu để triển khai giám sát, điều trị và kiểm soát vector.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Cán bộ thú y và chuyên gia nghiên cứu: Nghiên cứu cung cấp dữ liệu khoa học chi tiết về dịch tễ, chẩn đoán và điều trị bệnh tiên mao trùng, hỗ trợ công tác quản lý và nghiên cứu chuyên sâu.

2. Người chăn nuôi trâu tại các tỉnh miền núi: Tham khảo để hiểu rõ về bệnh, cách phòng tránh và áp dụng phác đồ điều trị hiệu quả, giảm thiểu thiệt hại kinh tế.

3. Cơ quan quản lý nhà nước về thú y: Là cơ sở để xây dựng chính sách, kế hoạch phòng chống dịch bệnh, đồng thời đánh giá hiệu quả các biện pháp can thiệp.

4. Sinh viên và học viên ngành Thú y: Tài liệu tham khảo quý giá cho việc học tập, nghiên cứu và thực hành trong lĩnh vực bệnh truyền nhiễm động vật.

Câu hỏi thường gặp

1. Bệnh tiên mao trùng do Trypanosoma evansi gây ra ảnh hưởng như thế nào đến đàn trâu?
   Bệnh gây thiếu máu, suy nhược, phù thủng, giảm sức sản xuất và khả năng sinh sản, thậm chí gây chết với tỷ lệ từ 6,3% đến 20% trong đàn trâu nhiễm bệnh.

2. Phương pháp chẩn đoán nào được sử dụng hiệu quả trong nghiên cứu này?
   Phản ứng ngưng kết trên phiến kính (CATT) và ELISA được đánh giá có độ nhạy và đặc hiệu cao, phù hợp để chẩn đoán nhanh và chính xác trong điều kiện thực địa.

3. Vector truyền bệnh chính là gì và hoạt động như thế nào?
   Ruồi Stomoxys calcitrans và mòng Tabanus spp. là vector truyền bệnh cơ học, hút máu từ vật chủ nhiễm bệnh rồi truyền sang vật chủ khỏe trong vòng 22-44 giờ.

4. Phác đồ điều trị nào được khuyến cáo cho bệnh tiên mao trùng ở trâu?
   Sử dụng thuốc trypamidium samorin, berenil hoặc azidin với liều lượng phù hợp, kết hợp thuốc trợ tim và trợ sức để nâng cao hiệu quả điều trị.

5. Biện pháp phòng chống bệnh tiên mao trùng hiệu quả nhất là gì?
   Kết hợp kiểm tra định kỳ, kiểm soát vector bằng bẫy và thuốc hóa học, cách ly và điều trị kịp thời gia súc nhiễm bệnh, đồng thời nâng cao nhận thức người chăn nuôi.

Kết luận

• Xác định rõ Trypanosoma evansi là tác nhân chính gây bệnh tiên mao trùng trên đàn trâu tại tỉnh Tuyên Quang với tỷ lệ nhiễm khoảng 25%.
• Ruồi Stomoxys calcitrans và mòng Tabanus spp. đóng vai trò quan trọng trong việc truyền bệnh, hoạt động mạnh vào mùa nóng ẩm.
• Đặc điểm bệnh lý và lâm sàng trên trâu thí nghiệm phù hợp với mô tả quốc tế, giúp hiểu rõ cơ chế bệnh sinh và biểu hiện bệnh.
• Phác đồ điều trị bằng thuốc trypamidium samorin, berenil và azidin cho hiệu quả cao, phù hợp với điều kiện chăn nuôi địa phương.
• Đề xuất các biện pháp phòng chống tổng hợp, tập trung kiểm soát vector và giám sát định kỳ, nhằm giảm thiểu thiệt hại kinh tế do bệnh gây ra.

Next steps: Triển khai áp dụng phác đồ điều trị và biện pháp phòng chống tại các huyện trọng điểm, đồng thời mở rộng nghiên cứu đánh giá hiệu quả trên diện rộng.

Call-to-action: Các cơ quan thú y và người chăn nuôi cần phối hợp chặt chẽ để thực hiện các biện pháp phòng trị, bảo vệ sức khỏe đàn trâu và phát triển bền vững ngành chăn nuôi.

Trích đoạn nội dung tài liệu

MỞ ĐẦU 1. Tính cấp thiết của đề tài Trypanosoma evansi là ký sinh trùng đơn bào đường máu (Protozoa) thuộc lớp trùng roi (Flagellata) có tầm quan trọng lớn đối với ngành Thú y. Bệnh Trypanosoma evansi thấy phổ biến ở các loài gia súc như: trâu, bò, dê, ngựa, hươu, lạc đà…, bệnh gây nhiều thiệt hại về kinh tế ở các nước châu Phi, Nam Mỹ và châu Á do những vùng này có số lượng gia súc chết hàng năm lớn và đều là do Trypanosoma evansi gây nên (Brun R. Theo Phan Văn Chinh (2006) [1], tại Việt Nam bệnh tiên mao trùng xuất hiện ở nhiều vùng với tỷ lệ mắc khá cao: ở trâu 13 – 30%, bò 7 – 14%, trong đó tỷ lệ gia súc chết/gia súc mắc bệnh chiếm từ 6,3% đến 20%.

Tuyên Quang là một tỉnh miền núi phía Bắc giáp tỉnh Hà Giang, phía Đông Bắc giáp tỉnh Cao Bằng, phía Đông giáp tỉnh Bắc Kạn và tỉnh Thái Nguyên, phía Nam giáp tỉnh Vĩnh Phúc, phía Tây Nam giáp tỉnh Phú Thọ, phía Tây giáp tỉnh Yên Bái. Tỉnh Tuyên Quang nằm ở trung tâm của lưu vực sông Lô, có dòng sông Gâm chảy qua theo hướng Bắc - Nam và nhập vào sông Lô ở phía Tây Bắc của huyện Yên Sơn, chỗ giáp ranh giữa ba xã Phúc Ninh, Thắng Quân và Tân Long. Theo số liệu thống kê của Chi cục Thú y tỉnh Tuyên Quang, tính đến thời điểm cuối năm 2013, tổng đàn trâu của tỉnh Tuyên Quang là 105. Đàn trâu của tỉnh được đánh giá là có tầm vóc lớn và có khả năng sinh trưởng tốt.

Tuy nhiên, trong thời gian qua, cũng giống như nhiều địa phương khác, công tác giống, chăm sóc nuôi dưỡng và phòng chống dịch bệnh, đặc biệt là việc phòng trị bệnh tiên mao trùng chưa được chú trọng. Hàng năm, trâu bị ốm và chết khá nhiều trong vụ Đông - Xuân, khi thời tiết giá lạnh và thức ăn trở nên khan hiếm. Cơ sở hạ tầng phục vụ công tác chẩn đoán và điều trị bệnh cho đàn gia súc tại địa phương vẫn còn nhiều hạn chế, dẫn tới hệ quả là bệnh tiên mao trùng trở nên phổ biến hơn, nghiêm trọng hơn và gây thiệt hại lớn hơn. Những phân tích ở trên cho thấy mức độ phổ biến cũng như những tác hại về kinh tế do bệnh tiên mao trùng gây ra trên gia súc nói chung và đàn trâu nói riêng ở nước ta, đặc biệt là ở các tỉnh trung du miền núi, trong đó có tỉnh Tuyên Quang.

Để có cơ sở khoa học phục vụ công tác chủ động phòng, trị bệnh tiên mao trùng, chúng Số hóa bởi Trung tâm Học liệu http://www.vn/ 2 tôi tiến hành đề tài: “Nghiên cứu bệnh tiên mao trùng do Trypanosoma evansi gây ra trên đàn trâu tại tỉnh Tuyên Quang và biện pháp phòng trị”. Mục tiêu đề tài - Xác định loài tiên mao trùng và một số đặc điểm dịch tễ bệnh tiên mao trùng trên đàn trâu của tỉnh Tuyên Quang. - Xác định một số đặc điểm bệnh lý và lâm sàng của bệnh tiên mao trùng trên các động vật gây nhiễm (chuột bạch, trâu). - Lựa chọn phác đồ điều trị bệnh tiên mao trùng hiệu quả và phù hợp với điều kiện chăn nuôi của tỉnh Tuyên Quang.

Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài 3. Ý nghĩa khoa học Kết quả của đề tài là những thông tin khoa học có giá trị về đặc điểm dịch tễ, bệnh lý, lâm sàng, chẩn đoán và phác đồ điều trị bệnh tiên mao trùng cho đàn trâu đạt hiệu quả cao. Ý nghĩa thực tiễn Kết quả của đề tài là cơ sở khoa học để khuyến cáo người chăn nuôi cách nhận biết và áp dụng biện pháp phòng, trị bệnh tiên mao trùng hiệu quả; từ đó hạn chế tỷ lệ nhiễm và những thiệt hại do bệnh tiên mao trùng gây ra; góp phần nâng cao năng suất chăn nuôi trâu trên địa bàn tỉnh Tuyên Quang. Những đóng góp mới của đề tài - Là công trình nghiên cứu có tính hệ thống về một số đặc điểm dịch tễ, bệnh lý và lâm sàng, chẩn đoán và phòng trị bệnh tiên mao trùng trên đàn trâu của tỉnh Tuyên Quang.

- Xây dựng được biện pháp phòng, trị bệnh tiên mao trùng cho đàn trâu có hiệu quả cao, khuyến cáo và áp dụng rộng rãi ra các nông hộ chăn nuôi trâu tại tỉnh Tuyên Quang. Số hóa bởi Trung tâm Học liệu http://www.vn/ 3 Chƣơng 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1. CƠ SỞ KHOA HỌC CỦA ĐỀ TÀI Tiên mao trùng được Blanchard (1886) phát hiện đầu tiên trong mẫu máu của một con la bị bệnh ở miền Bắc Việt Nam. Sau đó, bệnh được thấy phổ biến ở hầu hết các tỉnh, thành trong cả nước.

Trâu mắc bệnh tiên mao trùng bị thiếu máu, suy nhược, giảm sức sản xuất, giảm hoặc mất khả năng sinh sản, nếu mắc bệnh nặng gia súc rất dễ chết. Lịch sử phát hiện ra loài tiên mao trùng Trypanosoma evansi Năm 1841, Valentine tại Bern (Thụy Sỹ) đã tìm thấy tiên mao trùng trong máu của một loài cá hồi (Salmo fario). Thuật ngữ Trypanosoma được bác sỹ Gruby (Hungary) đưa ra năm 1843. Tác giả đã sử dụng kết hợp hai từ Hy Lạp (τρυπάνο: cái khoan và σώμα: cơ thể) để gọi những cơ thể nhỏ bé có những chuyển động giống hệt loài lươn mà ông phát hiện trong máu ếch (dẫn theo Itard J.

Sau đó, Griffiths Evans (1880) phát hiện tiên mao trùng là một tác nhân gây bệnh cho lạc đà và ngựa tại Dara Ismail Khan, Punjab (Ấn Độ). Năm 1885, Steel lại phát hiện ra những ký sinh trùng giống với những mô tả của Griffiths Evans, ký sinh trong máu lừa có nguồn gốc từ Myanmar. Để tưởng nhớ công lao của Griffiths Evans, Steel đã gọi tên loài tiên mao trùng này là Trypanosoma evansi (dẫn theo Stephen L. Đặc điểm hình thái, cấu tạo, phân loại và chu kỳ phát triển của tiên mao trùng Trypanosoma evansi 1.

Đặc điểm hình thái, cấu tạo của tiên mao trùng Trypanosoma evansi * Đặc điểm hình thái của tiên mao trùng Trypanosoma evansi Tiên mao trùng di chuyển được là nhờ roi và màng rung động. Tiên mao trùng có hình mũi khoan, di động được trong máu nhờ roi tự do xuất phát từ phía sau thân, chạy vòng quanh thân tạo thành màng rung. Khi rung động, roi tự do vung ra phía trước và màng rung chuyển động, giúp cho tiên mao trùng di chuyển nhanh trong máu vật chủ (Phạm Sỹ Lăng, 1982 [10]). Phần sau tiên mao trùng Trypanosoma evansi có có dạng củ hành, rộng và có Số hóa bởi Trung tâm Học liệu http://www.vn/ 4 hình thoi, trong khi phần trước thì lại mảnh hơn (Brun R.

Theo Nguyễn Thị Kim Lan (2012) [9], cơ thể tiên mao trùng có hình thoi, chiều dài là 18 - 34 m. Tuy nhiên, có ý kiến cho rằng tiên mao trùng chỉ đạt 14 – 33 m chiều dài và 1,5 – 2,2 m chiều rộng. Giữa thân có một nhân, phía cuối cơ thể có một roi, roi này chạy dọc theo thân và tạo thành nhiều màng rung động, cuối cùng roi lơ lửng ở phần đầu và thành roi tự do. * Đặc điểm cấu tạo của tiên mao trùng Trypanosoma evansi Cấu trúc cơ bản của loài tiên mao trùng T.

evansi cũng giống như cấu trúc của các loài tiên mao trùng khác thuộc họ Trypanosomatidae. Cấu trúc từ ngoài vào trong được chia thành 3 phần chính: Vỏ: Ngoài cùng là lớp vỏ hay còn gọi là màng bao (periplast) dày 8 - 10 nm, vỏ được chia làm 3 lớp (lớp ngoài, lớp giữa và lớp trong; lớp ngoài và lớp trong tiếp giáp với nguyên sinh chất dày hơn lớp giữa). Lớp vỏ ngoài cùng được cấu tạo từ các phân tử glycoprotein. Lớp vỏ (Variant Glycoprotein Surface -VGS) có khả năng biến đổi, nhờ vậy mà kí sinh trùng có thể né tránh đáp ứng miễn dịch của vật chủ.

Tiếp giáp với lớp trong cùng là 9 cặp vi ống xếp song song dọc theo chiều dài của thân tiên mao trùng. Chính nhờ sự sắp xếp của các cặp vi ống này nên tiên mao trùng có hình dạng suốt chỉ mảnh (Juste M. Nguyên sinh chất: trong nguyên sinh chất có vài hạt lơ lửng, trong đó có nhân – trung tâm điều khiển tế bào, giữ vai trò quan trọng trong việc sinh sản của ký sinh trùng. Ngoài ra, trong nguyên sinh chất còn có chứa ribosome (có màu thẫm xen kẽ vùng không bào màu sáng), kinetoplast (thể cơ động), mitochrondno, reticulum và mạng lưới Golgi (De Souza W.

và Da Cunha-e-Silva N. Bộ Kinetoplastida chỉ chung các loài đơn bào có một bào quan riêng biệt trong nguyên sinh chất, gọi là kinetplast. Kinestoplast chứa rất nhiều ADN ngoài nhân, ở tiên mao trùng T. evansi, kinetoplast có đường kính là 0,7 m.

Từ kinetoplast có một roi chạy vòng quanh thân lên đầu và ra phía ngoài cơ thể thành roi tự do. Roi của tiên mao trùng có lớp vỏ ngoài cùng giống lớp vỏ của thân. Trong roi có 9 cặp vi ống ở xung quanh và một cặp ở trung tâm, xếp song song dọc chiều dài roi (María Forlano và cs. Số hóa bởi Trung tâm Học liệu http://www.vn/ 5 Nhân: Nhân tiên mao trùng có thể ở các vị trí khác nhau trong cơ thể.

Nhân chứa ADN, có hình bầu dục hoặc hình trứng. Kinetoplast Màng rung Nhân Roi tự do Hình 1. Cấu trúc của tiên mao trùng T. evansi [Nguồn: Desquesnes M.

Phân loại tiên mao trùng ký sinh ở gia súc Theo Levine N. (1980) [84], dựa trên các nghiên cứu siêu cấu trúc của tiên mao trùng và theo Adl S. Chu kỳ sống của tiên mao trùng Theo Alan Gunn và Sarah J. (2012) [25], không giống nhiều loài ký sinh trùng khác, T.

evansi không có giai đoạn phát triển ở trong bất kì một ký chủ trung Số hóa bởi Trung tâm Học liệu http://www.vn/ 6 gian nào. evansi sinh sản bằng hình thức sinh sản vô tính (trực phân) ở trong cơ thể động vật máu nóng. Tuy nhiên, ruồi và mòng là vật môi giới truyền bệnh tiên mao trùng từ súc vật bệnh sang súc vật khỏe. Dịch tễ học bệnh tiên mao trùng 1.

Phân bố địa lý của bệnh Ở Việt Nam, bệnh tiên mao trùng thấy ở hầu hết các vùng sinh thái khác nhau như: miền núi, trung du, đồng bằng và ven biển. Theo Phạm Sỹ Lăng (1982) [10], bệnh tiên mao trùng có ở tất cả các tỉnh miền Bắc (Bắc Kạn, Lạng Sơn, Tuyên Quang, Thái Nguyên,…). Trâu nhiễm bệnh với tỷ lệ cao và khác nhau giữa các vùng. Ở châu Á, bệnh thấy phổ biến ở Trung Á (thuộc Liên Xô cũ), Ấn Độ, Malaysia, bán đảo Đông Dương, Trung Quốc, Indonesia, Philippine.

Tại châu Úc, các nhà khoa học cũng đã xác định được sự tồn tại của bệnh tiên mao trùng trên lục địa này (Reid S.