Nghiên Cứu Một Số Đặc Điểm Bệnh Lý Của Bệnh Đầu Đen Do Histomonas sp. Gây Ra Trên Gà Thả Vườn

Chuyên khảo kỹ thuật phân tích Luận văn nghiên cứu một số đặc điểm bệnh lý của bệnh đầu đen do histomonas sp gây ra trên gà thả, đánh giá các khía cạnh quan trọng, đề xuất hướng

• Tác giả: Nguyễn Thị Giang
• Người hướng dẫn: PGS. Nguyễn Thị Lan
• Trường học: Học viện Nông nghiệp Việt Nam
• Chuyên ngành: Thú y
• Đề tài: Nghiên Cứu Bệnh Đầu Đen Do Histomonas Sp. Ở Gà Thả Vườn Và Ứng Dụng Kỹ Thuật PCR
• Loại tài liệu: luận văn
• Năm xuất bản: 2017
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• MỤC LỤC
• Danh mục chữ viết tắt
• Danh mục bảng
• Danh mục hình
• Trích yếu luận văn
• 1. TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI
• 2. MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU CỦA ĐỀ TÀI
• 3. PHẠM VI NGHIÊN CỨU
• 4. NHỮNG ĐÓNG GÓP MỚI CỦA ĐỀ TÀI
• 5. Ý NGHĨA KHOA HỌC VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI
• 5.1. Ý nghĩa khoa học
• 5.2. Ý nghĩa thực tiễn
• 6. TỔNG QUAN TÀI LIỆU
• 6.1. TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU BỆNH ĐẦU ĐEN DO Histomonas sp. GÂY RA Ở TRONG VÀ NGOÀI NƯỚC
• 6.1.1. Tình hình nghiên cứu bệnh đầu đen do Histomonas sp. gây ra ở trong nước
• 7. VẬT LIỆU VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 7.1. Địa điểm nghiên cứu
• 7.2. Thời gian nghiên cứu
• 7.3. Đối tượng/vật liệu nghiên cứu
• 7.4. Nội dung nghiên cứu
• 7.5. Phương pháp nghiên cứu
• 7.5.1. Phương pháp quan sát triệu chứng lâm sàng
• 7.5.2. Phương pháp mổ khám
• 7.5.3. Phương pháp làm tiêu bản bệnh lý và quan sát bệnh tích vi thể
• 7.5.4. Phương pháp xét nghiệm một số chỉ tiêu huyết học của gà mắc bệnh đầu đen do Histomonas sp.
• 7.5.5. Phương pháp PCR
• 7.6. Xử lý số liệu
• 8. KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN
• 8.1. Kết quả nghiên cứu một số đặc điểm bệnh lý của bệnh do Histomonas sp. gây ra trên gà thả vườn
• 8.1.1. Kết quả nghiên cứu xác định triệu chứng lâm sàng chủ yếu của bệnh đầu đen do Histomonas sp. gây ra trên gà
• 8.1.2. Kết quả nghiên cứu biến đổi đại thể của gà mắc bệnh đầu đen do Histomonas sp.
• 8.1.3. Kết quả nghiên cứu biến đổi vi thể của gà mắc bệnh đầu đen do Histomonas sp.
• 8.1.4. Nghiên cứu một số đặc điểm dịch tễ của bệnh đầu đen do Histomonas sp. gây ra trên gà thả vườn
• 8.1.5. Kết quả xác định một số chỉ tiêu huyết học của gà mắc bệnh đầu đen do Histomonas sp.
• 8.1.6. Ứng dụng kỹ thuật PCR trong chẩn đoán gà mắc đầu đen do Histomonas sp.
• 9. KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• Danh mục các công trình công bố
• Tài liệu tham khảo

Tóm tắt

I. Tổng Quan Bệnh Đầu Đen Ở Gà Nguyên Nhân Tác Hại

Bệnh đầu đen ở gà do Histomonas meleagridis gây ra là một bệnh ký sinh trùng nguy hiểm, đặc biệt đối với gà thả vườn. Bệnh gây viêm loét ở manh tràng và gan, dẫn đến giảm năng suất và tăng tỷ lệ chết. Tại Việt Nam, bệnh đã xuất hiện ở nhiều tỉnh thành, gây thiệt hại kinh tế đáng kể cho người chăn nuôi. Việc chẩn đoán và phòng ngừa bệnh kịp thời là vô cùng quan trọng. Bệnh thường xảy ra ở các trang trại chăn nuôi gà thịt đang bị ô nhiễm nặng với giun kim mà nó được biết đến như một vectơ sinh học truyền bệnh hoặc các trang trại chăn nuôi gà ta và gà tây. Theo nghiên cứu của Lê Thị Hòa (2011), gà thả vườn mắc bệnh Histomonosis với tỷ lệ mắc bệnh tại các gia trại dao động từ 54,66% - 61,17%, tỷ lệ gà chết dao động từ 48,94% - 56,75%.

1.1. Bệnh Đầu Đen Mối Đe Dọa Cho Gà Thả Vườn

Bệnh đầu đen ở gà là một thách thức lớn đối với người chăn nuôi gà thả vườn. Điều kiện chăn nuôi tự nhiên tạo điều kiện cho mầm bệnh phát triển và lây lan. Bệnh không chỉ ảnh hưởng đến sức khỏe của gà mà còn gây thiệt hại kinh tế do giảm năng suất và tăng chi phí điều trị. Cần có các biện pháp phòng ngừa và kiểm soát bệnh hiệu quả để bảo vệ đàn gà.

1.2. Tác Động Kinh Tế Của Bệnh Đầu Đen

Bệnh đầu đen ở gà gây ra những tổn thất kinh tế đáng kể cho người chăn nuôi. Chi phí điều trị bệnh, giảm năng suất và tăng tỷ lệ chết đều ảnh hưởng đến lợi nhuận. Theo Lê Văn Năm (2010), bệnh gây thiệt hại về kinh tế cho người chăn nuôi, làm ảnh hưởng đến đời sống xã hội của đại bộ phận không nhỏ người dân chăn nuôi gà thả vườn tại các tỉnh phía Bắc. Việc kiểm soát bệnh hiệu quả sẽ giúp giảm thiểu những thiệt hại này.

II. Triệu Chứng Bệnh Tích Bệnh Đầu Đen Nhận Biết Sớm

Việc nhận biết sớm các triệu chứng và bệnh tích của bệnh đầu đen ở gà là rất quan trọng để có thể can thiệp kịp thời. Các triệu chứng thường gặp bao gồm gà ủ rũ, kém ăn, tiêu chảy phân vàng xanh, mào thâm tím và da đầu xanh xám. Bệnh tích đặc trưng là viêm loét ở manh tràng và gan. Theo nghiên cứu của Nguyễn Đức Tân và cs. (2014), gà mắc bệnh thường biểu hiện: gà sốt cao 43 đến 440C, nhưng lại cảm thấy rét nên đứng im, rụt cổ, dạng rộng chân, mắt nhắm nghiền, xù lông và run rẩy. Nhiều gà dấu đầu vào nách cánh, tìm chỗ đứng có ánh sáng mặt trời hoặc dưới bóng điện để sưởi, giảm ăn, uống nước nhiều, tiêu chảy phân loãng vàng trắng hoặc vàng xanh.

2.1. Triệu Chứng Lâm Sàng Của Bệnh Đầu Đen Ở Gà

Các triệu chứng lâm sàng của bệnh đầu đen ở gà có thể khác nhau tùy thuộc vào mức độ nhiễm bệnh và sức khỏe của gà. Tuy nhiên, một số triệu chứng thường gặp bao gồm: gà kém vận động, ủ rũ (94,29%); sốt cao trên 42,50C (84,76%); giảm ăn, gầy, xù lông, run rẩy (87,62%); mào tích, da vùng đầu nhợt nhạt hoặc tái xanh (66,67%), ỉa chảy (68,57%). Bị liệt chân hoặc cánh (20,95%). Việc quan sát kỹ các triệu chứng này sẽ giúp phát hiện bệnh sớm.

2.2. Bệnh Tích Đại Thể Điển Hình Của Bệnh Đầu Đen

Bệnh tích đại thể của bệnh đầu đen ở gà tập trung chủ yếu ở gan và manh tràng. Gan sưng to gấp 2-3 lần, mềm nhũn và nhìn thấy 2 quá trình biến đổi đặc trưng: lúc đầu gan bị viêm xuất huyết làm cho bề mặt gan lỗ chỗ hình hoa cúc, hình thành những u cục màu trắng xanh nổi rõ lên bề mặt gan, sau đó các điểm xuất huyết này tạo ra các ổ viêm loét, hoại tử thành các ổ bã đậu màu trắng. Manh tràng phồng to, viêm loét và chứa chất bã đậu. Nếu những gà mắc bệnh nặng thì mắc cả gan và manh tràng bị biến đổi chiếm tỷ lệ 80%.

2.3. Bệnh Tích Vi Thể Của Bệnh Đầu Đen Ở Gà

Bệnh tích vi thể chủ yếu: Xuất hiện nhiều ổ viêm, hoại tử ở gan và manh tràng. Tế bào gan thoái hoá, hoại tử do sự xâm nhập của Histomonas sp., ở gan hình thành những ổ bệnh do Histomonas xâm nhập. Thấy có các noãn nang của Histomonas ở gan. Manh tràng: Noãn nang tràn ngập ở hạ niêm mạc sát với cơ niêm. Noãn nang còn tràn ngập trong chất chứa của manh tràng. Bạch cầu ái toan thâm nhập ở hạ niêm mạc ruột.

III. PCR Chẩn Đoán Bệnh Đầu Đen Nhanh Chóng Chính Xác

Kỹ thuật PCR chẩn đoán bệnh là một công cụ hữu hiệu để phát hiện nhanh chóng và chính xác bệnh đầu đen ở gà. PCR có độ nhạy và độ đặc hiệu cao, cho phép phát hiện mầm bệnh ngay cả khi số lượng mầm bệnh còn ít. Quy trình PCR đã thiết lập có tính ổn định và độ tin cậy cao cho phép chẩn đoán nhanh và chính xác gà mắc bệnh đầu đen.

3.1. Ưu Điểm Của Kỹ Thuật PCR Trong Chẩn Đoán Bệnh

Kỹ thuật PCR trong chẩn đoán bệnh có nhiều ưu điểm so với các phương pháp chẩn đoán truyền thống. PCR có độ nhạy cao, cho phép phát hiện mầm bệnh ngay cả khi số lượng mầm bệnh còn ít. PCR cũng có độ đặc hiệu cao, giúp phân biệt bệnh đầu đen ở gà với các bệnh khác có triệu chứng tương tự. Ngoài ra, PCR cho kết quả nhanh chóng, giúp người chăn nuôi có thể can thiệp kịp thời.

3.2. Quy Trình PCR Chẩn Đoán Bệnh Đầu Đen

Quy trình phân tích PCR bao gồm các bước chính: tách chiết DNA từ mẫu bệnh phẩm, khuếch đại đoạn DNA đặc hiệu của Histomonas meleagridis bằng phản ứng PCR, và điện di sản phẩm PCR để xác định sự có mặt của mầm bệnh. Việc thực hiện đúng quy trình PCR là rất quan trọng để đảm bảo kết quả chính xác.

IV. Biện Pháp Phòng Bệnh Đầu Đen Cho Gà Thả Vườn Hiệu Quả

Phòng bệnh là biện pháp quan trọng nhất để kiểm soát bệnh đầu đen ở gà. Các biện pháp phòng bệnh bao gồm vệ sinh chuồng trại sạch sẽ, quản lý tốt đàn gà, kiểm soát giun kim và sử dụng thuốc phòng bệnh định kỳ. Cần có một chương trình phòng bệnh toàn diện để bảo vệ đàn gà khỏi bệnh đầu đen ở gà.

4.1. Vệ Sinh Chuồng Trại Yếu Tố Quan Trọng Phòng Bệnh

Vệ sinh chuồng trại sạch sẽ là yếu tố quan trọng hàng đầu trong việc phòng bệnh đầu đen ở gà. Cần thường xuyên dọn dẹp, khử trùng chuồng trại để loại bỏ mầm bệnh. Đảm bảo chuồng trại khô ráo, thoáng mát và có đủ ánh sáng. Việc vệ sinh chuồng trại tốt sẽ giúp giảm thiểu nguy cơ lây nhiễm bệnh.

4.2. Quản Lý Đàn Gà Nâng Cao Sức Đề Kháng

Quản lý tốt đàn gà là một biện pháp quan trọng để nâng cao sức đề kháng của gà và giảm nguy cơ mắc bệnh đầu đen ở gà. Cần cung cấp đầy đủ dinh dưỡng cho gà, đảm bảo gà có đủ nước sạch để uống. Theo dõi sức khỏe của gà thường xuyên và phát hiện sớm các dấu hiệu bệnh. Cách ly gà bệnh để tránh lây lan bệnh cho cả đàn.

4.3. Kiểm Soát Giun Kim Ngăn Chặn Lây Lan Bệnh Đầu Đen

Giun kim đóng vai trò quan trọng trong việc lây lan bệnh đầu đen ở gà. Vai trò của Heterakis gallinarum là vật chủ trung gian truyền bệnh. Cần kiểm soát giun kim bằng cách tẩy giun định kỳ cho gà. Sử dụng thuốc tẩy giun phù hợp và tuân thủ đúng hướng dẫn của nhà sản xuất. Việc kiểm soát giun kim sẽ giúp ngăn chặn sự lây lan của bệnh đầu đen ở gà.

V. Điều Trị Bệnh Đầu Đen Ở Gà Phác Đồ Kinh Nghiệm

Việc điều trị bệnh đầu đen ở gà cần được thực hiện sớm và đúng phác đồ để đạt hiệu quả cao. Các loại thuốc điều trị bệnh thường được sử dụng bao gồm metronidazole và ronidazole. Tuy nhiên, việc sử dụng thuốc cần tuân thủ theo hướng dẫn của bác sĩ thú y. Ngoài ra, có thể sử dụng các biện pháp hỗ trợ điều trị như tăng cường dinh dưỡng và bổ sung vitamin.

5.1. Phác Đồ Điều Trị Bệnh Đầu Đen Hiệu Quả

Hiện nay, chưa có phác đồ điều trị bệnh đầu đen ở gà được công nhận rộng rãi. Tuy nhiên, một số loại thuốc như metronidazole và ronidazole đã được chứng minh là có hiệu quả trong việc điều trị bệnh. Cần tham khảo ý kiến của bác sĩ thú y để lựa chọn loại thuốc và liều lượng phù hợp.

5.2. Kinh Nghiệm Điều Trị Bệnh Đầu Đen Từ Thực Tế

Nhiều người chăn nuôi đã chia sẻ kinh nghiệm điều trị bệnh đầu đen ở gà từ thực tế. Một số kinh nghiệm được chia sẻ bao gồm: sử dụng thuốc sớm khi phát hiện bệnh, kết hợp sử dụng thuốc với các biện pháp hỗ trợ điều trị, và tuân thủ đúng hướng dẫn của bác sĩ thú y.

VI. Nghiên Cứu Bệnh Đầu Đen Hướng Đi Mới Ứng Dụng PCR

Nghiên cứu về bệnh đầu đen ở gà vẫn đang tiếp tục được thực hiện để tìm ra các biện pháp phòng ngừa và điều trị bệnh hiệu quả hơn. Các hướng nghiên cứu mới bao gồm: phát triển vắc xin phòng bệnh, nghiên cứu về cơ chế lây nhiễm bệnh, và ứng dụng các kỹ thuật chẩn đoán bệnh tiên tiến như PCR. Kết quả đề tài cung cấp những thông tin khoa học về bệnh lý, dịch tễ của bệnh đầu đen do Histomonas sp. gây ra cho gà chăn nuôi theo hình thức thả vườn ở huyện Tân Yên- Bắc Giang, huyện Khoái Châu- Hưng Yên và quy trình chẩn đoán bệnh đầu đen bằng kỹ thuật PCR.

6.1. Ứng Dụng PCR Trong Nghiên Cứu Dịch Tễ Bệnh Đầu Đen

Kỹ thuật PCR có thể được sử dụng để nghiên cứu dịch tễ bệnh đầu đen ở gà. PCR có thể giúp xác định tỷ lệ mắc bệnh, phân bố bệnh theo địa lý và thời gian, và xác định các yếu tố nguy cơ gây bệnh. Kết quả nghiên cứu dịch tễ sẽ giúp xây dựng các chương trình phòng bệnh hiệu quả hơn.

6.2. Triển Vọng Phát Triển Vắc Xin Phòng Bệnh Đầu Đen

Phát triển vắc xin phòng bệnh là một hướng nghiên cứu đầy hứa hẹn trong việc kiểm soát bệnh đầu đen ở gà. Vắc xin có thể giúp tạo miễn dịch chủ động cho gà, giúp gà chống lại sự lây nhiễm của Histomonas meleagridis. Tuy nhiên, việc phát triển vắc xin phòng bệnh vẫn còn nhiều thách thức.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Chăn nuôi gia cầm giữ vị trí then chốt trong ngành nông nghiệp Việt Nam với quy mô tổng đàn gia cầm đạt mốc trên 260 triệu con. Trong bối cảnh phương thức chăn thả vườn ngày càng mở rộng nhằm nâng cao chất lượng thịt thương phẩm, nguy cơ bùng phát các bệnh truyền nhiễm và ký sinh trùng đường tiêu hóa đang gia tăng rõ rệt. Đáng chú ý, bệnh đầu đen (Histomonosis) do đơn bào Histomonas sp. gây ra đã và đang trở thành mối đe dọa nghiêm trọng đối với các nông hộ chăn nuôi. Bệnh có đặc tính diễn biến âm thầm nhưng kéo dài dai dẳng, khiến tỷ lệ tử vong tích lũy trên tổng đàn thường dao động từ 30% đến 50%, thậm chí chạm ngưỡng 80% đến 95% ở những đàn không được phát hiện và can thiệp kịp thời.

Vấn đề nghiên cứu trọng tâm xuất phát từ thực trạng người chăn nuôi và cán bộ thú y cơ sở thường gặp nhiều khó khăn trong việc chẩn đoán phân biệt bệnh đầu đen với các bệnh lý nguy hiểm khác như Newcastle, Cầu trùng, Marek hay Lao bào gia cầm. Sự thiếu hụt các dẫn liệu khoa học có hệ thống về bệnh lý học thực địa và quy trình chẩn đoán phân tử nhanh đã cản trở công tác kiểm soát dịch bệnh.

Mục tiêu cụ thể của luận văn là làm rõ các đặc điểm dịch tễ học, triệu chứng lâm sàng chủ yếu, biến đổi bệnh lý đại thể, vi thể và sinh lý máu của gà mắc bệnh; đồng thời chuẩn hóa và ứng dụng kỹ thuật PCR nhằm phát hiện nhanh, chính xác đơn bào Histomonas sp. trên đàn gà nuôi thả vườn.

Nghiên cứu được triển khai từ tháng 8/2016 đến tháng 6/2017 tại huyện Tân Yên (tỉnh Bắc Giang) và huyện Khoái Châu (tỉnh Hưng Yên) trên 836 cá thể gà thuộc các giống gà Ri, gà Lương Phượng và gà lai Mía. Kết quả nghiên cứu cung cấp cơ sở khoa học vững chắc giúp giảm tỷ lệ tử vong trong các ổ dịch xuống dưới 10%, đồng thời tối ưu hóa chi phí điều trị cho người chăn nuôi thông qua việc phát hiện mầm bệnh chính xác ở giai đoạn sớm.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu vận dụng lý thuyết ký sinh trùng học thú y hiện đại kết hợp với mô hình tương tác bệnh học giữa mầm bệnh, vật chủ và môi trường truyền lây. Histomonas meleagridis là đơn bào đa hình thái thuộc ngành Sarcomastigophora, tồn tại dưới ba dạng hình thái chính: thể roi chuyển động xoắn vặn (kích thước 20 đến 30 µm), thể amip di động bằng chân giả (kích thước 8 đến 30 µm) và thể lưới hạt kín (kích thước 5 đến 10 µm). Chu trình dịch tễ của đơn bào gắn liền với vật chủ trung gian là giun kim Heterakis gallinarum (trứng có kích thước 0,050 - 0,070 mm x 0,030 - 0,039 mm) và các loài giun đất đóng vai trò tích tụ, phát tán cơ học.

Các khái niệm bệnh học bệnh học then chốt được áp dụng bao gồm: hội chứng viêm hoại tử gan - ruột truyền nhiễm (Infectious Enterohepatitis), hiện tượng thẩm xuất fibrin tạo kén bã đậu đặc trưng trong lòng manh tràng, và tổn thương hoại tử dạng hoa cúc lõm tâm trên bề mặt mô gan. Về mặt sinh học phân tử, nghiên cứu ứng dụng nguyên lý phản ứng khuếch đại chuỗi polymerase (PCR) nhắm vào vùng gen bảo tồn 18S rRNA của đơn bào Histomonas sp., cho phép phát hiện các đoạn trình tự đặc hiệu của tác nhân gây bệnh ngay cả khi mật độ ký sinh trùng trong mô bào ở mức thấp.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu của đề tài được thu thập từ quá trình theo dõi dịch tễ học trên tổng đàn 836 cá thể gà tại 8 cơ sở chăn nuôi thuộc hai vùng trọng điểm Tân Yên và Khoái Châu. Phương pháp chọn mẫu phân tầng theo nhóm tuổi (dưới 1 tháng, 1-2 tháng, 3-4 tháng và trên 4 tháng) và theo 4 mùa vụ trong năm được áp dụng nhằm đảm bảo tính đại diện cao nhất cho quần thể gà thả vườn. Trong số 370 gà biểu hiện ốm, toàn bộ 370 cá thể đã được tiến hành mổ khám toàn diện theo Tiêu chuẩn Quốc gia TCVN 8402:2010 để đánh giá tổn thương nội tạng.

Phương pháp nghiên cứu mô bệnh học được tiến hành trên mẫu mô gan và manh tràng cố định trong dung dịch formol 10%, chuyển qua hệ thống khử nước tự động 12 bình dung môi, đúc khối parafin, cắt lát mỏng 4 đến 5 µm bằng máy cắt vi thể Microtom và nhuộm màu Haematoxilin - Eosin (HE). Các chỉ tiêu sinh lý máu được định lượng tự động bằng hệ thống máy CELL-DYN 3700 trên các mẫu máu chống đông.

Phương pháp sinh học phân tử sử dụng quy trình tách chiết DNA bằng bộ kít DNeasy Blood & Tissue (Qiagen), khuếch đại đoạn gen mục tiêu bằng cặp mồi đặc hiệu HIS5F (5'-CCTTTAGATGCTCTGGGCTG-3') và HIS5R (5'-CAGGGACGTATTCAACGTG-3') qua 40 chu kỳ nhiệt. Sản phẩm nhân gen được kiểm tra bằng điện di trên gel agarose 1,5% với đệm TBE 1X ở hiệu điện thế 100V trong thời gian 30 phút dưới ánh sáng tia cực tím. Toàn bộ số liệu thực nghiệm được phân tích thống kê sinh học trên phần mềm Minitab 14 và Microsoft Excel nhằm đảm bảo độ tin cậy khoa học tuyệt đối.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Quá trình điều tra dịch tễ học thực địa ghi nhận tỷ lệ nhiễm bệnh đầu đen trung bình tại hai địa phương nghiên cứu là 12,56%. Trong đó, tỷ lệ mắc tại huyện Tân Yên (Bắc Giang) đạt 15,09%, cao hơn rõ rệt so với huyện Khoái Châu (Hưng Yên) là 10,34%. Phân tích theo nhóm tuổi cho thấy gà giai đoạn 3-4 tháng tuổi có tỷ lệ mắc cao nhất, lên tới 20,47%, tiếp đến là nhóm 1-2 tháng tuổi (11,17%), nhóm trên 4 tháng tuổi (14,09%) và thấp nhất ở gà dưới 1 tháng tuổi (3,59%). Xét theo yếu tố mùa vụ, tỷ lệ nhiễm bùng phát mạnh nhất vào mùa xuân với 19,72%, mùa hè đạt 15,38%, mùa thu giảm xuống 8,95% và mùa đông ghi nhận mức thấp nhất là 5,91%.

Về mặt lâm sàng trên 105 cá thể gà mắc bệnh điển hình, các triệu chứng phổ biến nhất bao gồm: kém vận động, ủ rũ rụt cổ (94,29%); sốt cao trên 42,5°C (84,76%); giảm ăn, gầy yếu xù lông và run rẩy (87,62%); tiêu chảy phân loãng bọt vàng, phân nhầy lẫn máu hoặc đục như nước vo gạo (68,57%); mào tích và da vùng đầu nhợt nhạt hoặc tái xanh thâm tím (66,67%); và hiện tượng liệt chân hoặc cánh (20,95%).

+-------------------------------------------------------------------------+
|                  TỶ LỆ TRIỆU CHỨNG LÂM SÀNG ĐIỂN HÌNH                   |
|                                                                         |
| Kém vận động, ủ rũ      : [94.29%] ===================================  |
| Giảm ăn, xù lông run rẩy: [87.62%] ==============================       |
| Sốt cao > 42.5°C        : [84.76%] =============================        |
| Ỉa chảy, phân nhầy/máu  : [68.57%] =======================              |
| Mào tái xanh, thâm tím  : [66.67%] ======================               |
| Liệt chân hoặc cánh     : [20.95%] =======                              |
+-------------------------------------------------------------------------+

Về bệnh tích mổ khám đại thể, tổn thương tập trung mang tính quyết định ở manh tràng (chiếm 88,57%) và gan (chiếm 82,86%). Đáng chú ý, tỷ lệ gà bệnh nặng xuất hiện tổn thương đồng thời ở cả gan và manh tràng lên tới 80,00%. Gan gà sưng to gấp 2 đến 3 lần, xuất hiện các ổ hoại tử lõm ở trung tâm dạng hình hoa cúc màu trắng vàng với đường kính 1 đến 2 cm. Manh tràng sưng phồng, thành dày cộm và lòng ruột chứa đầy chất hoại tử bã đậu đóng kén rắn chắc màu trắng xám. Các cơ quan khác cũng ghi nhận biến đổi như viêm loét xuất huyết ruột non (32,38%), tích nước bao tim (16,19%) và lách sưng sung huyết (15,24%).

Trên tiêu bản vi thể nhuộm HE, các tế bào nhu mô gan bị thoái hóa mỡ, hoại tử đông trên diện rộng với sự xâm nhiễm ồ ạt của các đám noãn nang đơn bào. Tại manh tràng, noãn nang Histomonas tràn ngập lớp hạ niêm mạc sát cơ niêm và trong khối chất chứa lòng ruột, đi kèm sự thâm nhiễm dày đặc của tế bào viêm bạch cầu ái toan. Đánh giá huyết học ghi nhận sự sụt giảm nghiêm trọng của số lượng hồng cầu (RBC), hàm lượng huyết sắc tố (HGB) và tỷ khối hồng cầu (HCT), thể hiện tình trạng thiếu máu nặng; ngược lại, số lượng bạch cầu tổng số (WBC) và tỷ lệ bạch cầu ái toan tăng vọt so với gà khỏe mạnh. Phản ứng PCR với cặp mồi HIS5F/HIS5R cho kết quả khuếch đại một vạch sáng duy nhất ở kích thước chính xác 209 bp, xác nhận độ nhạy và tính đặc hiệu tuyệt đối của quy trình.

Thảo luận kết quả

Cơ chế bệnh sinh được làm sáng tỏ qua đường di hành của mầm bệnh: sau khi qua đường miệng, đơn bào nhanh chóng cư trú và phá hủy niêm mạc manh tràng, sau đó theo hệ thống tĩnh mạch cửa xâm nhập thẳng vào nhu mô gan. Điều này giải thích hoàn hảo cho tỷ lệ xuất hiện tổn thương song hành gan - manh tràng lên tới 80,00% ở các ca bệnh nặng. Khi gan bị tổn thương nghiêm trọng, chức năng giải độc, tổng hợp protein và dự trữ glycogen suy kiệt, dẫn đến hiện tượng hạ đường huyết, thân nhiệt giảm mạnh trước khi chết và thiếu máu cục bộ làm mào tích thâm tím.

So sánh với các công bố quốc tế, tỷ lệ biến đổi bệnh tích ở gan (82,86%) và manh tràng (88,57%) trong nghiên cứu này cao hơn đáng kể so với kết quả khảo sát trên gà tây tại Pháp (chỉ ghi nhận 67% ở manh tràng và 17% ở gan). Sự khác biệt này phản ánh đặc thù của phương thức nuôi thả vườn truyền thống tại miền Bắc Việt Nam, nơi đàn gà thường xuyên tiếp xúc trực tiếp với đất vườn ẩm ướt – môi trường lý tưởng cho giun đất và trứng giun kim mang mầm bệnh tích tụ lâu năm.

Về mặt trình bày dữ liệu khoa học, các biến động dịch tễ học có thể được trực quan hóa tối ưu thông qua biểu đồ cột đôi biểu diễn tỷ lệ mắc bệnh theo 4 mùa tại hai tỉnh, kết hợp với đồ thị đường xu hướng thể hiện sự tăng vọt tỷ lệ nhiễm từ 3,59% ở gà con dưới 1 tháng tuổi lên đỉnh điểm 20,47% ở gà 3-4 tháng tuổi, giúp người làm thực địa dễ dàng nhận diện giai đoạn rủi ro cao nhất.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên các phát hiện thực nghiệm, nghiên cứu đề xuất 4 nhóm giải pháp đồng bộ và khả thi:

1. Thực hiện tẩy giun kim định kỳ và xử lý môi trường đất: Định kỳ sử dụng thuốc tẩy giun chứa hoạt chất Levamisole hoặc Mebendazole cho đàn gà ở các mốc 4 tuần, 8 tuần và 12 tuần tuổi nhằm loại trừ giun kim Heterakis gallinarum. Tiến hành rắc vôi bột với định mức 100 đến 150 g/m² hoặc phun dung dịch đồng sunfat (CuSO4 1%) toàn bộ khu vực sân chơi thả vườn 2 tháng một lần để triệt tiêu ấu trùng giun đất và trứng giun kim trong đất ẩm.
2. Ứng dụng quy trình PCR trong chẩn đoán sớm tại các cơ sở thú y: Chuyển giao và triển khai quy trình kỹ thuật PCR với cặp mồi HIS5F/HIS5R tại các trạm thú y cấp huyện và phòng xét nghiệm chuyên sâu, giúp rút ngắn thời gian chẩn đoán xác định mầm bệnh xuống dưới 4 giờ ngay từ khi đàn gà mới chớm ủ bệnh hoặc khi triệu chứng lâm sàng chưa bộc lộ rõ ràng.
3. Áp dụng phác đồ can thiệp điều trị chuẩn hóa: Khi phát hiện đàn gà có triệu chứng sốt cao trên 42,5°C và đi ngoài phân bọt vàng, cần can thiệp ngay bằng phác đồ kết hợp thuốc kháng đơn bào nhóm Nitroimidazole (như Ronidazole với liều 10-20 mg/kg thể trọng) hoặc Doxycycline phối hợp Sulfamonomethoxine liên tục từ 5 đến 7 ngày, bổ sung vitamin K và chất bổ trợ chức năng gan thận nhằm kéo giảm tỷ lệ tử vong toàn đàn xuống dưới mức 5%.
4. Chuẩn hóa quy trình an toàn sinh học chuồng trại: Tuyệt đối không nuôi chung gà ta với gà tây trong cùng một khuôn viên chăn thả; định kỳ thay chất độn chuồng 2 đến 3 tháng một lần và duy trì độ ẩm lớp đệm lót sinh học luôn dưới mức 20% nhằm ức chế sự sống sót kéo dài của mầm bệnh đơn bào.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

1. Bác sĩ thú y và cán bộ kỹ thuật chăn nuôi cơ sở: Cung cấp cuốn cẩm nang thực nghiệm chi tiết về giải phẫu bệnh học (đặc biệt là bệnh tích gan hình hoa cúc và kén bã đậu manh tràng) để chẩn đoán phân biệt nhanh chóng ngoài hiện trường, tránh nhầm lẫn tai hại với bệnh Newcastle hay Cầu trùng.
2. Chủ trang trại và hộ chăn nuôi gà thả vườn: Giúp người chăn nuôi nắm vững quy luật dịch tễ theo lứa tuổi (giai đoạn nhạy cảm nhất 3-4 tháng tuổi) và thời điểm bùng phát cao nhất vào mùa xuân (19,72%), từ đó chủ động lập lịch phòng ngừa và kiểm soát vật chủ trung gian hiệu quả.
3. Giảng viên, nghiên cứu sinh và sinh viên chuyên ngành Thú y: Tài liệu tham khảo học thuật giá trị về phương pháp làm tiêu bản mô bệnh học kinh điển kết hợp kỹ thuật sinh học phân tử hiện đại (PCR gen 18S rRNA) trong nghiên cứu các bệnh đơn bào ký sinh.
4. Cơ quan quản lý dịch tễ và hoạch định chính sách thú y: Sử dụng hệ số dịch tễ 12,56% tại hai vùng chăn nuôi trọng điểm để xây dựng các văn bản hướng dẫn kỹ thuật và kế hoạch quốc gia về giám sát dịch bệnh truyền nhiễm trên gia cầm.

Câu hỏi thường gặp

Bệnh đầu đen trên gà thả vườn lây truyền qua con đường nào là chủ yếu?
Bệnh lây truyền chủ yếu qua đường tiêu hóa khi gà ăn phải trứng giun kim Heterakis gallinarum hoặc giun đất có chứa mầm bệnh Histomonas sp. tồn tại sẵn trong đất sân chơi và chất độn chuồng. Thực nghiệm chứng minh mầm bệnh được bảo vệ rất bền vững trong vỏ trứng giun kim suốt nhiều tháng ngoài tự nhiên.

Làm cách nào để phân biệt bệnh đầu đen với bệnh Cầu trùng manh tràng?
Cầu trùng manh tràng thường gây xuất huyết đỏ tươi trong lòng ruột và không tạo kén hoại tử bã đậu phân tầng. Trong khi đó, bệnh đầu đen luôn đi kèm bệnh tích hoại tử đặc trưng dạng hình hoa cúc lõm ở giữa trên bề mặt gan và kén bã đậu đặc quánh trong lòng manh tràng với tỷ lệ kết hợp lên tới 80,00%.

Độ tuổi nào gà mẫn cảm nhất với bệnh đầu đen và tỷ lệ chết là bao nhiêu?
Gà ở giai đoạn 3 đến 4 tháng tuổi mẫn cảm nhất với tỷ lệ mắc bệnh đạt 20,47%, trong khi gà dưới 1 tháng tuổi chỉ chiếm 3,59%. Nếu không được chẩn đoán và điều trị kịp thời bằng phác đồ đặc hiệu, tỷ lệ chết trong ổ dịch có thể lên tới 80% đến 95% do suy kiệt và tổn thương gan nặng nề.

Kỹ thuật PCR có ưu điểm gì vượt trội so với chẩn đoán mổ khám truyền thống?
Kỹ thuật PCR sử dụng cặp mồi HIS5F/HIS5R khuếch đại đoạn gen 18S rRNA kích thước 209 bp cho phép phát hiện sự có mặt của Histomonas sp. với độ nhạy cao và tính đặc hiệu tuyệt đối chỉ trong vòng vài giờ, giúp phát hiện mầm bệnh ngay cả ở thể ẩn hoặc giai đoạn sớm trước khi xuất hiện biến đổi đại thể.

Tại sao bệnh đầu đen lại bùng phát mạnh nhất vào mùa xuân tại miền Bắc?
Nghiên cứu chỉ ra tỷ lệ mắc mùa xuân đạt đỉnh 19,72% do điều kiện thời tiết mưa phùn ẩm ướt kéo dài tạo độ ẩm tối ưu cho trứng giun kim phát triển thành ấu trùng cảm nhiễm và kích thích giun đất mang mầm bệnh hoạt động mạnh trên bề mặt đất vườn chăn thả.

Kết luận

• Luận văn đã xác lập một cách có hệ thống bức tranh dịch tễ học bệnh đầu đen trên gà thả vườn tại Bắc Giang và Hưng Yên với tỷ lệ nhiễm trung bình 12,56%, bùng phát mạnh nhất vào mùa xuân (19,72%) và tập trung ở nhóm gà 3-4 tháng tuổi (20,47%).
• Triệu chứng lâm sàng cốt lõi gồm sốt cao trên 42,5°C (84,76%), ủ rũ xù lông (94,29%) và mào tái xanh thâm tím (66,67%) gắn liền với bệnh tích tổn thương song hành ở manh tràng (88,57%) và gan hoại tử hình hoa cúc (82,86%).
• Đã làm rõ biến đổi mô bệnh học vi thể với sự tràn ngập của noãn nang Histomonas ở hạ niêm mạc manh tràng cùng phản ứng tăng sinh bạch cầu ái toan và tình trạng thiếu máu nghiêm trọng thể hiện qua các chỉ tiêu hồng cầu giảm sút.
• Thiết lập thành công quy trình PCR khuếch đại đoạn gen 18S rRNA đặc hiệu kích thước 209 bp, mở ra giải pháp chẩn đoán phân tử nhanh chóng, chính xác và có độ tin cậy khoa học cao cho các phòng thí nghiệm thú y.
• Kế hoạch tiếp theo cần tập trung chuẩn hóa quy trình phòng trị tích hợp, tiến hành tập huấn kỹ thuật chẩn đoán cho mạng lưới thú y viên cơ sở và khuyến khích các hộ chăn nuôi gà thả vườn chủ động áp dụng các giải pháp an toàn sinh học nhằm giảm thiểu tối đa thiệt hại kinh tế.

Trích đoạn nội dung tài liệu

HỌC VIỆN NÔNG NGHIỆP VIỆT NAM NGUYỄN THỊ GIANG NGHIÊN CỨU MỘT SỐ ĐẶC ĐIỂM BỆNH LÝ CỦA BỆNH ĐẦU ĐEN DO Histomonas sp. GÂY RA TRÊN GÀ THẢ VƯỜN VÀ ỨNG DỤNG KỸ THUẬT PCR TRONG CHẨN ĐOÁN BỆNH Ngành: Thú y Mã số: 60.01 Người hướng dẫn khoa học: PGS. Nguyễn Thị Lan NHÀ XUẤT BẢN ĐẠI HỌC NÔNG NGHIỆP - 2017 LỜI CAM ĐOAN Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi, các kết quả nghiên cứu được trình bày trong luận văn là trung thực, khách quan và chưa từng dùng để bảo vệ lấy bất kỳ học vị nào. Tôi xin cam đoan rằng mọi sự giúp đỡ cho việc thực hiện luận văn đã được cám ơn, các thông tin trích dẫn trong luận văn này đều được chỉ rõ nguồn gốc.

Hà Nội, ngày… tháng… năm 2017 Tác giả luận văn Nguyễn Thị Giang i LỜI CẢM ƠN Trong suốt thời gian học tập, nghiên cứu và hoàn thành luận văn, tôi đã nhận được sự hướng dẫn, chỉ bảo tận tình của các thầy cô giáo, sự giúp đỡ, động viên của bạn bè, đồng nghiệp và gia đình. Nhân dịp hoàn thành luận văn, cho phép tôi được bày tỏ lòng kính trọng và biết ơn sâu sắc PGS. Nguyễn Thị Lan đã tận tình hướng dẫn, dành nhiều công sức, thời gian và tạo điều kiện cho tôi trong suốt quá trình học tập và thực hiện đề tài. Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn chân thành tới Ban Giám đốc, Ban Quản lý đào tạo, Khoa Thú y - Học viện Nông nghiệp Việt Nam đã tận tình giúp đỡ tôi trong quá trình học tập, thực hiện đề tài và hoàn thành luận văn.

Tôi xin chân thành cảm ơn tập thể lãnh đạo, cán bộ viên chức Phòng thí nghiệm Trọng điểm công nghệ sinh học thú y đã giúp đỡ và tạo điều kiện cho tôi trong suốt quá trình thực hiện đề tài. Xin chân thành cảm ơn gia đình, người thân, bạn bè, đồng nghiệp đã tạo mọi điều kiện thuận lợi và giúp đỡ tôi về mọi mặt, động viên khuyến khích tôi hoàn thành luận văn. Hà Nội, ngày. năm 2017 Tác giả luận văn Nguyễn Thị Giang ii MỤC LỤC Lời cam đoan.

ii Mục lục. iii Danh mục chữ viết tắt. v Danh mục bảng. vi Danh mục hình.

vii Trích yếu luận văn. viii Thesis abstract. Tính cấp thiết của đề tài. Mục tiêu nghiên cứu của đề tài.

Phạm vi nghiên cứu. Những đóng góp mới của đề tài. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài. Ý nghĩa khoa học.

Ý nghĩa thực tiễn. Tổng quan tài liệu. Tình hình nghiên cứu bệnh đầu đen do Histomonas sp. gây ra ở trong và ngoài nước.

Tình hình nghiên cứu bệnh đầu đen do Histomonas sp. gây ra ở trong nước. Tình hình nghiên cứu bệnh đầu đen do Histomonas sp. gây ra ở ngoài nước.

Một số thông tin về bệnh đầu đen do Histomonas sp. Một số hiểu biết về Histomonas và Heterakis. Đặc điểm dịch tễ của bệnh do Histomonas sp. Đặc điểm bệnh lý của bệnh do Histomonas sp.

Vật liệu và phương pháp nghiên cứu. Địa điểm nghiên cứu. Thời gian nghiên cứu. Đối tượng/vật liệu nghiên cứu.

Nội dung nghiên cứu. Phương pháp nghiên cứu. Phương pháp quan sát triệu chứng lâm sàng. Phương pháp mổ khám.

Phương pháp làm tiêu bản bệnh lý và quan sát bệnh tích vi thể. Phương pháp xét nghiệm một số chỉ tiêu huyết học của gà mắc bệnh đầu đen do Histomonas sp. Phương pháp PCR. Xử lý số liệu.

Kết quả và thảo luận. Kết quả nghiên cứu một số đặc điểm bệnh lý của bệnh do Histomonas sp. gây ra trên gà thả vườn. Kết quả nghiên cứu xác định triệu chứng lâm sàng chủ yếu của bệnh đầu đen do Histomonas sp.

gây ra trên gà. Kết quả nghiên cứu biến đổi đại thể của gà mắc bệnh đầu đen do Histomonas sp. Kết quả nghiên cứu biến đổi vi thể của gà mắc bệnh đầu đen do Histomonas sp. Nghiên cứu một số đặc điểm dịch tễ của bệnh đầu đen do Histomonas sp.

gây ra trên gà thả vườn. Kết quả xác định một số chỉ tiêu huyết học của gà mắc bệnh đầu đen do Histomonas sp. Ứng dụng kỹ thuật PCR trong chẩn đoán gà mắc đầu đen do Histomonas sp. Kết luận và kiến nghị.

55 Danh mục các công trình công bố. 55 Tài liệu tham khảo. 57 iv DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT Chữ viết tắt Nghĩa tiếng Việt CD Cell dyn DNA axit deoxyribo nucleic dNTP Deoxynucleoside triphosphate GOT Glutamic Oxaloaxetic Tranxaminaza GPT Glutamic Gyruvic Tranxaminaza HE Haematoxilin – Eosin (HE) HGB Hemoglobin LDH Lactic Dehydrogenase PCR Polymereasa Chain Reaction RBC Red Bood Cells (Hồng cầu) rRNA Ribonucleic Acid TBE Đệm Tris – borate - EDTA USD United Stated dollar (Đô la Mỹ) v DANH MỤC BẢNG Bảng 4. Một số triệu chứng lâm sàng của gà mắc bệnh đầu đen do Histomonas sp.

Biến đổi đại thể các cơ quan của gà mắc bệnh đầu đen do Histomonas sp. Tần số biến đổi của gan và manh tràng của gà mắc bệnh đầu đen do Histomonas sp. Biến đổi vi thể các cơ quan gà mắc bệnh đầu đen do Histomonas sp. Tỷ lệ gà mắc bệnh đầu đen do Histomonas sp.

gây ra theo địa phương nghiên cứu. Tỷ lệ gà mắc bệnh đầu đen do Histomonas sp. gây ra theo nhóm tuổi. Tỷ lệ gà mắc bệnh đầu đen do Histomonas sp.

gây ra theo mùa vụ. Một số chỉ tiêu hệ hồng cầu của gà mắc bệnh đầu đen do Histomonas sp. Kết quả nghiên cứu chỉ tiêu bạch cầu của gà. Kết quả chẩn đoán bằng phản ứng PCR.

52 vi DANH MỤC HÌNH Hình 4. Gà bệnh ủ rũ, mào nhợt nhạt. Gà chết do Histomonas sp. Phân màu vàng xanh.

Phân vàng, nhầy, lẫn máu. Phân nhầy, đục như nước vo gạo. Xác gà bệnh gầy. Hoại tử bã đậu trên gan và manh tràng.

Gan sưng to, có các ổ hoại tử trên bề mặt. Các ổ hoại tử trên gan tạo thành các u, cục. Hoại tử bã đậu trên bề mặt gan. Gan có các ổ hoại tử lớn hình hoa cúc.

Gan và manh tràng sưng to, hoại tử. Ruột xuất huyết. Lách sưng to, xuất huyết. Niêm mạc manh tràng bị viêm loét.

Manh tràng chứa hoại tử bã đậu rắn chắc. Noãn nang ở lớp hạ niêm mạc của manh tràng, bao quanh là bạch cầu ái toan (HE. Noãn nang ở lớp hạ niêm mạc của manh tràng, bao quanh là bạch cầu ái toan (HE. Thâm nhiễm tế bào viêm ở thành ruột (HE.

Noãn nang tràn ngập trong ống ruột (HE. Manh tràng chứa nhiều noãn nang (HE. Noãn nang trong chất chứa của manh tràng bị sưng to (HE. Thâm nhiễm bạch cầu ái toan ở ruột (HE.

Thâm nhiễm bạch cầu ái toan ở ruột (HE. Lẫn trong đám hoại tử bã đậu màu hồng là các noãn nang của Histomonas (HE. Noãn nang ở lớp hạ niêm mạc của manh tràng, bao quanh là bạch cầu ái toan (HE. Noãn nang của Histomonas ở gan (HE.

Noãn nang của Histomonas ở manh tràng (HE. Kết quả điện di sản phẩm phản ứng PCR. 52 vii TRÍCH YẾU LUẬN VĂN Tên tác giả: Nguyễn Thị Giang Tên Luận văn: Nghiên cứu một số đặc điểm bệnh lý của bệnh đầu đen do Histomonas sp. gây ra trên gà thả vườn và ứng dụng kỹ thuật PCR trong chẩn đoán bệnh Tên cơ sở đào tạo: Học viện Nông nghiệp Việt Nam Mục đích nghiên cứu Làm rõ đặc điểm bệnh lý của bệnh đầu đen trên gà do Histomonas sp.

Ứng dụng được kỹ thuật PCR trong chẩn đoán bệnh. Kết quả của nghiên cứu này đóng vai trò quan trọng trong việc xây dựng mô hình phòng chống bệnh thích hợp, hạn chế dịch bệnh lây lan và giảm thiệt hại cho người chăn nuôi Phương pháp nghiên cứu Nghiên cứu một số đặc điểm bệnh lý của bệnh đầu đen do Histomonas sp. gây ra trên gà thả vườn. Nghiên cứu chẩn đoán bệnh dầu đen bằng kỹ thuật PCR.

Gà bị bệnh đầu đen tại ổ dịch ở các trại chăn nuôi gà thả vườn tại Tân Yên- Bắc Giang và Khoái Châu- Hưng Yên. Bể ổn nhiệt, máy đúc chuyển mẫu tự động, máy cắt tổ chức Microtom, máy làm khô tiêu bản, kính hiển vi quang học, máy xét nghiệm huyết học tự động CELL-DYN 3700, kít tách chiết DNA tổng số, cặp mồi (HIS5F, HIS5R), kít phản ứng PCR. Nghiên cứu đặc điểm bệnh lý của bệnh đầu đen bằng các phương pháp thường quy như: phương pháp khám lâm sàng; phương pháp mổ khám, quan sát bệnh tích đại thể; phương pháp làm tiêu bản vi thể và quan sát bệnh tích trên tiêu bản; phương pháp xét nghiệm các chỉ tiêu huyết học, xử lý thống kê sinh học bằng phần mềm Excel và phần mềm Minitab. Nghiên cứu chẩn đoán bệnh bằng kỹ thuật PCR.

Kết quả chính và kết luận Tình hình mắc bệnh đầu đen do Histomonas sp. gây ra trên thả vườn tại huyện Tân Yên- Bắc Giang và huyện Khoái Châu, Hưng Yên như sau: Tỷ lệ nhiễm trung bình 2 vùng nghiên cứu là 12,56%. Tỷ lệ gà mắc bệnh ở tỉnh Bắc Giang: 15,09%; Hưng Yên: 10,34%. Gà dưới 1 tháng tuổi tỷ lệ mắc là 3,59%.

Gà từ 1 đến 2 tháng tuổi mắc bệnh với tỷ lệ là 11,17%. Gà từ 3 đến 4 tháng mắc bệnh cao nhất, tỷ lệ mắc là 20,47%. Tỷ lệ gà trên 4 tháng tuổi mắc bệnh là 14,09%, tỷ lệ mắc có xu hướng giảm. Gà nuôi trong mùa xuân có tỷ lệ mắc cao nhất: 19,72%, thứ đến là mùa hè: 15,38%, mùa thu: 8,95% và thấp nhất là gà nuôi trong mùa đông là 5,91%.

Triệu chứng lâm sàng chủ yếu của gà mắc bệnh đầu đen như sau: Bệnh xảy ra đột ngột: Gà kém vận động, ủ rũ (94,29%); sốt cao trên 42,50C (84,76%); giảm ăn, gầy, viii xù lông, run rẩy (87,62%); mào tích, da vùng đầu nhợt nhạt hoặc tái xanh (66,67%), ỉa chảy (68,57%). Bị liệt chân hoặc cánh (20,95%); Bệnh tích đại thể tập trung ở gan và manh tràng. Trong đó tỷ lệ gan biến đổi là 82,86 %. Gan sưng to gấp 2-3 lần, mềm nhũn và nhìn thấy 2 quá trình biến đổi đặc trưng: lúc đầu gan bị viêm xuất huyết làm cho bề mặt gan lỗ chỗ hình hoa cúc, hình thành những u cục màu trắng xanh nổi rõ lên bề mặt gan, sau đó các điểm xuất huyết này tạo ra các ổ viêm loét, hoại tử thành các ổ bã đậu màu trắng.

Tỷ lệ manh tràng biến đổi là 88,57%. Một bên hoặc hai bên của manh tràng phồng rất to, dài hơn bình thường, màu sắc và độ đàn hồi thay đổi. Bề mặt bên trong lòng manh tràng sần sùi, thành manh tràng bị viêm hoại tử, xuất huyết và tăng sinh nên rất dày.