Luận văn thạc sĩ: Nghiên cứu sử dụng bền vững tài nguyên đất huyện Đông Anh, Hà Nội

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu về sử dụng bền vững tài nguyên đất tại huyện Đông Anh, Hà Nội, góp phần bảo vệ môi trường và phát triển bền vững.

• Tác giả: Phan Thị Thúy
• Người hướng dẫn: TS. Nguyễn Ngân Hà
• Trường học: Trường Đại học Khoa học Tự nhiên - ĐHQGHN
• Chuyên ngành: Khoa học môi trường
• Đề tài: Nghiên cứu sử dụng bền vững tài nguyên đất huyện Đông Anh - Hà Nội
• Loại tài liệu: Luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2014
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CẢM ƠN
• MỤC LỤC
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU
• 1.1. Một số khái niệm chung
• 1.1.1. Khái niệm về đất và đất nông nghiệp
• 1.1.2. Khái niệm và phân loại đất nông nghiệp
• 1.2. Khái niệm và các tiêu chí về phát triển bền vững
• 1.2.1. Khái niệm phát triển bền vững
• 1.2.2. Phát triển nông nghiệp bền vững
• 1.2.3. Đặc trưng của nền nông nghiệp bền vững
• 1.2.4. Mục tiêu phát triển nông nghiệp bền vững
• 1.3. Sản xuất nông nghiệp bền vững
• 1.3.1. Sự cần thiết phải xây dựng nền nông nghiệp bền vững
• 2. CHƯƠNG 2: NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 2.2. Nội dung nghiên cứu
• 2.3. Phương pháp nghiên cứu
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ VÀ THẢO LUẬN
• 3.1. Hiện trạng sử dụng đất và phương hướng phát triển kinh tế - xã hội huyện Đông Anh
• 3.1.1. Hiện trạng sử dụng đất
• 3.1.2. Phương hướng phát triển kinh tế - xã hội của huyện
• 3.2. Đặc điểm tài nguyên đất huyện Đông Anh
• 3.2.1. Phân loại đất
• 3.2.2. Đặc điểm các nhóm, loại đất và hướng sử dụng
• 3.2.3. Đặc điểm các đơn vị đất đai huyện Đông Anh
• 3.3. Đánh giá phân hạng khả năng thích nghi đất đai
• 3.3.1. Các cấp phân vị và phương pháp xác định mức độ thích nghi đất đai huyện Đông Anh
• 3.3.2. Các loại hình sử dụng đất chính dùng để đánh giá
• 3.3.3. Kết quả phân hạng thích nghi đất đai
• 3.3.4. Tổng hợp diện tích đất đai thích nghi đối với các loại hình sử dụng đất
• 3.4. Định hướng và các giải pháp chủ yếu nâng cao hiệu quả sử dụng đất huyện Đông Anh hướng tới phát triển bền vững
• 3.4.1. Định hướng các phương án quy hoạch sử dụng đất đến năm 2020 của huyện Đông Anh
• 3.4.2. Đề xuất các giải pháp hợp lý nhằm phát triển kinh tế xã hội theo phương hướng phát triển đến năm 2020, định hướng đến năm 2030 của Huyện
• 3.4.3. Đề xuất sử dụng đất huyện Đông Anh
• 4. CHƯƠNG 4: KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ
• TÀI LIỆU THAM KHẢO
• PHẦN PHỤ LỤC

Tóm tắt

I. Tổng quan về nghiên cứu bền vững tài nguyên đất huyện Đông Anh

Nghiên cứu bền vững tài nguyên đất huyện Đông Anh, Hà Nội, là một chủ đề quan trọng trong bối cảnh phát triển nông nghiệp hiện đại. Đất đai không chỉ là nguồn tài nguyên quý giá mà còn là nền tảng cho mọi hoạt động sản xuất và sinh hoạt của con người. Việc quản lý và sử dụng hợp lý tài nguyên đất là điều cần thiết để đảm bảo sự phát triển bền vững cho huyện Đông Anh.

1.1. Khái niệm và vai trò của tài nguyên đất

Tài nguyên đất được định nghĩa là lớp bề mặt của trái đất, nơi diễn ra các hoạt động sản xuất nông nghiệp và sinh hoạt của con người. Đất đai đóng vai trò quan trọng trong việc cung cấp thực phẩm, nguyên liệu và không gian sống cho con người. Theo FAO, đất đai là tài nguyên không thể thay thế, do đó việc bảo vệ và sử dụng bền vững là rất cần thiết.

1.2. Đặc điểm tự nhiên và kinh tế xã hội huyện Đông Anh

Huyện Đông Anh có diện tích tự nhiên 18.213,90 ha, trong đó đất nông nghiệp chiếm 9112,38 ha. Đặc điểm tự nhiên của huyện bao gồm khí hậu, địa hình và nguồn nước phong phú, tạo điều kiện thuận lợi cho sản xuất nông nghiệp. Tuy nhiên, sự phát triển kinh tế xã hội cũng đặt ra nhiều thách thức cho việc sử dụng bền vững tài nguyên đất.

II. Vấn đề và thách thức trong quản lý tài nguyên đất huyện Đông Anh

Mặc dù huyện Đông Anh có nhiều tiềm năng về tài nguyên đất, nhưng việc quản lý và sử dụng đất vẫn gặp nhiều khó khăn. Các vấn đề như thoái hóa đất, ô nhiễm môi trường và biến đổi khí hậu đang ảnh hưởng nghiêm trọng đến chất lượng đất đai và sản xuất nông nghiệp.

2.1. Thoái hóa đất và ảnh hưởng đến sản xuất nông nghiệp

Thoái hóa đất là một trong những vấn đề nghiêm trọng nhất hiện nay. Theo nghiên cứu, nhiều diện tích đất nông nghiệp đang bị suy giảm chất lượng do việc sử dụng hóa chất quá mức và thiếu biện pháp bảo vệ môi trường. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến năng suất mà còn đến an toàn thực phẩm.

2.2. Biến đổi khí hậu và tác động đến tài nguyên đất

Biến đổi khí hậu đang gây ra những thay đổi lớn trong điều kiện khí hậu, ảnh hưởng đến sản xuất nông nghiệp. Nhiệt độ tăng cao và lượng mưa không ổn định làm giảm khả năng sản xuất của đất đai, đe dọa an ninh lương thực của huyện Đông Anh.

III. Phương pháp nghiên cứu và giải pháp quản lý tài nguyên đất

Để giải quyết các vấn đề liên quan đến tài nguyên đất, cần áp dụng các phương pháp nghiên cứu khoa học và các giải pháp quản lý hiệu quả. Việc kết hợp giữa lý thuyết và thực tiễn sẽ giúp nâng cao hiệu quả sử dụng đất.

3.1. Phương pháp nghiên cứu hiện trạng sử dụng đất

Nghiên cứu hiện trạng sử dụng đất bao gồm việc thu thập dữ liệu về diện tích, loại hình sử dụng và chất lượng đất. Các phương pháp như khảo sát thực địa, phân tích mẫu đất và sử dụng công nghệ GIS sẽ giúp đánh giá chính xác tình hình sử dụng đất tại huyện Đông Anh.

3.2. Giải pháp nâng cao hiệu quả sử dụng đất

Để nâng cao hiệu quả sử dụng đất, cần áp dụng các biện pháp như quy hoạch sử dụng đất hợp lý, khuyến khích sử dụng công nghệ mới trong sản xuất nông nghiệp và tăng cường giáo dục cộng đồng về bảo vệ tài nguyên đất. Các chính sách hỗ trợ từ chính quyền cũng đóng vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy phát triển bền vững.

IV. Ứng dụng thực tiễn và kết quả nghiên cứu tại huyện Đông Anh

Kết quả nghiên cứu về tài nguyên đất huyện Đông Anh đã chỉ ra nhiều điểm mạnh và điểm yếu trong quản lý và sử dụng đất. Việc áp dụng các giải pháp bền vững sẽ giúp cải thiện tình hình sử dụng đất và nâng cao chất lượng cuộc sống của người dân.

4.1. Kết quả phân hạng khả năng thích nghi đất đai

Kết quả phân hạng khả năng thích nghi đất đai cho thấy nhiều diện tích đất có tiềm năng cao cho sản xuất nông nghiệp. Tuy nhiên, cần có các biện pháp bảo vệ và cải tạo đất để duy trì chất lượng và năng suất.

4.2. Ứng dụng công nghệ trong quản lý tài nguyên đất

Việc ứng dụng công nghệ thông tin và các công nghệ mới trong quản lý tài nguyên đất đã mang lại nhiều lợi ích. Các phần mềm quản lý đất đai giúp theo dõi và đánh giá tình hình sử dụng đất một cách hiệu quả, từ đó đưa ra các quyết định chính xác hơn.

V. Kết luận và định hướng tương lai cho tài nguyên đất huyện Đông Anh

Kết luận từ nghiên cứu cho thấy việc quản lý và sử dụng tài nguyên đất huyện Đông Anh cần được cải thiện để đảm bảo phát triển bền vững. Định hướng tương lai cần tập trung vào việc bảo vệ tài nguyên đất, nâng cao nhận thức cộng đồng và áp dụng các công nghệ mới.

5.1. Định hướng phát triển bền vững tài nguyên đất

Định hướng phát triển bền vững tài nguyên đất huyện Đông Anh cần tập trung vào việc quy hoạch sử dụng đất hợp lý, bảo vệ môi trường và nâng cao chất lượng cuộc sống cho người dân. Các chính sách hỗ trợ từ chính quyền cũng cần được thực hiện để thúc đẩy phát triển bền vững.

5.2. Tương lai của nông nghiệp bền vững tại Đông Anh

Tương lai của nông nghiệp bền vững tại huyện Đông Anh phụ thuộc vào việc áp dụng các giải pháp khoa học công nghệ, bảo vệ tài nguyên thiên nhiên và nâng cao năng lực cho người nông dân. Sự tham gia của cộng đồng và các tổ chức xã hội cũng là yếu tố quan trọng trong việc thực hiện các mục tiêu phát triển bền vững.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Đông Anh là huyện cửa ngõ phía Bắc của thủ đô Hà Nội với tổng diện tích đất tự nhiên đạt 18.213,90 ha, giữ vị trí chiến lược trong hành lang kinh tế và quy hoạch đô thị mở rộng. Tính đến năm 2013, diện tích đất nông nghiệp của huyện là 9.112,38 ha, chiếm 50,03% tổng diện tích đất tự nhiên, trong khi đất phi nông nghiệp chiếm 48,29% (8.794,92 ha) và đất chưa sử dụng còn 306,60 ha (1,68%). Dân số toàn huyện ghi nhận 359,5 nghìn người, trong đó khu vực nông thôn chiếm tới 90,1% với 255.228 người sống phụ thuộc chủ yếu vào hoạt động sản xuất nông nghiệp. Tuy nhiên, làn sóng đô thị hóa nhanh chóng cùng sự phát triển mạnh mẽ của các khu công nghiệp tập trung như Khu công nghiệp Thăng Long và Khu công nghiệp Đông Anh đang tạo ra áp lực chuyển đổi mục đích sử dụng đất gay gắt, gây nguy cơ suy thoái tài nguyên đất, ô nhiễm nguồn nước và thu hẹp không gian sinh thái nông nghiệp.

Mục tiêu cốt lõi của đề tài là phân tích toàn diện hiện trạng sử dụng đất, đặc tính tài nguyên thổ nhưỡng và các loại hình canh tác trên địa bàn; tiến hành phân loại và đánh giá phân hạng thích nghi đất đai theo tiêu chuẩn quốc tế; từ đó đề xuất phương án phân bổ không gian sử dụng đất nông nghiệp hợp lý và hệ thống giải pháp phát triển nông nghiệp bền vững. Phạm vi không gian nghiên cứu bao quát toàn bộ 23 xã và 01 thị trấn thuộc huyện Đông Anh, với chuỗi dữ liệu đánh giá thực trạng giai đoạn 2005 - 2013 và định hướng quy hoạch đến năm 2020, tầm nhìn 2030. Nghiên cứu mang ý nghĩa khoa học và thực tiễn sâu sắc, cung cấp luận cứ định lượng giúp địa phương tối ưu hóa cơ cấu cây trồng, bảo vệ môi trường nền và nâng cao giá trị sản xuất trên 1 ha đất nông nghiệp từ 150 triệu đồng năm 2015 lên mức trên 200 triệu đồng vào năm 2020.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng học thuyết phát sinh thổ nhưỡng học của Dokuchaev (1879), khẳng định đất là vật thể tự nhiên hình thành qua thời gian dài dưới tác động tổng hợp của 5 yếu tố: đá mẹ, sinh vật, khí hậu, địa hình và thời gian, trong đó hoạt động nhân tác đóng vai trò biến đổi sâu sắc chất lượng đất. Đồng thời, đề tài tích hợp Khung đánh giá đất đai (Framework for Land Evaluation) và quan điểm nông nghiệp bền vững của Tổ chức Nông Lương Thế giới (FAO 1976, 1992, 1993) cùng Báo cáo Brundtland của Ủy ban Môi trường và Phát triển Thế giới (WCED).

Mô hình nghiên cứu vận dụng 5 khái niệm chuyên ngành then chốt:

• Đất đai (Land): Tổng thể vật chất bao gồm địa hình, thổ nhưỡng, khí hậu, thủy văn và thảm thực vật kết hợp với các kết quả hoạt động nhân tạo.
• Đất nông nghiệp (Agricultural Land): Tư liệu sản xuất đặc biệt phục vụ trồng trọt, chăn nuôi, lâm nghiệp và nuôi trồng thủy sản.
• Đơn vị đất đai (Land Mapping Unit - LMU): Vùng đất đồng nhất về các đặc tính tự nhiên được dùng làm cơ sở phân hạng thích nghi.
• Đánh giá thích nghi đất đai (Land Suitability Classification): Quá trình xác định mức độ phù hợp của từng đơn vị đất đai đối với các loại hình sử dụng đất cụ thể theo các cấp độ thích nghi cao (S1), thích nghi trung bình (S2), thích nghi kém (S3) và không thích nghi (N).
• Sử dụng đất bền vững (Sustainable Land Use): Phương thức quản lý và khai thác tài nguyên đất nhằm thỏa mãn các nhu cầu kinh tế - xã hội hiện tại nhưng không làm suy thoái môi trường, duy trì độ phì nhiêu cho các thế hệ tương lai.

Phương pháp nghiên cứu

Nguồn dữ liệu thứ cấp được thu thập đồng bộ từ Niên giám thống kê thành phố Hà Nội, Phòng Tài nguyên và Môi trường, Phòng Kinh tế, Phòng Thống kê huyện Đông Anh trong giai đoạn 2005 - 2013. Nguồn dữ liệu sơ cấp được điều tra trực tiếp thông qua phương pháp đánh giá nhanh nông thôn có sự tham gia của người dân (PRA).

Cỡ mẫu nghiên cứu thực địa bao gồm 120 hộ nông dân canh tác nông nghiệp, được lựa chọn theo phương pháp lấy mẫu ngẫu nhiên phân tầng tại các xã đại diện cho 5 tiểu vùng địa hình và các loại đất chính như Bắc Hồng, Tiên Dương, Thụy Lâm, Vân Hà, Hải Bối và Nam Hồng. Phương pháp chọn mẫu này đảm bảo tính đại diện cao cho các hình thức canh tác lúa, rau màu, hoa cây cảnh và nuôi trồng thủy sản.

Phương pháp phân tích bản đồ và Hệ thống Thông tin Địa lý (GIS) tỷ lệ 1/25.000 kết hợp phương pháp đối chiếu ma trận thích nghi sinh thái của FAO được lựa chọn vì tính chính xác cao trong việc tích hợp nhiều lớp dữ liệu không gian (độ dốc, thành phần cơ giới, chế độ ngập úng, độ dày tầng đất). Các chỉ tiêu hóa lý đất được phân tích thống kê mô tả và so sánh định lượng trên phần mềm chuyên dụng, phục vụ việc đánh giá sự suy giảm dinh dưỡng khoáng và độ chua hóa đất. Toàn bộ quy trình phân tích và tổng hợp dữ liệu được hoàn thiện trong giai đoạn 2011 - 2014.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Kết quả điều tra thực địa và tổng hợp tài nguyên đất trên địa bàn huyện Đông Anh năm 2013 đã làm rõ 4 nhóm phát hiện lớn:

Thứ nhất, cơ cấu sử dụng đất nông nghiệp còn phụ thuộc nặng nề vào cây lúa. Trong tổng số 9.112,38 ha đất nông nghiệp (chiếm 50,03% diện tích tự nhiên), đất sản xuất nông nghiệp chiếm 92,86% (8.461,94 ha), đất nuôi trồng thủy sản chiếm 7,01% (638,54 ha) và đất nông nghiệp khác chiếm 0,13% (11,90 ha). Riêng trong đất sản xuất nông nghiệp, đất trồng cây hàng năm chiếm áp đảo với 97,64% (8.262,01 ha), trong đó lúa nước chiếm tới 89,14% (7.364,83 ha), đất trồng cây lâu năm chỉ chiếm tỷ lệ khiêm tốn 2,36% (199,93 ha).

Thứ hai, tài nguyên đất có sự đa dạng cao về nguồn gốc nhưng phân bố không đều. Toàn huyện xác định được 4 nhóm đất với 9 loại đất chính trên tổng diện tích đất khảo sát 9.432,69 ha (chiếm 51,79% diện tích tự nhiên):

• Nhóm đất phù sa chiếm tỷ trọng lớn nhất với 5.495,27 ha (30,17% diện tích tự nhiên), gồm 5 loại đất: phù sa không được bồi trung tính ít chua (1.584,85 ha - 8,70%), phù sa glây (1.465,37 ha - 8,05%), phù sa úng nước (907,82 ha - 4,98%), phù sa có tầng loang lổ đỏ vàng (875,80 ha - 4,81%) và phù sa được bồi trung tính ít chua (562,11 ha - 3,09%).
• Nhóm đất xám bạc màu glây trên phù sa cổ chiếm diện tích rất lớn với 3.547,16 ha (19,48% diện tích tự nhiên), phân bố tập trung ở các bậc thềm lượn sóng phía Tây Bắc.
• Nhóm đất đỏ vàng gồm loại đất nâu vàng trên phù sa cổ với 330,42 ha (1,81% diện tích tự nhiên).
• Nhóm đất cát gồm cồn cát và bãi cát ven sông chiếm 59,84 ha (0,33% diện tích tự nhiên).

Thứ ba, sự suy thoái hóa học và hạn chế lý học của đất canh tác đang ở mức báo động. Đất xám bạc màu glây có phản ứng rất chua với độ pHKCl chỉ từ 3,4 đến 4,4; hàm lượng mùn hữu cơ cực nghèo (0,1 - 0,6%), đạm tổng số thấp (0,06%), lân và kali dễ tiêu đều dưới 10 mg/100g đất. Tương tự, 907,82 ha đất phù sa úng nước có độ pH tầng mặt giảm sâu xuống 3,7; đất bị glây mạnh, yếm khí tạo nhiều độc chất CH4, H2S, khiến việc canh tác bị giới hạn chỉ cấy được 1 vụ chiêm.

Thứ tư, áp lực chuyển dịch kinh tế làm giảm tỷ trọng nông nghiệp nhưng đòi hỏi tăng giá trị thâm canh. Năm 2013, giá trị sản xuất công nghiệp - xây dựng chiếm tới 92,22% (29.689 tỷ đồng), thương mại - dịch vụ chiếm 4,97%, trong khi nông - lâm - thủy sản chỉ chiếm 2,81% (569,47 tỷ đồng). Trong nội bộ ngành nông nghiệp, tỷ trọng chăn nuôi chiếm 60,54% và trồng trọt chiếm 39,46%.

Dữ liệu thổ nhưỡng và kinh tế này được mô hình hóa qua hệ thống bản đồ đất tỷ lệ 1/25.000, bản đồ phân hạng thích nghi đất đai, biểu đồ cơ cấu 3 nhóm đất chính và bảng tổng hợp phân bố diện tích cây trồng chi tiết tại 24 đơn vị hành chính cấp xã.

Thảo luận kết quả

Sự phân hóa chất lượng đất tại Đông Anh bắt nguồn trực tiếp từ điều kiện địa hình nghiêng thoải từ Tây Bắc (độ cao 11 - 14m) xuống Đông Nam (độ cao 3,5 - 6m) kết hợp với chế độ thủy văn sông Hồng, sông Đuống và sông Cà Lồ. Ở vùng địa hình cao, đất xám bạc màu bị rửa trôi mãnh liệt các cation kiềm (Ca++, Mg++) do tập quán độc canh lúa, bừa chùi, cấy chay trong quá khứ mà thiếu biện pháp che phủ hữu cơ. Ngược lại, vùng trũng Đông Nam chịu ngập úng mùa mưa do khả năng tiêu thoát kém của hệ thống sông Thiếp và đầm Vân Trì (130 ha).

So sánh với các nghiên cứu thổ nhưỡng tại vùng đồng bằng sông Hồng, chất lượng đất phù sa được bồi và không được bồi trung tính ít chua (tổng diện tích 2.146,96 ha) tại Đông Anh có hàm lượng dinh dưỡng khá giàu (độ no bazơ gần 100%, lân dễ tiêu đạt 29,2 - 38,8 mg/100g đất), tương đương với các dải đất bãi màu mỡ ven sông Đáy và sông Đuống. Tuy nhiên, tốc độ suy thoái hữu cơ ở đất xám bạc màu Đông Anh diễn ra nhanh hơn các huyện thuần nông do tốc độ hạ mực nước ngầm và tác động của chất thải xây dựng ven đô. Kết quả phân hạng thích nghi chỉ ra rằng việc duy trì 7.364,83 ha chuyên lúa là chưa tối ưu về mặt kinh tế sinh thái; cần thiết phải chuyển dịch mạnh mẽ các diện tích thích nghi kém sang mô hình luân canh rau màu, hoa cây cảnh và nuôi trồng thủy sản kết hợp.

Đề xuất và khuyến nghị

Nhằm hiện thực hóa mục tiêu đưa giá trị sản xuất nông nghiệp đạt trên 200 triệu đồng/ha vào năm 2020 và bảo vệ bền vững tài nguyên đất, 4 nhóm giải pháp chiến lược được đề xuất:

Thứ nhất, tái cơ cấu không gian và chuyển đổi loại hình sử dụng đất. Ủy ban nhân dân huyện Đông Anh chủ trì phối hợp với Sở Nông nghiệp và Phát triển Nông thôn Hà Nội triển khai chuyển đổi 1.500 - 2.000 ha đất trồng lúa kém hiệu quả sang mô hình canh tác 2 vụ lúa + 1 vụ màu, rau an toàn chuyên canh tại các xã Tiên Dương, Vân Nội, Nam Hồng và mô hình hoa - cây cảnh cao cấp tại Cổ Loa, Uy Nỗ. Mục tiêu nâng tỷ trọng giá trị sản xuất trồng trọt chất lượng cao đạt 25% trong cơ cấu nội ngành vào năm 2020. Lộ trình thực hiện: 2015 - 2020.

Thứ hai, áp dụng gói kỹ thuật nông học cải tạo độ phì và khử chua đất. Phòng Nông nghiệp huyện hướng dẫn các hợp tác xã và hộ nông dân thực hiện bón vôi bột khử chua định kỳ với liều lượng 600 - 800 kg/ha đối với 875,80 ha đất phù sa loang lổ và 1.000 - 1.200 kg/ha đối với 3.547,16 ha đất xám bạc màu cùng 907,82 ha đất trũng úng nước. Bắt buộc bổ sung phân hữu cơ vi sinh từ 10 - 12 tấn/ha/năm kết hợp luân canh cây họ đậu nhằm cố định đạm sinh học, phấn đấu đưa hàm lượng mùn tầng mặt đạt trên 1,5% trước năm 2018. Lộ trình thực hiện: 2015 - 2018.

Thứ ba, nâng cấp công trình thủy lợi và điều tiết nguồn nước mặt. Công ty Trách nhiệm Hữu hạn Một thành viên Đầu tư Phát triển Thủy lợi Hà Nội phối hợp với Ban Quản lý Dự án huyện đầu tư kiên cố hóa 100% hệ thống kênh mương tưới tiêu nội đồng tại 8 xã vùng trũng phía Đông Nam (Thụy Lâm, Vân Hà, Liên Hà, Dục Tú, Mai Lâm...); tiến hành nạo vét trục tiêu sông Thiếp và đầm Vân Trì (diện tích 130 ha) nhằm xóa bỏ hoàn toàn tình trạng ngập úng cục bộ mùa mưa trên 907,82 ha đất phù sa úng nước trước năm 2019. Lộ trình thực hiện: 2015 - 2019.

Thứ tư, hoàn thiện thể chế quản lý đất đai và giám sát môi trường. Phòng Tài nguyên và Môi trường huyện Đông Anh đẩy nhanh tiến độ hoàn thành cấp Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất nông nghiệp đạt 100% diện tích, hỗ trợ thủ tục tích tụ ruộng đất quy mô lớn; đồng thời kiểm soát nghiêm ngặt 100% các nguồn nước thải từ 2 khu công nghiệp tập trung và các cụm làng nghề trước khi xả ra kênh mương tưới tiêu nội đồng giai đoạn 2016 - 2020. Lộ trình thực hiện: 2016 - 2020.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

Luận văn là tài liệu tham khảo có giá trị ứng dụng thực tiễn cao dành cho 4 nhóm đối tượng chính:

Nhóm 1: Cơ quan quản lý nhà nước và cán bộ quy hoạch địa chính (Phòng Tài nguyên và Môi trường, Phòng Kinh tế huyện Đông Anh, Sở Tài nguyên và Môi trường Hà Nội). Sử dụng bộ bản đồ phân hạng thích nghi đất đai tỷ lệ 1/25.000 và cơ sở dữ liệu thổ nhưỡng để hoạch định quy hoạch sử dụng đất cấp huyện giai đoạn 2021 - 2030, ngăn ngừa xung đột giữa đất đô thị và vành đai nông nghiệp sinh thái.

Nhóm 2: Các nhà khoa học, giảng viên và học viên cao học chuyên ngành Khoa học Môi trường, Quản lý Đất đai và Thổ nhưỡng học. Kế thừa khung lý thuyết tích hợp giữa học thuyết Dokuchaev và tiêu chuẩn đánh giá đất đai FAO để triển khai các nghiên cứu đánh giá suy thoái đất tại các đô thị vệ tinh trên toàn quốc.

Nhóm 3: Các doanh nghiệp nông nghiệp công nghệ cao và Hợp tác xã nông nghiệp trên địa bàn thành phố Hà Nội. Tra cứu chính xác điều kiện thổ nhưỡng của 562,11 ha đất phù sa bồi và 1.584,85 ha đất phù sa không bồi để lựa chọn địa điểm đầu tư chuỗi sản xuất rau củ quả sạch, hoa lan, cây cảnh có giá trị kinh tế vượt trội.

Nhóm 4: Sinh viên đại học các khối ngành Môi trường, Địa lý và Nông nghiệp. Sử dụng làm tài liệu học tập chuẩn mực về phương pháp điều tra đánh giá nhanh nông thôn (PRA), kỹ thuật xử lý số liệu hóa lý đất và phương pháp lập luận đề xuất giải pháp phát triển bền vững.

Câu hỏi thường gặp

Hiện trạng sử dụng đất nông nghiệp tại huyện Đông Anh có đặc điểm gì nổi bật? Năm 2013, đất nông nghiệp của huyện đạt 9.112,38 ha (chiếm 50,03% diện tích tự nhiên), trong đó đất sản xuất nông nghiệp chiếm tới 92,86%. Cơ cấu cây trồng mang tính độc canh cao khi đất trồng lúa chiếm 7.364,83 ha (tương đương 89,14% đất trồng cây hàng năm), trong khi đất trồng cây lâu năm chỉ chiếm 199,93 ha (2,36%).

Nhóm đất nào chiếm diện tích lớn nhất trong các nhóm đất canh tác tại Đông Anh? Nhóm đất phù sa chiếm diện tích lớn nhất với 5.495,27 ha (chiếm 30,17% diện tích tự nhiên), bao gồm 5 loại đất khác nhau. Trong đó, loại đất có diện tích rộng nhất là đất phù sa không được bồi trung tính ít chua với 1.584,85 ha (chiếm 8,70% diện tích tự nhiên), có độ phì tự nhiên tốt và thích nghi đa dạng cây trồng.

Vì sao nhóm đất xám bạc màu glây tại Đông Anh lại bị chua hóa và thoái hóa mạnh? Do phân bố ở địa hình gò đồi, bậc thềm lượn sóng dốc thoải phía Tây Bắc (chiếm 3.547,16 ha, tương đương 19,48% diện tích tự nhiên), đất bị rửa trôi mạnh các cation kiềm trong mùa mưa. Kết hợp với lịch sử canh tác độc canh lúa thiếu phân hữu cơ, đất bị suy kiệt mùn (dưới 0,6%) và độ pHKCl hạ thấp xuống mức 3,4 - 4,4.

Luận văn đề xuất hướng xử lý kỹ thuật nào cho diện tích đất phù sa trũng úng nước? Đối với 907,82 ha đất phù sa úng nước (pH 3,7 và hay bị ngập sâu trên 1 m), luận văn đề xuất giải pháp hàng đầu là nạo vét kênh tiêu thoát nước rút úng mùa mưa, bón vôi khử chua 1.000 - 1.200 kg/ha để loại bỏ độc chất CH4, H2S; đồng thời chuyển đổi các vùng trũng ngập sâu sang mô hình nuôi trồng thủy sản kết hợp lúa - cá.

Mục tiêu kinh tế nông nghiệp của huyện Đông Anh hướng tới năm 2020 được xác định như thế nào? Theo định hướng phát triển bền vững, giá trị sản xuất trên 1 ha đất nông nghiệp huyện Đông Anh phấn đấu đạt trên 200 triệu đồng vào năm 2020 (tăng từ mức 150 triệu đồng năm 2015). Cơ cấu nội ngành chuyển dịch mạnh với tỷ trọng chăn nuôi chiếm 75% và trồng trọt chất lượng cao chiếm 25%, cùng 70 - 80% số xã đạt chuẩn nông thôn mới.

Kết luận

• Tổng kết toàn diện hiện trạng quản lý 18.213,90 ha đất tự nhiên của huyện Đông Anh, chỉ rõ đất nông nghiệp chiếm 50,03% đang chịu sức ép chuyển dịch mạnh mẽ sang công nghiệp và dịch vụ.
• Phân loại và xây dựng bản đồ thổ nhưỡng chi tiết cho 4 nhóm đất gồm 9 loại đất, nhận diện rõ tiềm năng vượt trội của 5.495,27 ha đất phù sa màu mỡ ven sông Hồng và sông Đuống.
• Định lượng hóa mức độ suy thoái hóa học của 3.547,16 ha đất xám bạc màu (pH 3,4 - 4,4) và 907,82 ha đất phù sa úng nước, làm cơ sở khoa học cho công tác cải tạo độ phì.
• Xác lập phương án bố trí không gian thích nghi cho các vùng chuyên lúa, vùng rau an toàn, hoa cây cảnh và thủy sản, hướng tới mục tiêu giá trị sản xuất vượt 200 triệu đồng/ha vào năm 2020.
• Đề xuất hệ thống 4 giải pháp đồng bộ kết hợp quy hoạch, kỹ thuật nông học, thủy lợi hóa và chính sách đất đai nhằm đảm bảo mục tiêu phát triển kinh tế gắn liền với bảo vệ môi trường sinh thái.

Đóng góp lớn nhất của công trình là cung cấp cơ sở dữ liệu định lượng và bản đồ phân hạng thích nghi đất đai phục vụ trực tiếp cho quy hoạch nông nghiệp đô thị sinh thái. Các cơ quan quản lý và nhà nghiên cứu quan tâm có thể tiếp tục triển khai các mô hình thử nghiệm nông nghiệp công nghệ cao tại các vùng đất bãi bồi ven sông nhằm tối ưu hóa chuỗi giá trị nông sản ven đô.

Trích đoạn nội dung tài liệu

CHƯƠNG 1. TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU 1. Một số khái niệm chung 1. Khái niệm về đất và đất nông nghiệp 1.

Khái niệm về đất và đất đai + Đất (Soil): Cho tới nay có nhiều định nghĩa về đất, nhưng định nghĩa của Đacutraep (1879) – nhà thổ nhưỡng học người Nga được thừa nhận rộng rãi nhất. Theo tác giả này thì: Đất là vật thể tự nhiên được hình thành qua một thời gian dài do kết quả tác động tổng hợp của 5 yếu tố: đá mẹ, sinh vật, khí hậu, địa hình và thời gian. Đất là một hệ thống hở. Các hoạt động thêm vào đất, mất khỏi đất, chuyển dịch vị trí trong đất và hoạt động chuyển hóa trong đất xảy ra liên tục.

Chất lượng của đất phụ thuộc vào đá mẹ, khí hậu, cỏ cây và sinh vật sống trên và trong lòng đất, đặc biệt phụ thuộc vào tác động của con người đối với đất đai. + Đất đai (Land): Theo cách định nghĩa của tổ chức FAO thì: “Đất đai là một tổng thể vật chất, bao gồm cả sự kết hợp giữa địa hình và không gian tự nhiên của thực thể vật chất đó”. Cũng có những quan điểm tổng hợp hơn cho rằng đất đai là những tài nguyên sinh thái và tài nguyên kinh tế, xã hội của một tổng thể vật chất. Theo quan điểm đó, đất đai là một phần diện tích cụ thể của bề mặt trái đất, bao gồm cả các yếu tố cấu thành môi trường sinh thái ngay trên và dưới bề mặt đất như khí hậu, thổ nhưỡng, dạng địa hình, địa mạo, nước mặt (hồ, sông, suối, đầm lầy, v.v …) các lớp trầm tích sát bề mặt cùng với nước ngầm, tập đoàn động thực vật, trạng thái định cư của con người, những kết quả hoạt động của con người trong quá khứ và hiện tại để lại (san nền, hồ chứa nước, hệ thống tiêu thoát nước, đường xá, nhà cửa.

Khái niệm và phân loại đất nông nghiệp a. Khái niệm Đất nông nghiệp (ký hiệu là NNP) là đất sử dụng vào mục đích sản xuất, nghiên cứu, thí nghiệm về nông nghiệp, lâm nghiệp, nuôi trồng thủy sản, làm muối và mục đích bảo vệ, phát triển rừng. 3 LUAN VAN CHAT LUONG download : add luanvanchat@agmail. Phân loại Đất nông nghiệp gồm: - Đất sản xuất nông nghiệp: Là đất nông nghiệp sử dụng vào mục đích sản xuất nông nghiệp.

Bao gồm đất trồng cây hàng năm và đất trồng cây lâu năm. - Đất lâm nghiệp: Là đất có rừng tự nhiên hoặc có rừng trồng, đất khoanh nuôi phục hồi rừng (đất đã giao, cho thuê để khoanh nuôi, bảo vệ nhằm phục hồi rừng bằng hình thức tự nhiên là chính), đất để trồng rừng mới (đất đã giao, cho thuê để trồng rừng và đất có cây rừng mới trồng chưa đạt tiêu chuẩn rừng). Theo loại rừng lâm nghiệp bao gồm: đất rừng sản xuất, đất rừng phòng hộ, đất rừng đặc dụng. - Đất nuôi trồng thuỷ sản: Là đất được sử dụng chuyên vào mục đích nuôi, trồng thuỷ sản, bao gồm đất nuôi trồng nước lợ, mặn và đất chuyên nuôi trồng nước ngọt.

- Đất làm muối: Là đất các ruộng để sử dụng vào mục đích sản xuất muối. - Đất nông nghiệp khác: Là đất tại nông thôn sử dụng để xây dựng nhà kính (vườn ươm) và các loại nhà khác phục vụ mục đích trồng trọt, kể cả các hình thức trồng trọt không trực tiếp trên đất, xây dựng chuồng trại chăn nuôi gia súc, gia cầm và các loại động vật khác được pháp luật cho phép, đất để xây dựng trạm, trại nghiên cứu thí nghiệm nông nghiệp, lâm nghiệp, diêm nghiệp, thủy sản, xây dựng cơ sở ươm tạo cây giống, con giống, xây dựng nhà kho, nhà của hộ gia đình, cá nhân để chứa nông sản, thuốc bảo vệ thực vật, phân bón, máy móc, công cụ sản xuất nông nghiệp. Khái niệm và các tiêu chí về phát triển bền vững 1. Khái niệm phát triển bền vững Phát triển bền vững là sự phát triển hài hòa cả về kinh tế, chính trị, văn hóa, xã hội và môi trường, trong đó sự phát triển kinh tế là nguồn gốc, là động lực, sự phát triển xã hội là mục tiêu và sự phát triển môi trường là điều kiện của phát triển bền vững.

Theo Báo cáo Brundtland (còn gọi là Báo cáo Our Common Future) của Ủy ban Môi trường và Phát triển Thế giới - WCED (nay là Ủy ban Brundtland): Phát triển bền vững là "sự phát triển có thể đáp ứng được những nhu cầu hiện tại mà không ảnh 4 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] hưởng, tổn hại đến những khả năng đáp ứng nhu cầu của các thế hệ tương lai. Nói cách khác, phát triển bền vững phải bảo đảm có sự phát triển kinh tế hiệu quả, xã hội công bằng và môi trường được bảo vệ, gìn giữ. Để đạt được điều này, tất cả các thành phần kinh tế - xã hội, nhà cầm quyền, các tổ chức xã hội. phải bắt tay nhau thực hiện nhằm mục đích dung hòa 3 lĩnh vực chính: kinh tế - xã hội - môi trường.

Theo Tổ chức ngân hàng phát triển Châu Á (ADB): "Phát triển bền vững là một loại hình phát triển mới, lồng ghép quá trình sản xuất với bảo tồn tài nguyên và nâng cao chất lượng môi trường. Phát triển bền vững cần phải đáp ứng các nhu cầu của thế hệ hiện tại mà không phương hại đến khả năng của chúng ta đáp ứng các nhu cầu của thế hệ trong tương lai". Phát triển nông nghiệp bền vững Phát triển nông nghiệp bền vững là sự phát triển đáp ứng nhu cầu phát triển bền vững của nền kinh tế đất nước nhưng không làm suy thoái môi trường tự nhiên, bảo đảm an ninh lương thực, tạo đà cho phát triển nông thôn, góp phần bảo đảm an sinh và hài hoà cho xã hội. Đặc trưng của nền nông nghiệp bền vững * Những đặc trưng của nền nông nghiệp phát triển bền vững - Thứ nhất, phát triển nông nghiệp bền vững là nền sản xuất trong đó hoạt động của con người phù hợp với các quy luật phát triển của tự nhiên, khai thác và bồi dưỡng tự nhiên được thực hiện trong cùng một quá trình, nhờ đó duy trì được môi trường tự nhiên cho đời sống trường tồn của mọi thế hệ.

- Thứ hai, phát triển nông nghiệp bền vững là nền sản xuất nông nghiệp đảm bảo tăng trưởng kinh tế cao, ổn định, dựa trên cơ sở ứng dụng thành tựu khoa học - công nghệ hiện đại sản xuất. - Thứ ba, phát triển nông nghiệp bền vững là nền nông nghiệp sử dụng tiết kiệm, có hiệu quả các nguồn lực nhưng vẫn đảm bảo sự tăng trưởng. 5 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] - Thứ tư, phát triển nông nghiệp bền vững là nền sản xuất nông nghiệp có cơ cấu kinh tế hợp lý. Nói đến cơ cấu kinh tế trong nông nghiệp là nói đến cơ cấu giữa chăn nuôi và trồng trọt.

- Thứ năm, phát triển nông nghiệp bền vững là nền sản xuất nông nghiệp bảo đảm được công ăn việc làm cho người lao động, tăng thu nhập, tạo được cơ sở vật chất cho phát triển nông thôn mới. - Thứ sáu, phát triển nông nghiệp bền vững là nền nông nghiệp, trong đó đòi hỏi trình độ của người lao động ngày càng cao. * Mục tiêu phát triển nông nghiệp bền vững: - Một là, ổn định hệ thống chính trị. - Hai là, phát triển bền vững về kinh tế.

- Ba là, phát triển bền vững về xã hội. - Bốn là, phát triển bền vững về tài nguyên và môi trường. Sản xuất nông nghiệp bền vững 1. Sự cần thiết phải xây dựng nền nông nghiệp bền vững Thực tế cho thấy sử dụng đất đai là vấn đề phức tạp, chịu ảnh hưởng của nhiều yếu tố quan trọng khác nhau, thực chất đây là vấn đề có liên quan đến toàn bộ nền kinh tế quốc dân.

Sử dụng đất là một hệ thống các biện pháp nhằm điều hòa mối quan hệ giữa người và đất đai. Mục tiêu của con người là sử dụng đất khoa học và hợp lý.[7] Đất đai chịu tác động của các yếu tố: nhóm yếu tố điều kiện tự nhiên (khí hậu, thủy văn, thảm thực vật, quy luật sinh thái tự nhiên), nhóm yếu tố con người và các quy luật kinh tế - xã hội, các yếu tố kỹ thuật. Đặc biệt là đối với sản xuất nông nghiệp, điều kiện tự nhiên là yếu tố quyết định chủ đạo đối với việc sử dụng đất, còn phương hướng sử dụng đất được quyết định bởi yêu cầu của xã hội và mục tiêu kinh tế trong từng thời kỳ nhất định. Cùng với sự phát triển đột phá của khoa học kỹ thuật, công nghiệp và nền văn minh hiện đại của nhân loại đã làm biến đổi sâu sắc cảnh quan môi trường.

Sự cạn kiệt 6 LUAN VAN CHAT LUONG download : add [e-mail] của các nguồn năng lượng, sự bùng nổ dân số càng làm sâu sắc thêm sự mất cân đối giữa nhu cầu ngày càng cao của xã hội và khả năng hạn chế của các nguồn tài nguyên. Hiện nay đất đai đang đối mặt với những vấn đề: Nhiều diện tích đất đai đang bị thoái hóa, ảnh hưởng xấu đến môi trường sống của con người; diện tích đất thích hợp cho sản xuất nông nghiệp ngày càng bị thu hẹp; quá trình thoái hóa đất, rửa trôi đất và phá hoại đất diễn ra một cách nghiêm trọng. Sử dụng đất một cách hiệu quả và bền vững luôn là mong muốn cho sự tồn tại và tương lai phát triển của loài người. Chính vì vậy việc nghiên cứu và đưa ra các giải pháp sử dụng đất thích hợp, bền vững đã được nhiều nhà khoa học đất và các tổ chức quốc tế quan tâm.

Thuật ngữ “sử dụng đất bền vững” (Sustainable Land Use) đã trở thành thông dụng trên thế giới hiện nay. Theo quan điểm của FAO, 1992 [15]: “Phát triển bền vững là sự quản lý, bảo vệ cơ sở của nguồn lợi tự nhiên và phương hướng của sự thay đổi kỹ thuật, thể chế bằng cách nào để đảm bảo thỏa mãn nhu cầu của con người, cho thế hệ hôm nay và mai sau”. Trong nông nghiệp được dùng theo nghĩa rộng bao gồm nghề trồng trọt, nghề cá, nghề rừng, chăn nuôi và chế biến nông sản. Bảo vệ được tài nguyên đất, nước, nguồn lợi di truyền thực vật và động vật đi đôi với việc tăng hiệu quả kinh tế, xã hội và không làm thoái hóa môi trường, thích ứng về kỹ thuật, có sức sống kinh tế và được chấp nhận về xã hội.

[10] Nông nghiệp bền vững là một hệ thống thiết kể để tạo môi trường bền vững cho cuộc sống của con người.