Luận văn thạc sĩ nghiên cứu bảo tồn loài cây thuốc quý hiếm bảy lá một hoa paris polyphylla smith tại khu bảo tồn thiên nhiên pù luông huyện bá thước tỉnh thanh hóa

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu bảo tồn loài cây thuốc quý hiếm bảy lá một hoa Paris polyphylla Smith tại khu bảo tồn thiên nhiên Pù Luông, Bá Thước, Thanh Hóa.

• Tác giả: Lê Văn Thực
• Người hướng dẫn: PGS. Vũ Quang Nam
• Trường học: Trường Đại học Lâm nghiệp Việt Nam
• Chuyên ngành: Quản lý tài nguyên rừng
• Đề tài: Nghiên cứu bảo tồn loài cây thuốc quý hiếm Bảy lá một hoa (Paris polyphylla Smith) tại Khu Bảo tồn thiên nhiên Pù Luông, huyện Bá Thước, tỉnh Thanh Hóa
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Hà Nội

Tóm tắt

I. Bảo tồn cây thuốc

Nghiên cứu tập trung vào bảo tồn cây thuốc, đặc biệt là loài Paris Polyphylla, một loài cây thuốc quý tại Pù Luông, Thanh Hóa. Việc bảo tồn không chỉ nhằm duy trì nguồn gen quý hiếm mà còn đảm bảo đa dạng sinh học của hệ sinh thái rừng. Pù Luông được xem là khu vực có giá trị cao về tài nguyên thiên nhiên và thảm thực vật, nơi sinh sống của nhiều loài thực vật quý hiếm. Nghiên cứu này cung cấp cơ sở khoa học để đề xuất các giải pháp bảo tồn hiệu quả, đồng thời nâng cao nhận thức cộng đồng về giá trị của dược liệu quý.

1.1. Đa dạng sinh học

Đa dạng sinh học tại Pù Luông được đánh giá cao với hơn 1.500 loài thực vật, trong đó có nhiều loài quý hiếm như Paris Polyphylla. Sự đa dạng này không chỉ phản ánh giá trị sinh thái mà còn là nguồn tài nguyên quan trọng cho nghiên cứu và phát triển dược liệu. Tuy nhiên, sự suy giảm diện tích rừng và khai thác quá mức đang đe dọa nghiêm trọng đến sự tồn tại của các loài này.

1.2. Giải pháp bảo tồn

Các giải pháp bảo tồn đa dạng sinh học được đề xuất bao gồm thiết lập các khu vực bảo vệ nghiêm ngặt, nhân giống Paris Polyphylla trong môi trường kiểm soát, và nâng cao nhận thức cộng đồng. Việc kết hợp giữa bảo tồn và phát triển bền vững sẽ giúp duy trì nguồn tài nguyên thiên nhiên cho các thế hệ tương lai.

II. Paris Polyphylla tại Pù Luông

Paris Polyphylla là loài cây thuốc quý có giá trị cao về dược liệu và kinh tế. Nghiên cứu tập trung vào đặc điểm sinh thái, phân bố, và khả năng nhân giống của loài này tại Pù Luông. Kết quả cho thấy, Paris Polyphylla phân bố chủ yếu ở các khu vực rừng nguyên sinh, nơi có điều kiện khí hậu và thổ nhưỡng phù hợp. Tuy nhiên, loài này đang đối mặt với nguy cơ suy giảm do khai thác quá mức và mất môi trường sống.

2.1. Đặc điểm sinh thái

Paris Polyphylla thích nghi với môi trường rừng ẩm, có độ cao từ 800 đến 1.500 mét. Loài này có khả năng sinh trưởng chậm và phụ thuộc nhiều vào điều kiện tự nhiên. Nghiên cứu cũng chỉ ra rằng, sự thay đổi khí hậu và tác động của con người đang làm giảm đáng kể số lượng cá thể của loài này trong tự nhiên.

2.2. Nhân giống và bảo tồn

Các phương pháp nhân giống Paris Polyphylla bao gồm gieo hạt và nhân giống bằng hom củ. Kết quả thử nghiệm cho thấy, tỷ lệ nảy mầm của hạt đạt khoảng 70%, trong khi nhân giống bằng hom củ có hiệu quả cao hơn. Việc áp dụng các kỹ thuật nhân giống hiện đại sẽ góp phần bảo tồn và phát triển bền vững loài cây này.

III. Khu bảo tồn thiên nhiên Pù Luông

Khu bảo tồn thiên nhiên Pù Luông là một trong những khu vực quan trọng về đa dạng sinh học và bảo vệ môi trường tại Việt Nam. Với diện tích hơn 17.000 ha, khu bảo tồn này là nơi sinh sống của nhiều loài động thực vật quý hiếm, trong đó có Paris Polyphylla. Nghiên cứu nhấn mạnh vai trò của khu bảo tồn thiên nhiên trong việc duy trì và phát triển các hệ sinh thái rừng, đồng thời đề xuất các biện pháp quản lý hiệu quả để bảo vệ tài nguyên thiên nhiên.

3.1. Vai trò của khu bảo tồn

Khu bảo tồn thiên nhiên Pù Luông đóng vai trò quan trọng trong việc bảo vệ các loài thực vật quý hiếm và duy trì cân bằng sinh thái. Khu vực này cũng là nơi nghiên cứu và phát triển các giải pháp bảo tồn bền vững, góp phần vào sự phát triển kinh tế - xã hội của địa phương.

3.2. Quản lý và phát triển

Các biện pháp quản lý hiệu quả bao gồm tăng cường giám sát, hạn chế khai thác trái phép, và phát triển các chương trình giáo dục cộng đồng. Việc kết hợp giữa bảo tồn và phát triển du lịch sinh thái cũng được đề xuất nhằm tạo nguồn thu bền vững cho khu bảo tồn.

Trích đoạn nội dung tài liệu

ĐẶT VẤN ĐỀ. Ổ QUA VỀ VẤ Ề Ê CỨU. Trên thế giới. Nghiên cứu trong nước.

Nghiên cứu tại BQL KBTTN Pù Luông. ỤC ÊU, Ố ƢỢ , V , Ộ DU VÀ ƢƠ Á Ê CỨU. Mục tiêu nghiên cứu. Mục tiêu tổng quát.

Mục tiêu cụ thể. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu. Đối tượng nghiên cứu. Phạm vi nghiên cứu.

Nội dung nghiên cứu. Phương pháp nghiên cứu. Phương pháp kế thừa các tài liệu sẵn có .Phương pháp nghiên cứu điều tra thực địa. Phương pháp xử lý và phân tích mẫu trong phòng thí nghiệm.

Phương pháp nhân giống hữu tính đối với loài Bảy lá một hoa. Phương pháp xác định nguyên nhân gây suy giảm và giải pháp bảo tồn loài Bảy lá một hoa nói riêng và thực vật nói chung tại Khu BTTN Pù Luông. Điều kiện tự nhiên. Vị trí địa lý.

Đặc điểm địa hình. Đặc điểm khí hậu thuỷ văn. Đặc trưng cơ bản về tài nguyên rừng. Đặc điểm kinh tế - xã hội.

Tình hình dân số và dân tộc. Lao động và phân bố lao động. Các hoạt động kinh tế của người dân. Cơ sở hạ tầng và văn hoá giáo dục.

KẾ QUẢ Ê CỨU VÀ ẢO UẬ. Đặc điểm lâm học loài Bảy lá một hoa tại Khu BTTN Pù Luông, Thanh Hóa. Hiện trạng bảo tồn loài Bảy lá một hoa tại Khu BTTN Pù Luông. Đặc điểm phân bố của loài Bảy lá một hoa tại khu vực nghiên cứu.

Tình trạng khai thác, buôn bán loài Bảy lá một hoa của người dân tại khu vực nghiên cứu. Kết quả thử nghiệm khả năng nảy mầm của loài Bảy lá một hoa. Kết quả thử nghiệm khả năng nảy mầm của loài Bảy lá một hoa bằng phương pháp gieo hạt. Kết quả thử nghiệm khả năng nhân giống bằng hom (đầu củ giống).

Các giải pháp nhằm bảo tồn và phát triển đối với loài Bảy lá một hoa tại Khu BTTN Pù Luông. Thực trạng công tác bảo tồn và phát triển đối với loài Bảy lá một hoa tại khu vực nghiên cứu. Đề xuất một số giải pháp bảo tồn và phát triển loài. 59 KẾ UẬ , Ồ VÀ K UYẾ Ị.

63 vi DA ỤC CÁC Ừ V Ế Ắ Chữ viết tắt Viết đầy đủ BTTN Bảo tồn thiên nhiên KBTTN Khu Bảo tồn thiên nhiên Công ước về buôn bán quốc tế các loài động CITES vật, thực vật hoang dã nguy cấp CR Critically Endangered - Rất nguy cấp DD Data Deficient - Thiếu dữ liệu ĐDSH Đa dạng sinh học EN Endangered - Nguy cấp Danh lục đỏ các loài có nguy cơ bị diệt vong IUCN của Hiệp hội Bảo vệ thiên nhiên thế giới KBT Khu bảo tồn LC Least Concern - Ít quan tâm NC Near Threatened - Sắp bị đe dọa NĐ 32 Nghị định 32/2006/NĐ-CP của Chính phủ PTNT Phát triển nông thôn SĐVN Sách đỏ Việt Nam VU Vulnerable - Sẽ nguy cấp UBND Uỷ ban nhân dân vii DA ỤC CÁC BẢ Bảng 3. Diện tích các loại đất, loại rừng. Đa dạng các bậc taxon của hệ thực vật. Khu hệ động vật ở Khu BTTN Pù Luông.

So sánh các loài động vật tại các khu rừng đặc dụng Thanh Hóa. Phân bố dân cư của các xã nằm trong Khu BTTN. Phân bố dân cư trong vùng lõi KBT. Mật độ dân số của các xã nằm trong Khu BTTN Pù Luông.

Tỷ lệ sinh, chết, tăng tự nhiên qua các năm tại các xã thuộc Khu BTTN Pù Luông. Lao động và phân bố lao động của các xã thuộc KBT. Lao động phân theo ngành nghề ở các xã nằm trong KBT. Tình hình sản xuất nông nghiệp tại 9 xã nằm trong Khu BTTN Pù Luông năm 2010.

Diện tích trồng và năng suất cây phi lương thực tại 9 xã nằm trong Khu BTTN Pù Luông. Thống kê đàn gia súc, gia cầm tại các xã nằm trong Khu BTTN Pù Luông (năm 2010). Tọa độ 10 tuyến điều tra Bảy lá một hoa tại khu vực nghiên cứu. Bảng tổng hợp phân bố Bảy lá một hoa theo đai cao trên tuyến 49 Bảng 4.

Bảng giá thu mua loài Bảy lá một hoa của 5 người dân tại khu vực nghiên cứu. Kết quả kiểm tra độ thuần của hạt giống Bảy lá một hoa. Quá trình nảy mầm của hạt Bảy lá một hoa. Kết quả kiểm tra độ thuần của hom giống bảy lá một hoa.

Quá trình nảy mầm của hom bảy lá một hoa. 55 viii DA ỤC CÁC Ì Hình 3. Biểu đồ tỉ trọng của các bậc taxon. Hình thái lá loài Bảy lá một hoa tại khu vực nghiên cứu.

Hình thái hoa loài Bảy lá một hoa tại khu vực nghiên cứu. Hình giải phẫu quả Bảy lá một hoa tại khu vực nghiên cứu. Hình thái quả và hạt loài Bảy lá một hoa tại khu vực nghiên cứu. Bản đồ tuyến điều tra Bảy lá một hoa tại khu vực nghiên cứu.

Mô hình gieo ươm hạt Bảy lá một hoa. Biểu đồ diễn biến quá trình nảy mầm của hạt cây bảy lá một hoa. Mô hình gieo ươm hom củ Bảy lá một hoa. Biểu đồ diễn biến quá trình nảy mầm của than củ Bảy lá một hoa.

Cây con Bảy lá một hoa mọc từ thân củ. Trên đỉnh núi nhìn xuống Thôn Eo Điếu - xã Cổ Lũng. Thôn Eo Điếu - xã Cổ Lũng khi nhìn từ dưới lên. Đường lên 3 Thôn Son, Mười, Bá - xã Lũng Cao.

Trên thôn Son nhìn xuống khu trung tâm xã Lũng Cao. 58 1 Ặ VẤ Ề Việt Nam nằm trong khu vực Đông Nam Á, có khí hậu nhiệt đới gió mùa nóng ẩm, lãnh thổ đất nước trải dài từ Bắc xuống Nam, địa hình biến đổi từ Đông sang tây, đã tạo ra một khu hệ thực vật vô cùng phong phú và đa dạng. Ngoài yếu tố thực vật bản địa, Việt Nam còn là nơi giao lưu với các nhân tố thực vật ngoại lai thuộc các khu hệ thực vật vùng lân cận. Khu bảo tồn thiên nhiên Pù Luông có tổng diện tích quy hoạch 17.171,03 ha gồm 3 phân khu chức năng là phân khu bảo vệ nghiêm ngặt chiếm 8.866,26 ha, phân khu phục hồi sinh thái chiếm 7.995,74 ha và phân khu hành chính dịch vụ chiếm 215,53 ha.

Khu BTTN Pù Luông nằm trên địa phận của 2 huyện Quan Hóa và Bá Thước, phía Tây Bắc tỉnh Thanh Hóa, Bắc Trung bộ Việt Nam, nơi đây được xem là vị trí quan trọng ở phía Tây Bắc của dải núi đá vôi Pù Luông- Cúc Phương- Ngọc Sơn. Theo kết quả điều tra năm 2013 tại đây đã ghi nhận có 2.487 loài động thực vật, trong đó có 1.579 loài thực vật thuộc 680 chi, 200 họ, 76 bộ, 12 lớp và 6 ngành đã được ghi nhận; với nhiều nhiều loài thực vật quý hiếm được xếp trong sách đỏ Việt Nam (2000) và sách đỏ thế giới (2002) như: Thông Pà Cò (Pinuskwangtungensis), Nghiến (Excentrodendrontonkinense(Gagnep.Miao), Lan hài (Paphiopedilum sp), Kim tuyến đá vôi (Anoectochilus calcareous), Bảy lá một hoa (Paris polyphylla Sm… Lịch sử tồn tại hơn 4000 năm trong công cuộc xây dựng và bảo vệ đất nước của dân tộc ta để tạo dựng nền tảng cho sự phát triển của xã hội đều gắn liền với việc sử dụng các tài nguyên thực vật vào cuộc sống.Cuộc sống luôn gắn bó mật thiết với rừng và tình yêu thiên nhiên cây cỏ đã hình thành nên nét đẹp trong nền văn hóa truyền thống của dân tộc. Mặt khác, những kiến thức bản địa trong sử dụng cây rừng làm công cụ lao động, làm 2 nhà ở, làm thuốc chữa bệnh, làm rau ăn và thức uống. là những minh chứng cho giá trị to lớn của thực vật rừng.

Hiện nay, hệ sinh thái rừng ở Việt Nam cũng như ở một số nước khác trên thế giới đang bị ảnh hưởng nghiêm trọng, dẫn đến sự mất cân đối về môi trường, có nguy cơ bị mất nguồn gen của một số loài quý hiếm, đồng thời tính đa dạng của một số hệ sinh thái sẽ dần bị xuy giảm. Như vậy, vấn đề đặt ra là làm thế nào để bảo tồn được nguồn gen và đảm bảo được tính đa dạng sinh học của các loài trong hệ sinh thái rừng? Để làm được điều này rất cần có những nghiên cứu đầy đủ, cụ thể về sự đa dạng của từng loài trong hệ sinh thái để làm cơ sở khoa học cho các phương án bảo tồn cho mai sau. Ngày nay, khi đời sống vật chất và tinh thần của con người ngày càng được cải thiện thì nhu cầu về thẩm mỹ và ẩm thực đã nâng lên, đặc biệt là nghệ thuật chơi cây cảnh, sử dụng các loại cây dược liệu làm thức uống được con người để ý đến và quan tâm sâu sắc. Một số loài trong họ Trọng lâu (Trilliaceae) có giá trị cao về dược liệu và kinh tế, đặc biệt là các cây trong chi Paris, vì vậy đây là đối tượng được người dân khai thác chưa bền vững làm cho các loài có nguy cơ bị tuyệt chủng trong tự nhiên.

Trong Sách đỏ Việt Nam (2007), Paris polyphylla Smith là cây quý hiếm nguy cấp (phân hạng EN A1c,d) (được đề nghị có biện pháp khai thác hợp lý nguồn thuốc, đồng thời đưa vào trồng để bảo vệ nguồn gen). Bảy lá một hoa cũng có tên trong nhóm II, Danh mục thực vật rừng, động vật rừng nguy cấp, quý, hiếm (kèm theo Nghị định 06/2019/NĐ-CP ngày 22 tháng 01 năm 2019 của Chính phủ). Do vậy, cần phải có những giải pháp để bảo tồn tính đa dạng của loài trong chi Paris và nhằm mục đích đáp ứng được các nhu cầu bảo tồn, lợi ích của con người Loài cây Bảy lá một hoa hiện tại là một loài dược liệu quý, hiếm và có giá trị lớn về kinh tế nên việc nghiên cứu nhân giống, tạo giống cây dược liệu có chất lượng tốt là rất cần thiết. 3 Với lí do nêu ở trên, tôi tiến hành thực hiện đề tài “Nghiên cứu bảo tồn loài cây thuốc quý hiếm Bảy lá một hoa (Paris polyphylla Smith) tại Khu Bảo tồn thiên nhiên Pù Luông, huyện Bá Thước, tỉnh Thanh Hóa”.

Kết quả nghiên cứu của đề tài này sẽ cung cấp số liệu khoa học đầy đủ nhất và cập nhật nhất về hiện trạng phân bố, khả năng nhân giống của loài Bảy lá một hoa tại Khu BTTN Pù Luông. 4 Chƣơng 1 Ổ QUA VỀ VẤ Ề Ê CỨU 1.