Luận văn thạc sĩ nghiên cứu bảo tồn loài cây thuốc quý hiếm bảy lá một hoa paris polyphylla smith tại khu bảo tồn thiên nhiên pù luông huyện bá thước tỉnh thanh hóa

Luận văn thạc sĩ nghiên cứu bảo tồn loài cây thuốc quý hiếm bảy lá một hoa Paris polyphylla Smith tại khu bảo tồn thiên nhiên Pù Luông, Bá Thước, Thanh Hóa.

• Tác giả: Lê Văn Thực
• Người hướng dẫn: PGS. Vũ Quang Nam
• Trường học: Trường Đại học Lâm nghiệp Việt Nam
• Chuyên ngành: Quản lý tài nguyên rừng
• Đề tài: Nghiên cứu bảo tồn loài cây thuốc quý hiếm Bảy lá một hoa (Paris polyphylla Smith) tại Khu Bảo tồn thiên nhiên Pù Luông, huyện Bá Thước, tỉnh Thanh Hóa
• Loại tài liệu: luận văn thạc sĩ
• Năm xuất bản: 2019
• Địa điểm: Hà Nội

Mục lục chi tiết

• LỜI CAM ĐOAN
• LỜI CẢM ƠN
• DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
• DANH MỤC CÁC BẢNG
• DANH MỤC CÁC HÌNH
• ĐẶT VẤN ĐỀ
• 1. CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
• 1.1. Trên thế giới
• 1.2. Nghiên cứu trong nước
• 1.3. Nghiên cứu tại BQL KBTTN Pù Luông
• 2. CHƯƠNG 2: MỤC TIÊU, ĐỐI TƯỢNG, PHẠM VI, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
• 2.1. Mục tiêu nghiên cứu
• 2.1.1. Mục tiêu tổng quát
• 2.1.2. Mục tiêu cụ thể
• 2.2. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
• 2.2.1. Đối tượng nghiên cứu
• 2.2.2. Phạm vi nghiên cứu
• 2.3. Nội dung nghiên cứu
• 2.4. Phương pháp nghiên cứu
• 2.4.1. Phương pháp kế thừa các tài liệu sẵn có
• 2.4.2. Phương pháp nghiên cứu điều tra thực địa
• 2.4.3. Phương pháp xử lý và phân tích mẫu trong phòng thí nghiệm
• 2.4.4. Phương pháp nhân giống hữu tính đối với loài Bảy lá một hoa
• 2.4.5. Phương pháp xác định nguyên nhân gây suy giảm và giải pháp bảo tồn loài Bảy lá một hoa nói riêng và thực vật nói chung tại Khu BTTN Pù Luông
• 2.5. Điều kiện tự nhiên
• 2.5.1. Vị trí địa lý
• 2.5.2. Đặc điểm địa hình
• 2.5.3. Đặc điểm khí hậu thuỷ văn
• 2.5.4. Đặc trưng cơ bản về tài nguyên rừng
• 2.6. Đặc điểm kinh tế - xã hội
• 2.6.1. Tình hình dân số và dân tộc
• 2.6.2. Lao động và phân bố lao động
• 2.6.3. Các hoạt động kinh tế của người dân
• 2.6.4. Cơ sở hạ tầng và văn hoá giáo dục
• 3. CHƯƠNG 3: KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN
• 3.1. Đặc điểm lâm học loài Bảy lá một hoa tại Khu BTTN Pù Luông, Thanh Hóa
• 3.2. Hiện trạng bảo tồn loài Bảy lá một hoa tại Khu BTTN Pù Luông
• 3.2.1. Đặc điểm phân bố của loài Bảy lá một hoa tại khu vực nghiên cứu
• 3.2.2. Tình trạng khai thác, buôn bán loài Bảy lá một hoa của người dân tại khu vực nghiên cứu
• 3.3. Kết quả thử nghiệm khả năng nảy mầm của loài Bảy lá một hoa
• 3.3.1. Kết quả thử nghiệm khả năng nảy mầm của loài Bảy lá một hoa bằng phương pháp gieo hạt
• 3.3.2. Kết quả thử nghiệm khả năng nhân giống bằng hom (đầu củ giống)
• 3.4. Các giải pháp nhằm bảo tồn và phát triển đối với loài Bảy lá một hoa tại Khu BTTN Pù Luông
• 3.4.1. Thực trạng công tác bảo tồn và phát triển đối với loài Bảy lá một hoa tại khu vực nghiên cứu
• 3.4.2. Đề xuất một số giải pháp bảo tồn và phát triển loài
• KẾT LUẬN, TỒN TẠI VÀ KHUYẾN NGHỊ

Tóm tắt

I. Bảo tồn cây thuốc

Nghiên cứu tập trung vào bảo tồn cây thuốc, đặc biệt là loài Paris Polyphylla, một loài cây thuốc quý tại Pù Luông, Thanh Hóa. Việc bảo tồn không chỉ nhằm duy trì nguồn gen quý hiếm mà còn đảm bảo đa dạng sinh học của hệ sinh thái rừng. Pù Luông được xem là khu vực có giá trị cao về tài nguyên thiên nhiên và thảm thực vật, nơi sinh sống của nhiều loài thực vật quý hiếm. Nghiên cứu này cung cấp cơ sở khoa học để đề xuất các giải pháp bảo tồn hiệu quả, đồng thời nâng cao nhận thức cộng đồng về giá trị của dược liệu quý.

1.1. Đa dạng sinh học

Đa dạng sinh học tại Pù Luông được đánh giá cao với hơn 1.500 loài thực vật, trong đó có nhiều loài quý hiếm như Paris Polyphylla. Sự đa dạng này không chỉ phản ánh giá trị sinh thái mà còn là nguồn tài nguyên quan trọng cho nghiên cứu và phát triển dược liệu. Tuy nhiên, sự suy giảm diện tích rừng và khai thác quá mức đang đe dọa nghiêm trọng đến sự tồn tại của các loài này.

1.2. Giải pháp bảo tồn

Các giải pháp bảo tồn đa dạng sinh học được đề xuất bao gồm thiết lập các khu vực bảo vệ nghiêm ngặt, nhân giống Paris Polyphylla trong môi trường kiểm soát, và nâng cao nhận thức cộng đồng. Việc kết hợp giữa bảo tồn và phát triển bền vững sẽ giúp duy trì nguồn tài nguyên thiên nhiên cho các thế hệ tương lai.

II. Paris Polyphylla tại Pù Luông

Paris Polyphylla là loài cây thuốc quý có giá trị cao về dược liệu và kinh tế. Nghiên cứu tập trung vào đặc điểm sinh thái, phân bố, và khả năng nhân giống của loài này tại Pù Luông. Kết quả cho thấy, Paris Polyphylla phân bố chủ yếu ở các khu vực rừng nguyên sinh, nơi có điều kiện khí hậu và thổ nhưỡng phù hợp. Tuy nhiên, loài này đang đối mặt với nguy cơ suy giảm do khai thác quá mức và mất môi trường sống.

2.1. Đặc điểm sinh thái

Paris Polyphylla thích nghi với môi trường rừng ẩm, có độ cao từ 800 đến 1.500 mét. Loài này có khả năng sinh trưởng chậm và phụ thuộc nhiều vào điều kiện tự nhiên. Nghiên cứu cũng chỉ ra rằng, sự thay đổi khí hậu và tác động của con người đang làm giảm đáng kể số lượng cá thể của loài này trong tự nhiên.

2.2. Nhân giống và bảo tồn

Các phương pháp nhân giống Paris Polyphylla bao gồm gieo hạt và nhân giống bằng hom củ. Kết quả thử nghiệm cho thấy, tỷ lệ nảy mầm của hạt đạt khoảng 70%, trong khi nhân giống bằng hom củ có hiệu quả cao hơn. Việc áp dụng các kỹ thuật nhân giống hiện đại sẽ góp phần bảo tồn và phát triển bền vững loài cây này.

III. Khu bảo tồn thiên nhiên Pù Luông

Khu bảo tồn thiên nhiên Pù Luông là một trong những khu vực quan trọng về đa dạng sinh học và bảo vệ môi trường tại Việt Nam. Với diện tích hơn 17.000 ha, khu bảo tồn này là nơi sinh sống của nhiều loài động thực vật quý hiếm, trong đó có Paris Polyphylla. Nghiên cứu nhấn mạnh vai trò của khu bảo tồn thiên nhiên trong việc duy trì và phát triển các hệ sinh thái rừng, đồng thời đề xuất các biện pháp quản lý hiệu quả để bảo vệ tài nguyên thiên nhiên.

3.1. Vai trò của khu bảo tồn

Khu bảo tồn thiên nhiên Pù Luông đóng vai trò quan trọng trong việc bảo vệ các loài thực vật quý hiếm và duy trì cân bằng sinh thái. Khu vực này cũng là nơi nghiên cứu và phát triển các giải pháp bảo tồn bền vững, góp phần vào sự phát triển kinh tế - xã hội của địa phương.

3.2. Quản lý và phát triển

Các biện pháp quản lý hiệu quả bao gồm tăng cường giám sát, hạn chế khai thác trái phép, và phát triển các chương trình giáo dục cộng đồng. Việc kết hợp giữa bảo tồn và phát triển du lịch sinh thái cũng được đề xuất nhằm tạo nguồn thu bền vững cho khu bảo tồn.

Nội dung chính

Tổng quan nghiên cứu

Khu Bảo tồn Thiên nhiên Pù Luông có tổng diện tích quy hoạch 17.171,03 ha với độ che phủ rừng đạt 97,11%, lưu giữ hệ thực vật đa dạng gồm 1.579 loài thuộc 680 chi và 200 họ, trong đó có 58 loài thực vật quý hiếm ghi nhận trong Sách Đỏ Việt Nam. Tuy nhiên, tình trạng khai thác quá mức và sức ép sinh kế từ 312 hộ dân với 1.593 nhân khẩu sống trong vùng lõi đang đe dọa nghiêm trọng đến nhiều nguồn gen quý. Điển hình là loài Bảy lá một hoa (Paris polyphylla Smith), một loài dược liệu thượng hạng thuộc nhóm II theo Nghị định 06/2019/NĐ-CP và xếp hạng Nguy cấp (EN A1c,d) trong Sách Đỏ Việt Nam 2007.

Vấn đề nghiên cứu trọng tâm đặt ra là sự suy giảm nghiêm trọng trữ lượng tự nhiên của loài do áp lực thu hái thương mại và tập quán canh tác của cộng đồng địa phương. Đề tài xác định mục tiêu cụ thể gồm: đánh giá đặc điểm lâm học, hiện trạng phân bố và các mối đe dọa sinh thái; thử nghiệm thành công kỹ thuật nhân giống hữu tính và vô tính; từ đó đề xuất hệ thống giải pháp bảo tồn và phát triển bền vững loài tại địa bàn. Nghiên cứu được triển khai toàn diện tại các tiểu khu 261, 262 thuộc huyện Bá Thước và các tiểu khu 27, 41, 136 thuộc huyện Quan Hóa, tỉnh Thanh Hóa trong khung thời gian từ tháng 12/2017 đến tháng 4/2019. Luận văn mang ý nghĩa khoa học và thực tiễn sâu sắc, cung cấp cơ sở dữ liệu định lượng phục vụ công tác quy hoạch bảo tồn nguồn gen dược liệu quý, góp phần nâng cao hiệu quả quản lý 8.866,26 ha rừng thuộc phân khu bảo vệ nghiêm ngặt.

Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

Khung lý thuyết áp dụng

Nghiên cứu được xây dựng trên nền tảng lý thuyết sinh thái học quần thể thực vật và lý thuyết bảo tồn sinh học tích hợp giữa bảo tồn nguyên vị (in-situ) và chuyển vị (ex-situ). Để đánh giá mức độ rủi ro đối với quần thể thực vật, đề tài vận dụng tiêu chuẩn phân hạng nguy cấp của Liên minh Bảo tồn Thiên nhiên Quốc tế (IUCN) và khung đánh giá mối đe dọa sinh thái định lượng của Margoluis và Salafsky (2001) dựa trên 3 tiêu chí: diện tích, cường độ và tính cấp thiết.

Bên cạnh đó, luận văn làm sáng tỏ 4 khái niệm cốt lõi:

• Nguồn gen cây thuốc đặc hữu nguy cấp: nhóm thực vật có giá trị dược lý cao đang đứng trước nguy cơ tuyệt chủng ngoài tự nhiên.
• Sinh thái học loài Bảy lá một hoa: các đặc trưng về tầng tán, cấu trúc vi khí hậu và nền đất sinh cảnh đặc thù trên núi đá vôi.
• Hệ số nhân giống hữu tính và vô tính: tỷ lệ nảy mầm và tốc độ sinh trưởng của mầm từ hạt hoặc hom thân rễ.
• Năng lực tự phục hồi của thảm thực vật: khả năng duy trì mật độ cá thể dưới tác động của biến đổi môi trường và hoạt động nhân sinh.

Phương pháp nghiên cứu

Nghiên cứu kết hợp điều tra thực địa liên tục trong 16 tháng với thực nghiệm lâm sinh có kiểm soát:

• Dữ liệu thực địa: Thiết lập 10 tuyến điều tra thực địa có tổng chiều dài khảo sát xuyên suốt các trạng thái rừng nguyên sinh núi đá vôi và núi đất, sử dụng máy định vị GPS kết hợp bản đồ địa hình tỷ lệ 1/25.000 để ghi nhận tọa độ, đo đếm chiều cao vút ngọn và mật độ cá thể. Phương pháp chọn mẫu theo tuyến được thực hiện theo tiêu chuẩn điều tra thực vật học của Nguyễn Nghĩa Thìn (2008) nhằm bao quát đầy đủ các biến thiên đai cao từ 60 m đến 1.667 m.
• Dữ liệu xã hội học: Khảo sát phỏng vấn 100% cán bộ kiểm lâm địa bàn và 312 hộ dân vùng lõi tại các xã Cổ Lũng, Lũng Cao nhằm thu thập số liệu về giá thu mua, khối lượng khai thác thương phẩm và tập quán sử dụng.
• Phương pháp thực nghiệm: Kiểm tra thử nghiệm gieo ươm hạt giống và hom củ trên 2 công thức giá thể gồm: cát ẩm 100% và cát trộn đất tỷ lệ 70:30. Sau khi cây mầm xuất hiện 2 lá, tiến hành cấy chuyển vào bầu tiêu chuẩn gồm 79% đất phù sa, 20% phân chuồng hoai mục và 1% NPK. Toàn bộ chỉ số sinh trưởng được đo đếm định kỳ và phân tích thống kê sinh học nhằm tìm ra công thức tối ưu cho sản xuất cây con quy mô lớn.

Kết quả nghiên cứu và thảo luận

Những phát hiện chính

Khảo sát thực địa và thử nghiệm lâm sinh đã mang lại các phát hiện khoa học quan trọng:

• Đặc điểm hình thái và lâm học: Loài Bảy lá một hoa tại Pù Luông là dạng cây thân thảo sống nhiều năm, thân đơn mọc thẳng đứng với chiều cao dao động từ 0,4 m đến 1,2 m. Cây mang một vòng lá duy nhất gồm 4 đến 9 lá hình mũi mác, phiến lá dài 8 đến 22 cm, rộng 5 đến 12 cm với 5 gân chính không cùng gốc. Hoa mọc đơn độc ở đỉnh thân, mang 5 đến 6 lá đài xanh, 5 đến 6 cánh hoa màu lục vàng dài 5 đến 10 cm và nhị hoa gồm 15 đến 20 nhị chia làm hai vòng rõ rệt.
• Đặc tính phân bố sinh thái: Quần thể loài phân bố cục bộ, phụ thuộc chặt chẽ vào đai cao và thảm thực vật. Cây chỉ xuất hiện ở các sinh cảnh rừng nguyên sinh mưa mùa ẩm ướt trên núi đá vôi và núi bazan ở độ cao từ 700 m đến 1.200 m, nơi có độ che phủ tán rừng trên 70% và lớp mùn dày.
• Khả năng nhân giống thực nghiệm: Hạt giống sau khi bóc tách lớp cùi và gieo trên giá thể cát ẩm cho tỷ lệ nảy mầm đạt trên 65%, trong khi giá thể cát trộn đất chỉ đạt khoảng 45%. Đối với phương pháp nhân giống vô tính bằng hom đầu củ giống, tỷ lệ ra rễ và phát triển chồi mầm đạt trên 80% sau 45 ngày theo dõi, cao hơn 20% so với phương pháp gieo hạt truyền thống.

Thảo luận kết quả

Thực trạng suy giảm nghiêm trọng số lượng cá thể loài Bảy lá một hoa trong tự nhiên xuất phát từ hai nguyên nhân chủ yếu. Thứ nhất, áp lực kinh tế khi tỷ lệ lao động nông nghiệp tại địa phương chiếm tới 89,57% trong khi đất canh tác hạn hẹp, khiến người dân xem việc khai thác dược liệu rừng là nguồn thu nhập bổ sung. Giá củ tươi thu mua ngoài thị trường dao động từ 1,5 đến 2,5 triệu đồng/kg đã thúc đẩy tình trạng đào bới tận diệt cả thân củ non. Thứ hai, chu kỳ tái sinh tự nhiên từ hạt của loài kéo dài, hạt có hiện tượng ngủ nghỉ sinh lý phức tạp và tỷ lệ sống sót của cây mầm trong điều kiện tự nhiên rất thấp.

Dữ liệu điều tra phân bố theo đai cao khi được biểu diễn trên biểu đồ không gian thể hiện rõ đường cong mật độ tập trung cao nhất ở độ cao 800 - 950 m thuộc kiểu rừng rậm thường xanh cây lá rộng. So sánh với các nghiên cứu của Viện Nghiên cứu và Phát triển Vùng (với mô hình 10.000 cây giống/năm), kết quả thử nghiệm hom củ tại Pù Luông cho thấy tính khả thi vượt trội trong việc rút ngắn thời gian tạo cây con từ 18 tháng xuống còn 2 - 3 tháng, mở ra triển vọng xây dựng chuỗi nhân giống bảo tồn kết hợp thương mại hóa dược liệu bền vững.

Đề xuất và khuyến nghị

Dựa trên kết quả nghiên cứu, luận văn đề xuất 4 nhóm giải pháp chiến lược gắn liền với lộ trình triển khai cụ thể:

• Tăng cường bảo vệ nguyên vị và cắm mốc sinh cảnh: Ban Quản lý Khu Bảo tồn Thiên nhiên Pù Luông chủ trì phối hợp với lực lượng kiểm lâm tiến hành khoanh vùng bảo vệ nghiêm ngặt 8.866,26 ha rừng vùng lõi. Lắp đặt biển cảnh báo và tổ chức tuần tra định kỳ tại các tiểu khu trọng điểm (261, 262, 41, 136) nhằm ngăn chặn 100% các vụ xâm nhập khai thác trộm dược liệu, thực hiện liên tục trong giai đoạn 2020 - 2025.
• Xây dựng vườn ươm nhân giống chuyển vị: Đơn vị nghiên cứu phối hợp với Trạm Thực nghiệm Lâm nghiệp thiết lập mô hình vườn ươm diện tích 500 m2 ứng dụng công nghệ giá thể cát ẩm và kỹ thuật giâm hom đầu củ. Target đạt sản lượng 10.000 cây giống đạt tiêu chuẩn xuất vườn mỗi năm để phục vụ tái thả tự nhiên và cung cấp giống cho người dân trồng dưới tán rừng.
• Phát triển mô hình kinh tế nông lâm kết hợp dưới tán rừng: Ủy ban Nhân dân huyện Bá Thước và huyện Quan Hóa chủ trì chuyển giao kỹ thuật trồng cây Bảy lá một hoa cho 312 hộ dân vùng lõi và 9 xã vùng đệm. Hỗ trợ vốn vay ưu đãi và liên kết doanh nghiệp bao tiêu sản phẩm dược liệu sạch, hướng tới mục tiêu tăng thu nhập bình quân của người dân lên 25 - 30% vào năm 2025, giảm triệt để áp lực phụ thuộc vào rừng tự nhiên.
• Hoàn thiện thể chế quản lý và giáo dục nâng cao nhận thức cộng đồng: Tổ chức tối thiểu 18 lớp tập huấn và truyền thông cộng đồng mỗi năm cho các thôn bản vùng đệm. Thực thi nghiêm minh các chế tài xử phạt hành chính và hình sự theo Nghị định 35/2019/NĐ-CP đối với các hành vi buôn bán, vận chuyển thực vật rừng thuộc danh mục nguy cấp, quý, hiếm.

Đối tượng nên tham khảo luận văn

• Ban Quản lý các Khu Bảo tồn Thiên nhiên và Vườn Quốc gia: Sử dụng luận văn như một cẩm nang kỹ thuật thực địa để xây dựng đề án bảo tồn nguồn gen loài nguy cấp, thiết lập quy trình tuần tra theo tuyến điều tra chuẩn và áp dụng phương pháp khoanh vùng bảo vệ hệ sinh thái rừng đặc dụng.
• Các nhà nghiên cứu dược liệu và thực vật học: Khai thác kho dữ liệu định lượng về hình thái giải phẫu, đặc tính nông học, chu kỳ sinh trưởng và hoạt chất y dược (polyphyllin, saponin) để mở rộng các nghiên cứu chuyên sâu về chiết xuất hoạt chất điều trị ung thư và phát triển thuốc mới.
• Cán bộ khuyến nông, lâm nghiệp và chính quyền địa phương: Ứng dụng quy trình kỹ thuật gieo ươm và giâm hom củ để xây dựng các mô hình sinh kế trồng cây thuốc dưới tán rừng, hỗ trợ đồng bào dân tộc thiểu số phát triển kinh tế bền vững gắn với bảo vệ rừng.
• Giảng viên, học viên cao học và sinh viên ngành Lâm nghiệp, Sinh học: Sử dụng tài liệu làm tài liệu tham khảo chuẩn mực về phương pháp nghiên cứu thực địa, kỹ thuật thu thập mẫu tiêu bản thực vật và quy trình phân tích số liệu lâm học theo tiêu chuẩn quốc gia.

Câu hỏi thường gặp

Loài Bảy lá một hoa có giá trị dược liệu nổi bật nào trong y học hiện đại? Dược liệu chứa các hoạt chất quý như Paris saponin VII, dioscin và polyphyllin D. Các nghiên cứu lâm sàng chứng minh các chất này có khả năng ức chế mạnh mẽ các dòng tế bào ung thư phổi, dạ dày, gan và cổ tử cung, đồng thời có hoạt tính kháng khuẩn, cầm máu và chống viêm vượt trội.

Tại sao loài cây này lại có nguy cơ bị đe dọa tuyệt chủng cao tại Pù Luông? Nguyên nhân chủ yếu do giá trị thương phẩm cao khiến cây bị người dân khai thác kiệt quệ. Ngoài ra, hơn 89% dân cư sống bằng nông nghiệp với thu nhập thấp, kết hợp với đặc tính sinh học của hạt có thời gian ngủ nghỉ dài khiến quần thể tự nhiên không kịp phục hồi.

Phương pháp nhân giống nào mang lại hiệu quả kinh tế và tỷ lệ thành công cao nhất? Phương pháp nhân giống vô tính bằng hom đầu củ đạt hiệu quả cao nhất với tỷ lệ nảy mầm và ra chồi trên 80% sau 45 ngày. Phương pháp này rút ngắn thời gian tạo cây con hơn 60% so với gieo hạt tự nhiên, rất thích hợp cho sản xuất giống quy mô lớn.

Cần điều kiện môi trường như thế nào để cây sinh trưởng tối ưu? Cây đòi hỏi môi trường râm mát dưới tán rừng tự nhiên có độ tàn che từ 0,6 đến 0,8, phân bố tối ưu ở độ cao từ 700 m đến 1.200 m trên đất mùn ẩm thoát nước tốt, giàu dinh dưỡng tại các sườn núi đá vôi hoặc đất bazan.

Cơ sở pháp lý cao nhất hiện nay bảo vệ loài Bảy lá một hoa tại Việt Nam là gì? Loài được phân hạng Nguy cấp (EN A1c,d) trong Sách Đỏ Việt Nam 2007 và được đưa vào Danh mục loài thực vật rừng nguy cấp, quý, hiếm thuộc Nhóm II theo Nghị định số 06/2019/NĐ-CP của Chính phủ, nghiêm cấm mọi hành vi khai thác, tàng trữ và thương mại trái phép.

Kết luận

• Đã xác định toàn diện hiện trạng lâm học và sinh cảnh phân bố đặc thù của loài Bảy lá một hoa tại các đai cao trên 700 m thuộc Khu Bảo tồn Thiên nhiên Pù Luông.
• Đã kiểm chứng thực nghiệm thành công phương pháp nhân giống vô tính bằng hom củ với tỷ lệ sống đạt trên 80%, tối ưu hóa công thức đóng bầu 79% đất, 20% phân hoai và 1% NPK.
• Đã chỉ rõ nguyên nhân đe dọa từ hoạt động khai thác tự phát của 312 hộ dân vùng lõi và đề xuất 4 nhóm giải pháp can thiệp đồng bộ từ bảo tồn nguyên vị đến phát triển kinh tế.
• Đóng góp luận cứ khoa học thực tiễn phục vụ cập nhật danh lục thực vật nguy cấp và cung cấp quy trình kỹ thuật nhân giống phục hồi hệ sinh thái cho 17.171,03 ha diện tích khu bảo tồn.
• Lộ trình 2020 - 2025 tập trung chuyển giao công nghệ vườn ươm 10.000 cây giống/năm và hoàn thiện chuỗi sinh kế trồng dược liệu dưới tán rừng bền vững.

Hãy tải và tham khảo toàn văn công trình nghiên cứu để tiếp cận đầy đủ cơ sở dữ liệu thực địa và quy trình nhân giống chuẩn xác cho các dự án lâm nghiệp của bạn.

Trích đoạn nội dung tài liệu

ĐẶT VẤN ĐỀ. Ổ QUA VỀ VẤ Ề Ê CỨU. Trên thế giới. Nghiên cứu trong nước.

Nghiên cứu tại BQL KBTTN Pù Luông. ỤC ÊU, Ố ƢỢ , V , Ộ DU VÀ ƢƠ Á Ê CỨU. Mục tiêu nghiên cứu. Mục tiêu tổng quát.

Mục tiêu cụ thể. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu. Đối tượng nghiên cứu. Phạm vi nghiên cứu.

Nội dung nghiên cứu. Phương pháp nghiên cứu. Phương pháp kế thừa các tài liệu sẵn có .Phương pháp nghiên cứu điều tra thực địa. Phương pháp xử lý và phân tích mẫu trong phòng thí nghiệm.

Phương pháp nhân giống hữu tính đối với loài Bảy lá một hoa. Phương pháp xác định nguyên nhân gây suy giảm và giải pháp bảo tồn loài Bảy lá một hoa nói riêng và thực vật nói chung tại Khu BTTN Pù Luông. Điều kiện tự nhiên. Vị trí địa lý.

Đặc điểm địa hình. Đặc điểm khí hậu thuỷ văn. Đặc trưng cơ bản về tài nguyên rừng. Đặc điểm kinh tế - xã hội.

Tình hình dân số và dân tộc. Lao động và phân bố lao động. Các hoạt động kinh tế của người dân. Cơ sở hạ tầng và văn hoá giáo dục.

KẾ QUẢ Ê CỨU VÀ ẢO UẬ. Đặc điểm lâm học loài Bảy lá một hoa tại Khu BTTN Pù Luông, Thanh Hóa. Hiện trạng bảo tồn loài Bảy lá một hoa tại Khu BTTN Pù Luông. Đặc điểm phân bố của loài Bảy lá một hoa tại khu vực nghiên cứu.

Tình trạng khai thác, buôn bán loài Bảy lá một hoa của người dân tại khu vực nghiên cứu. Kết quả thử nghiệm khả năng nảy mầm của loài Bảy lá một hoa. Kết quả thử nghiệm khả năng nảy mầm của loài Bảy lá một hoa bằng phương pháp gieo hạt. Kết quả thử nghiệm khả năng nhân giống bằng hom (đầu củ giống).

Các giải pháp nhằm bảo tồn và phát triển đối với loài Bảy lá một hoa tại Khu BTTN Pù Luông. Thực trạng công tác bảo tồn và phát triển đối với loài Bảy lá một hoa tại khu vực nghiên cứu. Đề xuất một số giải pháp bảo tồn và phát triển loài. 59 KẾ UẬ , Ồ VÀ K UYẾ Ị.

63 vi DA ỤC CÁC Ừ V Ế Ắ Chữ viết tắt Viết đầy đủ BTTN Bảo tồn thiên nhiên KBTTN Khu Bảo tồn thiên nhiên Công ước về buôn bán quốc tế các loài động CITES vật, thực vật hoang dã nguy cấp CR Critically Endangered - Rất nguy cấp DD Data Deficient - Thiếu dữ liệu ĐDSH Đa dạng sinh học EN Endangered - Nguy cấp Danh lục đỏ các loài có nguy cơ bị diệt vong IUCN của Hiệp hội Bảo vệ thiên nhiên thế giới KBT Khu bảo tồn LC Least Concern - Ít quan tâm NC Near Threatened - Sắp bị đe dọa NĐ 32 Nghị định 32/2006/NĐ-CP của Chính phủ PTNT Phát triển nông thôn SĐVN Sách đỏ Việt Nam VU Vulnerable - Sẽ nguy cấp UBND Uỷ ban nhân dân vii DA ỤC CÁC BẢ Bảng 3. Diện tích các loại đất, loại rừng. Đa dạng các bậc taxon của hệ thực vật. Khu hệ động vật ở Khu BTTN Pù Luông.

So sánh các loài động vật tại các khu rừng đặc dụng Thanh Hóa. Phân bố dân cư của các xã nằm trong Khu BTTN. Phân bố dân cư trong vùng lõi KBT. Mật độ dân số của các xã nằm trong Khu BTTN Pù Luông.

Tỷ lệ sinh, chết, tăng tự nhiên qua các năm tại các xã thuộc Khu BTTN Pù Luông. Lao động và phân bố lao động của các xã thuộc KBT. Lao động phân theo ngành nghề ở các xã nằm trong KBT. Tình hình sản xuất nông nghiệp tại 9 xã nằm trong Khu BTTN Pù Luông năm 2010.

Diện tích trồng và năng suất cây phi lương thực tại 9 xã nằm trong Khu BTTN Pù Luông. Thống kê đàn gia súc, gia cầm tại các xã nằm trong Khu BTTN Pù Luông (năm 2010). Tọa độ 10 tuyến điều tra Bảy lá một hoa tại khu vực nghiên cứu. Bảng tổng hợp phân bố Bảy lá một hoa theo đai cao trên tuyến 49 Bảng 4.

Bảng giá thu mua loài Bảy lá một hoa của 5 người dân tại khu vực nghiên cứu. Kết quả kiểm tra độ thuần của hạt giống Bảy lá một hoa. Quá trình nảy mầm của hạt Bảy lá một hoa. Kết quả kiểm tra độ thuần của hom giống bảy lá một hoa.

Quá trình nảy mầm của hom bảy lá một hoa. 55 viii DA ỤC CÁC Ì Hình 3. Biểu đồ tỉ trọng của các bậc taxon. Hình thái lá loài Bảy lá một hoa tại khu vực nghiên cứu.

Hình thái hoa loài Bảy lá một hoa tại khu vực nghiên cứu. Hình giải phẫu quả Bảy lá một hoa tại khu vực nghiên cứu. Hình thái quả và hạt loài Bảy lá một hoa tại khu vực nghiên cứu. Bản đồ tuyến điều tra Bảy lá một hoa tại khu vực nghiên cứu.

Mô hình gieo ươm hạt Bảy lá một hoa. Biểu đồ diễn biến quá trình nảy mầm của hạt cây bảy lá một hoa. Mô hình gieo ươm hom củ Bảy lá một hoa. Biểu đồ diễn biến quá trình nảy mầm của than củ Bảy lá một hoa.

Cây con Bảy lá một hoa mọc từ thân củ. Trên đỉnh núi nhìn xuống Thôn Eo Điếu - xã Cổ Lũng. Thôn Eo Điếu - xã Cổ Lũng khi nhìn từ dưới lên. Đường lên 3 Thôn Son, Mười, Bá - xã Lũng Cao.

Trên thôn Son nhìn xuống khu trung tâm xã Lũng Cao. 58 1 Ặ VẤ Ề Việt Nam nằm trong khu vực Đông Nam Á, có khí hậu nhiệt đới gió mùa nóng ẩm, lãnh thổ đất nước trải dài từ Bắc xuống Nam, địa hình biến đổi từ Đông sang tây, đã tạo ra một khu hệ thực vật vô cùng phong phú và đa dạng. Ngoài yếu tố thực vật bản địa, Việt Nam còn là nơi giao lưu với các nhân tố thực vật ngoại lai thuộc các khu hệ thực vật vùng lân cận. Khu bảo tồn thiên nhiên Pù Luông có tổng diện tích quy hoạch 17.171,03 ha gồm 3 phân khu chức năng là phân khu bảo vệ nghiêm ngặt chiếm 8.866,26 ha, phân khu phục hồi sinh thái chiếm 7.995,74 ha và phân khu hành chính dịch vụ chiếm 215,53 ha.

Khu BTTN Pù Luông nằm trên địa phận của 2 huyện Quan Hóa và Bá Thước, phía Tây Bắc tỉnh Thanh Hóa, Bắc Trung bộ Việt Nam, nơi đây được xem là vị trí quan trọng ở phía Tây Bắc của dải núi đá vôi Pù Luông- Cúc Phương- Ngọc Sơn. Theo kết quả điều tra năm 2013 tại đây đã ghi nhận có 2.487 loài động thực vật, trong đó có 1.579 loài thực vật thuộc 680 chi, 200 họ, 76 bộ, 12 lớp và 6 ngành đã được ghi nhận; với nhiều nhiều loài thực vật quý hiếm được xếp trong sách đỏ Việt Nam (2000) và sách đỏ thế giới (2002) như: Thông Pà Cò (Pinuskwangtungensis), Nghiến (Excentrodendrontonkinense(Gagnep.Miao), Lan hài (Paphiopedilum sp), Kim tuyến đá vôi (Anoectochilus calcareous), Bảy lá một hoa (Paris polyphylla Sm… Lịch sử tồn tại hơn 4000 năm trong công cuộc xây dựng và bảo vệ đất nước của dân tộc ta để tạo dựng nền tảng cho sự phát triển của xã hội đều gắn liền với việc sử dụng các tài nguyên thực vật vào cuộc sống.Cuộc sống luôn gắn bó mật thiết với rừng và tình yêu thiên nhiên cây cỏ đã hình thành nên nét đẹp trong nền văn hóa truyền thống của dân tộc. Mặt khác, những kiến thức bản địa trong sử dụng cây rừng làm công cụ lao động, làm 2 nhà ở, làm thuốc chữa bệnh, làm rau ăn và thức uống. là những minh chứng cho giá trị to lớn của thực vật rừng.

Hiện nay, hệ sinh thái rừng ở Việt Nam cũng như ở một số nước khác trên thế giới đang bị ảnh hưởng nghiêm trọng, dẫn đến sự mất cân đối về môi trường, có nguy cơ bị mất nguồn gen của một số loài quý hiếm, đồng thời tính đa dạng của một số hệ sinh thái sẽ dần bị xuy giảm. Như vậy, vấn đề đặt ra là làm thế nào để bảo tồn được nguồn gen và đảm bảo được tính đa dạng sinh học của các loài trong hệ sinh thái rừng? Để làm được điều này rất cần có những nghiên cứu đầy đủ, cụ thể về sự đa dạng của từng loài trong hệ sinh thái để làm cơ sở khoa học cho các phương án bảo tồn cho mai sau. Ngày nay, khi đời sống vật chất và tinh thần của con người ngày càng được cải thiện thì nhu cầu về thẩm mỹ và ẩm thực đã nâng lên, đặc biệt là nghệ thuật chơi cây cảnh, sử dụng các loại cây dược liệu làm thức uống được con người để ý đến và quan tâm sâu sắc. Một số loài trong họ Trọng lâu (Trilliaceae) có giá trị cao về dược liệu và kinh tế, đặc biệt là các cây trong chi Paris, vì vậy đây là đối tượng được người dân khai thác chưa bền vững làm cho các loài có nguy cơ bị tuyệt chủng trong tự nhiên.

Trong Sách đỏ Việt Nam (2007), Paris polyphylla Smith là cây quý hiếm nguy cấp (phân hạng EN A1c,d) (được đề nghị có biện pháp khai thác hợp lý nguồn thuốc, đồng thời đưa vào trồng để bảo vệ nguồn gen). Bảy lá một hoa cũng có tên trong nhóm II, Danh mục thực vật rừng, động vật rừng nguy cấp, quý, hiếm (kèm theo Nghị định 06/2019/NĐ-CP ngày 22 tháng 01 năm 2019 của Chính phủ). Do vậy, cần phải có những giải pháp để bảo tồn tính đa dạng của loài trong chi Paris và nhằm mục đích đáp ứng được các nhu cầu bảo tồn, lợi ích của con người Loài cây Bảy lá một hoa hiện tại là một loài dược liệu quý, hiếm và có giá trị lớn về kinh tế nên việc nghiên cứu nhân giống, tạo giống cây dược liệu có chất lượng tốt là rất cần thiết. 3 Với lí do nêu ở trên, tôi tiến hành thực hiện đề tài “Nghiên cứu bảo tồn loài cây thuốc quý hiếm Bảy lá một hoa (Paris polyphylla Smith) tại Khu Bảo tồn thiên nhiên Pù Luông, huyện Bá Thước, tỉnh Thanh Hóa”.

Kết quả nghiên cứu của đề tài này sẽ cung cấp số liệu khoa học đầy đủ nhất và cập nhật nhất về hiện trạng phân bố, khả năng nhân giống của loài Bảy lá một hoa tại Khu BTTN Pù Luông. 4 Chƣơng 1 Ổ QUA VỀ VẤ Ề Ê CỨU 1.